Abstract

Türkiye’de son yıllarda ivme kazanan demografik dönüşüm ve hızla yaşlanan nüfus profili, sağlık yapılarının mekansal organizasyonlarının gerontolojik bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda kurgulanan araştırma, 65 yaş ve üzeri bireylerin hastane mekânlarına yönelik beklentilerini ve tasarım parametrelerini nicel veriler ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Toplam 321 katılımcı ile yürütülen saha çalışmasından elde edilen ampirik verilerin yapısal geçerliliği ve güvenilirliği, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gibi ileri istatistiksel modelleme yöntemleri kullanılarak test edilmiştir.Gerçekleştirilen çok değişkenli analizler sonucunda, kullanıcı beklentilerini şekillendiren faktörlerin; "Güven ve Sosyal Etkileşim", "Görsel Algı", "Konfor ve Mekânsal Erişim" ile "Mahremiyet ve Huzur" olmak üzere dört temel boyutta kümelendiği ve bu modelin toplam varyansın %65,29’unu açıkladığı istatistiksel olarak doğrulanmıştır. Mimari tasarım tercihleri alt boyutlarında yapılan detaylı incelemelerde; katılımcıların %96,3’ünün doğal aydınlatma ile desteklenen, gün ışığına entegre mekânları, %90,7’sinin ise sirkülasyon ağının ve mesafelerin minimize edildiği, erişilebilirliği yüksek merkezi poliklinik kurgusunu talep ettiği saptanmıştır.Bununla birlikte, geleneksel kliniklerin soğuk ve steril atmosferi yerine, katılımcıların %89,7’sinin aidiyet hissini güçlendiren "ev sıcaklığında" (home-like) tasarımlara yöneldiği görülmektedir. Ek olarak, katılımcıların %82,2’sinin fiziksel iyileşmenin yanı sıra psikososyal desteği de mekansallaştıran "aile odası" tipolojisini tercih etmesi, sosyal donatıların önemini vurgulamaktadır. Elde edilen bu kapsamlı bulgular, yaşlı dostu sağlık tesislerinin salt medikal işlevselliği merkeze alan mekanistik yaklaşımlardan sıyrılarak; hastaların psikolojik iyileşme süreçlerini ivmelendiren, stres azaltıcı, bütüncül ve terapi odaklı yaşam çevreleri olarak yeniden kavramsallaştırılması ve tasarlanması gerekliliğini net bir biçimde ortaya koymaktadır.

Abstract

The demographic transformation gaining momentum in Turkey and its rapidly aging population necessitate a reassessment of the spatial organization of healthcare facilities from a gerontological perspective. This research aims to examine the expectations and design parameters of individuals aged 65 and older regarding hospital spaces through quantitative analysis. The structural validity and reliability of empirical data obtained from a field study of 321 participants were tested using advanced statistical modeling methods, including Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA). Multivariate analyses revealed that the factors shaping user expectations cluster into four main dimensions: ‘Trust and Social Interaction’, ‘Visual Perception’, ‘Comfort and Spatial Accessibility’, and ‘Privacy and Peace’. This model was statistically validated, explaining 65.29% of the total variance. Detailed examinations of architectural design preferences indicated that 96.3% of participants prefer spaces integrated with natural daylight, while 90.7% favor a central polyclinic layout with minimized circulation networks and high accessibility. Moreover, rather than the cold and sterile atmosphere of traditional clinics, 89.7% of participants favor ‘home-like’ designs that foster a sense of belonging. Additionally, 82.2% prefer the ‘family room’ typology, which spatializes psychosocial support alongside physical recovery, emphasizing the importance of social amenities. These comprehensive findings clearly demonstrate the need to transition elderly-friendly healthcare facilities away from mechanistic approaches centered solely on medical functionality. Instead, they must be reconceptualized and designed as holistic, therapy-focused healing environments that accelerate patients' psychological recovery processes and reduce stress.

Structured Abstract:

Rapid demographic changes and technological developments worldwide necessitate fundamental paradigm shifts in healthcare services. With increased life expectancy, the proportion of the population aged 65 and over is rising; according to Turkish Statistical Institute (TÜİK) data, this proportion is expected to reach 25.6% in Turkey by 2080. This vulnerable age group, suffering from multiple chronic conditions, is the segment most in need of inpatient treatment. Traditional hospitals, designed for the acute treatment of single diseases, are inadequate in the face of the cognitive sensitivities and mobility limitations of elderly individuals. Standard facilities pose risks such as functional decline and disorientation for elderly patients rather than promoting recovery. In our healthcare system with high patient traffic, transitioning to an ‘Age-Friendly Hospital’ model and improving the physical environment through design are strategic necessities to ensure elderly individuals receive safe care. In this context, the research focuses on the questions 'To what extent do current standard hospital designs meet the needs of individuals over the age of 65?’ and ‘What are the spatial expectations of elderly patients in terms of increasing their independence, safety and quality of life?’ The aim of the study is to translate the concept of an ‘Age-Friendly Hospital’ into concrete data, identifying individuals' current spatial usage experiences and expectations. The findings are intended to contribute to the literature and architectural practice for designing high-quality healthcare facilities that go beyond medical intervention to provide environmental well-being, tailored to geriatric profiles.

The Age-Friendly Hospital concept is a holistic healthcare model that goes beyond medical intervention and adapts the hospital's physical environment, communication, and care processes to the needs of individuals over the age of 65. In the literature, this approach is conceptualised using a four-dimensional model developed by Parke and Chappell (2014), based on the integration of the physical environment, care processes, social climate and institutional policies. The fundamental aim is to support the independence of elderly patients, reduce hospital-related risks and establish a safe recovery ecosystem. In the context of our rapidly ageing demographics, translating this theoretical framework into practice is imperative. While elderly-friendly practices are frequently examined with a focus on managerial processes, studies that directly analyse the ‘physical environment’ dimension of the theory through the spatial experiences of elderly users are limited. This research aims to fill this gap by focusing on the physical environment parameter in the relevant model. The study is expected to contribute practically to field applications by transforming age-friendly principles into concrete architectural strategies and designing healthcare facilities that can tolerate functional disadvantages.

In the study, the descriptive survey model was chosen from quantitative research designs to determine the expectations of individuals aged 65 and over in relation to the current situation. The main population consists of hospital users aged 65 and above. The sample size was determined to be 321 individuals with a 95% confidence interval to represent the population with the highest accuracy, based on the preliminary study and population-sample tables in the literature. A 20-item questionnaire, consisting of literature-based, 5-point, Likert-type spatial-expectation and demographic questions, was used as the data collection tool. Considering the physical limitations and technological access levels of the target audience, a hybrid (printed and digital) method was preferred for data collection. To test the construct validity of the scale, Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA) were performed using SPSS-27 and AMOS-22; t-tests, chi-square, and Kruskal-Wallis-H tests were used to detect group differences.

The fact that the vast majority of the 321 individuals participating in the study (65.7% female, 68.5% aged 65-74) had experience of inpatient (77.9%) and emergency department (75.7%) treatment supports the findings' ability to reflect reality in hospital practice. The developed 11-item, 4-factor expectation scale proved its construct validity, demonstrating that it is a scientifically highly valid tool for measuring spatial requirements. Statistical analyses revealed that individuals with previous inpatient treatment experience had significantly higher spatial expectations within Factor 1 (Trust and Social Interaction) and Factor 3 (Comfort and Spatial Access). Furthermore, according to the age variable, the cognitive and perceptual spatial needs (Factor 2) of the 85+ age group show a statistically significant increase compared to other groups.

Architecture-focused findings are consistent with the ‘Age-Friendly Hospital’ framework. The fact that 64.8% of participants stated that spaces with natural light improve mood and 53.9% strongly agreed that outpatient services should be centralised confirms the expectation for spatial design that accommodates the physical limitations of the elderly and facilitates orientation. The fact that 58.6% of patients requested to stay with a companion and 53.6% requested that the room be a comfortable living space proves that the psycho-social support dimension must be integrated into the architecture. In contrast, the fact that only 19.3% of respondents strongly agreed that contrasting colour transitions on floors were uncomfortable, while 27.1% were unsure, differs from the general consensus in the literature. Consequently, the findings reveal that improving the physical environment constitutes a holistic design strategy that impacts psychology.

