The Arguvan Kırık Hava Form in The Context of Musical Texture and Performance: ‘Gidem Dedim Suna Boylum

Müzikal Doku ve İcrasal Bağlamda Arguvan Kırık Hava Formu: Gidem Dedim Suna Boylum
Author:

Number of pages:
3875-3920
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue Ö1
%>

Abstract

Çalışma, Arguvan yöresi kırık hava repertuvarının önemli örneklerinden biri olan “Gidem Dedim Suna Boylum” adlı türküyü, yöre icracıları Kemal Aslan, Cemal Öztaş ve Ali Abbas Aslantürk tarafından gerçekleştirilen üç farklı icra kaydı üzerinden karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektedir. Bu doğrultuda tek bir icra örneğiyle sınırlı kalmayıp farklı yöresel yorumlara ait kayıtları analiz ederek geleneksel müzik pratiğinde ortaya çıkan icrasal çeşitliliği görünür kılmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma çerçevesinde betimsel analiz yaklaşımının benimsendiği araştırmada, icralar işitsel kayıtların notaya aktarılması ve karşılaştırmalı biçimde çözümlenmesi yoluyla değerlendirilmiş, incelemeye dâhil edilen icracılar ise amaçlı örnekleme tekniği doğrultusunda belirlenmiştir. Araştırmada söz konusu eser; yöresel tavır, icra geleneği ve kültürel ifade biçimlerinin taşıyıcısı olarak ele alınmakta, bu bağlamda icraların makamsal örgüsü, ezgisel seyir özellikleri, usûl/ritmik yapılarının performansa yansıma biçimleri, süsleme pratikleri ile yerel ağız özelliklerinin fonetik ve ifadesel görünümleri ayrıntılı ve sistematik biçimde çözümlenmektedir. Böylece aynı türkünün farklı yöre icracıları tarafından yeniden icra edilme süreçleriyle birlikte Arguvan kırık hava geleneğinde üslubun süreklilik gösteren ve icracıya bağlı olarak değişkenlik kazanan yönleri ortaya konulmaktadır. Bu yönüyle araştırmanın, Arguvan yöresi kırık hava icra pratiklerine ilişkin literatüre örneklem temelli bir katkı sunacağı, aynı zamanda geleneksel tavrın aktarımı ve sürdürülebilirliği açısından hem icracılar hem de araştırmacılar için açıklayıcı bir başvuru kaynağı oluşturacağı öngörülmektedir. 

Keywords

Abstract

This study examines, through a comparative approach, the folk song ‘Gidem Dedim Suna Boylum’, one of the significant examples of the kırık hava repertoire of the Arguvan region, based on three different performance recordings by local performers Kemal Aslan, Cemal Öztaş, and Ali Abbas Aslantürk. In this respect, rather than being limited to a single performance, the study aims to make visible the performance diversity emerging within traditional musical practice by analyzing recordings reflecting different regional interpretations. Within the framework of qualitative research, the study adopts a descriptive analysis approach; the performances are evaluated through the transcription of audio recordings into notation and their comparative analysis, while the performers included in the study are determined in accordance with purposive sampling. The work in question is addressed as a carrier of regional style, performance tradition, and forms of cultural expression; in this context, the performances are analyzed in a detailed and systematic manner in terms of their modal organization, melodic progression characteristics, the ways in which usûl (rhythmic structures) are reflected in performance, ornamentation practices, and the phonetic and expressive manifestations of local dialect features. Thus, through the re-performance processes of the same folk song by different regional performers, both the continuous aspects of style and those that vary depending on the performer within the Arguvan kırık hava tradition are revealed. In this regard, the study is expected to contribute to the literature on Arguvan kırık hava performance practices through a sample-based perspective, and to serve as an explanatory reference source for both performers and researchers in terms of the transmission and sustainability of traditional style.

Keywords

Musicology, Turkish Folk Music, Arguvan, Kırık Hava Form, Regional Performance Analysis.

Structured Abstract:

Turkish folk music, which reflects the emotional world, collective memory, and everyday life of Anatolian people through an artistic mode of expression, stands out in the Arguvan region through its distinctive vocal-instrumental style, melodic-rhythmic structure, and traditional performance practices. In addition to secular and religious examples of uzun hava and kırık hava, the active position of the tradition of minstrelsy in the region renders Arguvan musical culture worthy of examination not only in terms of repertoire, but also with regard to performance practices and cultural transmission. From this point of departure, the present study examines “Gidem Dedim Suna Boylum,” registered as number 3899 in the TRT Turkish Folk Music repertoire and representing the kırık hava tradition of the Arguvan region, in terms of makam structure, interpretation, vocal performance technique, and local dialect. In this context, the interpretations of the piece by Kemal Aslan, Ali Abbas Aslantürk, and Cemal Öztaş, among the prominent performers of the region, were taken as references and compared from various perspectives. Accordingly, the study aims to make visible the performative diversity apparent in traditional musical practice by analyzing recordings of different local interpretations. The transcription of auditory data into notation and the evaluation of performance practices through technical, musical, and cultural dimensions move the study beyond a merely descriptive framework and situate it within an analytical perspective.

The methodological framework of the study is based on descriptive analysis within qualitative research; moreover, since the same piece is examined through three different interpretations, comparative musical analyses are also included. In this regard, the study adopts a comparative analytical approach within a descriptive framework, seeking to reveal similarities and differences among the performances. A purposive sampling approach was employed in selecting the performers; the main criteria were that the performances involved the same piece, were carried out by local performers, were suitable for comparative analysis, and were based on technically clear, intelligible, and accessible recordings. Within the scope of performance analysis, the technical, local, and musical elements foregrounded in the performers’ interpretations were examined comparatively. In this framework, tempo, vocal ornamentation techniques, dynamics/nuance, local dialect and pronunciation characteristics, melodic progression, and rhythmic structure were treated as units of analysis. The findings were classified according to previously determined themes, presented descriptively, and interpreted with graphic support.

It was determined that “Gidem Dedim Suna Boylum” bears the influence of the Hüseyni makam, which is frequently encountered in the region, and that the performers used the pitches, melodic progression characteristics, and cadential points associated with this makam largely through a shared interpretive approach. Throughout his performance, Aslan maintained a plain interpretive manner and adopted a vocal approach that largely corresponded to the notation in the TRT Turkish Folk Music repertoire. In certain sections, he used fermata and forward vocal projection; this practice stands out as a notable expressive element reflecting the local performance style of the piece. Aslantürk employed various nuances in specific sections. In the vocal expression of some words, forward vocal projection and an emphatic manner were perceptible; thus, he displayed an approach that largely remained faithful to the musical and textual texture registered in the TRT repertoire while strengthening the expressive dimension of the performance. Öztaş’s performance, however, differs markedly from the other interpretations. His adoption of a recitative style based on a free vocal manner by moving beyond the metric order in certain sections, as well as his use of ornamentation techniques, may be considered among the main features distinguishing his interpretation. In terms of transferring local dialect features into vocal performance, differences among the performers were observed; while Öztaş reflected local expressions more visibly, Aslan and Aslantürk used these elements more limitedly. Based on these findings, the piece can be said to possess a multidimensional character within Arguvan musical culture in terms of performer-based stylistic differences. It was concluded that all three interpretations include elements of vocal style, pronunciation, local dialect, and performance aesthetics that foreground the regional style; however, the level of use varies depending on the performers’ cultural environment, musical formation, relationship with the repertoire, and interpretive understanding.

