Comparison of Covid-19 And Earthquake Cases In The Context of Life Threat Perception: The Case of Kahramanmaras And Malatya

Yaşam Tehdidi Algısı Bağlamında Covid-19 ve Deprem Olgularının Karşılaştırılması: Kahramanmaraş ve Malatya Örneği
Author:

Number of pages:
6087-6156
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3
%>

Abstract

Mekân ve bireyleri risk altına alan ve tehdit eden Covid-19 pandemisi ve deprem gibi afetler insanlar, mekânlar ve doğal yaşam üzerinde derin etkiler bırakarak, yaşamı tehdit edebilmektedirler. 2019 yılında ortaya çıkan Covid-19 ve 06.02.2023 tarihinde meydana gelen iki büyük deprem Türkiye tarihinde mal ve can kayıplarının yanı sıra mekânları, sosyal kurumların yapısını ve işleyişini etkiyen iki büyük afet olarak tarihe geçmiştir. Bu çalışmanın amacı insan yaşamını tehdit eden Covid-19 ve 6 Şubat depremlerini Kahramanmaraş ve Malatya mekânları üzerinden yaşayanların yaşam deneyimlerine ve bu olgulara yükledikleri anlamlara odaklanarak karşılaştırmaktır. Anlamlara ve deneyimlere yoğunlaşan bu çalışmada nitel araştırma yöntemi ve fenomenolojik desenden yararlanılmıştır. Çalışmaya 11 kadın ve 10 erkek katılmıştır. Veriler yapılan derinlemesine yüz yüze görüşmelerden elde edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde içerik ve tematik analiz tekniği kullanılmıştır. Bulgular, deprem deneyiminin bireylerde doğrudan ölümle yüzleşme ve ölüme yakınlık algısını güçlü biçimde tetiklediğini ortaya koymaktadır. Depremin ani, yıkıcı ve kontrol edilemez doğası, anlık yaşam tehdidi algısını yoğunlaştırarak varoluşsal kaygı düzeyini artırmaktadır. Buna karşılık, Covıd-19 pandemisinin depremle kıyaslandığında daha düşük düzeyde bir tehdit algısı oluşturduğu; bireyler üzerinde depremin yarattığı ölçüde ani, sarsıcı ve travmatik bir etki meydana getirmediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar, deprem ve Covid-19 gibi afetler karşısında, psikolojik dayanıklılığın artırılması, afet farkındalığının güçlendirilmesi ve güvenli yapıların inşa edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Keywords

Abstract

Disasters such as the Covid-19 pandemic and earthquakes, which put places and individuals at risk, can have profound impacts on people, places, and natural life, potentially threatening lives. The Covid-19 pandemic, which emerged in 2019, and the two major earthquakes that occurred on February 6, 2023, have gone down in Turkish history as two major disasters that caused not only loss of life and property but also affected places, the structure and functioning of social institutions. The aim of this study is to compare the life experiences of those who lived through Covid-19 and the February 6th earthquakes in Kahramanmaraş and Malatya, focusing on the meanings they attributed to these events. This study, which focuses on meanings and experiences, utilizes a qualitative research method and a phenomenological design. The study included 11 women and 10 men. The data was obtained from in-depth face-to-face interviews. The findings reveal that the earthquake experience strongly triggers a direct confrontation with death and a sense of proximity to death in individuals. The sudden, destructive, and uncontrollable nature of earthquakes intensifies the perception of immediate life-threatening danger, raising levels of existential anxiety. In contrast, the study concluded that the Covid-19 pandemic created a lower level of perceived threat compared to the earthquake; it did not have the same sudden, shocking, and traumatic impact on individuals as the earthquake did. The results show that in the face of disasters such as earthquakes and Covid-19, it is necessary to increase psychological resilience, strengthen disaster awareness, and build safe structures.

Keywords

Social Work, Earthquake, Covid-19, The impact of the disaster, Life threat perception.

Structured Abstract:

A person's ability to live in safety, well-being, and happiness is influenced not only by their individual circumstances and choices, but also by natural and other disasters. Among these disasters, pandemics such as COVID-19 and earthquakes are particularly noteworthy. Many disasters have occurred throughout Turkish and world history. However, the February 6th earthquakes, a rare occurrence in Turkish history, and the COVID-19 pandemic stand out as two significant disasters in terms of the losses and impacts they caused. Disasters such as the COVID-19 pandemic and earthquakes, which put places and individuals at risk, can have profound impacts on people, places, and natural life, potentially threatening lives. The COVID-19 pandemic, which emerged in 2019, and the two major earthquakes that occurred on February 6, 2023, have gone down in Turkish history as major disasters that caused not only loss of life and property but also affected places and the structure and functioning of social institutions. The main objective of this study is to examine, from a comparative perspective, the effects of the COVID-19 pandemic and the February 6th earthquakes on individuals' daily practices and meaning-making processes, focusing on perceptions of life threat, using Kahramanmaraş and Malatya as examples.

This study, which focuses on meanings and experiences, utilizes a qualitative research method and a phenomenological design. The study group consisted of 21 adult individuals living in the city centers of Kahramanmaraş and Malatya. Initially, participants were contacted based on their suggestions; subsequently, the remaining participants were reached via snowball sampling. Inclusion criteria were being over 18 years of age, being able to express oneself verbally, and having been directly exposed to the earthquake in either Kahramanmaraş or Malatya provinces. The study involved interviews with 21 individuals, 11 women and 10 men. Twelve of these individuals lived in Malatya city center, and nine lived in Kahramanmaraş city center. Their average age was 33, and their educational and professional statuses varied, including retirees, housewives, and university lecturers. Ethical committee approval was obtained for the research, and voluntary consent was obtained from the participants. Data collection involved an information form capturing the socio-demographic characteristics of participants affected by the earthquake who currently live in Kahramanmaras and Malatya, as well as a semi-structured interview form to assess how the earthquake and COVID-19 cases affected their lives. Data were obtained from face-to-face individual interviews conducted in November 2023- January 2024. The data were analyzed using content and thematic analysis techniques. After recording the in-depth individual interviews with participants in the city centers of Kahramanmaraş and Malatya, the audio from each interview was transcribed and saved as a Word document. Concepts and categories were first identified from participants' statements using codes, and then participant codes were mapped to categories and themes. The findings were then explained with observation notes and quotations.

The findings are presented in a word cloud and around three main themes: “The Multifaceted Threat of Covid-19 to Life”, “The Life-Threatening Effects of the February 6 Earthquakes”, and “A Comparison of the Life-Threatening Perceptions of the February 6 Earthquakes and Covid-19”. The findings highlight that the impact of the earthquake and COVID-19 is multifaceted and life-threatening. They demonstrate that these events test all aspects of life, from physical health and psychology to education and social life, and reveal the vulnerabilities of societies. People reported living in constant uncertainty and fear due to the risk of death and anxiety about illness. This situation appears to have triggered anxiety disorders, depression, and trauma responses in participants. It is understood that participants are under a constant psychological burden due to concerns about survival and safety. Earthquakes, de facto, affect the sense of place formed through human-space interaction and reshape individuals' relationships with space. In assessments of the city's reconstruction process, it has been emphasized that, rather than aesthetically driven housing production, policies should prioritize reducing disaster risks and producing structurally resilient, safe housing. Consequently, while the global pandemic and the February 6th earthquake were challenging for all participants, participants described the earthquake's impact as posing a greater immediate threat to life and a greater shock effect than the COVID-19 pandemic. In the context of the perception of life threat during both the pandemic and the February 6th earthquake, death, loss of loved ones, quarantine, loneliness, and alienation were common themes experienced by the participants. The findings highlight the importance of a sustainable approach that strengthens psychological resilience, enhances disaster awareness, builds safe structures, and reinforces social solidarity in the face of life-threatening crises such as earthquakes and COVID-19.