This study makes concrete contributions to the theory of age-friendly design by analysing the expectations of individuals aged 65 and over in statistical and architectural terms. The findings show that elderly users perceive healthcare facilities as a holistic ‘living environment’ that supports psychological and physiological well-being, rather than merely treatment-focused clinical areas. It was determined that architectural demands centred on identified natural elements, privacy, spatial organisation, and visual perception became more pronounced with advanced age and inpatient treatment experience. Practitioners are advised to move beyond treating architectural design as a purely visual element and integrate it into future healthcare policies as a therapeutic component of the medical process. Researchers are advised to test the validity of this data collection tool, which has been added to the literature, by applying it in different regions and specialised geriatric centres. Deepening quantitative findings with qualitative interviews will significantly benefit the development of evidence-based design processes.

            Yapılandırılmış Özet:

Dünya çapındaki hızlı demografik değişimler ve teknolojik gelişmeler, sağlık hizmetlerinde köklü bir paradigma değişikliğini zorunlu kılmaktadır. Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte 65 yaş ve üstü nüfusun oranı artmaktadır; Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, bu oranın Türkiye’de 2080 yılına kadar %25,6’ya ulaşması beklenmektedir. Birden fazla kronik rahatsızlıktan muzdarip olan bu savunmasız yaş grubu, yatarak tedaviye en çok ihtiyaç duyan kesimdir. Tek bir hastalığın akut tedavisi için tasarlanmış geleneksel hastaneler, yaşlı bireylerin bilişsel hassasiyetleri ve hareket kısıtlılıkları karşısında yetersiz kalmaktadır. Standart tesisler, yaşlı hastaların iyileşmesini desteklemek yerine, işlevsel gerileme ve yönelim bozukluğu gibi riskler oluşturmaktadır. Hasta trafiğinin yoğun olduğu sağlık sistemimizde, yaşlı bireylerin güvenli bakım almasını sağlamak için ‘Yaşlı Dostu Hastane’ modeline geçiş yapmak ve tasarım yoluyla fiziksel ortamı iyileştirmek stratejik bir gerekliliktir. Bu bağlamda araştırma, “Mevcut standart hastane tasarımları 65 yaş üstü bireylerin ihtiyaçlarını ne ölçüde karşılıyor?” ve “Yaşlı hastaların bağımsızlıklarını, güvenliklerini ve yaşam kalitelerini artırma açısından mekânsal beklentileri nelerdir?” sorularına odaklanmaktadır. Çalışmanın amacı, bireylerin mevcut mekânsal kullanım deneyimlerini ve beklentilerini belirleyerek “Yaşlı Dostu Hastane” kavramını somut verilere dönüştürmektir. Bulguların, tıbbi müdahalenin ötesine geçerek, geriatrik profillere uyarlanmış çevresel refah sağlayan yüksek kaliteli sağlık tesisleri tasarlamak için literatüre ve mimari uygulamalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Yaşlı Dostu Hastane kavramı, tıbbi müdahalenin ötesine geçen ve hastanenin fiziksel ortamını, iletişimini ve bakım süreçlerini 65 yaş üstü bireylerin ihtiyaçlarına uyarlayan bütüncül bir sağlık hizmeti modelidir. Literatürde bu yaklaşım, fiziksel ortam, bakım süreçleri, sosyal iklim ve kurumsal politikaların entegrasyonuna dayanan, Parke ve Chappell (2014) tarafından geliştirilen dört boyutlu bir model kullanılarak kavramsallaştırılmıştır. Temel amaç, yaşlı hastaların bağımsızlığını desteklemek, hastaneyle ilgili riskleri azaltmak ve güvenli bir iyileşme ekosistemi oluşturmaktır. Hızla yaşlanan demografik yapımız bağlamında, bu teorik çerçeveyi uygulamaya geçirmek zorunludur. Yaşlı dostu uygulamalar genellikle yönetim süreçlerine odaklanılarak incelenirken, yaşlı kullanıcıların mekânsal deneyimleri aracılığıyla teorinin “fiziksel çevre” boyutunu doğrudan analiz eden çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırma, ilgili modeldeki fiziksel çevre parametresine odaklanarak bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın, yaşlı dostu ilkeleri somut mimari stratejilere dönüştürerek ve işlevsel dezavantajları telafi edebilecek sağlık tesisleri tasarlayarak saha uygulamalarına pratik katkı sağlaması beklenmektedir.

Çalışmada, mevcut durumla ilgili olarak 65 yaş ve üstü bireylerin beklentilerini belirlemek için nicel araştırma tasarımları arasından Tanımlayıcı Anket Modeli seçilmiştir. Ana örneklem, 65 yaş ve üstü hastane kullanıcılarından oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü, literatürdeki ön çalışma ve nüfus-örneklem tablolarına dayanarak, nüfusu en yüksek doğrulukla temsil etmek üzere %95 güven aralığıyla 321 kişi olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, literatüre dayalı, 5 puanlık Likert tipi mekânsal beklenti ve demografik sorulardan oluşan 20 maddelik bir anket kullanılmıştır. Hedef kitlenin fiziksel sınırlamaları ve teknolojik erişim düzeyleri göz önünde bulundurularak, veri toplama için hibrit (basılı ve dijital) bir yöntem tercih edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek için SPSS-27 ve AMOS-22 kullanılarak Keşifsel (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) yapılmış; grup farklılıklarını tespit etmek için t-testleri, Ki-kare ve Kruskal Wallis-H testleri kullanılmıştır.

Çalışmaya katılan 321 kişinin büyük çoğunluğunun (%65,7'si kadın, %68,5'i 65-74 yaş arası) yataklı tedavi (%77,9) ve acil servis (%75,7) deneyimi olması, bulguların hastane uygulamalarındaki gerçekliği yansıtma yeteneğini desteklemektedir. Geliştirilen 11 maddelik, 4 faktörlü beklenti ölçeği, yapı geçerliliğini kanıtlamış ve mekânsal gereksinimleri ölçmek için bilimsel olarak oldukça geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. İstatistiksel analizler, daha önce yatarak tedavi deneyimi olan bireylerin, Faktör 1 (Güven ve Sosyal Etkileşim) ve Faktör 3 (Konfor ve Mekânsal Erişim) içinde anlamlı derecede daha yüksek mekânsal beklentilere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, yaş değişkenine göre, 85 yaş ve üstü yaş grubunun bilişsel ve algısal mekânsal ihtiyaçları (Faktör 2), diğer gruplara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir artış göstermektedir.

Mimari odaklı bulgular, “Yaşlı Dostu Hastane” çerçevesi ile tutarlıdır. Katılımcıların %64,8’inin doğal ışık alan mekânların ruh halini iyileştirdiğini belirtmesi ve %53,9’unun ayakta tedavi hizmetlerinin merkezileştirilmesi gerektiğine kesinlikle katılması, yaşlıların fiziksel sınırlamalarını dikkate alan ve yön bulmayı kolaylaştıran mekânsal tasarım beklentisini doğrulamaktadır. Hastaların %58,6’sının bir refakatçiyle kalmak istediğini ve %53,6’sının odanın konforlu bir yaşam alanı olmasını talep etmesi, psiko-sosyal destek boyutunun mimariye entegre edilmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Buna karşılık, ankete katılanların sadece %19,3'ünün zeminlerdeki zıt renk geçişlerinin rahatsız edici olduğu konusunda kesinlikle hemfikir olması, %27,1'inin ise emin olamaması, literatürdeki genel konsensüsten farklılık göstermektedir. Sonuç olarak, bulgular fiziksel çevrenin iyileştirilmesinin psikolojiyi etkileyen bütünsel bir tasarım stratejisi oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, 65 yaş ve üstü bireylerin beklentilerini istatistiksel ve mimari açıdan analiz ederek yaşlı dostu tasarım teorisine somut katkılar sağlamaktadır. Bulgular, yaşlı kullanıcıların sağlık tesislerini sadece tedaviye odaklı klinik alanlar olarak değil, psikolojik ve fizyolojik refahı destekleyen bütünsel bir “yaşam ortamı” olarak algıladıklarını göstermektedir. Belirlenen doğal unsurlar, mahremiyet, mekânsal düzenleme ve görsel algıya odaklanan mimari taleplerin, ileri yaş ve yatarak tedavi deneyimi ile birlikte daha belirgin hale geldiği tespit edilmiştir. Uygulayıcılara, mimari tasarımı salt görsel bir unsur olarak ele almaktan öteye geçmeleri ve bunu tıbbi sürecin terapötik bir bileşeni olarak gelecekteki sağlık politikalarına entegre etmeleri tavsiye edilmektedir. Araştırmacılara ise, literatüre eklenen bu veri toplama aracının geçerliliğini, farklı bölgelerde ve uzmanlaşmış geriatri merkezlerinde uygulayarak test etmeleri tavsiye edilmektedir. Nicel bulguları nitel görüşmelerle derinleştirmek, kanıta dayalı tasarım süreçlerinin geliştirilmesine önemli ölçüde fayda sağlayacaktır.