In conclusion, considering the local pronunciation elements and performative differences revealed in the study, the multidimensional analysis of works carrying regional motifs in terms of local style, dialect, and performance practices appears significant for preserving the local character of the piece and documenting its distinctive performance elements. Such analyses also provide a strong basis for documenting, classifying, and transmitting traditional musical memory to future generations, while potentially serving institutional archiving and performance studies. In this regard, establishing committees for the systematic identification, documentation, and archiving of musical accumulations in local regions is of considerable importance and is among the recommendations of the study. Such an approach is expected to contribute to the deepening of theoretical discussions and the proliferation of fieldwork-based studies in related disciplines, particularly Turkish folk music theory, performance studies, ethnomusicology, and folklore.

Keywords: Musicology, Arguvan, Kırık Hava Form, Regional Performance Analysis.

Yapılandırılmış Özet:

                Anadolu insanının duygu dünyasını, kolektif belleğini ve gündelik yaşamını sanatsal bir ifade biçimiyle yansıtan Türk halk müziği, Arguvan yöresinde kendine özgü vokal-çalgısal üslubu, ezgisel-ritmik yapısı ve geleneksel icra pratikleriyle öne çıkmaktadır. Yörede seküler ve dinî nitelikli uzun hava ile kırık hava örneklerinin yanı sıra âşıklık geleneğinin etkin konumu, Arguvan müzik kültürünü yalnızca repertuvar bakımından değil, icra pratikleri ve kültürel aktarım yönüyle de incelenmeye değer kılmaktadır. Bu hareket noktasından yola çıkan çalışma, TRT Türk halk müziği repertuvarında 3899 sıra numarasıyla kayıtlı olan ve Arguvan yöresi kırık hava geleneğini temsil eden “Gidem Dedim Suna Boylum” adlı eseri makam yapısı, yorum, vokal icra tekniği ve yerel ağız özellikleri bakımından incelemektedir. Bu bağlamda yörenin önde gelen icracıları arasında yer alan Kemal Aslan, Ali Abbas Aslantürk ve Cemal Öztaş’ın söz konusu esere ilişkin yorumları referans alınmış ve farklı açılardan karşılaştırılmıştır. Buna göre çalışma, farklı yöresel yorumlara ait kayıtları çözümleyerek geleneksel müzik pratiğinde belirginleşen icrasal çeşitliliği görünür kılmayı amaçlamaktadır. İşitsel verilerin notaya aktarılması ve icra pratiklerinin teknik, müzikal ve kültürel boyutlarıyla değerlendirilmesi, çalışmayı yalnızca betimleyici bir çerçeveyle sınırlı bırakmamakta, onu analitik bir yaklaşımla ilişkilendirmektedir.

Araştırmanın yöntemsel çerçevesi, nitel araştırma yaklaşımı içerisinde betimsel analiz anlayışına dayanmaktadır. Bununla birlikte aynı eserin üç farklı yorum üzerinden incelenmesi, karşılaştırmalı müziksel çözümlemelerin de çalışmaya dâhil edilmesini gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda çalışma, betimleyici bir çerçeve içerisinde icralar arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymayı amaçlayan karşılaştırmalı analitik bir yaklaşımla yürütülmüştür. İcracıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme yaklaşımı benimsenmiştir. Bu seçimde icraların aynı esere ait olması, yerel icracılar tarafından gerçekleştirilmiş bulunması, karşılaştırmalı analize uygun nitelik taşıması ve teknik açıdan açık, anlaşılır ve erişilebilir kayıtlar üzerinden temellendirilebilmesi başlıca ölçütler olarak belirlenmiştir. İcra analizi kapsamında, icracıların yorumlarında öne çıkan teknik, yöresel ve müzikal unsurlar karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu çerçevede tempo, vokal süsleme teknikleri, gürlük/nüans, yerel ağız ve söyleyiş özellikleri, ezgisel seyir ve ritmik yapı analiz birimleri olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, önceden belirlenen temalar doğrultusunda sınıflandırılmış, betimsel biçimde sunulmuş ve grafik desteğiyle yorumlanmıştır.

Araştırmada “Gidem Dedim Suna Boylum” adlı eserin, yörede sıklıkla karşılaşılan Hüseyni makamı etkisi taşıdığı ve icracıların bu makama ait perdeleri, ezgisel seyir özelliklerini ve kalış noktalarını büyük ölçüde ortak bir yorum anlayışıyla kullandıkları belirlenmiştir. Kemal Aslan, icrası boyunca sade bir yorum tavrı sürdürmüş ve TRT Türk halk müziği repertuvarında yer alan notasyonla büyük ölçüde örtüşen bir vokal icra yaklaşımı benimsemiştir. Bazı bölümlerde puandorg ve sesi ileriye atma uygulamalarına başvurması, eserin yerel icra üslubunu yansıtan dikkat çekici bir ifade unsuru olarak öne çıkmaktadır. Ali Abbas Aslantürk ise eserin belirli bölümlerinde çeşitli nüanslardan yararlanmıştır. Bazı sözcüklerin vokal ifadesinde sesi ileriye atma ve vurgulu söyleyiş biçimi duyumsanmış, böylece TRT repertuvarında kayıtlı müzikal ve metinsel dokuya büyük ölçüde bağlı kalmakla birlikte icranın ifade boyutunu güçlendiren bir yaklaşım sergilemiştir. Cemal Öztaş’ın icrası ise diğer yorumlardan belirgin biçimde ayrılmaktadır. Öztaş’ın bazı bölümlerde ölçü düzeninin dışına çıkarak serbest vokal tavra dayalı resitatif bir yorum benimsemesi ve süsleme tekniklerinden yararlanması, onun icrasını ayırt eden başlıca özellikler arasında değerlendirilebilir. Yerel ağız özelliklerinin vokal icraya aktarımı bakımından da icracılar arasında farklılıklar tespit edilmiştir. Öztaş yerel söyleyiş özelliklerini daha görünür biçimde yansıtırken, Aslan ve Aslantürk bu unsurları daha sınırlı düzeyde kullanmıştır. Bu bulgulardan hareketle eserin, Arguvan müzik kültürü içerisinde icracıya bağlı üslup farklılıkları bakımından çok boyutlu bir karakter taşıdığı söylenebilir. Her üç yorumda da yöre üslubunu öne çıkaran vokal tavır, söyleyiş biçimi, yerel ağız ve icra estetiğine ilişkin unsurların bulunduğu, ancak bu unsurların kullanım düzeyinin icracıların kültürel çevresi, müzikal yetişme biçimi, repertuvarla kurduğu ilişki ve yorum anlayışına bağlı olarak değiştiği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, çalışmada ortaya konulan yerel söyleyiş unsurları ve icrasal farklılıklar dikkate alındığında, yöresel motifler taşıyan eserlerin yerel üslup, ağız özellikleri ve icra pratikleri bakımından çok yönlü biçimde çözümlenmesi, eserin yerel karakterinin korunması ve ayırt edici icra unsurlarının belgelenmesi açısından önem taşımaktadır. Bu tür çözümlemeler, geleneksel müzik belleğinin belgelenmesi, sınıflandırılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için güçlü bir dayanak sunmakta, aynı zamanda kurumsal arşivleme ve icra çalışmalarına kaynaklık edebilecek bir nitelik taşımaktadır. Bu doğrultuda, yerel bölgelerdeki müzikal birikimlerin sistematik biçimde tespit edilmesi, belgelenmesi ve arşivlenmesine yönelik komisyonların oluşturulması önem arz etmekte olup çalışmanın önerileri arasında yer almaktadır. Böyle bir yaklaşımın, başta Türk halk müziği teorisi, icra çalışmaları, etnomüzikoloji ve halk bilimi olmak üzere ilgili disiplinlerde kuramsal tartışmaların derinleşmesine ve alan araştırmasına dayalı çalışmaların çoğalmasına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Müzikoloji, Arguvan, Kırık Hava Formu, Yöresel İcra Analizi.