In conclusion, it can be stated that COVID-19 and earthquakes pose a multifaceted threat to life, testing all areas of life from physical health to psychology, education to social life, and making the vulnerabilities of societies visible. Considering the impact of life-threatening perceptions stemming from disasters and epidemics on individuals, it is important to conduct systematic training and awareness-raising activities to increase risk perception and disaster awareness in society. Furthermore, examining perceptions of life-threatening situations, as illustrated by earthquakes with epicenters in Kahramanmaras and Malatya, in the context of the Covid-19 pandemic and post-earthquake processes across different provinces, and conducting a comparative analysis of the findings will make significant contributions to the literature.

Keywords: Earthquake, Covid-19, The impact of the disaster, Life threat perception, Kahramanmaraş, Malatya.

Yapılandırılmış Özet:

Bir kişinin güven, refah ve mutluluk içinde yaşama isteği, yalnızca bireysel koşulları ve tercihleriyle değil, aynı zamanda doğal afetler ve diğer afetlerle de etkilenir. Bu afetler arasında Covid-19 gibi pandemiler ve depremler özellikle dikkat çekicidir. Türk ve dünya tarihinde birçok afet yaşanmıştır. Ancak Türk tarihinde nadir görülen bir olay olan 6 Şubat depremleri ve Covid-19 pandemisi, neden oldukları kayıplar ve etkiler açısından iki önemli afet olarak öne çıkmaktadır. Covid-19 pandemisi ve depremler, insanlar, mekanlar ve doğal yaşam üzerinde derin etkiler bırakarak, potansiyel olarak insan yaşamını tehdit edebilmektedirler. 2019 yılında ortaya çıkan Covid-19 pandemisi ve 6 Şubat 2023'te meydana gelen iki büyük deprem, sadece can ve mal kaybına değil, aynı zamanda mekanları, sosyal kurumların yapısını ve işleyişini de etkileyen iki büyük felaket olarak Türk tarihine geçmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Kahramanmaraş ve Malatya örneklerini kullanarak, Covid-19 Pandemisi ve 6 Şubat depremlerinin bireylerin günlük yaşam pratikleri ve anlam oluşturma süreçleri üzerindeki etkilerini, yaşam tehdidi algısına odaklanarak, karşılaştırmalı bir bakış açısıyla incelemektir.

Nitel yöntemle tasarlanan bu çalışmada fenomenoloji/olgubilim deseni tercih edilmiştir. Çalışma grubu, Kahramanmaraş ve Malatya şehir merkezlerinde yaşayan 21 yetişkin bireyden oluşmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme türlerinden biri olan kartopu örnekleme tekniğinden yararlanılmıştır. Dahil edilme kriterleri, 18 yaşından büyük olmak, kendini sözlü olarak ifade edebilmek ve Kahramanmaraş veya Malatya illerinden birinde depreme doğrudan maruz kalmış olmak olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında 11 kadın ve 10 erkek olmak üzere toplamda 21 birey ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu bireylerden 12’si Malatya, 9’u Kahramanmaraş il merkezinde yaşamaktadır. Yaş ortalamalarının 33 olduğu; 17’sin evli, 4’ünün bekar olduğu; mesleklerinin ve eğitim durumlarının ise farklılık gösterdiği görülmüştür. Araştırma için etik kurul onayı ve katılımcılardan gönüllü katılımları için yazılı onam alınmıştır. Veri toplama sürecinde, katılımcıların sosyo-demografik özelliklerini içeren bir kişisel bilgi formu ve deprem ile Covid-19 olgularının yaşam algısı tehdidi kapsamında karşılaştırmalı olarak deneyimlerin görünür kılınmasına imkân tanıyan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır.

Veriler, Kasım 2023- Ocak 2024 tarihleri arasında yüz yüze bireysel görüşmeler yöntemiyle elde edilmiştir. Kahramanmaraş ve Malatya il merkezlerinde katılımcılarla yapılan yüz yüze derinlemesine bireysel görüşmelerin ses kayıtları alındıktan sonra, her bir görüşmenin ses kaydının deşifresi yapılarak word dosyasına aktarılmış ve analizi yapılmıştır.  Kodlar doğrudan veriden üretilmiş, ardından benzer ve ilişkili kodlar ve kategoriler bir araya getirilerek ana temalar oluşturulmuştur. Daha sonra ise temalar gözden geçirilmiş ve bulgular gözlem notları ve alıntılar ile raporlanmıştır.

Bulgular, bir kelime bulutu ve “Covid-19’un Yaşamı Çok Yönlü Tehdit Etmesi”, “6 Şubat Depremlerinin Yaşam Tehdidi Kapsamındaki Etkileri” ve “6 Şubat Depremleri ile Covid-19’un Yaşam Tehdidi Algısı Bağlamında Karşılaştırılması” olmak üzere üç ana tema altında sunulmuştur. Bulgular, deprem ve Covid-19'un etkisinin çok yönlü ve hayatı tehdit edici olduğunu vurgulamaktadır. Bu olayların fiziksel sağlıktan psikolojiye, eğitimden sosyal hayata kadar hayatın tüm yönlerini test ettiğini ve toplumların kırılganlıklarını daha da artırdığını göstermektedir. Katılımcılar, ölüm riski ve hastalık kaygısı nedeniyle sürekli belirsizlik ve korku içinde yaşadıklarını bildirmişlerdir. Bu durum katılımcılarda kaygı bozuklukları, depresyon ve travma tepkilerini tetiklediği görülmektedir. Katılımcıların hayatta kalma ve güvenlik kaygıları nedeniyle sürekli bir psikolojik yük altında oldukları anlaşılmaktadır. Deprem olgusunun, insan-mekân etkileşimini de derinden etkilediği ve bireylerin mekânla kurdukları ilişkiyi de yeniden şekillendirdiği görülmüştür. Şehrin yeniden yapılanma süreciyle ilgili değerlendirmelerde, estetik temelli konut üretimi yerine, afet risklerini azaltmayı ve yapısal olarak dayanıklı ve güvenli konutlar üretmeyi önceliklendiren politikaların benimsenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Covid-19 pandemisi ve 6 Şubat depremlerinin bütün katılımcılar için yaşamsal açıdan zorlayıcı birer olgu olduğu görülse de 6 Şubat depremlerinin Covid-19 pandemisine göre anlık yaşam tehdidi ve şok etki yaratma konusunda daha ağır bastığı öne çıkmıştır. Katılımcıların tamamında hem pandemi sürecinde hem de 6 Şubat depremleri sırasında yaşam tehdidi algısı, ölüm korkusu, yakınlarını kaybetme endişesi, yalnızlık, karantina uygulamaları ve belirsizlik gibi deneyimlerin ortak temalar olarak öne çıktığı görülmüştür. Bulgular, deprem ve Covid-19 gibi yaşamı tehdit eden krizler karşısında psikolojik dayanıklılığı güçlendiren, afet farkındalığını artıran, güvenli yapılar inşa eden ve sosyal dayanışmayı pekiştiren sürdürülebilir bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır.

Sonuç olarak, Covid-19 ve depremlerin, fiziksel sağlıktan psikolojiye, eğitimden sosyal hayata kadar yaşamın tüm alanlarını sınayan ve toplumların kırılganlıklarını görünür kılan çok yönlü tehditler oluşturduğu söylenebilir. Afetler ve salgınlardan kaynaklanan yaşamı tehdit eden algıların bireyler üzerindeki etkisini göz önünde bulundurarak, toplumda risk algısı ve afet farkındalık düzeyini artırmayı amaçlayan sistematik eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yürütmek önemlidir. Ayrıca, merkez üssü Kahramanmaraş olan depremler ile Malatya örnekleri üzerinden ele alınan yaşam tehdidi algısının, Covid-19 pandemisi ve deprem sonrası süreçler bağlamında farklı illerde de incelenmesi ve elde edilen bulguların karşılaştırmalı analizinin yapılması literatüre önemli katkılar sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler: Deprem, Covid-19, Afetin etkisi, Yaşam tehdidi algısı, Kahramanmaraş, Malatya.

