Cypress Tree Motif in Fountain Architecture with Examples from Istanbul 2 (European Side -Beyoglu Region and Beşı̇ktaş)

İstanbul Örnekleriyle Çeşme Mimarisinde Servi Ağacı Motifi 2-Avrupa Yakası (Beyoğlu Bölgesi ve Beşiktaş)
Author:

Number of pages:
2445-2493
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2
%>

Abstract

Tarihsel süreçte insanlığın her döneminde çeşitli inançlar bağlamında doğada bulunan bazı hayvan bitki ya da ağaçlar, içlerinde barındırdıkları anlamlar (ya da insanların yükledikleri) dahilinde sembolleştirilmişlerdir. Bu sembollerden biri olan servi ağacı, süreç içerisinde motif haline getirilerek sanatın birçok alanında (seramik, çini, minyatür, mimari, mezar taşı, çeşme, şadırvan vb.) sevilerek uygulanmış, edebiyatta da önem arz eden bir unsur olarak ön plana geçmiştir. Türk geleneklerinde de Gök Tanrı inancına bağlı olarak yer-su inancı içerisinde gök, su, ateş, ağaç ve bitkilere kutsallık atfedildiği ya da belli bir sembolik dini karakterin anlamsal derinliğinin yüklendiği görülmektedir. Bunlar arasında ağaç ile ilgili inanışlar Türk topluluklarında varlığını devam ettirmiştir. Bu inanışlardan biri Türk mitolojisinde yer alan Ağaçtan Türeme mitidir. Bununla beraber servi ağacı her mevsim yeşil ve güçlü kalma özelliğiyle hayatı, ölümsüzlüğü temsil etmiş dolayısıyla Türk mitolojisinde hayat ağacı ile de bağdaştırılmıştır. Ayrıca görünüş itibariyle gövdesinin göğe doğru dik şekilde yükselmesi dolayısıyla bu ağaç, doğrulukla da ilişkilendirilmiş ve bu bağlamda da sembol olarak öne çıkmıştır.

Bu çalışma kapsamında; İstanbul çeşme mimarisi tezyinatına dahil olan servi ağacı motiflerinin görüldüğü İstanbul’un Avrupa Yakası sınırları içinde yer alan Beyoğlu ve Beşiktaş ilçelerindeki su mimarisinin önemli kolu olan çeşme, sebil ve şadırvanlara (Tophane I. Mahmud Meydan Çeşmesi, Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/ Kadiriler Çeşmesi, Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Çeşmesi, Karaköy Kemankeş Çeşmesi, Kabataş Hekimoğlu Meydan Çeşmesi, Haliç Aynalıkavak Kasrı /Ahmet Han Çeşmesi, Beyoğlu Gülnuş Emetullah Valide Sultan Çeşmesi, Beyoğlu Bereketzade Çeşmesi, Galata Cudidil Valide Sultan Çeşmesi, Kasımpaşa Feyzullah Efendi Çeşmesi, Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa Çeşmesi, Beşiktaş Köprülü Hemşiresi Çeşmesi) odaklanılacaktır.

Keywords

Abstract

In the historical process, in every period of humanity in the context of various beliefs in the context of various beliefs, some animals, plants or trees in nature have been symbolized within the meanings they contain (or the meanings people attribute to them). The cypress tree, one of these symbols, has been turned into a motif in the process and has been applied in many fields of art (ceramics, tiles, miniatures, architecture, tombstones, fountains, fountains, etc.) and has come to the forefront as an important element in literature. In Turkish traditions, it is seen that sky, water, fire, trees and plants are attributed sacredness or the semantic depth of a certain symbolic religious character is attributed to them within the belief in earth and water depending on the belief in Gök God. Among these, tree-related beliefs have continued to exist in Turkish communities. One of these beliefs is the myth of Tree Descent in Turkish mythology. In addition, the cypress tree represented life and immortality with its ability to remain green and strong in all seasons, and was therefore associated with the tree of life in Turkish mythology. In addition, due to the fact that its trunk rises steeply towards the sky in terms of appearance, this tree has also been associated with truthfulness and in this context, it has come to the fore as a symbol.
Within the scope of this study; fountains, fountains and fountains (Tophane I. Mahmud Square Fountain, Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/ Kadiriler Fountain, Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Fountain, Karaköy Kemankeş Fountain, Kabataş Hekimoğlu Square Fountain, Golden Horn Aynalıkavak Pavilion /Ahmet Han Fountain, Beyoğlu Gülnuş Emetullah Valide Sultan Fountain, Beyoğlu Bereketzade Fountain, Galata Cudidil Valide Sultan Fountain, Kasımpaşa Feyzullah Efendi Fountain, Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa Fountain, Beşiktaş Köprülü Hemşiresi Fountain).