الملخص المنظَّم

يُعَدُّ الموسيقى الشعبية التركية، بما تعكسه من العالم الوجداني والذاكرة الجمعية وأنماط الحياة اليومية لسكان الأناضول عبر تعبير فني متجذّر، أحد أبرز مكوّنات التراث الموسيقي التقليدي. وتتميّز الثقافة الموسيقية في منطقة أرغوان (Arguvan) بأسلوبها الخاص في الأداء الغنائي والآلي، وبنيتها اللحنية والإيقاعية، وممارساتها الأدائية التقليدية. وإلى جانب نماذج الأوزون هافا (Uzun Hava) والقِرِق هافا (Kırık Hava) ذات الطابعين الدنيوي والديني، فإن استمرار تقليد العاشق (Âşıklık) بوصفه تقليداً حياً في المنطقة يجعل الثقافة الموسيقية الأرغوانية جديرة بالدراسة ليس من منظور الريبرتوار الموسيقي فحسب، بل كذلك من حيث الممارسات الأدائية وآليات الانتقال الثقافي. وانطلاقاً من هذا الإطار، تتناول هذه الدراسة عمل «Gidem Dedim Suna Boylum» المسجَّل في ريبرتوار مؤسسة الإذاعة والتلفزيون التركية (TRT) للموسيقى الشعبية التركية تحت الرقم 3899، بوصفه نموذجاً من تقليد القِرِق هافا في منطقة أرغوان، وذلك من حيث البنية المقامية، وأسلوب الأداء، وتقنيات الغناء، وخصائص اللهجة المحلية. ولهذا الغرض، اتُّخذت تسجيلات كلٍّ من كمال أصلان (Kemal Aslan) وعلي عباس أصلان تورك (Ali Abbas Aslantürk) وجمال أوزطاش (Cemal Öztaş)، وهم من أبرز مؤدّي المنطقة، مرجعاً للتحليل والمقارنة من زوايا متعددة. وتهدف الدراسة إلى إبراز التنوّع الأدائي الكامن في الممارسة الموسيقية التقليدية من خلال تحليل التسجيلات المختلفة للأداءات المحلية، كما أن تحويل المعطيات السمعية إلى تدوين موسيقي وتقويم الممارسات الأدائية من أبعاد تقنية وموسيقية وثقافية ينقل الدراسة من الوصف البحت إلى مستوى التحليل العلمي المنهجي.

استند الإطار المنهجي للدراسة إلى التحليل الوصفي ضمن منهجية البحث النوعي، كما أُدرجت تحليلات موسيقية مقارنة نظراً إلى تناول العمل ذاته من خلال ثلاثة أداءات مختلفة. وفي هذا السياق، اعتمدت الدراسة مقاربة تحليلية مقارنة داخل إطار وصفي، سعت إلى الكشف عن أوجه التشابه والاختلاف بين الأداءات. واستُخدمت العينة القصدية في اختيار المؤدّين، استناداً إلى معايير رئيسة تمثّلت في أداء العمل نفسه، وانتماء المؤدّين إلى البيئة المحلية، وإمكانية إجراء مقارنة علمية بينهم، وتوافر تسجيلات واضحة من الناحية التقنية وقابلة للتحليل. وفي نطاق تحليل الأداء، جرى فحص العناصر التقنية والمحلية والموسيقية التي برزت في تفسيرات المؤدّين بصورة مقارنة، واعتمدت الدراسة عناصر مثل السرعة الإيقاعية (Tempo)، وتقنيات الزخرفة الصوتية، والديناميكيات والفوارق التعبيرية (Dynamics/Nuance)، وخصائص اللهجة المحلية والنطق، ومسار الحركة اللحنية، والبنية الإيقاعية بوصفها وحدات للتحليل. وقد صُنِّفت النتائج وفق محاور محددة مسبقاً، وعُرضت عرضاً وصفياً، ثم فُسِّرت بالاستعانة بالدعم البياني.

أظهرت نتائج الدراسة أن عمل «Gidem Dedim Suna Boylum» يتأثر بوضوح بمقام الحسيني (Hüseynî Makamı)، وهو من أكثر المقامات شيوعاً في المنطقة، وأن المؤدّين استخدموا الدرجات الموسيقية، وخصائص الحركة اللحنية، ونقاط الختام المرتبطة بهذا المقام ضمن مقاربة تفسيرية متقاربة إلى حدٍّ كبير. فقد حافظ كمال أصلان طوال أدائه على أسلوب تعبيري بسيط، واعتمد أداءً صوتياً يتوافق بدرجة كبيرة مع التدوين الموسيقي الوارد في ريبرتوار TRT، كما استخدم في بعض المقاطع علامات الإطالة (Fermata) وتقنية إسقاط الصوت إلى الأمام، وهو ما برز بوصفه عنصراً تعبيرياً يعكس الأسلوب الأدائي المحلي للعمل. أما علي عباس أصلان تورك فقد لجأ إلى استخدام درجات متنوعة من الفوارق التعبيرية في بعض المقاطع، ولاحظت الدراسة حضـور تقنية إسقاط الصوت إلى الأمام والأسلوب التأكيدي في أداء بعض الكلمات، الأمر الذي مكّنه من الحفاظ بدرجة كبيرة على البنية الموسيقية والنصية المثبتة في ريبرتوار TRT، مع تعزيز البعد التعبيري للأداء. في المقابل، اختلف أداء جمال أوزطاش بصورة واضحة عن الأداءين الآخرين؛ إذ اعتمد في بعض المقاطع أسلوباً إنشادياً قريباً من الريتسيتاتيف (Recitative) قائماً على حرية الأداء الصوتي وتجاوز الانتظام الوزني، إلى جانب توظيفه المكثف لتقنيات الزخرفة الصوتية، وهو ما يُعد من أبرز السمات المميّزة لتفسيره. كما كشفت الدراسة عن فروق بين المؤدّين في نقل خصائص اللهجة المحلية إلى الأداء الغنائي؛ إذ عكس أوزطاش التعابير المحلية بصورة أكثر وضوحاً، بينما استخدم أصلان وأصلان تورك هذه العناصر بدرجة أكثر محدودية. وانطلاقاً من هذه النتائج، يمكن القول إن العمل يمتلك طابعاً متعدد الأبعاد داخل الثقافة الموسيقية الأرغوانية من حيث الفروق الأسلوبية المرتبطة بالمؤدّي، كما تبيّن أن الأداءات الثلاثة جميعها تتضمن عناصر تتعلق بالأسلوب الصوتي، والنطق، واللهجة المحلية، وجماليات الأداء التي تُبرز الهوية الإقليمية، غير أن مستوى توظيف هذه العناصر يختلف تبعاً للبيئة الثقافية للمؤدّي، وتكوينه الموسيقي، وصلته بالريبرتوار، ورؤيته التفسيرية.