الملخص المنظَّم

تتأثر قدرة الإنسان على العيش في أمنٍ ورفاهٍ وسعادةٍ ليس فقط بظروفه الفردية واختياراته الشخصية، وإنما كذلك بالكوارث الطبيعية وغيرها من الكوارث. ومن بين هذه الكوارث، تبرز الجوائح العالمية مثل جائحة كوفيد-19 والزلازل بوصفها من أكثرها تأثيرًا. وقد شهد التاريخ التركي، كما التاريخ العالمي، العديد من الكوارث، إلا أن زلزالي السادس من فبراير/شباط 2023، اللذين يُعدّان من الأحداث النادرة في تاريخ الجمهورية التركية، إلى جانب جائحة كوفيد-19، يمثلان كارثتين استثنائيتين بالنظر إلى حجم الخسائر والآثار التي خلّفتاها. فالكوارث، مثل جائحة كوفيد-19 والزلازل، لا تقتصر آثارها على تعريض الأفراد والأماكن للخطر، بل تمتد لتُحدث تأثيرات عميقة في الإنسان والمكان والنظام البيئي، وقد تُهدِّد الحياة ذاتها. وقد دخلت جائحة كوفيد-19 التي ظهرت عام 2019، والزلزالان الكبيران اللذان وقعا في 6 فبراير/شباط 2023، سجلَّ التاريخ التركي بوصفهما كارثتين واسعتَي النطاق لم تقتصر آثارهما على الخسائر البشرية والمادية، بل شملت أيضًا التحولات التي طرأت على الأمكنة وعلى بنية المؤسسات الاجتماعية ووظائفها. ويتمثل الهدف الرئيس لهذه الدراسة في تحليل آثار جائحة كوفيد-19 وزلزالي السادس من فبراير/شباط، من منظور مقارن، في الممارسات اليومية للأفراد وعمليات إنتاج المعنى لديهم، مع التركيز على إدراكهم لتهديد الحياة، وذلك من خلال حالتي ولايتي كهرمان مرعش وملطية.

اعتمدت الدراسة، التي تركز على المعاني والخبرات المعيشة، المنهج النوعي مستندةً إلى التصميم الظاهراتي (الفينومينولوجي). وتكوّنت مجموعة الدراسة من (21) فردًا بالغًا يقيمون في مركزي مدينتي كهرمان مرعش وملطية. وقد جرى الوصول إلى المشاركين في المرحلة الأولى بناءً على ترشيحاتهم، ثم استُخدمت تقنية كرة الثلج للوصول إلى بقية المشاركين. وتمثلت معايير الاختيار في أن يكون المشارك قد تجاوز الثامنة عشرة من العمر، وقادرًا على التعبير الشفهي عن خبراته، وأن يكون قد تعرّض بصورة مباشرة للزلزال في ولايتي كهرمان مرعش أو ملطية. واشتملت العينة على (11) امرأة و(10) رجال، يقيم اثنا عشر منهم في مركز مدينة ملطية، وتسعة في مركز مدينة كهرمان مرعش. وبلغ متوسط أعمار المشاركين (33) عامًا، مع تنوع في مستوياتهم التعليمية ووظائفهم، حيث ضمّت العينة متقاعدين وربّات منازل وأعضاء هيئة تدريس جامعيين وغيرهم. وقد حصلت الدراسة على موافقة لجنة الأخلاقيات المختصة، كما أُخذت الموافقات الطوعية المستنيرة من جميع المشاركين. وجُمعت البيانات باستخدام استمارة معلومات اجتماعية-ديموغرافية للمشاركين المتضررين من الزلزال والمقيمين حاليًا في كهرمان مرعش وملطية، بالإضافة إلى استمارة مقابلة شبه منظَّمة هدفت إلى تقويم تأثير الزلزال وجائحة كوفيد-19 في حياتهم. وقد أُجريت المقابلات الفردية المباشرة خلال الفترة الممتدة بين نوفمبر/تشرين الثاني 2023 ويناير/كانون الثاني 2024. وحُللت البيانات باستخدام أسلوبي تحليل المحتوى والتحليل الموضوعاتي. وبعد تسجيل المقابلات المتعمقة، فُرِّغت التسجيلات الصوتية إلى ملفات نصية، ثم جرى استخراج المفاهيم والفئات من خلال الترميز، وربط رموز المشاركين بالفئات والمحاور الرئيسة، وأخيرًا تفسير النتائج بالاستناد إلى ملاحظات الباحث والاقتباسات المباشرة من أقوال المشاركين.

عُرضت نتائج الدراسة في صورة سحابة كلمات، وانتظمت حول ثلاثة محاور رئيسة هي: «التهديد المتعدد الأبعاد الذي تمثله جائحة كوفيد-19 للحياة»، و**«الآثار المهدِّدة للحياة الناجمة عن زلزالي السادس من فبراير/شباط»، و«مقارنة إدراكات تهديد الحياة بين زلزالي السادس من فبراير/شباط وجائحة كوفيد-19»**. وأظهرت النتائج أن تأثير كلٍّ من الزلزال وجائحة كوفيد-19 يتسم بتعدد الأبعاد ويهدد الحياة بصورة مباشرة وغير مباشرة. كما كشفت أن هاتين الكارثتين تمتحنان مختلف جوانب الحياة، بدءًا من الصحة الجسدية والحالة النفسية، مرورًا بالتعليم، ووصولًا إلى الحياة الاجتماعية، وتكشفان في الوقت نفسه عن مواطن الهشاشة البنيوية داخل المجتمعات. وقد أفاد المشاركون بأنهم عاشوا في ظل حالة دائمة من عدم اليقين والخوف نتيجة احتمالية الموت والقلق المرتبط بالإصابة بالمرض، الأمر الذي أدى إلى ظهور استجابات نفسية تمثلت في اضطرابات القلق والاكتئاب والصدمة النفسية. كما تبيّن أن المشاركين ظلوا يرزحون تحت عبء نفسي مستمر ناجم عن المخاوف المتعلقة بالبقاء والأمان. ومن ناحية أخرى، أظهرت النتائج أن الزلازل تؤثر فعليًا في الإحساس بالمكان المتشكل عبر التفاعل بين الإنسان والحيز المكاني، وتعيد تشكيل علاقة الأفراد بالمكان. وفي تقييم عملية إعادة إعمار المدن، شددت النتائج على ضرورة أن تُعطي السياسات العامة الأولوية للحد من مخاطر الكوارث وإنشاء مساكن آمنة ومقاومة إنشائيًا، بدلًا من التركيز على الاعتبارات الجمالية في إنتاج المساكن. وبوجه عام، ورغم أن الجائحة العالمية وزلزالي السادس من فبراير/شباط شكّلا تحديًا بالغًا لجميع المشاركين، فقد وصف المشاركون الزلزال بأنه أكثر تهديدًا مباشرًا للحياة وأكثر إحداثًا للصدمة مقارنة بجائحة كوفيد-19. وفيما يتعلق بإدراك تهديد الحياة خلال الجائحة والزلزال معًا، برزت موضوعات مشتركة تمثلت في الموت، وفقدان الأحبة، والحجر الصحي، والوحدة، والاغتراب. وتؤكد النتائج أهمية تبني مقاربة مستدامة تُعزز الصمود النفسي، وترفع مستوى الوعي بالكوارث، وتدعم إنشاء بيئات عمرانية آمنة، وتقوّي التضامن المجتمعي في مواجهة الأزمات المهدِّدة للحياة، مثل الزلازل وجائحة كوفيد-19.

