Harpy-Siren Figure in Great Seljuk Period Ceramics: Mythological Origins and Artistic Reflections

Büyük Selçuklu Dönemi Seramiklerinde Harpi-Siren Figürü: Mitolojik Kökenler ve Sanatsal Yansımalar
Author:

Number of pages:
3881-3932
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2

Abstract

Bu çalışmada, Büyük Selçuklu Dönemi seramiklerinde görülen harpi-siren figürü incelenmiştir. Ayrıca bu araştırmada kültürlerarası etkileşimin ve sembolik anlatımların tarihsel dönüşümüne de değinilmektedir. Harpi-siren figürünün İslamiyet’in kabulünden önce ve kabulünden sonra aldığı, taşıdığı anlamlar, kültürler, inanışlar ve zaman ile motiflerin nasıl yeniden yorumlandığını göstermektedir. Araştırmanın temel problemi, bu mitolojik/fantastik figürün Selçuklu seramiklerindeki kullanımının ve sembolik anlamlarının yeterince görsellerle incelenmemiş olmasıdır. Çalışmanın amacı, harpi-siren figürünün mitolojik kökenlerini, tarihsel gelişimini ve Büyük Selçuklu seramik sanatındaki kullanım biçimlerini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında, müzelerde ve özel koleksiyonlarda bulunan Büyük Selçuklu Dönemi seramik örnekleri incelenmiştir. Bu örneklerde figürün hem dekoratif bir motif olarak hem de üç boyutlu form olarak kullanımı görülmektedir. Bulgular, harpi-siren figürünün lüster dekorlu, minai dekorlu, sıraltı dekorlu ve tek renk sırlı seramiklerde motif olarak ve form olarak uygulandığını ve genellikle kadın başlı, kuş gövdeli bir yaratık olarak tasvir edildiğini göstermiştir. Ayrıca, figürün kompozisyonlarda genellikle merkezi bir konumda yer aldığı ve bitkisel motiflerle birlikte kullanıldığı görülmektedir. Harpi-siren figürünün Türk mitolojisindeki Umay Ana, Simurg, Anka ve Hüma kuşu gibi kavramlarla ilişkilendirildiği ve tarih boyunca koruyuculuk, talih, uğur gibi olumlu anlamlar taşıdığı ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra, figürün Selçuklu sanatında hem estetik hem de sembolik bir değer taşıdığı anlaşılmıştır. Harpi-siren figürünün, Selçuklu seramik sanatında hem günlük kullanım eşyalarında hem de daha özel ve sanatsal eserlerde yer aldığı görülmüştür. Bu konuda yapılan benzer çalışmalarla karşılaştırıldığında, zengin bir görsel katalog ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışma, Selçuklu seramik sanatındaki mitolojik figürlerin anlaşılmasına ve Türk sanat tarihindeki sembolik motiflerin yorumlanmasına katkı sağlamaktadır. Araştırma, bu figürün tarihsel ve kültürel bağlamda daha iyi anlaşılmasına yönelik önemli bir adım sunmaktadır. 

Keywords

Abstract

This study examines the harpy-siren figure depicted in Great Seljuk Period ceramics, while also addressing the historical transformation of intercultural interactions and symbolic expressions. The harpy-siren figure demonstrates how motifs were reinterpreted through different cultures, beliefs, and time periods, both before and after the adoption of Islam. The fundamental problem addressed in this research is the insufficient visual examination of this mythological/fantastic figure's usage and symbolic meanings in Seljuk ceramics. The aim of the study is to reveal the mythological origins, historical development, and utilization patterns of the harpy-siren figure in Great Seljuk ceramic art. Within the scope of the research, Great Seljuk Period ceramic examples found in museums and private collections were examined. These examples show the figure being used both as a decorative motif and as a three-dimensional form. Findings indicate that the harpy-siren figure was applied as a motif and form in luster-decorated, minai-decorated, underglaze-decorated, and monochrome glazed ceramics, typically depicted as a creature with a woman's head and a bird's body. Additionally, the figure generally occupies a central position in compositions and is often used in conjunction with floral motifs. The research establishes connections between the harpy-siren figure and concepts in Turkish mythology such as Umay Ana, Simurgh, Phoenix, and Huma bird, carrying positive meanings like protection, fortune, and good luck throughout history. Furthermore, it has been understood that the figure holds both aesthetic and symbolic value in Seljuk art. The harpy-siren figure appears in both everyday utilitarian objects and more specialized artistic works in Seljuk ceramic art. Compared to similar studies on this subject, this research presents a rich visual catalog. This study contributes to the understanding of mythological figures in Seljuk ceramic art and the interpretation of symbolic motifs in Turkish art history. The research offers an important step toward better understanding this figure in its historical and cultural context.

Keywords

Structured Abstract:

Introduction and Research Questions & Purpose: This study examines the harpy–siren figure found in Great Seljuk Period ceramics. The harpy–siren figure, which belongs to the group of fantastic or mythical creatures, appears as a creature with a human head and a bird’s body. This mythological being has been called by various names in different cultures and periods and has been attributed different meanings. In Turkish art, it has been associated with names such as Umay Ana, Simurgh, Phoenix, and Huma bird. The research aims to analyze the mythological origins of the harpy–siren figure, its historical development, and its use in Great Seljuk ceramic art. The study seeks to answer the following questions: What are the mythological origins and meanings of the harpy–siren figure? How was this figure used in Great Seljuk ceramics both as a decorative motif and as a three-dimensional form? What techniques were employed in depicting this figure in Seljuk ceramics? What symbolic meanings were attributed to this figure in Turkish art and mythology?

Literature Review: The literature review was conducted using academic databases, museum collections, and specialized books on Islamic art and Seljuk ceramics. Previous research has shown that the harpy–siren figure has appeared in various cultures throughout history, from prehistoric times to the present day. However, previous studies by Fehérvári (1973), Grube (1976), and Soustiel (1985) have primarily focused on technical aspects of Islamic ceramics without comprehensively examining the symbolic transformation of mythological figures. While Öney (2008) and Arık (2000, 2007) have documented harpy–siren figures in Seljuk art, there remains a gap in understanding their cultural significance and regional variations across different production centers. Studies by Çoruhlu (2000, 2014) classify these flying mythical creatures as a group and note their relationship with concepts such as Umay Ana and the Huma bird in Turkish mythology. Avşar (2012) compiled various views on the iconographic meaning of the harpy figure in Seljuk art, indicating that it was considered a creature with extraordinary powers responsible for protecting people. Rahmani and Mahmoudi (2017) traced the historical development of the harpy figure from its primitive forms to its appearance in Islamic art. The literature reveals that while the harpy–siren figure maintained its basic form (human–bird combination), its meaning transformed across different periods and cultures, always maintaining connections to spiritual and celestial concepts.

Methodology: This study employs a descriptive and analytical research method. The research material consists of Great Seljuk Period ceramic examples featuring harpy–siren figures, which are housed in various museums and private collections worldwide. The study first examines the technical characteristics of Great Seljuk ceramics, including single-color glazed ceramics; underglaze-decorated and silhouette-decorated ceramics; white Seljuk ceramics; multicolored carved “lakabi” ceramics; minai-technique ceramics; and luster-decorated ceramics. Then, the mythological background and historical development of the harpy–siren figure are analyzed. Finally, specific ceramic examples featuring harpy–siren figures from the Great Seljuk Period are examined in detail, focusing on both their use as decorative motifs on surfaces and as three-dimensional forms. The analysis includes the technical aspects, stylistic features, and symbolic meanings of these representations. The study analyzed ceramic pieces from major production centers including Rey, Kashan, Raqqa, and Nishapur, examining examples housed in collections such as the Metropolitan Museum of Art, the British Museum, the Victoria and Albert Museum, and the Brooklyn Museum. Selection criteria included clear harpy–siren representations and documented provenance from the Great Seljuk Period (11th–13th centuries).