وتخلص الدراسة إلى أن العناصر المرتبطة بالنطق المحلي والفروق الأدائية التي كشفت عنها النتائج تؤكد أهمية تحليل الأعمال الموسيقية الحاملة للسمات الإقليمية تحليلاً متعدد الأبعاد من حيث الأسلوب المحلي، واللهجة، والممارسات الأدائية، لما لذلك من دور في الحفاظ على الطابع المحلي للعمل وتوثيق عناصره الأدائية المميّزة. كما توفّر هذه التحليلات أساساً علمياً راسخاً لتوثيق الذاكرة الموسيقية التقليدية وتصنيفها ونقلها إلى الأجيال المقبلة، فضلاً عن إمكان الإفادة منها في مجالات الأرشفة المؤسسية ودراسات الأداء. وفي هذا السياق، توصي الدراسة بإنشاء لجان علمية متخصصة تتولى بصورة منهجية تحديد الموروث الموسيقي في البيئات المحلية وتوثيقه وأرشفته، لما لذلك من أهمية بالغة في صون التراث الموسيقي. ومن المتوقع أن يسهم هذا التوجّه في تعميق النقاشات النظرية وتوسيع نطاق الدراسات الميدانية في تخصصات الموسيقى الشعبية التركية، ودراسات الأداء، والإثنوموسيقولوجيا، وعلم الفولكلور.

الكلمات المفتاحية: علم الموسيقى، أرغوان، قالب القِرِق هافا، تحليل الأداء الإقليمي.

Résumé Structuré:

La musique populaire turque, qui reflète l’univers émotionnel, la mémoire collective et la vie quotidienne des populations anatoliennes à travers un mode d’expression artistique, occupe une place éminente au sein du patrimoine musical traditionnel. Dans la région d’Arguvan, elle se distingue par un style vocal et instrumental spécifique, une organisation mélodico-rythmique caractéristique ainsi que des pratiques d’interprétation transmises de génération en génération. Outre les exemples profanes et religieux des formes uzun hava et kırık hava, la permanence de la tradition des aşıks (poètes-musiciens itinérants) confère à la culture musicale d’Arguvan une importance particulière qui dépasse la seule dimension du répertoire pour englober également les pratiques interprétatives et les mécanismes de transmission culturelle. À partir de cette perspective, la présente étude analyse l’œuvre « Gidem Dedim Suna Boylum », enregistrée sous le numéro 3899 dans le répertoire de la Musique populaire turque de la TRT et représentative de la tradition du kırık hava propre à la région d’Arguvan, sous l’angle de sa structure modale (makam), de son interprétation, de ses techniques vocales et de ses particularités dialectales. Dans ce cadre, les interprétations de Kemal Aslan, Ali Abbas Aslantürk et Cemal Öztaş, trois des principaux interprètes de la région, ont été retenues comme corpus de référence et comparées selon différentes dimensions analytiques. L’étude vise ainsi à mettre en évidence la diversité performative inhérente à la pratique musicale traditionnelle à partir de l’analyse comparative de plusieurs interprétations locales. La transcription des données sonores en notation musicale ainsi que l’évaluation des pratiques d’interprétation sous leurs dimensions techniques, musicales et culturelles permettent de dépasser une approche purement descriptive pour inscrire la recherche dans une perspective analytique approfondie.

Le cadre méthodologique repose sur une analyse descriptive relevant de la recherche qualitative. Toutefois, l’examen d’une même œuvre à travers trois interprétations distinctes conduit également à intégrer des analyses musicales comparatives. L’étude adopte ainsi une démarche analytique comparative inscrite dans un cadre descriptif, afin de mettre en lumière les convergences et les divergences entre les différentes interprétations. Les interprètes ont été sélectionnés selon une stratégie d’échantillonnage raisonné, fondée sur plusieurs critères essentiels : l’exécution d’une même œuvre, leur appartenance au milieu musical local, la possibilité d’une comparaison scientifique pertinente ainsi que la disponibilité d’enregistrements techniquement fiables, intelligibles et exploitables. Dans le cadre de l’analyse interprétative, les composantes techniques, musicales et locales mises en avant dans les performances ont été examinées de manière comparative. Les unités d’analyse comprenaient notamment le tempo, les techniques d’ornementation vocale, les dynamiques et nuances expressives, les caractéristiques dialectales et phonétiques locales, le déroulement mélodique ainsi que la structure rythmique. Les résultats ont ensuite été classés selon des thématiques préalablement définies, présentés de manière descriptive et interprétés avec l’appui de représentations graphiques.

Les résultats montrent que « Gidem Dedim Suna Boylum » présente une forte influence du makam Hüseynî, l’un des modes les plus fréquemment rencontrés dans la région. Les trois interprètes recourent, dans une large mesure, aux hauteurs, aux caractéristiques du développement mélodique et aux points de cadence propres à ce makam, selon une conception interprétative globalement commune. Tout au long de son interprétation, Kemal Aslan adopte un style sobre et privilégie une émission vocale largement conforme à la notation figurant dans le répertoire officiel de la TRT. Dans certaines sections, il utilise des points d’orgue (fermata) ainsi qu’une projection vocale vers l’avant, éléments expressifs caractéristiques du style d’exécution local. Ali Abbas Aslantürk, quant à lui, recourt à diverses nuances expressives dans certaines parties de l’œuvre. L’accentuation de certains mots par une projection vocale renforcée et une diction appuyée témoigne d’une interprétation qui demeure fidèle à la structure musicale et textuelle enregistrée dans le répertoire de la TRT, tout en enrichissant la dimension expressive de l’exécution. En revanche, l’interprétation de Cemal Öztaş se distingue nettement des deux autres. Son recours, dans certaines sections, à une déclamation de type récitatif, fondée sur une liberté rythmique dépassant l’organisation métrique régulière, ainsi que son usage développé des techniques d’ornementation vocale constituent les principaux traits distinctifs de son interprétation. Des différences significatives ont également été observées dans la restitution des caractéristiques dialectales locales : Öztaş reflète les expressions dialectales de manière plus marquée, tandis qu’Aslan et Aslantürk les utilisent de façon plus mesurée. À la lumière de ces résultats, il apparaît que cette œuvre possède un caractère multidimensionnel au sein de la culture musicale d’Arguvan en raison des variations stylistiques liées aux interprètes. L’étude conclut que les trois interprétations mettent en évidence des éléments de style vocal, de prononciation, de dialecte local et d’esthétique de l’interprétation qui valorisent l’identité régionale, bien que leur degré d’utilisation varie selon l’environnement socioculturel des interprètes, leur formation musicale, leur rapport au répertoire et leur conception interprétative.

En conclusion, les particularités de prononciation locale et les différences interprétatives mises en évidence dans cette étude démontrent l’importance d’une analyse multidimensionnelle des œuvres porteuses de caractéristiques régionales sous l’angle du style local, du dialecte et des pratiques d’interprétation, tant pour préserver leur identité musicale que pour documenter leurs spécificités performatives. De telles analyses constituent également un fondement scientifique solide pour la documentation, la classification et la transmission de la mémoire musicale traditionnelle aux générations futures, tout en offrant des perspectives importantes pour les travaux d’archivage institutionnel et les recherches consacrées à la performance musicale. Dans cette perspective, la création de commissions scientifiques chargées de l’identification systématique, de la documentation et de l’archivage du patrimoine musical des différentes régions apparaît comme une recommandation majeure de cette étude. Une telle démarche devrait contribuer à l’approfondissement des débats théoriques ainsi qu’au développement des recherches de terrain dans des disciplines telles que la théorie de la musique populaire turque, les études de performance, l’ethnomusicologie et le folklore.