وفي ضوء النتائج، يمكن القول إن جائحة كوفيد-19 والزلازل تمثلان تهديدًا متعدد الأبعاد للحياة، إذ تمتحنان مختلف مجالاتها، من الصحة البدنية إلى الصحة النفسية، ومن التعليم إلى الحياة الاجتماعية، وتكشفان عن مواطن الضعف والهشاشة في البنى المجتمعية. وانطلاقًا من التأثير العميق لإدراك تهديد الحياة الناجم عن الكوارث والأوبئة في الأفراد، تبرز الحاجة إلى تنفيذ برامج تدريبية وتوعوية منهجية من أجل تعزيز إدراك المخاطر ورفع مستوى الوعي المجتمعي بالكوارث. كما أن دراسة إدراكات تهديد الحياة في سياق جائحة كوفيد-19 ومراحل ما بعد الزلزال، من خلال مقارنة نتائج البحوث المنجزة في ولايتي كهرمان مرعش وملطية مع دراسات مماثلة في ولايات أخرى، من شأنها أن تقدم إسهامات علمية مهمة تثري الأدبيات المتخصصة في هذا المجال.

الكلمات المفتاحية: الزلزال، كوفيد-19، آثار الكوارث، إدراك تهديد الحياة، كهرمان مرعش، ملطية.

Résumé Structuré:

La capacité d’un individu à vivre dans la sécurité, le bien-être et le bonheur dépend non seulement de ses conditions et de ses choix personnels, mais également des catastrophes naturelles et anthropiques auxquelles il est exposé. Parmi celles-ci, les pandémies, telles que la COVID-19, et les séismes occupent une place particulière en raison de leurs conséquences multidimensionnelles. L’histoire de la Turquie, à l’instar de l’histoire mondiale, a été marquée par de nombreuses catastrophes. Toutefois, les séismes du 6 février 2023, événements d’une ampleur exceptionnelle dans l’histoire de la République de Türkiye, ainsi que la pandémie de COVID-19, se distinguent comme deux catastrophes majeures en raison de l’ampleur des pertes humaines, matérielles et sociales qu’ils ont engendrées. De telles catastrophes, qui mettent en péril les individus et les espaces de vie, produisent des effets profonds sur les personnes, les territoires et les écosystèmes, allant jusqu’à menacer directement la vie humaine. La pandémie de COVID-19, apparue en 2019, et les deux séismes majeurs survenus le 6 février 2023 sont ainsi inscrits dans l’histoire contemporaine de la Turquie comme des catastrophes d’envergure ayant provoqué non seulement des pertes humaines et matérielles considérables, mais également des transformations significatives des espaces, des structures institutionnelles et du fonctionnement des institutions sociales. L’objectif principal de cette étude consiste à analyser, dans une perspective comparative, les effets de la pandémie de COVID-19 et des séismes du 6 février sur les pratiques quotidiennes des individus ainsi que sur leurs processus de construction du sens, en mettant l’accent sur la perception de la menace pesant sur la vie, à partir des cas des provinces de Kahramanmaraş et de Malatya.

Cette recherche, centrée sur les expériences vécues et les significations qui leur sont attribuées, adopte une approche qualitative fondée sur un devis phénoménologique. Le groupe d’étude est composé de vingt et un adultes résidant dans les centres-villes de Kahramanmaraş et de Malatya. Les premiers participants ont été recrutés sur recommandation, puis les autres ont été sélectionnés selon la méthode de l’échantillonnage en boule de neige. Les critères d’inclusion comprenaient l’âge supérieur à dix-huit ans, la capacité à exprimer verbalement son expérience ainsi que l’exposition directe au séisme dans les provinces de Kahramanmaraş ou de Malatya. L’échantillon comprenait onze femmes et dix hommes ; douze résidaient dans le centre-ville de Malatya et neuf dans celui de Kahramanmaraş. L’âge moyen des participants était de trente-trois ans et leurs profils socioprofessionnels étaient variés, incluant notamment des retraités, des femmes au foyer et des enseignants-chercheurs. L’étude a obtenu l’approbation du comité d’éthique compétent et le consentement libre et éclairé de l’ensemble des participants. Les données ont été recueillies au moyen d’une fiche d’informations sociodémographiques concernant les personnes affectées par le séisme et résidant actuellement à Kahramanmaraş et à Malatya, ainsi que d’un guide d’entretien semi-directif destiné à évaluer les effets du séisme et de la pandémie de COVID-19 sur leur existence. Les entretiens individuels en présentiel ont été réalisés entre novembre 2023 et janvier 2024. Les données ont ensuite été analysées au moyen de l’analyse de contenu et de l’analyse thématique. Après l’enregistrement des entretiens approfondis, chaque fichier audio a été intégralement retranscrit sous format texte. Les concepts et catégories ont d’abord été identifiés à partir d’un processus de codage des discours des participants, puis les codes ont été regroupés en catégories et en thèmes analytiques. Enfin, les résultats ont été interprétés à la lumière des notes d’observation et des citations directes des participants.

Les résultats sont présentés sous la forme d’un nuage de mots et s’articulent autour de trois thèmes principaux : « La menace multidimensionnelle de la COVID-19 pour la vie », « Les effets des séismes du 6 février constituant une menace pour la vie » et « Comparaison des perceptions de la menace vitale entre les séismes du 6 février et la COVID-19 ». Les résultats mettent en évidence que les effets du séisme et de la COVID-19 sont multidimensionnels et constituent une menace directe pour la vie. Ils démontrent que ces catastrophes mettent à l’épreuve toutes les dimensions de l’existence, depuis la santé physique et psychologique jusqu’à l’éducation et à la vie sociale, tout en révélant les vulnérabilités structurelles des sociétés. Les participants ont déclaré avoir vécu dans un climat permanent d’incertitude et de peur, alimenté par le risque de décès et l’angoisse liée à la maladie. Cette situation semble avoir favorisé l’apparition de troubles anxieux, d’états dépressifs et de réactions traumatiques. Les résultats indiquent également que les participants demeurent soumis à une charge psychologique constante liée aux préoccupations de survie et de sécurité. En outre, les séismes affectent concrètement le sentiment d’appartenance au lieu construit à travers l’interaction entre l’être humain et son environnement spatial, tout en reconfigurant les relations des individus avec l’espace. Concernant le processus de reconstruction urbaine, les participants soulignent que les politiques publiques devraient privilégier la réduction des risques de catastrophe ainsi que la construction d’habitations structurellement résilientes et sûres, plutôt que des considérations essentiellement esthétiques. Par conséquent, bien que la pandémie mondiale et les séismes du 6 février aient représenté des épreuves majeures pour l’ensemble des participants, ces derniers considèrent que le séisme a constitué une menace plus immédiate pour la vie et a provoqué un effet de choc plus intense que la pandémie de COVID-19. Dans le contexte de la perception de la menace vitale durant la pandémie comme après les séismes du 6 février, les thèmes récurrents du décès, de la perte des proches, de la quarantaine, de la solitude et du sentiment d’aliénation ont été largement exprimés. Les résultats soulignent ainsi l’importance d’une approche durable visant à renforcer la résilience psychologique, à développer la culture du risque, à promouvoir des constructions sûres et à consolider la solidarité sociale face aux crises menaçant la vie, telles que les séismes et la COVID-19.

En conclusion, il peut être affirmé que la COVID-19 et les séismes constituent des menaces multidimensionnelles pour la vie, mettant à l’épreuve l’ensemble des sphères de l’existence, de la santé physique à la santé psychologique, de l’éducation à la vie sociale, tout en révélant les vulnérabilités des sociétés. Compte tenu des effets des perceptions de menace vitale induites par les catastrophes et les épidémies sur les individus, il apparaît indispensable de mettre en œuvre des programmes systématiques de formation et de sensibilisation afin de renforcer la perception du risque et la culture de la prévention des catastrophes au sein de la société. En outre, l’étude comparative des perceptions de la menace vitale dans le contexte de la pandémie de COVID-19 et des processus post-sismiques, à partir des cas de Kahramanmaraş et de Malatya et en les confrontant à des recherches menées dans d’autres provinces, est susceptible d’apporter une contribution scientifique substantielle à la littérature spécialisée.