Results and Conclusions: The research findings show that the harpy–siren figure was widely used in Great Seljuk ceramics both as a decorative motif and as a three-dimensional form. The figure typically appears as a creature with a woman’s head and a bird’s body, often wearing a crown and a necklace. In Seljuk ceramics, harpy–siren figures were created using various techniques including luster, minai, underglaze, and single-color glazed techniques. Analysis revealed distinct regional characteristics: Kashan productions showed more refined three-dimensional forms with detailed facial features, while Rey examples demonstrated sophisticated underglaze painting techniques. Luster-decorated pieces from the 13th century displayed the most elaborate harpy–siren representations, often featuring pairs flanking the Tree of Life motif. The study reveals that the harpy–siren figure underwent significant semantic transformation from pre-Islamic to Islamic periods, demonstrating how cultural motifs are reinterpreted across civilizations. In prehistoric times, it was depicted as a figure carrying the dead to the other world, while in the Islamic period, it gained sacred connotations and became associated with positive meanings such as fortune, luck, prosperity, and protection in Turkish art. The transition from the Great Seljuks to the Anatolian Seljuks, and decreased usage during the Ottoman period, reflects changes in aesthetic understanding and symbolic language. This transformation represents broader societal and cultural shifts beyond mere artistic preference. The figure’s connection to concepts such as Umay Ana, Simurgh, Phoenix, and the Huma bird demonstrates cultural continuity across the vast geography from Central Asia to Anatolia. This research contributes to understanding our cultural heritage by revealing how pre-Islamic belief systems were reinterpreted following the adoption of Islam, providing a foundation for future research and inspiring contemporary ceramic artists.

Keywords: Turkish ceramic art, Harpy-siren, Great Seljuk Period ceramics, mythological figures.

Yapılandırılmış Özet:

Giriş ve Araştırma Soruları & Amaç: Bu çalışma, Büyük Selçuklu Dönemi seramiklerinde bulunan harpi-siren figürünü incelemektedir. Fantastik veya mitolojik yaratıklar grubuna ait olan harpi-siren figürü, insan başlı ve kuş gövdeli bir yaratık olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu mitolojik varlık, farklı kültür ve dönemlerde çeşitli isimlerle anılmış ve farklı anlamlar yüklenmiştir. Türk sanatında Umay Ana, Simurg, Anka Kuşu ve Hüma kuşu gibi isimlerle ilişkilendirilmiştir. Araştırma, harpi-siren figürünün mitolojik kökenlerini, tarihsel gelişimini ve Büyük Selçuklu seramik sanatındaki kullanımını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma şu soruları yanıtlamayı hedeflemektedir: Harpi-siren figürünün mitolojik kökenleri ve anlamları nelerdir? Bu figür Büyük Selçuklu seramiklerinde hem dekoratif motif hem de üç boyutlu form olarak nasıl kullanılmıştır? Selçuklu seramiklerinde bu figürün betimlenmesinde hangi teknikler kullanılmıştır? Türk sanatı ve mitolojisinde bu figüre hangi sembolik anlamlar yüklenmiştir?

Literatür Taraması: Literatür taraması, akademik veri tabanları, müze koleksiyonları ve İslam sanatı ile Selçuklu seramikleri üzerine uzmanlaşmış kitaplar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Önceki araştırmalar, harpi-siren figürünün tarih boyunca, tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar çeşitli kültürlerde ortaya çıktığını göstermiştir. Ancak Fehérvári (1973), Grube (1976) ve Soustiel (1985) tarafından yapılan önceki çalışmalar, öncelikle İslam seramiklerinin teknik yönlerine odaklanmış, mitolojik figürlerin sembolik dönüşümünü kapsamlı bir şekilde incelememiştir. Öney (2008) ve Arık (2000, 2007) Selçuklu sanatında harpi-siren figürlerini belgelemiş olsa da, farklı üretim merkezlerindeki kültürel önemi ve bölgesel varyasyonları anlama konusunda hala bir boşluk bulunmaktadır. Çoruhlu (2000, 2014) tarafından yapılan çalışmalar, bu uçan mitolojik yaratıkları bir grup olarak sınıflandırmakta ve Türk mitolojisindeki Umay Ana ve Hüma kuşu gibi kavramlarla ilişkilerini belirtmektedir. Avşar (2012), Selçuklu sanatında harpi figürünün ikonografik anlamına ilişkin çeşitli görüşleri derlemiş ve bunun insanları korumaktan sorumlu olağanüstü güçlere sahip bir yaratık olarak kabul edildiğini belirtmiştir. Rahmani ve Mahmoudi (2017), harpi figürünün ilkel formlarından İslam sanatındaki görünümüne kadar tarihsel gelişimini izlemiştir. Literatür, harpi-siren figürünün temel formunu (insan-kuş kombinasyonu) korurken, anlamının farklı dönem ve kültürlerde dönüştüğünü, ancak her zaman ruhsal ve göksel kavramlarla bağlantılarını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır.

Metodoloji: Bu çalışma, betimleyici ve analitik bir araştırma yöntemi kullanmaktadır. Araştırma materyali, dünya çapında çeşitli müze ve özel koleksiyonlarda bulunan, harpi-siren figürleri içeren Büyük Selçuklu Dönemi seramik örneklerinden oluşmaktadır. Çalışma öncelikle Büyük Selçuklu seramiklerinin teknik özelliklerini incelemektedir; bunlar arasında tek renkli sırlı seramikler; astar altı dekorlu ve siluet dekorlu seramikler; beyaz Selçuklu seramikleri; çok renkli oyma "lakabi" seramikler; minai tekniği seramikler ve lüster dekorlu seramikler yer almaktadır. Ardından, harpi-siren figürünün mitolojik arka planı ve tarihsel gelişimi analiz edilmektedir. Son olarak, Büyük Selçuklu Dönemine ait harpi-siren figürleri içeren spesifik seramik örnekler, hem yüzeylerde dekoratif motif olarak kullanımları hem de üç boyutlu formlar olarak detaylı bir şekilde incelenmektedir. Analiz, bu temsillerin teknik yönlerini, stilistik özelliklerini ve sembolik anlamlarını içermektedir. Çalışma, Rey, Kaşan, Rakka ve Nişabur gibi başlıca üretim merkezlerinden seramik parçaları analiz etmiş, Metropolitan Sanat Müzesi, British Museum, Victoria and Albert Museum ve Brooklyn Museum gibi koleksiyonlarda bulunan örnekleri incelemiştir. Seçim kriterleri arasında net harpi-siren temsilleri ve Büyük Selçuklu Döneminden (11.-13. yüzyıllar) belgelenmiş köken yer almaktadır.