Mots-clés : Musicologie, Arguvan, forme Kırık Hava, analyse régionale de la performance.

Resumen Estructurado:

La música folclórica turca, como expresión artística que refleja el universo emocional, la memoria colectiva y la vida cotidiana de las comunidades de Anatolia, constituye uno de los pilares fundamentales del patrimonio musical tradicional. En este contexto, la región de Arguvan destaca por su singular estilo vocal e instrumental, su estructura melódico-rítmica característica y sus prácticas interpretativas transmitidas de generación en generación. Además de las manifestaciones profanas y religiosas de las formas uzun hava y kırık hava, la vigencia de la tradición de los aşıks (poetas-cantores) convierte a la cultura musical de Arguvan en un objeto de estudio de especial relevancia, no solo desde la perspectiva del repertorio, sino también en relación con las prácticas de ejecución y los mecanismos de transmisión cultural. A partir de este planteamiento, el presente estudio examina la obra «Gidem Dedim Suna Boylum», registrada con el número 3899 en el repertorio de Música Folclórica Turca de la TRT y representativa de la tradición del kırık hava de la región de Arguvan, atendiendo a su estructura modal (makam), su interpretación, sus técnicas vocales y las características del dialecto local. Para ello, se tomaron como referencia las interpretaciones de Kemal Aslan, Ali Abbas Aslantürk y Cemal Öztaş, tres de los intérpretes más representativos de la región, las cuales fueron sometidas a un análisis comparativo desde diversas dimensiones. En consecuencia, el estudio tiene como finalidad poner de manifiesto la diversidad performativa inherente a la práctica musical tradicional mediante el análisis de distintas interpretaciones locales registradas. Asimismo, la transcripción de los datos sonoros a notación musical y la evaluación de las prácticas interpretativas desde perspectivas técnicas, musicales y culturales permiten superar un enfoque meramente descriptivo para situar la investigación en un marco analítico de carácter científico.

El marco metodológico de la investigación se fundamenta en el análisis descriptivo dentro del paradigma de la investigación cualitativa. No obstante, dado que una misma obra es examinada a través de tres interpretaciones diferentes, también se incorporan análisis musicales comparativos. En este sentido, el estudio adopta un enfoque analítico-comparativo enmarcado en un diseño descriptivo, orientado a identificar las similitudes y diferencias existentes entre las distintas interpretaciones. La selección de los intérpretes se realizó mediante un muestreo intencional, considerando como criterios principales la ejecución de la misma obra, la pertenencia de los intérpretes al contexto musical local, la idoneidad de las interpretaciones para el análisis comparativo y la disponibilidad de grabaciones técnicamente claras, inteligibles y accesibles. En el ámbito del análisis interpretativo se examinaron comparativamente los elementos técnicos, musicales y locales presentes en las ejecuciones. Como unidades de análisis se consideraron el tempo, las técnicas de ornamentación vocal, la dinámica y los matices expresivos, las características dialectales y fonéticas locales, el desarrollo melódico y la estructura rítmica. Los resultados fueron clasificados de acuerdo con categorías previamente definidas, presentados de forma descriptiva e interpretados con el apoyo de recursos gráficos.

Los resultados revelan que «Gidem Dedim Suna Boylum» presenta una marcada influencia del makam Hüseynî, uno de los modos más característicos de la región. Asimismo, se constató que los tres intérpretes emplean las alturas sonoras, las características del desarrollo melódico y los puntos cadenciales propios de dicho makam siguiendo, en términos generales, una concepción interpretativa compartida. Kemal Aslan mantuvo a lo largo de toda su interpretación un estilo sobrio y una emisión vocal estrechamente acorde con la notación recogida en el repertorio oficial de Música Folclórica Turca de la TRT. En determinados pasajes recurrió al uso de la fermata y de la proyección vocal hacia adelante, recursos expresivos que destacan como elementos representativos del estilo interpretativo local. Por su parte, Ali Abbas Aslantürk incorporó diversos matices expresivos en secciones concretas de la obra. En la articulación de determinadas palabras se perciben una proyección vocal reforzada y una pronunciación enfática, manteniéndose fiel tanto a la estructura musical como al texto consignado en el repertorio de la TRT, al tiempo que intensifica la dimensión expresiva de la interpretación. En contraste, la ejecución de Cemal Öztaş difiere significativamente de las anteriores. Su adopción, en determinados fragmentos, de un estilo cercano al recitativo, basado en una emisión vocal libre que trasciende la organización métrica regular, así como el uso intensivo de técnicas de ornamentación vocal, constituyen los rasgos más distintivos de su interpretación. Asimismo, se observaron diferencias entre los intérpretes en la incorporación de los rasgos dialectales locales a la ejecución vocal. Mientras que Öztaş refleja las expresiones dialectales de manera más evidente, Aslan y Aslantürk recurren a estos elementos con mayor moderación. A partir de estos hallazgos puede afirmarse que la obra posee un carácter multidimensional dentro de la cultura musical de Arguvan debido a las diferencias estilísticas asociadas a cada intérprete. En consecuencia, se concluye que las tres interpretaciones incorporan elementos de estilo vocal, pronunciación, dialecto local y estética interpretativa que ponen de relieve la identidad regional; sin embargo, el grado de utilización de dichos elementos varía en función del entorno sociocultural del intérprete, su formación musical, su relación con el repertorio y su concepción interpretativa.

En conclusión, las diferencias interpretativas y los elementos de pronunciación local identificados en esta investigación evidencian la importancia de realizar análisis multidimensionales de las obras portadoras de rasgos regionales desde la perspectiva del estilo local, el dialecto y las prácticas interpretativas, tanto para preservar el carácter autóctono de dichas obras como para documentar sus particularidades performativas. Este tipo de estudios proporciona además una sólida base científica para la documentación, clasificación y transmisión de la memoria musical tradicional a las generaciones futuras, al tiempo que ofrece importantes aportaciones para los procesos de archivado institucional y los estudios de interpretación musical. En este contexto, la creación de comisiones especializadas encargadas de la identificación sistemática, documentación y archivado del patrimonio musical de las distintas regiones constituye una de las principales recomendaciones del estudio. Se prevé que esta iniciativa contribuya significativamente al fortalecimiento de los debates teóricos y al incremento de las investigaciones de campo en disciplinas como la teoría de la música folclórica turca, los estudios de interpretación musical, la etnomusicología y el folclore.

Palabras clave: Musicología, Arguvan, forma Kırık Hava, análisis regional de la interpretación.