ملخص منظم

تستلزم التغيرات الديموغرافية السريعة والتطورات التكنولوجية على مستوى العالم حدوث تحولات جوهرية في نموذج تقديم خدمات الرعاية الصحية. مع ارتفاع متوسط العمر المتوقع، تتزايد نسبة السكان الذين تبلغ أعمارهم 65 عامًا فأكثر؛ ووفقًا لبيانات المعهد التركي للإحصاء (TÜİK)، من المتوقع أن تصل هذه النسبة إلى 25.6% في تركيا بحلول عام 2080. وتعد هذه الفئة العمرية الضعيفة، التي تعاني من أمراض مزمنة متعددة، هي الفئة الأكثر حاجة إلى العلاج داخل المستشفيات. المستشفيات التقليدية، المصممة للعلاج الحاد لأمراض فردية، غير ملائمة في مواجهة الحساسيات المعرفية وقيود الحركة لدى كبار السن. فالمرافق القياسية تشكل مخاطر مثل التدهور الوظيفي وفقدان التوجه لدى المرضى المسنين بدلاً من تعزيز تعافيهم. وفي نظام الرعاية الصحية لدينا الذي يشهد إقبالاً كبيراً من المرضى، يُعد الانتقال إلى نموذج «المستشفى الصديق للمسنين» وتحسين البيئة المادية من خلال التصميم ضرورة استراتيجية لضمان حصول كبار السن على رعاية آمنة. وفي هذا السياق، تركز الدراسة على السؤالين التاليين: «إلى أي مدى تلبي التصاميم القياسية الحالية للمستشفيات احتياجات الأفراد الذين تزيد أعمارهم عن 65 عامًا؟» و«ما هي التوقعات المكانية للمرضى المسنين من حيث تعزيز استقلاليتهم وسلامتهم وجودة حياتهم؟» ويهدف البحث إلى ترجمة مفهوم «المستشفى الصديق للمسنين» إلى بيانات ملموسة، من خلال تحديد تجارب الأفراد الحالية في استخدام المساحات وتوقعاتهم. وتهدف النتائج إلى المساهمة في الأدبيات والممارسة المعمارية لتصميم مرافق رعاية صحية عالية الجودة تتجاوز التدخل الطبي لتوفير الرفاه البيئي، المصممة خصيصًا لتناسب ملامح كبار السن.

يُعد مفهوم «المستشفى الصديق للمسنين» نموذجًا شاملاً للرعاية الصحية يتجاوز التدخل الطبي ويقوم بتكييف البيئة المادية للمستشفى، وعمليات التواصل، وعمليات الرعاية لتلائم احتياجات الأفراد الذين تزيد أعمارهم عن 65 عامًا. وفي الأدبيات، يتم تصور هذا النهج باستخدام نموذج رباعي الأبعاد طوره باركي وتشابيل (2014)، استنادًا إلى تكامل البيئة المادية، وعمليات الرعاية، والمناخ الاجتماعي، والسياسات المؤسسية. والهدف الأساسي هو دعم استقلالية المرضى المسنين، والحد من المخاطر المرتبطة بالمستشفى، وإرساء نظام بيئي آمن للتعافي. وفي سياق التقدم السريع في شيخوخة السكان، فإن ترجمة هذا الإطار النظري إلى ممارسة عملية أمر ضروري. وفي حين تُدرس الممارسات الملائمة للمسنين في كثير من الأحيان مع التركيز على العمليات الإدارية، فإن الدراسات التي تحلل بشكل مباشر بُعد «البيئة المادية» في النظرية من خلال التجارب المكانية للمستخدمين المسنين محدودة. يهدف هذا البحث إلى سد هذه الفجوة من خلال التركيز على معيار «البيئة المادية» في النموذج ذي الصلة. ومن المتوقع أن تسهم الدراسة عمليًّا في التطبيقات الميدانية من خلال تحويل المبادئ الملائمة لكبار السن إلى استراتيجيات معمارية ملموسة، وتصميم مرافق رعاية صحية قادرة على التكيف مع الإعاقات الوظيفية.

في هذه الدراسة، تم اختيار نموذج المسح الوصفي من بين تصاميم البحث الكمي لتحديد توقعات الأفراد الذين تبلغ أعمارهم 65 عامًا فأكثر فيما يتعلق بالوضع الحالي. وتتألف العينة الرئيسية من مستخدمي المستشفيات الذين تبلغ أعمارهم 65 عامًا فأكثر. تم تحديد حجم العينة بـ 321 فردًا بفاصل ثقة يبلغ 95٪ لتمثيل المجموعة السكانية بأعلى دقة ممكنة، استنادًا إلى الدراسة الأولية وجداول العينة والسكان الواردة في الأدبيات. واستُخدم استبيان مكون من 20 سؤالًا، يتألف من أسئلة ديموغرافية وأسئلة تتعلق بالتوقعات المكانية من نوع ليكرت ذات 5 درجات، مستمدة من الأدبيات، كأداة لجمع البيانات. ونظراً للقيود الجسدية ومستويات الوصول إلى التكنولوجيا لدى الجمهور المستهدف، تم تفضيل طريقة هجينة (مطبوعة ورقمية) لجمع البيانات. ولاختبار صحة بناء المقياس، أُجري تحليل العوامل الاستكشافي (EFA) وتحليل العوامل التأكيدي (CFA) باستخدام برامج SPSS-27 وAMOS-22؛ واستُخدمت اختبارات t واختبار كاي-مربع واختبار كروسكال-واليس-H للكشف عن الاختلافات بين المجموعات.

إن حقيقة أن الغالبية العظمى من الأفراد البالغ عددهم 321 مشاركًا في الدراسة (65.7% من الإناث، و68.5% تتراوح أعمارهم بين 65 و74 عامًا) لديهم خبرة في العلاج داخل المستشفى (77.9%) وفي قسم الطوارئ (75.7%) تدعم قدرة النتائج على عكس الواقع في الممارسة المستشفى. أثبت مقياس التوقعات المكون من 11 بندًا و4 عوامل الذي تم تطويره صحة بنائه، مما يدل على أنه أداة ذات صحة علمية عالية لقياس المتطلبات المكانية. كشفت التحليلات الإحصائية أن الأفراد الذين سبق لهم تلقي العلاج في قسم المرضى الداخليين كانت توقعاتهم المكانية أعلى بشكل ملحوظ ضمن العامل 1 (الثقة والتفاعل الاجتماعي) والعامل 3 (الراحة وإمكانية الوصول المكاني). علاوة على ذلك، ووفقًا لمتغير العمر، تُظهر الاحتياجات المكانية المعرفية والإدراكية (العامل 2) للفئة العمرية 85+ زيادة ذات دلالة إحصائية مقارنةً بالفئات الأخرى.

تتوافق النتائج التي تركز على الهندسة المعمارية مع إطار عمل «المستشفى الصديق للمسنين». إن حقيقة أن 64.8% من المشاركين ذكروا أن المساحات التي تتوفر فيها الإضاءة الطبيعية تحسن المزاج، وأن 53.9% وافقوا بشدة على ضرورة تجميع خدمات العيادات الخارجية في مكان مركزي، تؤكد التوقعات المتعلقة بالتصميم المكاني الذي يراعي القيود الجسدية للمسنين ويسهل عليهم تحديد الاتجاهات. وحقيقة أن 58.6% من المرضى طلبوا البقاء برفقة شخص آخر، وأن 53.6% طلبوا أن تكون الغرفة مساحة معيشية مريحة، تثبت ضرورة دمج بُعد الدعم النفسي والاجتماعي في التصميم المعماري. في المقابل، فإن حقيقة أن 19.3% فقط من المستجيبين وافقوا بشدة على أن التدرجات اللونية المتباينة على الأرضيات تسبب عدم الراحة، في حين أن 27.1% لم يكونوا متأكدين، تختلف عن الإجماع العام في الأدبيات. وبالتالي، تكشف النتائج أن تحسين البيئة المادية يشكل استراتيجية تصميم شاملة تؤثر على الحالة النفسية.