Sonuçlar ve Değerlendirme: Araştırma bulguları, harpi-siren figürünün Büyük Selçuklu seramiklerinde hem dekoratif motif hem de üç boyutlu form olarak yaygın şekilde kullanıldığını göstermektedir. Figür tipik olarak kadın başlı ve kuş gövdeli bir yaratık olarak görünmekte, genellikle taç ve kolye takmaktadır. Selçuklu seramiklerinde harpi-siren figürleri, lüster, minai, astar altı ve tek renkli sırlı teknikler dahil olmak üzere çeşitli teknikler kullanılarak yaratılmıştır. Analiz, belirgin bölgesel özellikleri ortaya çıkarmıştır: Kaşan üretimleri, detaylı yüz özellikleriyle daha rafine üç boyutlu formlar gösterirken, Rey örnekleri sofistike astar altı boyama teknikleri sergilemiştir. 13. yüzyıldan kalma lüster dekorlu parçalar, genellikle Hayat Ağacı motifinin yanlarında çiftler halinde yer alan en ayrıntılı harpi-siren temsillerini göstermiştir. Çalışma, harpi-siren figürünün İslam öncesi dönemden İslami döneme önemli bir anlamsal dönüşüm geçirdiğini, kültürel motiflerin medeniyetler arasında nasıl yeniden yorumlandığını göstermektedir. Tarih öncesi dönemlerde ölüleri öbür dünyaya taşıyan bir figür olarak betimlenirken, İslami dönemde kutsal çağrışımlar kazanmış ve Türk sanatında talih, şans, refah ve koruma gibi olumlu anlamlarla ilişkilendirilmiştir. Büyük Selçuklulardan Anadolu Selçuklularına geçiş ve Osmanlı döneminde kullanımın azalması, estetik anlayış ve sembolik dildeki değişimleri yansıtmaktadır. Bu dönüşüm, salt sanatsal tercihten öte daha geniş toplumsal ve kültürel değişimleri temsil etmektedir. Figürün Umay Ana, Simurg, Anka Kuşu ve Hüma kuşu gibi kavramlarla bağlantısı, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan geniş coğrafya boyunca kültürel sürekliliği göstermektedir. Bu araştırma, İslam öncesi inanç sistemlerinin İslamiyet'in kabulünden sonra nasıl yeniden yorumlandığını ortaya çıkararak kültürel mirasımızı anlamamıza katkıda bulunmakta, gelecekteki araştırmalar için bir temel sağlamakta ve çağdaş seramik sanatçılarına ilham vermektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk markaları, grafik tasarım, kurumsal kimlik, görsel evrim, logo tasarımı.

ملخص منظم

المقدمة وأسئلة البحث والغرض: تدرس هذه الدراسة شكل الهاربي-السيرين الموجود في خزفيات العصر السلجوقي الكبير. يظهر شكل الهاربي-السيرين، الذي ينتمي إلى مجموعة المخلوقات الخيالية أو الأسطورية، ككائن برأس إنسان وجسم طائر. وقد أُطلقت على هذا الكائن الأسطوري أسماء مختلفة في ثقافات وفترات متعددة ونُسبت إليه معانٍ متنوعة. في الفن التركي، ارتبط بأسماء مثل أومَاي آنا، والسيمرغ، وطائر الفينيق، وطائر الهُما. يهدف البحث إلى تحليل الأصول الأسطورية لشكل الهاربي-السيرين، وتطوره التاريخي، واستخدامه في فن الخزف السلجوقي الكبير. تسعى الدراسة للإجابة على الأسئلة التالية: ما هي الأصول الأسطورية والمعاني المرتبطة بشكل الهاربي-السيرين؟ كيف استُخدم هذا الشكل في الخزفيات السلجوقية الكبيرة سواء كزخرفة أو كشكل ثلاثي الأبعاد؟ ما هي التقنيات المستخدمة في تصوير هذا الشكل في الخزف السلجوقي؟ ما هي المعاني الرمزية التي نُسبت إلى هذا الشكل في الفن والأساطير التركية؟

مراجعة الأدبيات: أُجريت مراجعة الأدبيات باستخدام قواعد البيانات الأكاديمية، ومجموعات المتاحف، والكتب المتخصصة في الفن الإسلامي والخزف السلجوقي. أظهرت الأبحاث السابقة أن شكل الهاربي-السيرين ظهر في ثقافات مختلفة عبر التاريخ، من عصور ما قبل التاريخ حتى يومنا هذا. ومع ذلك، ركزت الدراسات السابقة التي أجراها فهرفاري (1973)، وغروبه (1976)، وسوستيل (1985) بشكل أساسي على الجوانب التقنية للخزف الإسلامي دون فحص شامل للتحول الرمزي للأشكال الأسطورية. في حين وثّق أونَي (2008) وآريك (2000، 2007) أشكال الهاربي-السيرين في الفن السلجوقي، لا تزال هناك فجوة في فهم أهميتها الثقافية والاختلافات الإقليمية عبر مراكز الإنتاج المختلفة. تصنّف دراسات تشوروخلو (2000، 2014) هذه المخلوقات الأسطورية الطائرة كمجموعة وتشير إلى علاقتها بمفاهيم مثل أومَاي آنا وطائر الهُما في الأساطير التركية. جمع أفشار (2012) آراء مختلفة حول المعنى الأيقوني لشكل الهاربي في الفن السلجوقي، مشيرًا إلى أنه كان يُعتبر كائنًا ذا قوى استثنائية مسؤولاً عن حماية الناس. تتبّع رحماني ومحمودي (2017) التطور التاريخي لشكل الهاربي من أشكاله البدائية إلى ظهوره في الفن الإسلامي. تكشف الأدبيات أنه بينما حافظ شكل الهاربي-السيرين على شكله الأساسي (مزيج الإنسان والطائر)، تحوّل معناه عبر فترات وثقافات مختلفة، مع الحفاظ دائمًا على الروابط بالمفاهيم الروحية والسماوية.

المنهجية: تستخدم هذه الدراسة منهج بحث وصفي وتحليلي. تتكون مادة البحث من أمثلة خزفية من العصر السلجوقي الكبير تحتوي على أشكال الهاربي-السيرين، والموجودة في متاحف ومجموعات خاصة مختلفة حول العالم. تفحص الدراسة أولاً الخصائص التقنية للخزف السلجوقي الكبير، بما في ذلك الخزفيات المزججة أحادية اللون؛ والخزفيات المزخرفة تحت الطلاء والمزخرفة بالصور الظلية؛ والخزفيات السلجوقية البيضاء؛ والخزفيات "اللقبي" المنحوتة متعددة الألوان؛ وخزفيات تقنية المينائي؛ والخزفيات المزخرفة باللمعان. ثم يتم تحليل الخلفية الأسطورية والتطور التاريخي لشكل الهاربي-السيرين. وأخيرًا، يتم فحص أمثلة خزفية محددة تحتوي على أشكال الهاربي-السيرين من العصر السلجوقي الكبير بالتفصيل، مع التركيز على استخدامها كزخارف على الأسطح وكأشكال ثلاثية الأبعاد. يشمل التحليل الجوانب التقنية والسمات الأسلوبية والمعاني الرمزية لهذه التمثيلات. حللت الدراسة قطعًا خزفية من مراكز الإنتاج الرئيسية بما في ذلك الري، وكاشان، والرقة، ونيسابور، وفحصت أمثلة موجودة في مجموعات مثل متحف المتروبوليتان للفنون، والمتحف البريطاني، ومتحف فيكتوريا وألبرت، ومتحف بروكلين. شملت معايير الاختيار تمثيلات واضحة للهاربي-السيرين ومصدرًا موثقًا من العصر السلجوقي الكبير (القرنان الحادي عشر والثالث عشر).