结构式摘要:

土耳其民间音乐作为一种艺术表达形式,集中体现了安纳托利亚人民的情感世界、集体记忆与日常生活,是土耳其传统音乐文化的重要组成部分。其中,尔古万(Arguvan)地区凭借其独特的声乐演唱风格、旋律节奏结构以及世代相传的传统表演实践,在土耳其民间音乐体系中占据重要地位。除世俗性与宗教性的长歌(Uzun Hava)和节拍民歌(Kırık Hava)之外,当地仍然活跃的吟游诗人(Âşıklık传统,使阿尔古万音乐文化不仅具有丰富的曲目价值,而且在演唱实践与文化传承机制方面亦具有重要的学术研究意义。基于此,本研究以土耳其广播电视总局(TRT)土耳其民间音乐曲库中编号为3899、代表阿尔古万地区Kırık Hava传统的作品**Gidem Dedim Suna Boylum为研究对象,从调式(Makam结构**、演唱诠释、声乐演唱技术及地方方言等维度展开系统分析。研究选取当地代表性演唱者Kemal AslanAli Abbas AslantürkCemal Öztaş的演唱版本作为比较对象,从多个层面对其进行对照分析,以揭示传统音乐实践中所呈现出的表演多样性。同时,通过将听觉资料转写为乐谱,并从技术、音乐学及文化三个层面对演唱实践进行综合评估,使本研究突破了单纯描述性的研究范式,进一步建立了具有分析深度的学术研究框架。

本研究的方法论建立在质性研究范式下的描述性分析法础之上。鉴于同一作品通过三位不同演唱者进行呈现,研究同时采用了较音乐分析法,在描述性研究框架内构建比较分析路径,以揭示不同演唱版本之间的共性与差异。研究对象采用目的性抽样(Purposive Sampling)方式选取,其主要标准包括:均演唱同一作品、均属于当地演唱者、具有可比性,并拥有音质清晰、技术条件良好且便于分析的录音资料。在演唱分析过程中,研究重点比较了不同演唱版本中的技术性、地方性及音乐性要素,并将速度(Tempo、声乐装饰技法、力度与表情层次(Dynamics/Nuance)、地方方言与发音特征、旋律发展以及节奏结构等作为核心分析单元。研究结果依据预先设定的分析主题进行分类,以描述性方式呈现,并辅以图表进行解释和论证。

研究结果表明,**Gidem Dedim Suna Boylum显体现出赛尼调式(Hüseynî Makamı的音乐特征,而该调式亦是阿尔古万地区最具代表性的调式之一。三位演唱者在音高组织、旋律发展方式及终止式等方面均较大程度地遵循了该调式的共同演绎传统。Kemal Aslan在整个演唱过程中保持了朴素而克制的演唱风格,其声乐处理基本遵循TRT官方曲谱记载。在部分乐句中,他运用了长记号(Fermata以及向前投射的发声方式,这一处理成为体现地方演唱风格的重要表现手段。Ali Abbas Aslantürk则在部分段落中运用了更加丰富的力度层次与表情变化,在若干歌词的演唱中表现出明显的前向发声与强调式表达,因此既较高程度地保持了TRT库所记录的音乐结构与文本内容,又进一步强化了作品的情感表现力。相比之下,Cemal Öztaş的演唱风格与另外两位演唱者存在显著差异。他在部分段落突破固定节拍秩序,采用具有较高自由度的宣叙调(Recitative**式演唱方式,并大量运用声乐装饰技巧,这些均构成其演唱风格最具代表性的特征。在地方方言融入声乐演唱方面,不同演唱者之间亦表现出明显差异:Öztaş对地方口语表达和方言特色的呈现更为突出,而AslanAslantürk则相对较为克制。综合上述发现,可以认为,该作品在阿尔古万音乐文化体系中体现出以演唱者为中心的多维风格特征。研究进一步指出,三位演唱者的版本均不同程度地体现了地方演唱风格、语音特点、方言特征及表演美学,但这些要素的运用程度则受到演唱者文化背景、音乐教育经历、与传统曲目的关系以及个人诠释理念等因素的共同影响。

综上所述,本研究所揭示的地方发音特征及表演差异表明,从地方风格、方言特点及表演实践等多个维度,对具有区域文化特征的传统音乐作品开展综合性分析,对于保持作品的地方文化属性、记录其独特的演唱特征具有重要意义。同时,此类研究亦能够为传统音乐记忆的系统记录、科学分类及代际传承提供坚实的理论基础,并可为机构档案建设及表演研究提供重要参考。因此,本研究建议建立专门委员会,对地方音乐文化资源进行系统识别、科学记录与规范化档案保存,以促进传统音乐遗产的长期保护。预计这一研究路径将进一步推动土耳其民间音乐理论表演研究民族音乐学以及民俗学等相关学科的理论深化,并促进基于田野调查的实证研究不断发展。

关键词: 音乐学;阿尔古万;Kırık Hava形式;区域性表演分析。

Структурированная Аннотация:

Турецкая народная музыка, отражающая эмоциональный мир, коллективную память и повседневную жизнь населения Анатолии посредством художественной формы выражения, представляет собой один из важнейших компонентов традиционной музыкальной культуры. В этом контексте регион Аргуван (Arguvan) занимает особое место благодаря своему самобытному вокально-инструментальному исполнительскому стилю, специфической мелодико-ритмической организации и устойчивым традициям музыкального исполнительства. Наряду со светскими и религиозными образцами форм uzun hava и kırık hava, сохранение и активное функционирование традиции ашыков (Âşıklık) придают музыкальной культуре Аргувана особую научную значимость не только с точки зрения репертуара, но и в аспекте исполнительских практик и механизмов культурной трансмиссии. Исходя из этого, в настоящем исследовании произведение «Gidem Dedim Suna Boylum», зарегистрированное под номером 3899 в репертуаре Турецкой народной музыки Турецкой радиотелевизионной корпорации (TRT) и представляющее традицию kırık hava региона Аргуван, рассматривается с позиций его макамной (ладово-модальной) структуры, особенностей исполнительской интерпретации, вокальной техники и регионального диалекта. В качестве эмпирической базы исследования были использованы интерпретации Кемаля Аслана (Kemal Aslan), Али Аббаса Аслантюрка (Ali Abbas Aslantürk) и Джемаля Озташа (Cemal Öztaş) — ведущих исполнителей данного региона, которые были сопоставлены по ряду аналитических параметров. Тем самым исследование направлено на выявление исполнительского многообразия, присущего традиционной музыкальной практике, посредством анализа различных локальных интерпретаций. Транскрибирование звукового материала в нотную запись и последующая оценка исполнительских практик в техническом, музыкальном и культурном аспектах позволяют вывести исследование за рамки исключительно описательного подхода и придать ему аналитический характер.

Методологическую основу исследования составляет описательный анализ в рамках качественной исследовательской парадигмы. Вместе с тем, поскольку одно и то же произведение рассматривается в трёх различных исполнительских версиях, в исследование также включены методы сравнительного музыкального анализа. В этой связи работа опирается на сравнительно-аналитический подход, реализуемый в рамках описательной методологии и ориентированный на выявление сходств и различий между интерпретациями. Отбор исполнителей осуществлялся методом целенаправленной выборки (purposive sampling). Основными критериями отбора являлись исполнение одного и того же произведения, принадлежность исполнителей к локальной музыкальной традиции, возможность их сопоставительного анализа, а также наличие технически качественных, разборчивых и доступных аудиозаписей. В процессе анализа исполнения в сравнительном аспекте были исследованы технические, локальные и музыкальные компоненты исполнительских интерпретаций. В качестве аналитических единиц рассматривались темп (tempo), вокально-орнаментальные приёмы, динамика и нюансировка, особенности местного диалекта и произношения, мелодическое развитие, а также ритмическая организация произведения. Полученные результаты были классифицированы в соответствии с заранее определёнными тематическими категориями, представлены в описательной форме и интерпретированы с использованием графических материалов.