تقدم هذه الدراسة مساهمات ملموسة في نظرية التصميم الملائم لكبار السن من خلال تحليل توقعات الأفراد الذين تبلغ أعمارهم 65 عامًا فأكثر من الناحيتين الإحصائية والمعمارية. تُظهر النتائج أن المستخدمين المسنين ينظرون إلى مرافق الرعاية الصحية باعتبارها «بيئة معيشية» شاملة تدعم الرفاه النفسي والفيزيولوجي، وليس مجرد مناطق سريرية تركز على العلاج. وقد تبيّن أن المتطلبات المعمارية التي تركز على العناصر الطبيعية المحددة، والخصوصية، وتنظيم المساحات، والإدراك البصري، أصبحت أكثر وضوحًا مع تقدم العمر وتراكم تجارب العلاج داخل المستشفيات. يُنصح الممارسون بالانتقال إلى ما هو أبعد من التعامل مع التصميم المعماري كعنصر بصري بحت، ودمجه في سياسات الرعاية الصحية المستقبلية باعتباره مكونًا علاجيًا في العملية الطبية. يُنصح الباحثون باختبار صحة أداة جمع البيانات هذه، التي أُضيفت إلى المراجع العلمية، من خلال تطبيقها في مناطق مختلفة ومراكز متخصصة في طب الشيخوخة. وسيعود تعميق النتائج الكمية من خلال المقابلات النوعية بفائدة كبيرة على تطوير عمليات التصميم القائمة على الأدلة.

Résumé Structuré:

Les changements démographiques rapides et les évolutions technologiques à l’échelle mondiale imposent des changements de paradigme fondamentaux dans les services de santé. Avec l’allongement de l’espérance de vie, la proportion de la population âgée de 65 ans et plus est en hausse ; selon les données de l’Institut turc des statistiques (TÜİK), cette proportion devrait atteindre 25,6 % en Turquie d’ici 2080. Ce groupe d’âge vulnérable, souffrant de multiples maladies chroniques, est celui qui a le plus besoin de soins hospitaliers. Les hôpitaux traditionnels, conçus pour le traitement aigu de maladies isolées, ne sont pas adaptés aux sensibilités cognitives et aux limitations de mobilité des personnes âgées. Loin de favoriser le rétablissement, les installations standard présentent des risques tels que le déclin fonctionnel et la désorientation pour les patients âgés. Dans notre système de santé caractérisé par un trafic important de patients, la transition vers un modèle d’« hôpital adapté aux personnes âgées » et l’amélioration de l’environnement physique par le biais de la conception constituent des impératifs stratégiques pour garantir que les personnes âgées bénéficient de soins en toute sécurité. Dans ce contexte, la recherche s’articule autour des questions suivantes : « Dans quelle mesure les conceptions hospitalières standard actuelles répondent-elles aux besoins des personnes âgées de plus de 65 ans ? » et « Quelles sont les attentes spatiales des patients âgés en termes d’amélioration de leur autonomie, de leur sécurité et de leur qualité de vie ? » L’objectif de l’étude est de traduire le concept d’« hôpital adapté aux personnes âgées » en données concrètes, en identifiant les expériences et les attentes actuelles des individus en matière d’utilisation de l’espace. Les résultats visent à enrichir la littérature scientifique et la pratique architecturale en vue de la conception d’établissements de santé de haute qualité qui vont au-delà de l’intervention médicale pour offrir un bien-être environnemental adapté aux profils gériatriques.

Le concept d’« hôpital adapté aux personnes âgées » est un modèle de soins de santé holistique qui va au-delà de l’intervention médicale et adapte l’environnement physique, la communication et les processus de soins de l’hôpital aux besoins des personnes âgées de plus de 65 ans. Dans la littérature, cette approche est conceptualisée à l’aide d’un modèle à quatre dimensions développé par Parke et Chappell (2014), fondé sur l’intégration de l’environnement physique, des processus de soins, du climat social et des politiques institutionnelles. L’objectif fondamental est de favoriser l’autonomie des patients âgés, de réduire les risques liés à l’hospitalisation et de mettre en place un écosystème de rétablissement sûr. Dans le contexte du vieillissement rapide de notre population, il est impératif de transposer ce cadre théorique dans la pratique. Alors que les pratiques adaptées aux personnes âgées sont souvent examinées sous l’angle des processus de gestion, les études qui analysent directement la dimension « environnement physique » de la théorie à travers les expériences spatiales des usagers âgés sont rares. Cette recherche vise à combler cette lacune en se concentrant sur le paramètre de l’environnement physique dans le modèle concerné. L’étude devrait apporter une contribution pratique aux applications sur le terrain en transformant les principes d’adaptation aux personnes âgées en stratégies architecturales concrètes et en concevant des établissements de santé capables de pallier les handicaps fonctionnels.

Dans le cadre de cette étude, le modèle d’enquête descriptive a été choisi parmi les méthodes de recherche quantitative afin de déterminer les attentes des personnes âgées de 65 ans et plus par rapport à la situation actuelle. La population principale est constituée d’usagers hospitaliers âgés de 65 ans et plus. La taille de l’échantillon a été fixée à 321 personnes, avec un intervalle de confiance de 95 %, afin de représenter la population avec la plus grande précision, sur la base de l’étude préliminaire et des tableaux population-échantillon figurant dans la littérature. Un questionnaire de 20 items, composé de questions d’ordre démographique et portant sur les attentes spatiales (sur une échelle de type Likert à 5 points), a été utilisé comme outil de collecte de données. Compte tenu des limitations physiques et du niveau d’accès aux technologies du public cible, une méthode hybride (papier et numérique) a été privilégiée pour la collecte des données. Afin de tester la validité conceptuelle de l’échelle, une analyse factorielle exploratoire (AFE) et une analyse factorielle confirmatoire (AFC) ont été réalisées à l’aide des logiciels SPSS-27 et AMOS-22 ; des tests t, des tests du chi carré et des tests de Kruskal-Wallis-H ont été utilisés pour détecter les différences entre les groupes.

Le fait que la grande majorité des 321 personnes ayant participé à l’étude (65,7 % de femmes, 68,5 % âgées de 65 à 74 ans) aient eu recours à des soins hospitaliers (77,9 %) et aux services d’urgence (75,7 %) confirme la capacité des résultats à refléter la réalité de la pratique hospitalière. L’échelle d’attentes à 11 items et 4 facteurs mise au point a prouvé sa validité conceptuelle, démontrant qu’il s’agit d’un outil scientifiquement très valable pour mesurer les besoins spatiaux. Les analyses statistiques ont révélé que les personnes ayant déjà été hospitalisées présentaient des attentes spatiales significativement plus élevées au sein du facteur 1 (confiance et interaction sociale) et du facteur 3 (confort et accessibilité spatiale). De plus, selon la variable d’âge, les besoins spatiaux cognitifs et perceptifs (facteur 2) de la tranche d’âge des 85 ans et plus affichent une augmentation statistiquement significative par rapport aux autres groupes.

Les résultats axés sur l’architecture sont cohérents avec le cadre de référence de l’« hôpital adapté aux personnes âgées ». Le fait que 64,8 % des participants aient déclaré que les espaces bénéficiant de lumière naturelle améliorent l’humeur et que 53,9 % se soient déclarés tout à fait d’accord pour que les services ambulatoires soient centralisés confirme l’attente d’un aménagement spatial qui tienne compte des limitations physiques des personnes âgées et facilite leur orientation. Le fait que 58,6 % des patients aient souhaité rester accompagnés et que 53,6 % aient souhaité que la chambre soit un espace de vie confortable prouve que la dimension du soutien psychosocial doit être intégrée à l’architecture. En revanche, le fait que seuls 19,3 % des personnes interrogées se soient déclarées tout à fait d’accord avec l’affirmation selon laquelle les transitions de couleurs contrastées au sol étaient inconfortables, tandis que 27,1 % étaient indécises, s’écarte du consensus général observé dans la littérature. Par conséquent, les résultats révèlent que l’amélioration de l’environnement physique constitue une stratégie de conception holistique ayant un impact sur la psychologie.