النتائج والاستنتاجات: تُظهر نتائج البحث أن شكل الهاربي-السيرين استُخدم على نطاق واسع في الخزف السلجوقي الكبير سواء كزخرفة أو كشكل ثلاثي الأبعاد. يظهر الشكل عادةً ككائن برأس امرأة وجسم طائر، وغالبًا ما يرتدي تاجًا وقلادة. في الخزف السلجوقي، أُنشئت أشكال الهاربي-السيرين باستخدام تقنيات مختلفة بما في ذلك اللمعان، والمينائي، وتحت الطلاء، والتقنيات المزججة أحادية اللون. كشف التحليل عن خصائص إقليمية مميزة: أظهرت إنتاجات كاشان أشكالاً ثلاثية الأبعاد أكثر دقة مع ملامح وجه تفصيلية، بينما أظهرت أمثلة الري تقنيات رسم متطورة تحت الطلاء. عرضت القطع المزخرفة باللمعان من القرن الثالث عشر أكثر تمثيلات الهاربي-السيرين تفصيلاً، وغالبًا ما تضم أزواجًا تحيط بزخرفة شجرة الحياة. تكشف الدراسة أن شكل الهاربي-السيرين خضع لتحول دلالي كبير من الفترة ما قبل الإسلامية إلى الفترة الإسلامية، مما يوضح كيف تُعاد تفسير الزخارف الثقافية عبر الحضارات. في عصور ما قبل التاريخ، صُوّر كشكل يحمل الموتى إلى العالم الآخر، بينما في الفترة الإسلامية، اكتسب دلالات مقدسة وارتبط بمعانٍ إيجابية مثل الحظ، والثروة، والازدهار، والحماية في الفن التركي. يعكس الانتقال من السلاجقة الكبار إلى سلاجقة الأناضول، وانخفاض الاستخدام خلال الفترة العثمانية، التغيرات في الفهم الجمالي واللغة الرمزية. يمثل هذا التحول تحولات مجتمعية وثقافية أوسع تتجاوز مجرد التفضيل الفني. يُظهر ارتباط الشكل بمفاهيم مثل أومَاي آنا، والسيمرغ، وطائر الفينيق، وطائر الهُما الاستمرارية الثقافية عبر الجغرافيا الواسعة من آسيا الوسطى إلى الأناضول. يساهم هذا البحث في فهم تراثنا الثقافي من خلال الكشف عن كيفية إعادة تفسير أنظمة المعتقدات ما قبل الإسلامية بعد اعتناق الإسلام، مما يوفر أساسًا للبحوث المستقبلية ويلهم فناني الخزف المعاصرين.

الكلمات المفتاحية: فن الخزف التركي، الهاربي-السيرين، خزفيات العصر السلجوقي الكبير، الأشكال الأسطورية.

Résumé Structuré:

Introduction et Questions de Recherche & Objectif: Cette étude examine la figure de la harpie-sirène trouvée dans les céramiques de la période des Grands Seldjoukides. La figure de la harpie-sirène, qui appartient au groupe des créatures fantastiques ou mythiques, apparaît comme une créature avec une tête humaine et un corps d'oiseau. Cet être mythologique a été appelé par divers noms dans différentes cultures et périodes et s'est vu attribuer différentes significations. Dans l'art turc, il a été associé à des noms tels qu'Umay Ana, Simurgh, Phénix et l'oiseau Huma. La recherche vise à analyser les origines mythologiques de la figure de la harpie-sirène, son développement historique et son utilisation dans l'art céramique des Grands Seldjoukides. L'étude cherche à répondre aux questions suivantes : Quelles sont les origines mythologiques et les significations de la figure de la harpie-sirène ? Comment cette figure a-t-elle été utilisée dans les céramiques des Grands Seldjoukides à la fois comme motif décoratif et comme forme tridimensionnelle ? Quelles techniques ont été employées pour représenter cette figure dans les céramiques seldjoukides ? Quelles significations symboliques ont été attribuées à cette figure dans l'art et la mythologie turcs ?

Revue de la Littérature: La revue de la littérature a été menée en utilisant des bases de données académiques, des collections de musées et des livres spécialisés sur l'art islamique et les céramiques seldjoukides. Les recherches antérieures ont montré que la figure de la harpie-sirène est apparue dans diverses cultures à travers l'histoire, depuis les temps préhistoriques jusqu'à nos jours. Cependant, les études antérieures de Fehérvári (1973), Grube (1976) et Soustiel (1985) se sont principalement concentrées sur les aspects techniques des céramiques islamiques sans examiner de manière exhaustive la transformation symbolique des figures mythologiques. Bien qu'Öney (2008) et Arık (2000, 2007) aient documenté les figures de harpie-sirène dans l'art seldjoukide, il subsiste une lacune dans la compréhension de leur signification culturelle et des variations régionales à travers différents centres de production. Les études de Çoruhlu (2000, 2014) classifient ces créatures mythiques volantes comme un groupe et notent leur relation avec des concepts tels qu'Umay Ana et l'oiseau Huma dans la mythologie turque. Avşar (2012) a compilé diverses opinions sur la signification iconographique de la figure de la harpie dans l'art seldjoukide, indiquant qu'elle était considérée comme une créature dotée de pouvoirs extraordinaires responsable de la protection des personnes. Rahmani et Mahmoudi (2017) ont retracé le développement historique de la figure de la harpie depuis ses formes primitives jusqu'à son apparition dans l'art islamique. La littérature révèle que bien que la figure de la harpie-sirène ait maintenu sa forme de base (combinaison humain-oiseau), sa signification s'est transformée à travers différentes périodes et cultures, maintenant toujours des connexions avec des concepts spirituels et célestes

Méthodologie: Cette étude emploie une méthode de recherche descriptive et analytique. Le matériel de recherche se compose d'exemples de céramiques de la période des Grands Seldjoukides présentant des figures de harpie-sirène, qui sont conservés dans divers musées et collections privées à travers le monde. L'étude examine d'abord les caractéristiques techniques des céramiques des Grands Seldjoukides, notamment les céramiques émaillées monochromes ; les céramiques décorées sous glaçure et décorées en silhouette ; les céramiques seldjoukides blanches ; les céramiques « lakabi » sculptées multicolores ; les céramiques à technique minai ; et les céramiques décorées au lustre. Ensuite, le contexte mythologique et le développement historique de la figure de la harpie-sirène sont analysés. Enfin, des exemples céramiques spécifiques présentant des figures de harpie-sirène de la période des Grands Seldjoukides sont examinés en détail, en se concentrant à la fois sur leur utilisation comme motifs décoratifs sur les surfaces et comme formes tridimensionnelles. L'analyse comprend les aspects techniques, les caractéristiques stylistiques et les significations symboliques de ces représentations. L'étude a analysé des pièces céramiques provenant de centres de production majeurs, notamment Rey, Kashan, Raqqa et Nishapur, en examinant des exemples conservés dans des collections telles que le Metropolitan Museum of Art, le British Museum, le Victoria and Albert Museum et le Brooklyn Museum. Les critères de sélection comprenaient des représentations claires de harpie-sirène et une provenance documentée de la période des Grands Seldjoukides (XIe-XIIIe siècles).