Keywords

Structured Abstract:

Throughout history, in every period of human existence, certain animals, plants, or trees in nature have been symbolically represented in various religious contexts, either for their inherent meanings or for the meanings attributed to them by humans. One such symbol, the cypress tree, has been transformed into a motif over time, applied in many areas of art, and has emerged as an important element in literature. In Turkish traditions, based on the belief in the Sky God, the sky, water, fire, trees, and plants are attributed with sacredness, or a certain symbolic religious character with a deep meaning is attributed to them. Among these, beliefs related to trees have continued to exist in Turkish communities. One of these beliefs is the myth of tree birth in Turkish mythology. Additionally, the cypress tree, which remains green and strong throughout the seasons and symbolises life and immortality, is associated with the Tree of Life in Turkish mythology. Furthermore, due to its appearance, with its trunk rising straight toward the sky, this tree is also associated with truthfulness and has emerged as a symbol in this context.

Within this belief system, the cypress tree has been one of the most frequently encountered decorative elements in many works of art produced in ancient times as well as during the Seljuk and Ottoman periods. During the Ottoman period, the cypress tree stood out for its resemblance to a minaret, was described as the tree of life, and the birds perched on its branches symbolised people in life.

Some of the fountains included in this study have also been discussed in previous publications on Istanbul fountains. This study is significant, as it constitutes the second step in a comprehensive evaluation of Istanbul fountains featuring cypress trees. There are many fountains from the Ottoman period in various neighbourhoods of Istanbul. Cypress trees are depicted on most of these fountains. The number of these fountains is too large to be covered in a single article. Therefore, it was deemed appropriate to classify these works regionally and evaluate them in a series of articles. As mentioned above, this study is the second step in this series.

Within the scope of this study, a total of sixteen fountains decorated with cypress trees were identified in the Beyoğlu and Beşiktaş districts on the European side of Istanbul. Undoubtedly, there are more fountains depicting cypress trees in this region, but this study focuses on these sixteen works.

These fountains have been classified as follows, taking into account the locations where cypress tree motifs are applied:

Fountains with cypress tree motifs on the mirror stone (Tophane I. Mahmud Square Fountain -1732, Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/Kadiriler Fountain -1732, Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Fountain -1732, Karaköy Kemankeş Fountain -18th century, Kabataş Hekimoğlu Square Fountain -1732, Beyoğlu Gülnuş Emetullah Valide Sultan Fountain -1697, Beyoğlu Bereketzade Fountain -1732, Kasımpaşa Feyzullah Efendi Fountain -1737, Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa Fountain -1723, Beşiktaş Köprülü Hemşire Fountain -17th century, Silahtar Mehmed Ağa Fountain -1725, Miralem Halil Ağa Fountain -1729) and fountains with cypress tree motifs outside the mirror stone (Haliç Aynalıkavak Pavilion /Ahmet Han Fountain -1704, Galata Cudidil Valide Sultan Fountain -1698).

The cypress tree motifs that stand out in these fountains analysed in the Beyoğlu and Beşiktaş districts on the European side of Istanbul have very deep meanings.

The cypress tree, which remains green throughout the seasons and does not shed its leaves in winter, gives a sense of surrender to the divine source with its structure that points toward the sky and bends its top sideways in the wind.