Cette étude apporte des contributions concrètes à la théorie de la conception adaptée aux personnes âgées en analysant les attentes des personnes âgées de 65 ans et plus en termes statistiques et architecturaux. Les résultats montrent que les usagers âgés perçoivent les établissements de santé comme un « cadre de vie » global favorisant le bien-être psychologique et physiologique, plutôt que comme de simples espaces cliniques axés sur les traitements. Il a été établi que les exigences architecturales, centrées sur les éléments naturels identifiés, l’intimité, l’organisation spatiale et la perception visuelle, devenaient plus marquées avec l’avancée en âge et l’expérience des séjours hospitaliers. Il est conseillé aux professionnels de ne plus considérer la conception architecturale comme un simple élément visuel, mais de l’intégrer dans les futures politiques de santé en tant que composante thérapeutique du processus médical. Il est conseillé aux chercheurs de tester la validité de cet outil de collecte de données, qui vient enrichir la littérature, en l’appliquant dans différentes régions et dans des centres gériatriques spécialisés. L’approfondissement des résultats quantitatifs par des entretiens qualitatifs contribuera de manière significative au développement de processus de conception fondés sur des données probantes.

Resumen Estructurado:

Los rápidos cambios demográficos y los avances tecnológicos a nivel mundial exigen cambios de paradigma fundamentales en los servicios sanitarios. Con el aumento de la esperanza de vida, la proporción de la población de 65 años o más está aumentando; según datos del Instituto Turco de Estadística (TÜİK), se prevé que esta proporción alcance el 25,6 % en Turquía para 2080. Este grupo de edad vulnerable, que padece múltiples enfermedades crónicas, es el que más necesita tratamiento hospitalario. Los hospitales tradicionales, diseñados para el tratamiento agudo de enfermedades concretas, resultan inadecuados ante las sensibilidades cognitivas y las limitaciones de movilidad de las personas mayores. Las instalaciones estándar, en lugar de favorecer la recuperación, plantean riesgos como el deterioro funcional y la desorientación de los pacientes de edad avanzada. En nuestro sistema sanitario, caracterizado por un elevado volumen de pacientes, la transición hacia un modelo de «hospital adaptado a las personas mayores» y la mejora del entorno físico a través del diseño son necesidades estratégicas para garantizar que las personas mayores reciban una atención segura. En este contexto, la investigación se centra en las preguntas «¿En qué medida los diseños hospitalarios estándar actuales satisfacen las necesidades de las personas mayores de 65 años?» y «¿Cuáles son las expectativas espaciales de los pacientes de edad avanzada en cuanto al aumento de su independencia, seguridad y calidad de vida?». El objetivo del estudio es plasmar el concepto de «hospital adaptado a las personas mayores» en datos concretos, identificando las experiencias y expectativas actuales de las personas en cuanto al uso del espacio. Se pretende que los resultados contribuyan a la literatura especializada y a la práctica arquitectónica para el diseño de centros sanitarios de alta calidad que vayan más allá de la intervención médica y proporcionen bienestar ambiental, adaptado a los perfiles geriátricos.

El concepto de «hospital adaptado a las personas mayores» es un modelo de atención sanitaria holístico que va más allá de la intervención médica y adapta el entorno físico del hospital, la comunicación y los procesos asistenciales a las necesidades de las personas mayores de 65 años. En la literatura, este enfoque se conceptualiza mediante un modelo tetradimensional desarrollado por Parke y Chappell (2014), basado en la integración del entorno físico, los procesos asistenciales, el clima social y las políticas institucionales. El objetivo fundamental es fomentar la autonomía de los pacientes de edad avanzada, reducir los riesgos relacionados con la hospitalización y establecer un ecosistema de recuperación seguro. En el contexto de nuestro rápido envejecimiento demográfico, resulta imperativo trasladar este marco teórico a la práctica. Si bien las prácticas adaptadas a las personas mayores suelen examinarse centrándose en los procesos de gestión, son escasos los estudios que analizan directamente la dimensión del «entorno físico» de la teoría a través de las experiencias espaciales de los usuarios de edad avanzada. Esta investigación pretende cubrir esta laguna centrándose en el parámetro del entorno físico del modelo en cuestión. Se espera que el estudio contribuya de forma práctica a las aplicaciones sobre el terreno, transformando los principios de adaptabilidad a las personas mayores en estrategias arquitectónicas concretas y diseñando centros sanitarios capaces de adaptarse a las limitaciones funcionales.

En el estudio, se optó por el modelo de encuesta descriptiva, dentro de los diseños de investigación cuantitativa, para determinar las expectativas de las personas de 65 años o más en relación con la situación actual. La población principal está formada por usuarios de hospitales de 65 años o más. Se determinó que el tamaño de la muestra debía ser de 321 personas, con un intervalo de confianza del 95 %, para representar a la población con la mayor precisión posible, basándose en el estudio preliminar y en las tablas de población y muestra disponibles en la bibliografía. Como herramienta de recogida de datos se utilizó un cuestionario de 20 ítems, compuesto por preguntas demográficas y sobre expectativas espaciales —basadas en la bibliografía y con una escala de 5 puntos tipo Likert—. Teniendo en cuenta las limitaciones físicas y los niveles de acceso a la tecnología del público objetivo, se optó por un método híbrido (impreso y digital) para la recogida de datos. Para comprobar la validez de constructo de la escala, se realizaron un análisis factorial exploratorio (AFE) y un análisis factorial confirmatorio (AFC) utilizando SPSS-27 y AMOS-22; se emplearon pruebas t, chi-cuadrado y de Kruskal-Wallis-H para detectar diferencias entre grupos.

El hecho de que la gran mayoría de las 321 personas que participaron en el estudio (un 65,7 % de mujeres y un 68,5 % con edades comprendidas entre los 65 y los 74 años) tuvieran experiencia en tratamientos hospitalarios (77,9 %) y en servicios de urgencias (75,7 %) respalda la capacidad de los resultados para reflejar la realidad de la práctica hospitalaria. La escala de expectativas desarrollada, compuesta por 11 ítems y 4 factores, demostró su validez de constructo, lo que demuestra que es una herramienta con una elevada validez científica para medir las necesidades espaciales. Los análisis estadísticos revelaron que las personas con experiencia previa en tratamientos de hospitalización tenían expectativas espaciales significativamente más elevadas en el Factor 1 (Confianza e Interacción Social) y en el Factor 3 (Comodidad y Accesibilidad Espacial). Además, según la variable de la edad, las necesidades espaciales cognitivas y perceptivas (Factor 2) del grupo de edad de 85 años o más muestran un aumento estadísticamente significativo en comparación con otros grupos.

Los resultados centrados en la arquitectura son coherentes con el marco del «hospital adaptado a las personas mayores». El hecho de que el 64,8 % de los participantes afirmara que los espacios con luz natural mejoran el estado de ánimo y que el 53,9 % se mostrara totalmente de acuerdo en que los servicios ambulatorios deberían estar centralizados confirma la expectativa de un diseño espacial que se adapte a las limitaciones físicas de las personas mayores y facilite la orientación. El hecho de que el 58,6 % de los pacientes solicitara permanecer acompañado y el 53,6 % pidiera que la habitación fuera un espacio confortable demuestra que la dimensión del apoyo psicosocial debe integrarse en la arquitectura. Por el contrario, el hecho de que solo el 19,3 % de los encuestados estuviera totalmente de acuerdo en que las transiciones de colores contrastantes en los suelos resultaban incómodas, mientras que el 27,1 % no estaba seguro, difiere del consenso general en la literatura. En consecuencia, los resultados revelan que la mejora del entorno físico constituye una estrategia de diseño holística que repercute en la psicología.

Este estudio aporta contribuciones concretas a la teoría del diseño adaptado a las personas mayores mediante el análisis de las expectativas de las personas de 65 años o más en términos estadísticos y arquitectónicos. Los resultados muestran que los usuarios de edad avanzada perciben los centros sanitarios como un «entorno de vida» holístico que favorece el bienestar psicológico y fisiológico, más que como meras áreas clínicas centradas en el tratamiento. Se determinó que las exigencias arquitectónicas centradas en elementos naturales identificados, la privacidad, la organización espacial y la percepción visual se hacían más pronunciadas con la edad avanzada y la experiencia en tratamientos hospitalarios. Se recomienda a los profesionales que dejen de considerar el diseño arquitectónico como un elemento puramente visual y lo integren en las futuras políticas sanitarias como un componente terapéutico del proceso médico. Se recomienda a los investigadores que comprueben la validez de esta herramienta de recopilación de datos, que se ha incorporado a la bibliografía, aplicándola en diferentes regiones y centros geriátricos especializados. La profundización en los resultados cuantitativos mediante entrevistas cualitativas beneficiará significativamente al desarrollo de procesos de diseño basados en la evidencia.