Mots-clés: Séisme, COVID-19, impact des catastrophes, perception de la menace vitale, Kahramanmaraş, Malatya.

Resumen Estructurado:

La capacidad de una persona para vivir en condiciones de seguridad, bienestar y felicidad depende no solo de sus circunstancias individuales y de sus decisiones personales, sino también de los desastres naturales y de otras amenazas de carácter antrópico. Entre estos, las pandemias, como la COVID-19, y los terremotos destacan por sus profundas repercusiones. A lo largo de la historia de Turquía y del mundo se han registrado numerosos desastres; sin embargo, los terremotos del 6 de febrero de 2023, considerados un acontecimiento sin precedentes en la historia de la República de Türkiye, junto con la pandemia de COVID-19, constituyen dos de las mayores catástrofes debido a la magnitud de las pérdidas y de los impactos ocasionados. Los desastres, como la pandemia de COVID-19 y los terremotos, que ponen en riesgo tanto a las personas como a los espacios habitados, generan efectos profundos sobre los individuos, los territorios y el entorno natural, pudiendo amenazar directamente la vida humana. La pandemia de COVID-19, surgida en 2019, y los dos grandes terremotos ocurridos el 6 de febrero de 2023 han quedado registrados en la historia contemporánea de Turquía como desastres de gran magnitud que no solo ocasionaron pérdidas humanas y materiales, sino que también alteraron los espacios, así como la estructura y el funcionamiento de las instituciones sociales. El objetivo principal de este estudio consiste en analizar, desde una perspectiva comparativa, los efectos de la pandemia de COVID-19 y de los terremotos del 6 de febrero sobre las prácticas cotidianas y los procesos de construcción de significado de los individuos, centrándose en la percepción de la amenaza para la vida, tomando como casos de estudio las provincias de Kahramanmaraş y Malatya.

La investigación, centrada en los significados y las experiencias vividas, adopta un enfoque cualitativo sustentado en un diseño fenomenológico. El grupo de estudio estuvo integrado por veintiún adultos residentes en los centros urbanos de Kahramanmaraş y Malatya. En una primera fase, los participantes fueron contactados mediante recomendaciones personales y, posteriormente, el resto fue incorporado utilizando la técnica de muestreo por bola de nieve. Los criterios de inclusión fueron: tener más de dieciocho años, poseer capacidad para expresar verbalmente sus experiencias y haber estado expuesto de manera directa al terremoto en las provincias de Kahramanmaraş o Malatya. La muestra estuvo compuesta por once mujeres y diez hombres; doce residían en el centro de Malatya y nueve en el centro de Kahramanmaraş. La edad media de los participantes fue de treinta y tres años y presentaban perfiles educativos y ocupacionales diversos, incluyendo personas jubiladas, amas de casa y docentes universitarios, entre otros. La investigación obtuvo la aprobación del comité de ética correspondiente y el consentimiento informado y voluntario de todos los participantes. La recopilación de datos se realizó mediante un formulario de información sociodemográfica dirigido a las personas afectadas por el terremoto que residían en Kahramanmaraş y Malatya, así como mediante una entrevista semiestructurada destinada a evaluar el impacto del terremoto y de la pandemia de COVID-19 en sus vidas. Las entrevistas individuales presenciales se llevaron a cabo entre noviembre de 2023 y enero de 2024. Los datos fueron analizados mediante técnicas de análisis de contenido y análisis temático. Tras registrar las entrevistas en profundidad, cada grabación fue transcrita íntegramente y archivada en formato de texto. Posteriormente, a partir del proceso de codificación, se identificaron conceptos y categorías, los códigos de los participantes se agruparon en categorías y temas analíticos, y los resultados fueron interpretados con el apoyo de notas de observación y citas textuales de los participantes.

Los resultados se presentan mediante una nube de palabras y se organizan en torno a tres temas principales: «La amenaza multidimensional de la COVID-19 para la vida», «Los efectos potencialmente mortales de los terremotos del 6 de febrero» y «Comparación de las percepciones de amenaza para la vida entre los terremotos del 6 de febrero y la COVID-19». Los hallazgos evidencian que tanto el terremoto como la COVID-19 producen impactos multidimensionales que constituyen una amenaza para la vida. Asimismo, demuestran que ambos acontecimientos ponen a prueba todas las dimensiones de la existencia humana, desde la salud física y psicológica hasta la educación y la vida social, revelando al mismo tiempo las vulnerabilidades estructurales de las sociedades. Los participantes manifestaron haber vivido en un estado permanente de incertidumbre y temor debido al riesgo de muerte y a la ansiedad asociada a la enfermedad. Esta situación parece haber favorecido la aparición de trastornos de ansiedad, episodios depresivos y respuestas traumáticas. Del mismo modo, se constató que los participantes soportaban una carga psicológica constante derivada de las preocupaciones relacionadas con la supervivencia y la seguridad. Los terremotos, además, afectan de manera directa el sentido del lugar construido mediante la interacción entre el ser humano y el espacio, reconfigurando la relación de los individuos con su entorno. En las valoraciones relativas al proceso de reconstrucción urbana, se subrayó que las políticas públicas deberían priorizar la reducción del riesgo de desastres y la construcción de viviendas estructuralmente resilientes y seguras, por encima de criterios predominantemente estéticos. En consecuencia, aunque tanto la pandemia mundial como los terremotos del 6 de febrero representaron desafíos de gran magnitud para todos los participantes, estos consideraron que el terremoto constituyó una amenaza más inmediata para la vida y produjo un impacto emocional considerablemente más intenso que la pandemia de COVID-19. En relación con la percepción de la amenaza vital durante la pandemia y tras los terremotos del 6 de febrero, surgieron como experiencias comunes la muerte, la pérdida de seres queridos, la cuarentena, la soledad y el sentimiento de alienación. Los resultados ponen de manifiesto la necesidad de adoptar un enfoque sostenible orientado a fortalecer la resiliencia psicológica, incrementar la conciencia sobre los riesgos de desastre, promover infraestructuras seguras y reforzar la solidaridad social frente a crisis que amenazan la vida, como los terremotos y la COVID-19.

En conclusión, puede afirmarse que la COVID-19 y los terremotos constituyen amenazas multidimensionales para la vida, al poner a prueba todas las esferas de la existencia humana, desde la salud física y mental hasta la educación y la vida social, haciendo visibles las vulnerabilidades de las sociedades. Considerando los efectos que las percepciones de amenaza vital derivadas de los desastres y las epidemias ejercen sobre los individuos, resulta fundamental desarrollar programas sistemáticos de formación y sensibilización dirigidos a fortalecer la percepción del riesgo y la cultura de prevención de desastres en la sociedad. Asimismo, el análisis comparativo de las percepciones de amenaza para la vida en el contexto de la pandemia de COVID-19 y de los procesos posteriores a los terremotos, tomando como referencia los casos de Kahramanmaraş y Malatya y contrastándolos con investigaciones realizadas en otras provincias, aportará contribuciones científicas relevantes a la literatura especializada.

Palabras clave: terremoto, COVID-19, impacto de los desastres, percepción de amenaza para la vida, Kahramanmaraş, Malatya.