The planting of cypress trees in cemeteries from the past to the present is certainly not coincidental but stems from the meanings mentioned above. The inclusion of the cypress tree in the decorative composition of gravestones is meaningful in terms of the symbolic context of this tree. The cypress tree motif, which embodies the meanings of birth, life, and the desire to go to heaven, as well as immortality, luck, and good fortune, is engraved on gravestones in line with the person's desire for good fortune and to go to heaven.

The planting of cypress trees in cemeteries and the depiction of cypress tree motifs on gravestones are associated with meanings such as life, death, immortality, good fortune, blessings related to long life, the desire to go to heaven as a result of good fortune, and the desire to achieve immortality by going to heaven. The carving of this motif into water architecture can also be based on the same meanings.

Keywords: Fountain, Istanbul, cypress, decoration, Ottoman architecture. 

Yapılandırılmış Özet:

Tarih boyunca, insanlığın var olduğu her dönemde, doğadaki belirli hayvanlar, bitkiler veya ağaçlar ya kendilerine özgü anlamları ya da insanlar tarafından onlara atfedilen anlamlar nedeniyle çeşitli dini bağlamlarda sembolik olarak temsil edilmiştir. Bu sembollerden biri olan servi ağacı, zamanla bir motif haline gelmiş, sanatın birçok alanında kullanılmıştır ve edebiyatta önemli bir unsur olarak ortaya çıkmıştır. Türk geleneklerinde, Gök Tanrısı inancına dayalı olarak gökyüzü, su, ateş, ağaçlar ve bitkilere kutsallık atfedilir veya onlara derin bir anlam taşıyan belirli bir sembolik dini karakter atfedilir. Bunlar arasında, ağaçlarla ilgili inançlar Türk topluluklarında varlığını sürdürmüştür. Bu inançlardan biri, Türk mitolojisindeki ağaç doğumu mitidir. Ayrıca, mevsimler boyunca yeşil ve güçlü kalan, yaşamı ve ölümsüzlüğü simgeleyen servi ağacı, Türk mitolojisinde Hayat Ağacı ile ilişkilendirilir. Dahası, gökyüzüne doğru dik bir şekilde yükselen gövdesi ile bu ağaç, doğrulukla da ilişkilendirilir ve bu bağlamda bir sembol olarak ortaya çıkmıştır.

Bu inanç sistemi içinde selvi ağacı, antik çağda, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde üretilen birçok sanat eserinde en sık rastlanan dekoratif unsurlardan biri olmuştur. Osmanlı döneminde selvi ağacı, minareye benzemesiyle dikkat çekmiş, hayat ağacı olarak tanımlanmış ve dallarına konan kuşlar, hayattaki insanları simgelemiştir.

Bu çalışmaya dahil edilen çeşmelerin bazıları, İstanbul çeşmeleriyle ilgili önceki yayınlarda da ele alınmıştır. Bu çalışma, İstanbul'daki servi ağaçlarının bulunduğu çeşmelerin kapsamlı bir değerlendirmesinin ikinci adımı olması bakımından önemlidir. İstanbul'un çeşitli semtlerinde Osmanlı döneminden kalma birçok çeşme bulunmaktadır. Bu çeşmelerin çoğunda servi ağaçları tasvir edilmiştir. Bu çeşmelerin sayısı tek bir makalede ele alınamayacak kadar fazladır. Bu nedenle, bu eserleri bölgesel olarak sınıflandırmak ve bir dizi makalede değerlendirmek uygun görülmüştür. Yukarıda belirtildiği gibi, bu çalışma bu dizinin ikinci adımıdır.

Bu çalışmanın kapsamında, İstanbul'un Avrupa yakasındaki Beyoğlu ve Beşiktaş semtlerinde selvi ağaçlarıyla süslenmiş toplam on altı çeşme tespit edilmiştir. Kuşkusuz, bu bölgede selvi ağaçlarını tasvir eden daha fazla çeşme bulunmaktadır, ancak bu çalışma bu on altı esere odaklanmaktadır.