结构化摘要：

全球范围内快速的人口结构变化和技术发展，要求医疗保健服务进行根本性的范式转变。随着预期寿命的延长，65岁及以上人口的比例正在上升；根据土耳其统计局（TÜİK）的数据，预计到2080年，土耳其该比例将达到25.6%。这一患有多种慢性病的脆弱年龄群体，是最需要住院治疗的人群。传统医院的设计旨在针对单一疾病的急性治疗，面对老年人的认知敏感性和行动能力受限等问题，已显不足。标准设施非但无法促进老年患者的康复，反而会带来功能衰退和定向障碍等风险。在患者流量巨大的医疗体系中，向“老年友好型医院”模式转型，并通过设计改善物理环境，是确保老年人获得安全护理的战略必要之举。在此背景下，本研究聚焦于以下问题：“当前标准医院设计在多大程度上满足了65岁以上人群的需求？”以及“老年患者在提升独立性、安全性和生活质量方面对空间有何期待？”本研究旨在将“老年友好型医院”的概念转化为具体数据，识别个体当前的空间使用体验与期望。研究结果旨在为学术文献和建筑实践做出贡献，以设计出高质量的医疗保健设施——这些设施不仅限于医疗干预，更能提供符合老年人群特征的环境福祉。

“老年友好型医院”概念是一种整体性医疗保健模式，它超越了单纯的医疗干预，将医院的物理环境、沟通方式及护理流程调整为适应65岁以上个人的需求。在相关文献中，这一方法采用Parke和Chappell（2014）提出的四维模型进行概念化阐述，该模型基于物理环境、护理流程、社会氛围和机构政策的整合。其根本目标是支持老年患者的独立性，降低与住院相关的风险，并建立一个安全的康复生态系统。在人口快速老龄化的背景下，将这一理论框架转化为实践势在必行。尽管针对老年友好型实践的研究常聚焦于管理流程，但通过老年使用者空间体验直接分析该理论中“物理环境”维度的研究却寥寥无几。本研究旨在通过聚焦相关模型中的物理环境参数来填补这一空白。预计本研究将通过将老年友好原则转化为具体的建筑策略，并设计出能够适应功能障碍的医疗设施，从而为该领域的实际应用做出贡献。

本研究从定量研究设计中选择了描述性调查模型，以确定65岁及以上人群对现状的期望。主要研究对象为65岁及以上的医院使用者。根据初步研究及文献中的总体-样本对照表，样本量确定为321人，置信水平为95%，以最高精度代表总体。采用一份包含20个问题的问卷作为数据收集工具，其中包含基于文献的5点李克特式空间期望问题及人口统计问题。考虑到目标受众的身体限制和技术可及性水平，数据收集采用混合方式（纸质与电子版结合）。为检验量表的构念效度，使用SPSS-27和AMOS-22软件进行了探索性因子分析（EFA）和确认性因子分析（CFA）；采用t检验、卡方检验和克鲁斯卡尔-瓦利斯-H检验来检测组间差异。

参与研究的321名受试者中，绝大多数（65.7%为女性，68.5%年龄在65-74岁之间）曾有过住院（77.9%）和急诊科（75.7%）就诊经历，这一事实印证了研究结果能够真实反映医院实践中的实际情况。所开发的11项、4因子期望量表证明了其构念效度，表明它是一种用于测量空间需求的科学性极高的有效工具。统计分析显示，有过住院治疗经历的受试者在第1因子（信任与社会互动）和第3因子（舒适度与空间可达性）方面的空间期望显著更高。此外，根据年龄变量，85岁及以上年龄组的认知和感知空间需求（第2因子）与其他组相比呈现出统计学上的显著增长。

以建筑为重点的研究结果与“老年友好型医院”框架相一致。64.8%的受访者表示自然采光的空间能改善情绪，53.9%的受访者强烈认同门诊服务应集中化，这一事实证实了人们对空间设计的期望：即空间设计应兼顾老年人的身体限制并有助于其定位。58.6%的患者要求有陪护人员陪同，53.6%的患者要求病房成为舒适的生活空间，这证明心理社会支持维度必须融入建筑设计之中。相比之下，仅有19.3%的受访者“非常赞同”地板上对比鲜明的色彩过渡会带来不适感，而27.1%的受访者表示不确定，这一结果与文献中的普遍共识存在差异。因此，研究结果表明，改善物理环境是一种影响心理健康的整体设计策略。

本研究通过从统计学和建筑学角度分析65岁及以上人群的期望，为适老设计理论做出了具体贡献。研究结果表明，老年使用者将医疗保健设施视为一个支持心理和生理健康的整体“生活环境”，而非仅仅以治疗为中心的临床区域。研究确定，围绕已识别的自然元素、隐私、空间组织和视觉感知等核心的建筑需求，会随着年龄增长和住院治疗经验的积累而变得更加突出。建议从业者不要将建筑设计仅视为纯粹的视觉元素，而应将其作为医疗过程中的一种治疗性组成部分，纳入未来的医疗保健政策中。建议研究人员通过在不同地区及专业老年医学中心应用该数据收集工具（该工具已纳入文献），验证其有效性。结合定性访谈深化定量研究结果，将极大促进循证设计流程的发展。

Структурированное Резюме:

Быстрые демографические изменения и технологический прогресс во всем мире диктуют необходимость коренного смены парадигмы в сфере медицинского обслуживания. В связи с увеличением продолжительности жизни растет доля населения в возрасте 65 лет и старше; согласно данным Турецкого статистического института (TÜİK), к 2080 году в Турции эта доля, как ожидается, достигнет 25,6 %. Эта уязвимая возрастная группа, страдающая множественными хроническими заболеваниями, является той категорией населения, которая больше всего нуждается в стационарном лечении. Традиционные больницы, предназначенные для лечения острых форм отдельных заболеваний, не соответствуют потребностям пожилых людей с учетом их когнитивных особенностей и ограничений подвижности. Стандартные помещения не способствуют выздоровлению пожилых пациентов, а, напротив, создают риски, такие как ухудшение функциональных способностей и дезориентация. В нашей системе здравоохранения с высокой посещаемостью пациентов переход к модели «больницы, ориентированной на пожилых», а также улучшение физической среды с помощью дизайна являются стратегической необходимостью для обеспечения безопасного ухода за пожилыми людьми. В этом контексте исследование сосредоточено на следующих вопросах: «В какой степени современные стандартные проекты больниц отвечают потребностям людей старше 65 лет?» и «Каковы пространственные ожидания пожилых пациентов с точки зрения повышения их самостоятельности, безопасности и качества жизни?». Цель исследования — воплотить концепцию «больницы, ориентированной на пожилых», в конкретные данные, выявив текущий опыт использования пространства и ожидания людей. Полученные результаты призваны внести вклад в научную литературу и архитектурную практику в области проектирования высококачественных медицинских учреждений, которые выходят за рамки чисто медицинского вмешательства и обеспечивают благополучие благодаря окружающей среде, адаптированной к потребностям пожилых людей.

Концепция «больницы, ориентированной на пожилых», представляет собой целостную модель здравоохранения, выходящую за рамки медицинского вмешательства и адаптирующую физическую среду больницы, коммуникацию и процессы оказания помощи к потребностям людей старше 65 лет. В научной литературе этот подход концептуализируется с помощью четырехмерной модели, разработанной Парком и Чаппеллом (2014) и основанной на интеграции физической среды, процессов оказания помощи, социального климата и институциональной политики. Основная цель заключается в поддержке самостоятельности пожилых пациентов, снижении рисков, связанных с пребыванием в больнице, и создании безопасной экосистемы для выздоровления. В контексте быстрого старения населения воплощение этой теоретической концепции в практику является крайне важным. Хотя практики, ориентированные на пожилых людей, часто исследуются с акцентом на управленческие процессы, количество исследований, непосредственно анализирующих аспект «физической среды» данной теории через призму пространственного опыта пожилых пользователей, ограничено. Данное исследование направлено на восполнение этого пробела путем сосредоточения внимания на параметре «физическая среда» в соответствующей модели. Ожидается, что исследование внесет практический вклад в применение этих принципов на местах путем преобразования принципов, ориентированных на пожилых людей, в конкретные архитектурные стратегии и проектирования медицинских учреждений, способных учитывать функциональные ограничения.