Résultats et Conclusions: Les résultats de la recherche montrent que la figure de la harpie-sirène a été largement utilisée dans les céramiques des Grands Seldjoukides à la fois comme motif décoratif et comme forme tridimensionnelle. La figure apparaît généralement comme une créature avec une tête de femme et un corps d'oiseau, portant souvent une couronne et un collier. Dans les céramiques seldjoukides, les figures de harpie-sirène ont été créées en utilisant diverses techniques, notamment le lustre, le minai, la sous-glaçure et les techniques émaillées monochromes. L'analyse a révélé des caractéristiques régionales distinctes : les productions de Kashan ont montré des formes tridimensionnelles plus raffinées avec des traits faciaux détaillés, tandis que les exemples de Rey ont démontré des techniques de peinture sous glaçure sophistiquées. Les pièces décorées au lustre du XIIIe siècle ont présenté les représentations de harpie-sirène les plus élaborées, comportant souvent des paires flanquant le motif de l'Arbre de Vie. L'étude révèle que la figure de la harpie-sirène a subi une transformation sémantique significative de la période pré-islamique à la période islamique, démontrant comment les motifs culturels sont réinterprétés à travers les civilisations. Aux temps préhistoriques, elle était représentée comme une figure transportant les morts vers l'autre monde, tandis qu'à la période islamique, elle a acquis des connotations sacrées et a été associée à des significations positives telles que la fortune, la chance, la prospérité et la protection dans l'art turc. La transition des Grands Seldjoukides aux Seldjoukides d'Anatolie, et la diminution de l'utilisation pendant la période ottomane, reflète les changements dans la compréhension esthétique et le langage symbolique. Cette transformation représente des changements sociétaux et culturels plus larges au-delà de la simple préférence artistique. La connexion de la figure avec des concepts tels qu'Umay Ana, Simurgh, Phénix et l'oiseau Huma démontre la continuité culturelle à travers la vaste géographie de l'Asie centrale à l'Anatolie. Cette recherche contribue à la compréhension de notre patrimoine culturel en révélant comment les systèmes de croyances pré-islamiques ont été réinterprétés après l'adoption de l'Islam, fournissant une base pour les recherches futures et inspirant les artistes céramistes contemporains.

Mots-clés: Art céramique turc, Harpie-sirène, Céramiques de la période des Grands Seldjoukides, Figures mythologiques.

Resumen Estructurado:

Introducción y Preguntas de Investigación & Propósito: Este estudio examina la figura de la arpía-sirena encontrada en las cerámicas del período de los Grandes Selyúcidas. La figura de la arpía-sirena, que pertenece al grupo de criaturas fantásticas o míticas, aparece como una criatura con cabeza humana y cuerpo de ave. Este ser mitológico ha sido llamado con diversos nombres en diferentes culturas y períodos y se le han atribuido diferentes significados. En el arte turco, se ha asociado con nombres como Umay Ana, Simurgh, Fénix y el ave Huma. La investigación tiene como objetivo analizar los orígenes mitológicos de la figura de la arpía-sirena, su desarrollo histórico y su uso en el arte cerámico de los Grandes Selyúcidas. El estudio busca responder a las siguientes preguntas: ¿Cuáles son los orígenes mitológicos y los significados de la figura de la arpía-sirena? ¿Cómo se utilizó esta figura en las cerámicas de los Grandes Selyúcidas tanto como motivo decorativo como en forma tridimensional? ¿Qué técnicas se emplearon para representar esta figura en las cerámicas selyúcidas? ¿Qué significados simbólicos se atribuyeron a esta figura en el arte y la mitología turcos?

Revisión de la Literatura: La revisión de la literatura se realizó utilizando bases de datos académicas, colecciones de museos y libros especializados sobre arte islámico y cerámicas selyúcidas. Investigaciones previas han demostrado que la figura de la arpía-sirena ha aparecido en diversas culturas a lo largo de la historia, desde tiempos prehistóricos hasta la actualidad. Sin embargo, estudios anteriores de Fehérvári (1973), Grube (1976) y Soustiel (1985) se han centrado principalmente en aspectos técnicos de las cerámicas islámicas sin examinar exhaustivamente la transformación simbólica de las figuras mitológicas. Aunque Öney (2008) y Arık (2000, 2007) han documentado figuras de arpía-sirena en el arte selyúcida, persiste una brecha en la comprensión de su significado cultural y las variaciones regionales en diferentes centros de producción. Los estudios de Çoruhlu (2000, 2014) clasifican estas criaturas míticas voladoras como un grupo y señalan su relación con conceptos como Umay Ana y el ave Huma en la mitología turca. Avşar (2012) compiló diversas opiniones sobre el significado iconográfico de la figura de la arpía en el arte selyúcida, indicando que se consideraba una criatura con poderes extraordinarios responsable de proteger a las personas. Rahmani y Mahmoudi (2017) rastrearon el desarrollo histórico de la figura de la arpía desde sus formas primitivas hasta su aparición en el arte islámico. La literatura revela que, si bien la figura de la arpía-sirena mantuvo su forma básica (combinación humano-ave), su significado se transformó a través de diferentes períodos y culturas, manteniendo siempre conexiones con conceptos espirituales y celestiales.

Metodología: Este estudio emplea un método de investigación descriptivo y analítico. El material de investigación consiste en ejemplos de cerámicas del período de los Grandes Selyúcidas que presentan figuras de arpía-sirena, que se encuentran en diversos museos y colecciones privadas de todo el mundo. El estudio examina primero las características técnicas de las cerámicas de los Grandes Selyúcidas, incluyendo cerámicas vidriadas monocromas; cerámicas decoradas bajo cubierta y decoradas con siluetas; cerámicas selyúcidas blancas; cerámicas "lakabi" talladas multicolores; cerámicas de técnica minai; y cerámicas decoradas con lustre. Luego, se analiza el contexto mitológico y el desarrollo histórico de la figura de la arpía-sirena. Finalmente, se examinan en detalle ejemplos cerámicos específicos que presentan figuras de arpía-sirena del período de los Grandes Selyúcidas, centrándose tanto en su uso como motivos decorativos en superficies como en formas tridimensionales. El análisis incluye los aspectos técnicos, las características estilísticas y los significados simbólicos de estas representaciones. El estudio analizó piezas cerámicas de importantes centros de producción, incluyendo Rey, Kashan, Raqqa y Nishapur, examinando ejemplos albergados en colecciones como el Museo Metropolitano de Arte, el Museo Británico, el Museo Victoria y Alberto y el Museo de Brooklyn. Los criterios de selección incluyeron representaciones claras de arpía-sirena y procedencia documentada del período de los Grandes Selyúcidas (siglos XI-XIII).

Resultados y Conclusiones: Los hallazgos de la investigación muestran que la figura de la arpía-sirena se utilizó ampliamente en las cerámicas de los Grandes Selyúcidas tanto como motivo decorativo como en forma tridimensional. La figura aparece típicamente como una criatura con cabeza de mujer y cuerpo de ave, a menudo llevando una corona y un collar. En las cerámicas selyúcidas, las figuras de arpía-sirena se crearon utilizando diversas técnicas, incluyendo lustre, minai, bajo cubierta y técnicas vidriadas monocromas. El análisis reveló características regionales distintivas: las producciones de Kashan mostraron formas tridimensionales más refinadas con rasgos faciales detallados, mientras que los ejemplos de Rey demostraron técnicas sofisticadas de pintura bajo cubierta. Las piezas decoradas con lustre del siglo XIII mostraron las representaciones de arpía-sirena más elaboradas, a menudo presentando parejas flanqueando el motivo del Árbol de la Vida. El estudio revela que la figura de la arpía-sirena experimentó una transformación semántica significativa desde el período preislámico al islámico, demostrando cómo los motivos culturales se reinterpretan a través de las civilizaciones. En tiempos prehistóricos, se representaba como una figura que llevaba a los muertos al otro mundo, mientras que en el período islámico adquirió connotaciones sagradas y se asoció con significados positivos como la fortuna, la suerte, la prosperidad y la protección en el arte turco. La transición de los Grandes Selyúcidas a los Selyúcidas de Anatolia, y la disminución del uso durante el período otomano, refleja cambios en la comprensión estética y el lenguaje simbólico. Esta transformación representa cambios sociales y culturales más amplios más allá de la mera preferencia artística. La conexión de la figura con conceptos como Umay Ana, Simurgh, Fénix y el ave Huma demuestra la continuidad cultural a través de la vasta geografía desde Asia Central hasta Anatolia. Esta investigación contribuye a la comprensión de nuestro patrimonio cultural al revelar cómo los sistemas de creencias preislámicos fueron reinterpretados tras la adopción del Islam, proporcionando una base para futuras investigaciones e inspirando a los artistas ceramistas contemporáneos.