结构式摘要:

个体能够在安全、福祉与幸福的状态下生活,不仅取决于其个人条件和个体选择,还受到自然灾害及其他灾害事件的深刻影响。其中,新冠肺炎(COVID-19)疫情与地震尤为突出。无论是土耳其历史还是世界历史,都曾发生过众多重大灾害。然而,202326发生的两次强烈地震——为土耳其共和国历史上罕见的重大灾害事件——以及新冠肺炎疫情,因其造成的巨大人员伤亡、财产损失及广泛社会影响,被视为两场具有历史性意义的重大灾难。COVID-19疫情与地震等灾害不仅使人类及其生活空间面临风险,而且对个体、空间环境及自然生态系统产生深远影响,并直接威胁生命安全。2019年暴发的新冠肺炎疫情以及202326发生的两次强烈地震,已作为土耳其当代历史上的重大灾害事件载入史册,其影响不仅体现在生命与财产损失方面,同时还深刻改变了城市空间、社会制度结构及其运行机制。本研究旨在以卡赫拉曼马拉什(Kahramanmaraş)省和马拉蒂亚(Malatya)省为案例,从比较研究的视角考察COVID-19疫情与26日地震对个体日常生活实践及意义建构过程的影响,重点分析个体对生命威胁的感知。

本研究聚焦于个体经验及其意义建构,采用质性研究方法,并以现象学研究设计作为理论框架。研究对象由居住于卡赫拉曼马拉什市中心和马拉蒂亚市中心的21名成年人组成。研究初期依据受访者推荐联系参与者,随后采用滚雪球抽样法扩大样本规模。纳入标准包括:年龄满18岁、具备语言表达能力,以及曾在卡赫拉曼马拉什省或马拉蒂亚省直接经历地震灾害。最终共有21名受访者参与研究,其中女性11人、男性10人;12人居住于马拉蒂亚市中心,9人居住于卡赫拉曼马拉什市中心。受访者平均年龄为33岁,其教育背景及职业构成具有多样性,包括退休人员、家庭主妇及大学教师等。研究已获得相关伦理委员会批准,并取得所有参与者的知情自愿同意。数据收集工具包括:针对目前居住于卡赫拉曼马拉什和马拉蒂亚、受地震影响居民的社会人口学信息调查表,以及用于评估地震和COVID-19疫情如何影响其生活的半结构式访谈提纲。资料收集时间为202311月至20241月,通过面对面深度个别访谈完成。所得资料采用内容分析法(Content Analysis)与主题分析法(Thematic Analysis进行分析。所有深度访谈均录音保存,随后逐字转录并整理为文本文件。研究首先通过编码识别受访者陈述中的核心概念与类别,再将编码归纳为不同类别与主题,并结合研究观察记录及受访者原始引述对研究结果进行诠释。

研究结果以词云(Word Cloud)的形式进行可视化展示,并围绕三个核心主题展开,即:COVID-19对生命构成的多维威胁26日地震造成的生命威胁效应以及26日地震与COVID-19生命威胁感知的比较分析。研究结果表明,地震与COVID-19均具有多维度且直接威胁生命的特征。这两类灾害不仅全面冲击了人们的身体健康、心理健康、教育及社会生活,而且进一步揭示了社会体系中存在的结构性脆弱性。受访者普遍表示,由于死亡风险及疾病感染焦虑,他们长期生活在持续的不确定性与恐惧之中。这种状况诱发了焦虑障碍、抑郁症状以及创伤后心理反应。同时,研究发现,围绕生存与安全问题的持续担忧使参与者长期承受沉重的心理压力。从空间维度来看,地震实质上改变了人与空间互动过程中形成的地方感(Sense of Place),并重新塑造了个体与生活空间之间的关系。在关于城市重建过程的评价中,受访者普遍强调,公共政策应优先关注灾害风险降低以及结构安全、抗灾能力强的住房建设,而非单纯追求建筑美学价值。总体而言,虽然全球性疫情与26日地震均给所有参与者带来了严峻挑战,但受访者一致认为,与COVID-19相比,地震对生命构成了更加直接、更加强烈的威胁,其心理冲击程度也更为显著。在疫情及地震期间的生命威胁感知方面,死亡”“亲人离世”“隔离”“孤独以及疏离感构成了受访者共同经历的核心主题。研究结果进一步强调,在面对地震、COVID-19等威胁生命的重大危机时,应建立一种可持续的发展路径,通过提升心理韧性、增强防灾减灾意识、建设安全韧性基础设施以及强化社会团结,不断提升社会整体应对重大灾害的能力。

综上所述,COVID-19疫情与地震均构成了对生命的多维威胁,它们全面考验了社会运行体系及个体生活的各个层面,从身体健康、心理健康到教育与社会生活均受到显著影响,并充分暴露了社会系统的脆弱性。鉴于灾害与疫情所引发的生命威胁感知对个体具有深远影响,有必要在社会层面系统开展风险认知与防灾减灾教育,不断提升公众的风险感知能力和灾害意识。此外,以卡赫拉曼马拉什和马拉蒂亚两省为案例,在COVID-19疫情及震后恢复背景下,对不同地区生命威胁感知开展比较研究,并对研究结果进行跨区域对比分析,将为灾害研究及相关领域文献提供重要的理论价值与实践贡献。

关键词: 地震;COVID-19;灾害影响;生命威胁感知;卡赫拉曼马拉什;马拉蒂亚。

Структурированная Аннотация:

Способность человека жить в условиях безопасности, благополучия и счастья определяется не только его индивидуальными обстоятельствами и личным выбором, но и воздействием природных и иных катастроф. Среди подобных явлений особое место занимают пандемии, такие как COVID-19, а также землетрясения. На протяжении истории Турции и мировой истории происходило множество катастрофических событий. Однако землетрясения, произошедшие 6 февраля 2023 года и ставшие беспрецедентным явлением в истории Турецкой Республики, наряду с пандемией COVID-19, выделяются как две крупнейшие катастрофы вследствие масштабов человеческих, материальных и социальных потерь. Катастрофы, подобные пандемии COVID-19 и землетрясениям, подвергающие опасности как людей, так и жизненное пространство, оказывают глубокое воздействие на человека, территорию и природную среду, непосредственно угрожая человеческой жизни. Пандемия COVID-19, начавшаяся в 2019 году, и два разрушительных землетрясения, произошедшие 6 февраля 2023 года, вошли в современную историю Турции как масштабные бедствия, последствия которых выразились не только в многочисленных человеческих жертвах и материальном ущербе, но и в существенных изменениях пространственной организации, структуры и функционирования социальных институтов. Основной целью настоящего исследования является сравнительный анализ влияния пандемии COVID-19 и землетрясений 6 февраля на повседневные практики индивидов и процессы конструирования ими смыслов, с акцентом на восприятие угрозы жизни, на примере провинций Кахраманмараш и Малатья.

Исследование, ориентированное на анализ субъективного опыта и приписываемых ему значений, выполнено в рамках качественной исследовательской парадигмы с использованием феноменологического дизайна. Исследовательскую группу составил 21 совершеннолетний житель центральных районов городов Кахраманмараш и Малатья. На первоначальном этапе участники были привлечены по рекомендациям, после чего выборка была расширена посредством метода «снежного кома». Критериями включения являлись возраст старше 18 лет, способность к вербальному выражению собственного опыта, а также непосредственное переживание землетрясения на территории провинций Кахраманмараш или Малатья. В исследовании приняли участие 11 женщин и 10 мужчин; 12 человек проживали в центре Малатьи, а 9 — в центре Кахраманмараша. Средний возраст участников составил 33 года. Участники представляли различные образовательные и профессиональные категории, включая пенсионеров, домохозяек и преподавателей университетов. Исследование было одобрено соответствующим комитетом по этике, а все участники предоставили добровольное информированное согласие. Для сбора данных использовались анкета социально-демографических характеристик лиц, пострадавших от землетрясения и проживающих в настоящее время в Кахраманмараше и Малатье, а также полуструктурированная форма интервью, предназначенная для оценки влияния землетрясения и пандемии COVID-19 на их жизнь. Индивидуальные очные интервью проводились в период с ноября 2023 года по январь 2024 года. Полученные данные были обработаны с использованием методов контент-анализа и тематического анализа. После записи углублённых интервью аудиоматериалы были полностью транскрибированы и сохранены в текстовом формате. На первом этапе посредством кодирования были выделены ключевые понятия и категории, затем коды участников были объединены в категории и тематические блоки, после чего результаты были интерпретированы с использованием полевых наблюдений и прямых цитат участников.