Результаты исследования свидетельствуют о том, что произведение «Gidem Dedim Suna Boylum» демонстрирует ярко выраженное влияние макама Хюсейни (Hüseynî Makamı), являющегося одним из наиболее распространённых ладов в данном регионе. Установлено, что все три исполнителя в значительной степени используют звуковысотный материал, особенности мелодического развития и каденционные структуры, характерные для данного макама, придерживаясь в целом единой исполнительской традиции. Кемаль Аслан на протяжении всего исполнения сохраняет сдержанную и лаконичную манеру интерпретации, а его вокальная подача в значительной степени соответствует нотной записи, представленной в официальном репертуаре TRT. В отдельных фрагментах он использует фермату (fermata) и приём направленной вперёд вокальной проекции, что выступает характерным выразительным элементом локального исполнительского стиля. Али Аббас Аслантюрк, в свою очередь, применяет более разнообразную систему динамических оттенков в отдельных разделах произведения. При исполнении некоторых слов отчётливо проявляются усиленная вокальная проекция и подчёркнутая экспрессивная манера, благодаря чему исполнитель, сохраняя верность музыкально-поэтической структуре, зафиксированной в репертуаре TRT, одновременно усиливает эмоционально-выразительный аспект исполнения. В противоположность этому интерпретация Джемаля Озташа существенно отличается от двух других. Использование в отдельных эпизодах свободной вокальной манеры, близкой к речитативному стилю (recitative) и выходящей за пределы регулярной метрической организации, наряду с широким применением вокальной орнаментики, составляет основную отличительную особенность его исполнительской концепции. Кроме того, выявлены различия в степени отражения региональных диалектных особенностей в вокальном исполнении. Если Озташ значительно более последовательно воспроизводит локальные языковые особенности, то Аслан и Аслантюрк используют данные элементы в более ограниченной степени. На основании полученных результатов можно заключить, что рассматриваемое произведение обладает многомерным характером в рамках музыкальной культуры Аргувана благодаря существованию индивидуально обусловленных исполнительских стилевых различий. Исследование также показало, что все три интерпретации содержат элементы вокального стиля, произношения, местного диалекта и исполнительской эстетики, отражающие региональную традицию, однако степень их проявления варьируется в зависимости от культурной среды исполнителя, его музыкальной подготовки, характера взаимодействия с репертуаром и индивидуальной исполнительской концепции.

В заключение следует отметить, что выявленные в исследовании особенности местного произношения и исполнительские различия подтверждают значимость комплексного анализа произведений, обладающих региональной спецификой, с точки зрения локального исполнительского стиля, диалектных особенностей и исполнительских практик, поскольку подобный подход способствует сохранению локальной идентичности произведения и документированию его уникальных исполнительских характеристик. Кроме того, подобные исследования формируют прочную научную основу для документирования, систематизации и межпоколенческой передачи традиционной музыкальной памяти, а также обладают существенным потенциалом для институционального архивирования и развития исполнительских исследований. В этой связи одной из основных рекомендаций настоящего исследования является создание специализированных комиссий, осуществляющих систематическое выявление, документирование и архивирование музыкального наследия локальных регионов. Предполагается, что подобный подход будет способствовать углублению теоретических исследований и расширению полевых исследований в таких научных направлениях, как теория турецкой народной музыки, исполнительское искусство, этномузыкология и фольклористика.

Ключевые слова: музыковедение; Аргуван; форма Kırık Hava; региональный анализ исполнительской практики.

संरचित सारांश:

तुर्की लोकसंगीत, जो कलात्मक अभिव्यक्ति के माध्यम से अनातोलिया के लोगों के भावलोक, सामूहिक स्मृति तथा दैनिक जीवन को प्रतिबिंबित करता है, पारंपरिक संगीत विरासत के सर्वाधिक महत्वपूर्ण घटकों में से एक है। इस व्यापक परंपरा के अंतर्गत अरगुवान (Arguvan) क्षेत्र अपनी विशिष्ट गायन-वादन शैली, विशिष्ट धुनात्मक-लयात्मक संरचना तथा पीढ़ी-दर-पीढ़ी संरक्षित पारंपरिक प्रस्तुति-प्रथाओं के कारण विशेष महत्त्व रखता है। उज़ुन हवा (Uzun Hava) तथा किरिक हवा (Kırık Hava) के लौकिक एवं धार्मिक रूपों के अतिरिक्त, इस क्षेत्र में आशिक (Âşıklık) परंपरा का आज भी सक्रिय रूप से जीवित होना अरगुवान की संगीत-संस्कृति को केवल उसके संगीत-भंडार (Repertoire) के संदर्भ में ही नहीं, बल्कि प्रस्तुति-परंपराओं तथा सांस्कृतिक संचरण की प्रक्रियाओं के संदर्भ में भी विशिष्ट अध्ययन का विषय बनाता है। इसी पृष्ठभूमि में प्रस्तुत अध्ययन, तुर्की रेडियो एवं टेलीविज़न निगम (TRT) के तुर्की लोकसंगीत संग्रह में 3899 क्रमांक से पंजीकृत तथा अरगुवान क्षेत्र की किरिक हवा परंपरा का प्रतिनिधित्व करने वाली रचना «Gidem Dedim Suna Boylum» का मकाम (Makam) संरचना, प्रस्तुति-व्याख्या, गायन-तकनीक तथा स्थानीय बोली की दृष्टि से विश्लेषण करता है। इस उद्देश्य से क्षेत्र के प्रमुख कलाकारों केमाल असलान (Kemal Aslan), अली अब्बास असलान्तुर्क (Ali Abbas Aslantürk) तथा जेमाल ओज़ताश (Cemal Öztaş) की प्रस्तुतियों को संदर्भ के रूप में ग्रहण करते हुए विभिन्न विश्लेषणात्मक आयामों के आधार पर उनकी तुलनात्मक समीक्षा की गई है। अध्ययन का प्रमुख उद्देश्य विभिन्न स्थानीय प्रस्तुतियों के ध्वनि-अभिलेखों के विश्लेषण के माध्यम से पारंपरिक संगीत-प्रदर्शन में विद्यमान प्रस्तुति-वैविध्य (performative diversity) को स्पष्ट करना है। साथ ही, श्रव्य सामग्री का संगीतमय लिप्यंतरण तथा प्रस्तुति-प्रथाओं का तकनीकी, संगीतशास्त्रीय एवं सांस्कृतिक आयामों से मूल्यांकन इस अध्ययन को केवल वर्णनात्मक स्तर तक सीमित रखकर विश्लेषणात्मक अनुसंधान की दिशा प्रदान करता है।