Palabras clave: Arte cerámico turco, Arpía-sirena, Cerámicas del período de los Grandes Selyúcidas, Figuras mitológicas.

结构化摘要:

引言与研究问题及目的: 本研究考察了大塞尔柱时期陶瓷中发现的鹰身女妖-塞壬形象。 鹰身女妖-塞壬形象属于奇幻或神话生物群体,现为具有人类头部和鸟类身体的生物。 这种神话生物在不同文化和时期被赋予了各种名称和不同的含义。在土耳其艺术中,它与乌迈女神(Umay Ana)、 西摩格(Simurgh)凤凰(Phoenix)和胡玛鸟 (Huma bird) 等名称相关联。 本研究旨在分析鹰身女妖-塞壬形象的神话起源、历史发展及其在大塞尔柱陶瓷艺术中的应用。 本研究试图回答以下问题:鹰身女妖-塞壬形象的神话起源和含义是什么?这一形象如何在大塞尔柱陶瓷中既作为装饰图案又作为三维形式使用?在塞尔柱陶瓷中描绘这一形象采用了哪些技术?在土耳其艺术和神话中,这一形象被赋予了哪些象征意?

文献述: 文献述使用学数据、博物藏品和伊斯兰艺术及塞柱陶瓷专业书行。 先前的研究表明, 身女妖-塞壬形象在史上出于各种文化中, 从史前代到在。 然而, 赫瓦里 (Fehérvári,1973)、 格鲁贝 (Grube,1976) 和斯蒂(Soustiel,1985) 的先前研究主要集中在伊斯陶瓷的技方面, 而没有全面考察神形象的象征转变然厄内伊 (Öney,2008) 和阿勒克 (Arık,2000, 2007) 记录了塞艺术中的身女妖-塞壬形象, 但在理解其文化意以及不同生中心的区域差异方面仍存在空白。 乔鲁(Çoruhlu,2000,2014) 的研究将行神生物归为, 并指出它与土耳其神乌迈女神和胡玛鸟等概念的关系。 阿夫沙(Avşar,2012) 汇编了关于塞艺术身女妖形象像学意的各种点, 表明它被认为是具有非凡力量、 负责的生物。 拉赫尼和哈茂迪 (Rahmani and Mahmoudi, 2017) 追溯了身女妖形象从原始形式到在伊斯兰艺术中出展。 文献揭示, 身女妖-塞壬形象保持了其基本形式 (人鸟结合),  但其含在不同期和文化中生了转变, 始保持与精神和天界概念的

方法论:

本研究采用描述性和分析性研究方法。研究材料包括世界各地博物和私人收藏中收藏的具有身女妖-塞壬形象的大塞期陶瓷本。研究首先考察大塞柱陶瓷的技特征,包括色釉陶瓷;釉下彩装和剪影装陶瓷;白色塞柱陶瓷;多色雕刻"拉卡比"(lakabi)陶瓷;米奈(minai)技陶瓷;以及光陶瓷。然后,分析身女妖-塞壬形象的神背景和展。最后,详细考察大塞期具有身女妖-塞壬形象的特定陶瓷本,重点关注它表面装饰图案和三形式的使用。分析包括些表形式的技方面、格特征和象征意。研究分析了来自雷伊(Rey)、卡尚(Kashan)、拉卡(Raqqa)和尼沙布(Nishapur)等主要生中心的陶瓷作品,考察了大都会艺术博物、大英博物多利和阿伯特博物以及布克林博物等收藏的本。选择标准包括清晰的身女妖-塞壬表形式以及来自大塞期(11-13世)的有记录来源

 

果与结论: 研究果表明,身女妖-塞壬形象在大塞柱陶瓷中既作饰图案又作形式被广泛使用。 形象通常表现为具有女性部和鸟类身体的生物, 常佩戴王冠和项链。 在塞柱陶瓷中, 身女妖-塞壬形象使用各种技术创作, 包括光、米奈、釉下彩和色釉技。 分析揭示了明的区域特征: 卡尚的作品展示了更精致的三形式和详细的面部特征, 而雷伊的本展示了精湛的釉下彩。 13世的光作品展示了最精美的身女妖-塞壬表形式, 通常以成形式出在生命之树图案的两。 研究揭示, 身女妖-塞壬形象从前伊斯兰时期到伊斯兰时经历了重大的语义转变, 展示了文化案如何在不同文明中被重新诠释。 在史前代, 它被描绘为将死者到另一个世界的形象, 而在伊斯兰时期, 它得了神圣的内涵, 并在土耳其艺术中与富、 运气、 繁荣和保极含相关。 从大塞柱到安托利柱的渡, 以及在奥斯曼期使用的减少, 反映了美学理解和象征言的化。 转变代表了超越单纯艺术偏好的更广泛的社会和文化转变形象与乌迈女神、 西摩格、 凰和胡玛鸟等概念的系, 展示了从中到安托利广地理范内的文化连续性。 本研究通揭示伊斯教采后前伊斯信仰体系如何被重新诠释, 理解我的文化遗产做出了献, 未来研究提供了基, 并激励了当代陶瓷艺术家。

关键词:土耳其陶瓷艺术,鹰身女妖-塞壬,大塞尔柱时期陶瓷,神话形象。

Структурированное Резюме:

Введение и Исследовательские Вопросы & Цель: Данное исследование посвящено изучению фигуры гарпии-сирены, встречающейся в керамике периода Великих Сельджуков. Фигура гарпии-сирены, принадлежащая к группе фантастических или мифических существ, предстает в виде существа с человеческой головой и телом птицы. Это мифологическое существо называлось различными именами в разных культурах и периодах и наделялось различными значениями. В турецком искусстве оно ассоциировалось с такими именами, как Умай Ана, Симург, Феникс и птица Хума. Исследование направлено на анализ мифологических истоков фигуры гарпии-сирены, её исторического развития и использования в керамическом искусстве Великих Сельджуков. Исследование стремится ответить на следующие вопросы: Каковы мифологические истоки и значения фигуры гарпии-сирены? Как эта фигура использовалась в керамике Великих Сельджуков как в качестве декоративного мотива, так и в качестве трехмерной формы? Какие техники применялись для изображения этой фигуры в сельджукской керамике? Какие символические значения приписывались этой фигуре в турецком искусстве и мифологии?