В рамках исследования из количественных методов исследования была выбрана модель описательного опроса для определения ожиданий лиц в возрасте 65 лет и старше в отношении текущей ситуации. Основную выборку составляют посетители больниц в возрасте 65 лет и старше. Размер выборки был определен как 321 человек с доверительным интервалом 95 %, чтобы с максимальной точностью представить генеральную совокупность, на основе предварительного исследования и таблиц соотношения «генеральная совокупность–выборка», приведенных в литературе. В качестве инструмента сбора данных использовался вопросник из 20 пунктов, состоящий из основанных на литературных данных 5-балльных вопросов типа Ликерта, касающихся пространственных ожиданий и демографических характеристик. Учитывая физические ограничения и уровень доступа к технологиям целевой аудитории, для сбора данных был выбран гибридный (печатный и цифровой) метод. Для проверки конструктной валидности шкалы были проведены эксплораторный факторный анализ (EFA) и конфирматорный факторный анализ (CFA) с использованием программ SPSS-27 и AMOS-22; для выявления межгрупповых различий применялись t-критерии, критерий хи-квадрат и критерий Крускала-Уоллиса-H.

Тот факт, что подавляющее большинство из 321 участника исследования (65,7 % — женщины, 68,5 % — в возрасте 65–74 лет) имели опыт стационарного (77,9 %) и амбулаторного (75,7 %) лечения, подтверждает способность полученных результатов отражать реальность больничной практики. Разработанная 11-пунктовая 4-факторная шкала ожиданий подтвердила свою конструктную валидность, продемонстрировав, что она является научно обоснованным инструментом для измерения пространственных потребностей. Статистический анализ показал, что у лиц, имевших предыдущий опыт стационарного лечения, ожидания в отношении пространства были значительно выше в рамках фактора 1 («Доверие и социальное взаимодействие») и фактора 3 («Комфорт и доступность пространства»). Кроме того, с учетом возрастной переменной когнитивные и перцептивные пространственные потребности (фактор 2) у возрастной группы 85+ демонстрируют статистически значимое увеличение по сравнению с другими группами.

Результаты, касающиеся архитектуры, согласуются с концепцией «больницы, ориентированной на пожилых людей». Тот факт, что 64,8 % участников заявили, что помещения с естественным освещением улучшают настроение, а 53,9 % полностью согласились с тем, что амбулаторные услуги должны быть централизованы, подтверждает ожидания в отношении планировки помещений, учитывающей физические ограничения пожилых людей и облегчающей ориентацию. Тот факт, что 58,6 % пациентов просили разрешить пребывание с сопровождающим лицом, а 53,6 % — чтобы палата представляла собой комфортное жилое пространство, доказывает, что аспект психосоциальной поддержки должен быть интегрирован в архитектуру. В то же время тот факт, что лишь 19,3 % респондентов полностью согласились с тем, что контрастные цветовые переходы на полах вызывают дискомфорт, а 27,1 % затруднились с ответом, расходится с общим мнением, представленным в научной литературе. Таким образом, полученные результаты показывают, что улучшение физической среды представляет собой целостную стратегию проектирования, оказывающую влияние на психологическое состояние.

Данное исследование вносит конкретный вклад в теорию проектирования, ориентированного на потребности пожилых людей, путем анализа ожиданий лиц в возрасте 65 лет и старше с точки зрения статистики и архитектуры. Результаты показывают, что пожилые пользователи воспринимают медицинские учреждения как целостную «среду обитания», способствующую психологическому и физиологическому благополучию, а не просто как клинические зоны, ориентированные исключительно на лечение. Было установлено, что архитектурные требования, связанные с выделенными природными элементами, конфиденциальностью, организацией пространства и визуальным восприятием, становятся более выраженными с увеличением возраста и опытом стационарного лечения. Специалистам рекомендуется перестать рассматривать архитектурный дизайн как чисто визуальный элемент и интегрировать его в будущую политику в сфере здравоохранения в качестве терапевтического компонента медицинского процесса. Исследователям рекомендуется проверить валидность данного инструмента сбора данных, который был добавлен в научную литературу, путем его применения в различных регионах и специализированных гериатрических центрах. Углубление количественных результатов с помощью качественных интервью принесет значительную пользу развитию процессов проектирования, основанных на доказательствах.

संरचित सारांश:

दुनिया भर में तीव्र जनसांख्यिकीय परिवर्तन और तकनीकी विकास स्वास्थ्य सेवाओं में मौलिक प्रतिमान बदलाव की आवश्यकता को दर्शाते हैं। बढ़ती जीवन प्रत्याशा के साथ, 65 वर्ष और उससे अधिक आयु की आबादी का अनुपात बढ़ रहा है; तुर्की सांख्यिकी संस्थान (TÜİK) के आंकड़ों के अनुसार, तुर्की में यह अनुपात 2080 तक 25.6% तक पहुंचने की उम्मीद है। कई पुरानी बीमारियों से पीड़ित यह कमजोर आयु वर्ग, अस्पताल में भर्ती उपचार की सबसे अधिक आवश्यकता वाला खंड है।

एकल बीमारियों के तीव्र उपचार के लिए डिज़ाइन किए गए पारंपरिक अस्पताल, बुजुर्ग व्यक्तियों की संज्ञानात्मक संवेदनशीलताओं और गतिशीलता की सीमाओं के सामने अपर्याप्त हैं। मानक सुविधाएं बुजुर्ग रोगियों के ठीक होने को बढ़ावा देने के बजाय कार्यात्मक गिरावट और भटकाव जैसे जोखिम पैदा करती हैं। हमारे स्वास्थ्य सेवा प्रणाली में, जहाँ मरीजों का आवागमन अधिक है, 'आयु-अनुकूल अस्पताल' मॉडल में संक्रमण और डिज़ाइन के माध्यम से भौतिक वातावरण में सुधार करना, यह सुनिश्चित करने के लिए रणनीतिक आवश्यकताएं हैं कि बुजुर्ग व्यक्तियों को सुरक्षित देखभाल मिले। इस संदर्भ में, यह शोध इस बात पर केंद्रित है कि 'वर्तमान मानक अस्पताल डिज़ाइन 65 वर्ष से अधिक आयु के व्यक्तियों की ज़रूरतों को किस हद तक पूरा करते हैं?' और 'वरिष्ठ रोगियों की स्वतंत्रता, सुरक्षा और जीवन की गुणवत्ता बढ़ाने के संदर्भ में उनकी स्थानिक अपेक्षाएँ क्या हैं?' इस अध्ययन का उद्देश्य 'आयु-अनुकूल अस्पताल' की अवधारणा को ठोस आंकड़ों में बदलना है, जिसमें व्यक्तियों के वर्तमान स्थानिक उपयोग के अनुभवों और अपेक्षाओं की पहचान की जाए। इन निष्कर्षों का उद्देश्य उच्च-गुणवत्ता वाली स्वास्थ्य सेवा सुविधाओं को डिजाइन करने के लिए साहित्य और वास्तुकला अभ्यास में योगदान करना है, जो चिकित्सा हस्तक्षेप से परे जाकर वृद्धावस्था संबंधी प्रोफाइल के अनुरूप पर्यावरणीय कल्याण प्रदान करती हैं।