Результаты исследования представлены в виде облака слов и сгруппированы вокруг трёх основных тем: «Многомерная угроза жизни, обусловленная пандемией COVID-19», «Жизнеугрожающие последствия землетрясений 6 февраля» и «Сравнительный анализ восприятия угрозы жизни при землетрясениях 6 февраля и пандемии COVID-19». Полученные результаты свидетельствуют о том, что как землетрясение, так и пандемия COVID-19 оказывают многомерное воздействие и представляют непосредственную угрозу жизни. Установлено, что данные события затрагивают все сферы человеческой жизнедеятельности — от физического и психического здоровья до образования и социальной жизни, одновременно выявляя структурные уязвимости общества. Участники исследования сообщили, что постоянно испытывали чувство неопределённости и страха, вызванное риском смерти и тревогой, связанной с возможным заболеванием. Подобное состояние способствовало возникновению тревожных расстройств, депрессивных проявлений и посттравматических реакций. Кроме того, результаты показывают, что участники находились под постоянным психологическим давлением, обусловленным переживаниями, связанными с выживанием и безопасностью. Землетрясения также оказывают непосредственное влияние на чувство места, формирующееся в процессе взаимодействия человека с пространственной средой, тем самым трансформируя отношения индивидов с окружающим пространством. При оценке процессов восстановления городской среды подчёркивалось, что государственная политика должна отдавать приоритет снижению рисков стихийных бедствий и строительству конструктивно устойчивого и безопасного жилья, а не преимущественно эстетическим аспектам градостроительства. Следовательно, несмотря на то что и глобальная пандемия, и землетрясения 6 февраля стали серьёзным испытанием для всех участников исследования, последние оценивали воздействие землетрясения как более непосредственную угрозу жизни и как событие, вызвавшее значительно более сильный психологический шок по сравнению с пандемией COVID-19. В контексте восприятия угрозы жизни во время пандемии и после землетрясений общими темами, неоднократно упоминавшимися участниками, стали смерть, утрата близких, карантин, одиночество и чувство отчуждения. Полученные результаты подчёркивают необходимость формирования устойчивого подхода, направленного на укрепление психологической устойчивости населения, повышение уровня осведомлённости о рисках стихийных бедствий, развитие безопасной и сейсмоустойчивой инфраструктуры, а также усиление общественной солидарности перед лицом кризисов, угрожающих жизни, таких как землетрясения и пандемия COVID-19.

В заключение следует отметить, что пандемия COVID-19 и землетрясения представляют собой многомерные угрозы жизни, затрагивающие все сферы человеческой жизнедеятельности — от физического и психического здоровья до образования и социальной жизни, одновременно выявляя существующие структурные уязвимости общества. Учитывая влияние восприятия угрозы жизни, обусловленного катастрофами и эпидемиями, на психологическое состояние и поведение людей, представляется необходимым проведение систематических образовательных и просветительских мероприятий, направленных на повышение уровня восприятия риска и формирование культуры готовности к чрезвычайным ситуациям. Кроме того, сравнительное изучение восприятия угрозы жизни в условиях пандемии COVID-19 и постсейсмического периода на примере провинций Кахраманмараш и Малатья, а также сопоставление полученных результатов с аналогичными исследованиями, проведёнными в других регионах, позволит внести существенный вклад в развитие современной научной литературы по данной проблематике.

Ключевые слова: землетрясение; COVID-19; последствия катастроф; восприятие угрозы жизни; Кахраманмараш; Малатья.

संरचित सार:

किसी व्यक्ति की सुरक्षा, कल्याण और सुखमय जीवन व्यतीत करने की क्षमता केवल उसकी व्यक्तिगत परिस्थितियों एवं व्यक्तिगत निर्णयों पर ही निर्भर नहीं करती, बल्कि प्राकृतिक तथा अन्य प्रकार की आपदाओं से भी गहराई से प्रभावित होती है। इन आपदाओं में COVID-19 जैसी वैश्विक महामारी तथा भूकम्प विशेष रूप से उल्लेखनीय हैं। तुर्किये तथा विश्व के इतिहास में अनेक प्रकार की आपदाएँ घटित हुई हैं; तथापि 6 फ़रवरी 2023 को आए विनाशकारी भूकम्प, जिन्हें तुर्किये के इतिहास की सबसे असाधारण आपदाओं में गिना जाता है, तथा COVID-19 महामारी, मानव, सामाजिक और आर्थिक हानियों की व्यापकता के कारण दो अत्यंत महत्वपूर्ण आपदाओं के रूप में उभरकर सामने आए हैं। COVID-19 महामारी और भूकम्प जैसी आपदाएँ केवल व्यक्तियों एवं उनके निवास-स्थानों को जोखिम में डालती हैं, बल्कि मानव जीवन, स्थानिक संरचनाओं तथा प्राकृतिक पर्यावरण पर गहन प्रभाव डालते हुए जीवन के अस्तित्व तक के लिए प्रत्यक्ष खतरा उत्पन्न करती हैं। वर्ष 2019 में प्रारम्भ हुई COVID-19 महामारी तथा 6 फ़रवरी 2023 को आए दो बड़े भूकम्प तुर्किये के समकालीन इतिहास में ऐसी व्यापक आपदाओं के रूप में दर्ज हुए हैं जिन्होंने केवल जन-धन की हानि ही नहीं पहुँचाई, बल्कि स्थानिक संरचना, सामाजिक संस्थाओं की संरचना तथा उनके कार्य-व्यवहार को भी महत्वपूर्ण रूप से प्रभावित किया। इस अध्ययन का मुख्य उद्देश्य काहरामनमाराश (Kahramanmaraş) और मालात्या (Malatya) प्रान्तों के उदाहरणों के आधार पर COVID-19 महामारी तथा 6 फ़रवरी के भूकम्पों के व्यक्तियों के दैनिक जीवन-व्यवहारों एवं अर्थ-निर्माण (meaning-making) की प्रक्रियाओं पर पड़ने वाले प्रभावों का तुलनात्मक विश्लेषण करना है, जिसमें विशेष रूप से जीवन-जोखिम (Life Threat) की अनुभूति पर ध्यान केन्द्रित किया गया है।