Обзор Литературы: Обзор литературы проводился с использованием академических баз данных, музейных коллекций и специализированных книг по исламскому искусству и сельджукской керамике. Предыдущие исследования показали, что фигура гарпии-сирены появлялась в различных культурах на протяжении истории, от доисторических времен до наших дней. Однако предыдущие исследования Фехервари (1973), Грубе (1976) и Сустьеля (1985) в основном фокусировались на технических аспектах исламской керамики без всестороннего изучения символической трансформации мифологических фигур. Хотя Оней (2008) и Арык (2000, 2007) задокументировали фигуры гарпии-сирены в сельджукском искусстве, остается пробел в понимании их культурного значения и региональных вариаций в различных центрах производства. Исследования Чорухлу (2000, 2014) классифицируют этих летающих мифических существ как группу и отмечают их связь с такими концепциями, как Умай Ана и птица Хума в турецкой мифологии. Авшар (2012) собрал различные точки зрения на иконографическое значение фигуры гарпии в сельджукском искусстве, указывая, что она считалась существом с необычайными силами, ответственным за защиту людей. Рахмани и Махмуди (2017) проследили историческое развитие фигуры гарпии от её примитивных форм до появления в исламском искусстве. Литература показывает, что хотя фигура гарпии-сирены сохраняла свою основную форму (сочетание человека и птицы), её значение трансформировалось в различные периоды и культуры, всегда сохраняя связь с духовными и небесными концепциями.

Методология: В данном исследовании применяется описательный и аналитический метод исследования. Исследовательский материал состоит из образцов керамики периода Великих Сельджуков с изображениями фигур гарпии-сирены, которые хранятся в различных музеях и частных коллекциях по всему миру. Исследование сначала рассматривает технические характеристики керамики Великих Сельджуков, включая одноцветную глазурованную керамику; керамику с подглазурным декором и силуэтным декором; белую сельджукскую керамику; многоцветную резную керамику «лакаби»; керамику в технике минаи; и керамику с люстровым декором. Затем анализируется мифологический фон и историческое развитие фигуры гарпии-сирены. Наконец, подробно рассматриваются конкретные керамические образцы с изображениями фигур гарпии-сирены периода Великих Сельджуков, с акцентом как на их использование в качестве декоративных мотивов на поверхностях, так и в качестве трехмерных форм. Анализ включает технические аспекты, стилистические особенности и символические значения этих изображений. В исследовании проанализированы керамические изделия из основных центров производства, включая Рей, Кашан, Ракку и Нишапур, с рассмотрением образцов, хранящихся в таких коллекциях, как Метрополитен-музей, Британский музей, музей Виктории и Альберта и Бруклинский музей. Критерии отбора включали четкие изображения гарпии-сирены и документированное происхождение из периода Великих Сельджуков (XI-XIII века).

Результаты и Выводы: Результаты исследования показывают, что фигура гарпии-сирены широко использовалась в керамике Великих Сельджуков как в качестве декоративного мотива, так и в качестве трехмерной формы. Фигура обычно предстает в виде существа с женской головой и телом птицы, часто в короне и ожерелье. В сельджукской керамике фигуры гарпии-сирены создавались с использованием различных техник, включая люстр, минаи, подглазурную роспись и одноцветную глазурь. Анализ выявил отчетливые региональные характеристики: кашанские изделия демонстрировали более изысканные трехмерные формы с детализированными чертами лица, в то время как образцы из Рея демонстрировали изощренные техники подглазурной росписи. Изделия с люстровым декором XIII века демонстрировали наиболее изысканные изображения гарпии-сирены, часто представляя пары, фланкирующие мотив Древа Жизни. Исследование показывает, что фигура гарпии-сирены претерпела значительную семантическую трансформацию от доисламского к исламскому периоду, демонстрируя, как культурные мотивы переосмысливаются в разных цивилизациях. В доисторические времена она изображалась как фигура, переносящая мертвых в иной мир, в то время как в исламский период она приобрела священные коннотации и стала ассоциироваться с положительными значениями, такими как удача, счастье, процветание и защита в турецком искусстве. Переход от Великих Сельджуков к Анатолийским Сельджукам и снижение использования в османский период отражает изменения в эстетическом понимании и символическом языке. Эта трансформация представляет собой более широкие общественные и культурные сдвиги, выходящие за рамки простого художественного предпочтения. Связь фигуры с такими концепциями, как Умай Ана, Симург, Феникс и птица Хума, демонстрирует культурную преемственность на обширной географии от Центральной Азии до Анатолии. Данное исследование вносит вклад в понимание нашего культурного наследия, раскрывая, как доисламские системы верований были переосмыслены после принятия ислама, обеспечивая основу для будущих исследований и вдохновляя современных керамистов.

Ключевые слова: Турецкое керамическое искусство, Гарпия-сирена, Керамика периода Великих Сельджуков, Мифологические фигуры.

संरचित सारांश:

परिचय और शोध प्रश्न एवं उद्देश्य: यह अध्ययन महान सेल्जुक काल की मिट्टी के बर्तनों में पाई जाने वाली हार्पी-सायरन आकृति की जांच करता है। हार्पी-सायरन आकृति, जो काल्पनिक या पौराणिक प्राणियों के समूह से संबंधित है, मानव सिर और पक्षी के शरीर वाले प्राणी के रूप में प्रकट होती है। इस पौराणिक प्राणी को विभिन्न संस्कृतियों और कालखंडों में विभिन्न नामों से पुकारा गया है और इसे विभिन्न अर्थ दिए गए हैं। तुर्की कला में, इसे उमय आना, सिमुर्ग, फीनिक्स और हुमा पक्षी जैसे नामों से जोड़ा गया है। यह शोध हार्पी-सायरन आकृति की पौराणिक उत्पत्ति, इसके ऐतिहासिक विकास और महान सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों की कला में इसके उपयोग का विश्लेषण करने का लक्ष्य रखता है। यह अध्ययन निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर देने का प्रयास करता है: हार्पी-सायरन आकृति की पौराणिक उत्पत्ति और अर्थ क्या हैं? महान सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों में इस आकृति का उपयोग सजावटी रूपांकन और त्रिआयामी रूप दोनों के रूप में कैसे किया गया? सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों में इस आकृति को चित्रित करने के लिए कौन सी तकनीकों का उपयोग किया गया? तुर्की कला और पौराणिक कथाओं में इस आकृति को कौन से प्रतीकात्मक अर्थ दिए गए?