'आयु-अनुकूल अस्पताल' की अवधारणा एक समग्र स्वास्थ्य सेवा मॉडल है जो चिकित्सा हस्तक्षेप से परे जाकर 65 वर्ष से अधिक आयु के व्यक्तियों की जरूरतों के अनुसार अस्पताल के भौतिक वातावरण, संचार और देखभाल प्रक्रियाओं को अनुकूलित करता है। साहित्य में, इस दृष्टिकोण को पार्क और चैपल (2014) द्वारा विकसित एक चार-आयामी मॉडल का उपयोग करके अवधारित किया गया है, जो भौतिक वातावरण, देखभाल प्रक्रियाओं, सामाजिक माहौल और संस्थागत नीतियों के एकीकरण पर आधारित है। मूल उद्देश्य बुजुर्ग रोगियों की स्वतंत्रता का समर्थन करना, अस्पताल से संबंधित जोखिमों को कम करना और एक सुरक्षित वसूली पारिस्थितिकी तंत्र स्थापित करना है। हमारी तेजी से बढ़ती उम्र की आबादी के संदर्भ में, इस सैद्धांतिक ढांचे को व्यवहार में लाना अनिवार्य है। हालांकि बुजुर्ग-अनुकूल प्रथाओं की अक्सर प्रबंधकीय प्रक्रियाओं पर ध्यान केंद्रित करके जांच की जाती है, लेकिन ऐसे अध्ययन सीमित हैं जो बुजुर्ग उपयोगकर्ताओं के स्थानिक अनुभवों के माध्यम से सिद्धांत के 'भौतिक वातावरण' आयाम का सीधे विश्लेषण करते हैं।

यह शोध प्रासंगिक मॉडल में भौतिक वातावरण पैरामीटर पर ध्यान केंद्रित करके इस कमी को पूरा करने का लक्ष्य रखता है। इस अध्ययन से आयु-अनुकूल सिद्धांतों को ठोस वास्तुशिल्प रणनीतियों में बदलकर और कार्यात्मक कमियों को सहन करने में सक्षम स्वास्थ्य सुविधाओं को डिजाइन करके, व्यावहारिक रूप से क्षेत्र अनुप्रयोगों में योगदान की उम्मीद है।

अध्ययन में, वर्तमान स्थिति के संबंध में 65 वर्ष और उससे अधिक आयु के व्यक्तियों की अपेक्षाओं को निर्धारित करने के लिए मात्रात्मक अनुसंधान डिजाइनों में से वर्णनात्मक सर्वेक्षण मॉडल चुना गया। मुख्य आबादी में 65 वर्ष और उससे अधिक आयु के अस्पताल उपयोगकर्ता शामिल हैं।

साहित्य में प्रारंभिक अध्ययन और जनसंख्या-नमूना तालिकाओं के आधार पर, उच्चतम सटीकता के साथ जनसंख्या का प्रतिनिधित्व करने के लिए 95% विश्वास अंतराल के साथ नमूना आकार 321 व्यक्तियों का निर्धारित किया गया। डेटा संग्रहण उपकरण के रूप में 20-आइटम का प्रश्नावली का उपयोग किया गया, जिसमें साहित्य-आधारित, 5-बिंदु, लाइकर्ट-प्रकार के स्थानिक-अपेक्षा और जनसांख्यिकीय प्रश्न शामिल थे। लक्षित दर्शकों की शारीरिक सीमाओं और तकनीकी पहुँच के स्तरों को ध्यान में रखते हुए, डेटा संग्रह के लिए एक संकर (मुद्रित और डिजिटल) विधि को प्राथमिकता दी गई। पैमाने की संरचनात्मक वैधता का परीक्षण करने के लिए, SPSS-27 और AMOS-22 का उपयोग करके अन्वेषणात्मक घटक विश्लेषण (EFA) और पुष्टिकारी घटक विश्लेषण (CFA) किया गया; समूह के अंतर का पता लगाने के लिए टी-परीक्षण, काई-स्क्वायर, और क्रुस्काल-वालिस-एच परीक्षणों का उपयोग किया गया।

इस तथ्य से कि अध्ययन में भाग लेने वाले 321 व्यक्तियों में से अधिकांश (65.7% महिलाएं, 68.5% 65-74 वर्ष की आयु) को अस्पताल में भर्ती (77.9%) और आपातकालीन विभाग (75.7%) में उपचार का अनुभव था, यह पता चलता है कि निष्कर्ष अस्पताल के अभ्यास में वास्तविकता को दर्शाने में सक्षम हैं।

विकसित 11-आइटम, 4-कारक अपेक्षा पैमाने ने अपनी संरचनात्मक वैधता साबित की, यह दर्शाते हुए कि यह स्थानिक आवश्यकताओं को मापने के लिए एक वैज्ञानिक रूप से अत्यधिक वैध उपकरण है। सांख्यिकीय विश्लेषणों से पता चला कि पिछले अस्पताल में भर्ती के अनुभव वाले व्यक्तियों की फैक्टर 1 (विश्वास और सामाजिक संपर्क) और फैक्टर 3 (आराम और स्थानिक पहुंच) के अंतर्गत स्थानिक अपेक्षाएं काफी अधिक थीं। इसके अलावा, आयु चर के अनुसार, 85+ आयु वर्ग की संज्ञानात्मक और धारणात्मक स्थानिक आवश्यकताएं (फैक्टर 2) अन्य समूहों की तुलना में सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण रूप से बढ़ी हुई हैं।

वास्तुकला-केंद्रित निष्कर्ष 'आयु-अनुकूल अस्पताल' (Age-Friendly Hospital) ढांचे के अनुरूप हैं। यह तथ्य कि 64.8% प्रतिभागियों ने कहा कि प्राकृतिक रोशनी वाली जगहें मूड को बेहतर बनाती हैं और 53.9% ने इस बात से पूरी तरह सहमति व्यक्त की कि बाह्य रोगी सेवाओं को केंद्रीकृत किया जाना चाहिए, इस अपेक्षा की पुष्टि करता है कि स्थानिक डिजाइन में बुजुर्गों की शारीरिक सीमाओं को ध्यान में रखा जाए और उन्मुखीकरण (orientation) को सुगम बनाया जाए। यह तथ्य कि 58.6% रोगियों ने साथी के साथ रहने का अनुरोध किया और 53.6% ने अनुरोध किया कि कमरा एक आरामदायक रहने की जगह हो, यह साबित करता है कि मनो-सामाजिक समर्थन के आयाम को वास्तुकला में एकीकृत किया जाना चाहिए।

इसके विपरीत, यह तथ्य कि केवल 19.3% उत्तरदाताओं ने दृढ़ता से सहमति व्यक्त की कि फर्श पर विपरीत रंगों का संक्रमण असुविधाजनक था, जबकि 27.1% अनिश्चित थे, साहित्य में सामान्य सर्वसम्मति से भिन्न है। परिणामस्वरूप, निष्कर्षों से पता चलता है कि भौतिक वातावरण में सुधार करना एक समग्र डिजाइन रणनीति है जो मनोविज्ञान को प्रभावित करती है।

यह अध्ययन 65 वर्ष और उससे अधिक आयु के व्यक्तियों की अपेक्षाओं का सांख्यिकीय और वास्तुशिल्प शब्दों में विश्लेषण करके आयु-अनुकूल डिजाइन के सिद्धांत में ठोस योगदान देता है।

निष्कर्ष बताते हैं कि बुजुर्ग उपयोगकर्ता स्वास्थ्य सेवा सुविधाओं को केवल उपचार-केंद्रित नैदानिक क्षेत्रों के बजाय एक समग्र 'जीवित वातावरण' के रूप में देखते हैं जो मनोवैज्ञानिक और शारीरिक कल्याण का समर्थन करता है। यह निर्धारित किया गया कि पहचाने गए प्राकृतिक तत्वों, गोपनीयता, स्थानिक संगठन और दृश्य धारणा पर केंद्रित वास्तुशिल्प मांगें उन्नत आयु और अस्पताल में भर्ती होने के अनुभव के साथ और अधिक स्पष्ट हो गईं। चिकित्सकों को सलाह दी जाती है कि वे वास्तुशिल्प डिजाइन को केवल एक दृश्य तत्व के रूप में मानने से आगे बढ़ें और इसे चिकित्सा प्रक्रिया के एक चिकित्सीय घटक के रूप में भविष्य की स्वास्थ्य सेवा नीतियों में शामिल करें।

शोधकर्ताओं को सलाह दी जाती है कि वे इस डेटा संग्रह उपकरण की वैधता का परीक्षण करें, जिसे साहित्य में जोड़ा गया है, और इसे विभिन्न क्षेत्रों और विशेषीकृत वृद्धावस्था केंद्रों में लागू करें। गुणात्मक साक्षात्कारों के साथ मात्रात्मक निष्कर्षों को गहरा करने से साक्ष्य-आधारित डिजाइन प्रक्रियाओं के विकास को महत्वपूर्ण लाभ होगा।