यह अध्ययन, जो व्यक्तियों के अनुभवों तथा उनसे सम्बद्ध अर्थों पर केन्द्रित है, गुणात्मक अनुसंधान पद्धति पर आधारित है तथा इसमें प्रपंचशास्त्रीय (Phenomenological) अनुसंधान अभिकल्प का उपयोग किया गया है। अध्ययन समूह में काहरामनमाराश तथा मालात्या नगर केन्द्रों में निवास करने वाले 21 वयस्क प्रतिभागियों को सम्मिलित किया गया। प्रारम्भिक चरण में प्रतिभागियों तक उनकी अनुशंसाओं के आधार पर पहुँचा गया, जबकि शेष प्रतिभागियों का चयन स्नोबॉल सैम्पलिंग (Snowball Sampling) तकनीक के माध्यम से किया गया। अध्ययन में सम्मिलित किए जाने के लिए प्रतिभागियों का 18 वर्ष से अधिक आयु का होना, मौखिक रूप से अपने अनुभव व्यक्त करने में सक्षम होना तथा काहरामनमाराश अथवा मालात्या प्रान्तों में प्रत्यक्ष रूप से भूकम्प का अनुभव करना आवश्यक था। कुल 21 प्रतिभागियों में 11 महिलाएँ तथा 10 पुरुष सम्मिलित थे; इनमें से 12 मालात्या नगर केन्द्र तथा 9 काहरामनमाराश नगर केन्द्र में निवास करते थे। प्रतिभागियों की औसत आयु 33 वर्ष थी तथा उनकी शैक्षिक एवं व्यावसायिक पृष्ठभूमियाँ विविध थीं, जिनमें सेवानिवृत्त व्यक्ति, गृहिणियाँ तथा विश्वविद्यालय के अध्यापक भी सम्मिलित थे। अध्ययन के लिए संबंधित नैतिक समिति से स्वीकृति प्राप्त की गई तथा सभी प्रतिभागियों से स्वैच्छिक एवं सूचित सहमति ली गई। आँकड़ों के संकलन हेतु वर्तमान में काहरामनमाराश और मालात्या में निवास करने वाले भूकम्प-प्रभावित व्यक्तियों की सामाजिक-जनसांख्यिकीय जानकारी संकलित करने वाला प्रपत्र तथा भूकम्प एवं COVID-19 महामारी के उनके जीवन पर प्रभावों का मूल्यांकन करने हेतु अर्द्ध-संरचित साक्षात्कार प्रपत्र का उपयोग किया गया। प्रत्यक्ष व्यक्तिगत साक्षात्कार नवम्बर 2023 से जनवरी 2024 के मध्य सम्पन्न किए गए। संकलित आँकड़ों का विश्लेषण विषयवस्तु विश्लेषण (Content Analysis) तथा विषयगत विश्लेषण (Thematic Analysis) की तकनीकों द्वारा किया गया। सभी गहन साक्षात्कारों की ध्वनि-रिकॉर्डिंग को शब्दशः प्रतिलिपिबद्ध कर पाठ्य रूप में सुरक्षित किया गया। तत्पश्चात् प्रतिभागियों के कथनों का कूटांकन (Coding) कर प्रमुख अवधारणाओं एवं श्रेणियों की पहचान की गई, जिन्हें आगे विषयगत संरचनाओं में व्यवस्थित किया गया। अंततः परिणामों की व्याख्या शोधकर्ता के प्रेक्षणों तथा प्रतिभागियों के प्रत्यक्ष उद्धरणों के आधार पर प्रस्तुत की गई।

अध्ययन के निष्कर्ष शब्द-बादल (Word Cloud) के माध्यम से प्रदर्शित किए गए तथा तीन प्रमुख विषयों के अंतर्गत संगठित किए गए: “COVID-19 द्वारा जीवन के लिए उत्पन्न बहुआयामी खतरा, “6 फ़रवरी के भूकम्पों के जीवन-धमनीय प्रभाव, तथा “6 फ़रवरी के भूकम्पों और COVID-19 के संदर्भ में जीवन-जोखिम की अनुभूतियों का तुलनात्मक विश्लेषण निष्कर्ष स्पष्ट करते हैं कि भूकम्प और COVID-19 दोनों ही बहुआयामी तथा जीवन के लिए प्रत्यक्ष रूप से जोखिमकारी घटनाएँ हैं। ये घटनाएँ शारीरिक स्वास्थ्य, मानसिक स्वास्थ्य, शिक्षा और सामाजिक जीवन सहित मानव जीवन के प्रत्येक आयाम को प्रभावित करती हैं तथा समाजों की संरचनात्मक संवेदनशीलताओं (Structural Vulnerabilities) को उजागर करती हैं। प्रतिभागियों ने बताया कि मृत्यु की आशंका तथा रोग-संक्रमण की चिंता के कारण वे निरंतर अनिश्चितता और भय की स्थिति में जीवन व्यतीत करते रहे। इस परिस्थिति ने चिंता विकारों, अवसाद तथा आघातोत्तर मनोवैज्ञानिक प्रतिक्रियाओं को जन्म दिया। अध्ययन से यह भी स्पष्ट हुआ कि प्रतिभागी अस्तित्व एवं सुरक्षा से जुड़ी चिंताओं के कारण निरंतर मनोवैज्ञानिक दबाव का अनुभव कर रहे थे। दूसरी ओर, भूकम्प मानव और स्थान के मध्य विकसित स्थान-बोध (Sense of Place) को प्रत्यक्ष रूप से प्रभावित करते हैं तथा व्यक्तियों और उनके परिवेश के मध्य संबंधों का पुनर्गठन करते हैं। शहरी पुनर्निर्माण की प्रक्रिया के मूल्यांकन में इस बात पर विशेष बल दिया गया कि सार्वजनिक नीतियों को सौन्दर्यपरक आवास निर्माण की अपेक्षा आपदा-जोखिम न्यूनीकरण तथा संरचनात्मक रूप से सुरक्षित एवं आपदा-प्रतिरोधी आवासों के निर्माण को प्राथमिकता देनी चाहिए। यद्यपि वैश्विक महामारी तथा 6 फ़रवरी के भूकम्प दोनों ही प्रतिभागियों के लिए अत्यंत चुनौतीपूर्ण सिद्ध हुए, तथापि अधिकांश प्रतिभागियों ने भूकम्प को COVID-19 की तुलना में जीवन के लिए अधिक तात्कालिक एवं अधिक तीव्र आघातकारी खतरे के रूप में अनुभव किया। महामारी और भूकम्प दोनों के दौरान जीवन-जोखिम की अनुभूति के संदर्भ में मृत्यु, प्रियजनों की हानि, क्वारंटीन, अकेलापन तथा सामाजिक अलगाव जैसी अनुभूतियाँ सभी प्रतिभागियों में समान रूप से परिलक्षित हुईं। निष्कर्ष इस तथ्य पर बल देते हैं कि भूकम्प एवं COVID-19 जैसी जीवन-धमनीय परिस्थितियों का प्रभावी ढंग से सामना करने के लिए ऐसी सतत् रणनीति अपनाई जानी चाहिए जो मनोवैज्ञानिक प्रत्यास्थता (Psychological Resilience) को सुदृढ़ करे, आपदा-जागरूकता को बढ़ाए, सुरक्षित एवं आपदा-प्रतिरोधी संरचनाओं का विकास सुनिश्चित करे तथा सामाजिक एकजुटता को सशक्त बनाए।

अंततः यह निष्कर्ष निकाला जा सकता है कि COVID-19 महामारी तथा भूकम्प दोनों ही जीवन के लिए बहुआयामी खतरे उत्पन्न करते हैं, जो शारीरिक स्वास्थ्य से लेकर मानसिक स्वास्थ्य, शिक्षा और सामाजिक जीवन तक मानव अस्तित्व के सभी क्षेत्रों की परीक्षा लेते हैं तथा समाजों की संरचनात्मक कमजोरियों को स्पष्ट रूप से उजागर करते हैं। चूँकि आपदाओं एवं महामारियों से उत्पन्न जीवन-जोखिम की अनुभूति व्यक्तियों पर गहरा प्रभाव डालती है, इसलिए समाज में जोखिम-बोध तथा आपदा-जागरूकता को सुदृढ़ करने के उद्देश्य से व्यवस्थित प्रशिक्षण एवं जन-जागरूकता कार्यक्रमों का संचालन अत्यंत आवश्यक है। इसके अतिरिक्त, COVID-19 महामारी तथा भूकम्पोत्तर पुनर्प्राप्ति प्रक्रियाओं के संदर्भ में काहरामनमाराश और मालात्या के उदाहरणों के आधार पर जीवन-जोखिम की अनुभूतियों का विभिन्न प्रान्तों के साथ तुलनात्मक अध्ययन किया जाना तथा प्राप्त निष्कर्षों का अंतःक्षेत्रीय विश्लेषण करना इस क्षेत्र के विद्यमान साहित्य को महत्वपूर्ण सैद्धान्तिक एवं व्यावहारिक योगदान प्रदान करेगा।

कुंजी शब्द: भूकम्प; COVID-19; आपदा का प्रभाव; जीवन-जोखिम की अनुभूति; काहरामनमाराश; मालात्या।

Article Statistics

Number of reads 54
Number of downloads 21

Share

Journal of Turkish Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.