अध्ययन की पद्धतिगत रूपरेखा गुणात्मक अनुसंधान के अंतर्गत वर्णनात्मक विश्लेषण (Descriptive Analysis) पर आधारित है। चूँकि एक ही रचना का अध्ययन तीन भिन्न प्रस्तुतियों के माध्यम से किया गया है, इसलिए शोध में तुलनात्मक संगीत-विश्लेषण को भी सम्मिलित किया गया है। इस प्रकार अध्ययन वर्णनात्मक ढाँचे के भीतर तुलनात्मक-विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण अपनाते हुए विभिन्न प्रस्तुतियों के मध्य समानताओं तथा भिन्नताओं का अन्वेषण करता है। कलाकारों का चयन उद्देश्यपूर्ण नमूना-चयन (Purposive Sampling) पद्धति द्वारा किया गया, जिसके प्रमुख मानदंड थेएक ही रचना का प्रस्तुतीकरण, कलाकारों का स्थानीय संगीत-परंपरा से संबंध, तुलनात्मक विश्लेषण की उपयुक्तता तथा तकनीकी दृष्टि से स्पष्ट, श्रव्य एवं विश्लेषण योग्य ध्वनि-अभिलेखों की उपलब्धता। प्रस्तुति-विश्लेषण के अंतर्गत कलाकारों की व्याख्याओं में निहित तकनीकी, स्थानीय तथा संगीतात्मक विशेषताओं का तुलनात्मक अध्ययन किया गया। विश्लेषण की इकाइयों में टेम्पो (Tempo), गायन-अलंकरण तकनीकें, डायनेमिक्स एवं सूक्ष्म अभिव्यक्तिगत अंतर (Dynamics/Nuance), स्थानीय बोली एवं उच्चारण की विशेषताएँ, धुनात्मक विकास तथा लयात्मक संरचना को सम्मिलित किया गया। प्राप्त निष्कर्षों को पूर्वनिर्धारित विषयगत श्रेणियों के अंतर्गत वर्गीकृत कर वर्णनात्मक रूप में प्रस्तुत किया गया तथा ग्राफ़िक साधनों के माध्यम से उनकी व्याख्या की गई।

अध्ययन के निष्कर्षों से स्पष्ट हुआ कि «Gidem Dedim Suna Boylum» पर क्षेत्र में व्यापक रूप से प्रचलित ह्युसेयनी मकाम (Hüseynî Makamı) का स्पष्ट प्रभाव विद्यमान है। यह भी पाया गया कि तीनों कलाकार इस मकाम से संबद्ध स्वरों, धुनात्मक प्रवाह तथा समाप्ति-बिंदुओं का व्यापक रूप से समान व्याख्यात्मक दृष्टिकोण के अंतर्गत उपयोग करते हैं। केमाल असलान ने सम्पूर्ण प्रस्तुति के दौरान अत्यंत सरल एवं संयत शैली अपनाई तथा उनका गायन TRT के आधिकारिक संगीतमय लिप्यंतरण से पर्याप्त सीमा तक मेल खाता है। कुछ अंशों में उन्होंने फ़रमाटा (Fermata) तथा अग्र-स्वर-प्रक्षेपण (Forward Vocal Projection) का प्रयोग किया, जो रचना की स्थानीय प्रस्तुति-शैली को प्रतिबिंबित करने वाला एक महत्त्वपूर्ण अभिव्यक्तिपरक तत्व है। दूसरी ओर, अली अब्बास असलान्तुर्क ने चयनित अंशों में विविध अभिव्यक्तिगत सूक्ष्मताओं का प्रयोग किया। कुछ शब्दों के गायन में अग्र-स्वर-प्रक्षेपण तथा बलयुक्त उच्चारण स्पष्ट रूप से अनुभव किया गया, जिसके परिणामस्वरूप उन्होंने TRT के आधिकारिक संगीत एवं पाठ-संरचना के प्रति पर्याप्त निष्ठा बनाए रखते हुए प्रस्तुति की भावात्मक अभिव्यक्ति को और अधिक सशक्त बनाया। इसके विपरीत, जेमाल ओज़ताश की प्रस्तुति अन्य दोनों कलाकारों से उल्लेखनीय रूप से भिन्न है। कुछ अंशों में उन्होंने नियमित मात्रिक संरचना से आगे बढ़कर स्वतंत्र स्वर-प्रवाह पर आधारित रेसिटेटिव (Recitative) शैली को अपनाया तथा स्वर-अलंकरण तकनीकों का व्यापक उपयोग किया, जो उनकी प्रस्तुति की सबसे विशिष्ट विशेषताओं में सम्मिलित हैं। स्थानीय बोली के गायन में अंतरण के संदर्भ में भी कलाकारों के मध्य महत्त्वपूर्ण अंतर पाए गए। जहाँ ओज़ताश ने स्थानीय भाषिक अभिव्यक्तियों को अधिक स्पष्टता से प्रस्तुत किया, वहीं असलान और असलान्तुर्क ने इन तत्वों का अपेक्षाकृत सीमित उपयोग किया। इन निष्कर्षों के आधार पर कहा जा सकता है कि यह रचना अरगुवान की संगीत-संस्कृति में कलाकार-आधारित शैलीगत विविधताओं के कारण बहुआयामी स्वरूप धारण करती है। साथ ही यह भी निष्कर्ष निकाला गया कि तीनों प्रस्तुतियों में गायन-शैली, उच्चारण, स्थानीय बोली तथा प्रस्तुति-सौंदर्यशास्त्र के ऐसे तत्व विद्यमान हैं जो क्षेत्रीय संगीत-परंपरा को प्रमुखता प्रदान करते हैं; तथापि इनका प्रयोग कलाकार की सांस्कृतिक पृष्ठभूमि, संगीत-प्रशिक्षण, संगीत-भंडार के साथ उसके संबंध तथा उसकी व्याख्यात्मक दृष्टि के अनुसार परिवर्तित होता है।

अंततः, अध्ययन में प्रतिपादित स्थानीय उच्चारण संबंधी विशेषताएँ तथा प्रस्तुति-आधारित भिन्नताएँ इस तथ्य की पुष्टि करती हैं कि क्षेत्रीय सांस्कृतिक विशेषताओं वाली संगीत रचनाओं का स्थानीय शैली, बोली तथा प्रस्तुति-परंपराओं के संदर्भ में बहुआयामी विश्लेषण केवल उनकी स्थानीय पहचान के संरक्षण के लिए, बल्कि उनकी विशिष्ट प्रस्तुति-विशेषताओं के प्रलेखन के लिए भी अत्यंत आवश्यक है। ऐसे अध्ययन पारंपरिक संगीत-स्मृति के व्यवस्थित दस्तावेजीकरण, वर्गीकरण तथा भावी पीढ़ियों तक उसके संप्रेषण के लिए सुदृढ़ वैज्ञानिक आधार प्रदान करते हैं, साथ ही संस्थागत अभिलेखीकरण एवं प्रस्तुति-अध्ययनों के लिए भी महत्त्वपूर्ण योगदान देते हैं। इस परिप्रेक्ष्य में अध्ययन यह अनुशंसा करता है कि स्थानीय क्षेत्रों में विद्यमान संगीत-संपदा की व्यवस्थित पहचान, प्रलेखन एवं अभिलेखीकरण के लिए विशेष विशेषज्ञ समितियों की स्थापना की जाए। ऐसी पहल से विशेष रूप से तुर्की लोकसंगीत सिद्धांत, प्रदर्शन अध्ययन (Performance Studies), नृसंगीतशास्त्र (Ethnomusicology) तथा लोकसाहित्य अध्ययन (Folklore) जैसे संबंधित विषयों में सैद्धांतिक विमर्शों की गहनता तथा क्षेत्राधारित अनुसंधानों के विस्तार में महत्त्वपूर्ण योगदान मिलने की अपेक्षा की जाती है।

कुंजीशब्द: संगीतशास्त्र; अरगुवान; किरिक हवा (Kırık Hava) रूप; क्षेत्रीय प्रस्तुति विश्लेषण।

Article Statistics

Number of reads 127
Number of downloads 25

Share

Journal of Turkish Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.