साहित्य समीक्षा: साहित्य समीक्षा शैक्षणिक डेटाबेस, संग्रहालय संग्रह और इस्लामी कला तथा सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों पर विशेष पुस्तकों का उपयोग करके की गई। पिछले शोध से पता चला है कि हार्पी-सायरन आकृति इतिहास में विभिन्न संस्कृतियों में प्रागैतिहासिक काल से लेकर वर्तमान तक प्रकट हुई है। हालांकि, फेहेरवारी (1973), ग्रुबे (1976), और सौस्टिएल (1985) के पिछले अध्ययनों ने मुख्य रूप से इस्लामी मिट्टी के बर्तनों के तकनीकी पहलुओं पर ध्यान केंद्रित किया है, पौराणिक आकृतियों के प्रतीकात्मक परिवर्तन की व्यापक जांच किए बिना। जबकि ओने (2008) और अरिक (2000, 2007) ने सेल्जुक कला में हार्पी-सायरन आकृतियों का दस्तावेजीकरण किया है, विभिन्न उत्पादन केंद्रों में उनके सांस्कृतिक महत्व और क्षेत्रीय भिन्नताओं को समझने में अभी भी एक अंतर बना हुआ है। चोरुहलु (2000, 2014) के अध्ययन इन उड़ने वाले पौराणिक प्राणियों को एक समूह के रूप में वर्गीकृत करते हैं और तुर्की पौराणिक कथाओं में उमय आना और हुमा पक्षी जैसी अवधारणाओं के साथ उनके संबंध को नोट करते हैं। अवशार (2012) ने सेल्जुक कला में हार्पी आकृति के प्रतिमाशास्त्रीय अर्थ पर विभिन्न विचारों को संकलित किया, यह दर्शाते हुए कि इसे असाधारण शक्तियों वाले प्राणी के रूप में माना जाता था जो लोगों की रक्षा के लिए जिम्मेदार था। रहमानी और महमूदी (2017) ने हार्पी आकृति के ऐतिहासिक विकास को इसके आदिम रूपों से लेकर इस्लामी कला में इसकी उपस्थिति तक का पता लगाया। साहित्य से पता चलता है कि जबकि हार्पी-सायरन आकृति ने अपने मूल रूप (मानव-पक्षी संयोजन) को बनाए रखा, इसका अर्थ विभिन्न कालखंडों और संस्कृतियों में परिवर्तित हुआ, हमेशा आध्यात्मिक और खगोलीय अवधारणाओं से संबंध बनाए रखते हुए।.

कार्यप्रणाली: यह अध्ययन एक वर्णनात्मक और विश्लेषणात्मक शोध पद्धति का उपयोग करता है। शोध सामग्री में हार्पी-सायरन आकृतियों वाले महान सेल्जुक काल के मिट्टी के बर्तनों के उदाहरण शामिल हैं, जो दुनिया भर के विभिन्न संग्रहालयों और निजी संग्रहों में रखे गए हैं। अध्ययन पहले महान सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों की तकनीकी विशेषताओं की जांच करता है, जिसमें एकल-रंग चमकदार मिट्टी के बर्तन; अंडरग्लेज़-सजावटी और सिल्हूट-सजावटी मिट्टी के बर्तन; सफेद सेल्जुक मिट्टी के बर्तन; बहुरंगी नक्काशीदार "लकाबी" मिट्टी के बर्तन; मिनाई-तकनीक मिट्टी के बर्तन; और चमक-सजावटी मिट्टी के बर्तन शामिल हैं। फिर, हार्पी-सायरन आकृति की पौराणिक पृष्ठभूमि और ऐतिहासिक विकास का विश्लेषण किया जाता है। अंत में, महान सेल्जुक काल से हार्पी-सायरन आकृतियों वाले विशिष्ट मिट्टी के बर्तनों के उदाहरणों की विस्तार से जांच की जाती है, सतहों पर सजावटी रूपांकनों और त्रिआयामी रूपों दोनों के रूप में उनके उपयोग पर ध्यान केंद्रित करते हुए। विश्लेषण में इन प्रतिनिधित्वों के तकनीकी पहलू, शैलीगत विशेषताएं और प्रतीकात्मक अर्थ शामिल हैं। अध्ययन ने रे, काशान, रक्का और निशापुर सहित प्रमुख उत्पादन केंद्रों से मिट्टी के बर्तनों के टुकड़ों का विश्लेषण किया, मेट्रोपॉलिटन म्यूज़ियम ऑफ़ आर्ट, ब्रिटिश म्यूज़ियम, विक्टोरिया एंड अल्बर्ट म्यूज़ियम और ब्रुकलिन म्यूज़ियम जैसे संग्रहों में रखे उदाहरणों की जांच करते हुए। चयन मानदंड में स्पष्ट हार्पी-सायरन प्रतिनिधित्व और महान सेल्जुक काल (11वीं-13वीं शताब्दी) से प्रलेखित उत्पत्ति शामिल थी।

परिणाम और निष्कर्ष: शोध निष्कर्ष दर्शाते हैं कि हार्पी-सायरन आकृति का महान सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों में सजावटी रूपांकन और त्रिआयामी रूप दोनों के रूप में व्यापक रूप से उपयोग किया गया था। यह आकृति आमतौर पर एक महिला के सिर और पक्षी के शरीर वाले प्राणी के रूप में प्रकट होती है, अक्सर मुकुट और हार पहने हुए। सेल्जुक मिट्टी के बर्तनों में, हार्पी-सायरन आकृतियों को विभिन्न तकनीकों का उपयोग करके बनाया गया था, जिसमें चमक, मिनाई, अंडरग्लेज़ और एकल-रंग चमकदार तकनीकें शामिल हैं। विश्लेषण ने विशिष्ट क्षेत्रीय विशेषताओं को प्रकट किया: काशान उत्पादन ने विस्तृत चेहरे की विशेषताओं के साथ अधिक परिष्कृत त्रिआयामी रूप दिखाए, जबकि रे के उदाहरणों ने परिष्कृत अंडरग्लेज़ पेंटिंग तकनीकों का प्रदर्शन किया। 13वीं शताब्दी के चमक-सजावटी टुकड़ों ने सबसे विस्तृत हार्पी-सायरन प्रतिनिधित्व प्रदर्शित किए, अक्सर जीवन के वृक्ष रूपांकन के दोनों ओर जोड़े दिखाते हुए। अध्ययन से पता चलता है कि हार्पी-सायरन आकृति ने पूर्व-इस्लामी से इस्लामी काल तक महत्वपूर्ण अर्थगत परिवर्तन का अनुभव किया, यह प्रदर्शित करते हुए कि सांस्कृतिक रूपांकनों को सभ्यताओं में कैसे पुनर्व्याख्यायित किया जाता है। प्रागैतिहासिक काल में, इसे मृतकों को दूसरी दुनिया में ले जाने वाली आकृति के रूप में चित्रित किया गया था, जबकि इस्लामी काल में, इसने पवित्र अर्थ प्राप्त किए और तुर्की कला में भाग्य, सौभाग्य, समृद्धि और सुरक्षा जैसे सकारात्मक अर्थों से जुड़ गया। महान सेल्जुकों से अनातोलियन सेल्जुकों में संक्रमण, और ओटोमन काल के दौरान उपयोग में कमी, सौंदर्यात्मक समझ और प्रतीकात्मक भाषा में परिवर्तनों को दर्शाती है। यह परिवर्तन केवल कलात्मक प्राथमिकता से परे व्यापक सामाजिक और सांस्कृतिक बदलावों का प्रतिनिधित्व करता है। उमय आना, सिमुर्ग, फीनिक्स और हुमा पक्षी जैसी अवधारणाओं के साथ आकृति का संबंध मध्य एशिया से अनातोलिया तक विशाल भूगोल में सांस्कृतिक निरंतरता को प्रदर्शित करता है। यह शोध इस्लाम को अपनाने के बाद पूर्व-इस्लामी विश्वास प्रणालियों को कैसे पुनर्व्याख्यायित किया गया, यह प्रकट करके हमारी सांस्कृतिक विरासत को समझने में योगदान देता है, भविष्य के शोध के लिए एक आधार प्रदान करता है और समकालीन मिट्टी के बर्तन कलाकारों को प्रेरित करता है।

मुख्य शब्द: तुर्की मिट्टी के बर्तनों की कला, हार्पी-सायरन, महान सेल्जुक काल के मिट्टी के बर्तन, पौराणिक आकृतियाँ।

Article Statistics

Number of reads 291
Number of downloads 45

Share

Journal of Turkish Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.