Bu çeşmeler, selvi ağacı motiflerinin uygulandığı yerler dikkate alınarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır:

Ayna taşında selvi ağacı motifleri bulunan çeşmeler (Tophane I. Mahmud Meydanı Çeşmesi -1732, Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/Kadiriler Çeşmesi -1732, Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Çeşmesi -1732, Karaköy Kemankeş Çeşmesi -18. yüzyıl, Kabataş Hekimoğlu Meydanı Çeşmesi -1732, Beyoğlu Gülnuş Emetullah Valide Sultan Çeşmesi -1697, Beyoğlu Bereketzade Çeşmesi -1732, Kasımpaşa Feyzullah Efendi Çeşmesi -1737, Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa Çeşmesi -1723, Beşiktaş Köprülü Hemşire Çeşmesi -17. yüzyıl, Silahtar Mehmed Ağa Çeşmesi -1725, Miralem Halil Ağa Çeşmesi -1729) ve ayna taşının dışında servi ağacı motifli çeşmeler (Haliç Aynalıkavak Köşkü /Ahmet Han Çeşmesi -1704, Galata Cudidil Valide Sultan Çeşmesi -1698).

İstanbul'un Avrupa yakasındaki Beyoğlu ve Beşiktaş semtlerinde incelenen bu çeşmelerde öne çıkan selvi ağacı motiflerinin çok derin anlamları vardır.

Mevsimler boyunca yeşil kalan ve kışın yapraklarını dökmeyen selvi ağacı, gökyüzüne doğru uzanan ve rüzgarda tepesini yana eğen yapısıyla ilahi kaynağa teslimiyet hissi verir.

Geçmişten günümüze mezarlıklara selvi ağaçlarının dikilmesi kesinlikle tesadüf değildir, yukarıda bahsedilen anlamlardan kaynaklanmaktadır. Selvi ağacının mezar taşlarının dekoratif kompozisyonuna dahil edilmesi, bu ağacın sembolik bağlamı açısından anlamlıdır. Doğum, yaşam ve cennete gitme arzusu ile ölümsüzlük, şans ve iyi talih anlamlarını bünyesinde barındıran selvi ağacı motifi, kişinin iyi talih ve cennete gitme arzusu doğrultusunda mezar taşlarına oyulmuştur.

Mezarlıklara selvi ağaçlarının dikilmesi ve mezar taşlarına selvi ağacı motiflerinin işlenmesi, yaşam, ölüm, ölümsüzlük, iyi talih, uzun yaşamla ilgili bereket, iyi talih sonucunda cennete gitme arzusu ve cennete giderek ölümsüzlüğe ulaşma arzusu gibi anlamlarla ilişkilidir. Bu motifin su mimarisine oyulması da aynı anlamlara dayanıyor olabilir.

Anahtar kelimeler: Çeşme, İstanbul, servi, süsleme, Osmanlı mimarisi.

ملخص منظم

على مر التاريخ، وفي كل فترة من فترات وجود البشر، تم تمثيل بعض الحيوانات أو النباتات أو الأشجار في الطبيعة بشكل رمزي في سياقات دينية مختلفة، إما لمعانيها المتأصلة أو للمعاني التي نسبها إليها البشر. أحد هذه الرموز، شجرة السرو، تحولت بمرور الوقت إلى شكل زخرفي، استخدم في العديد من مجالات الفن، وبرز كعنصر مهم في الأدب. في التقاليد التركية، استنادًا إلى الإيمان بإله السماء، يُنسب إلى السماء والماء والنار والأشجار والنباتات طابع مقدس، أو يُنسب إليها طابع ديني رمزي معين ذو معنى عميق. ومن بين هذه المعتقدات، استمرت المعتقدات المتعلقة بالأشجار في الوجود في المجتمعات التركية. أحد هذه المعتقدات هو أسطورة ولادة الشجرة في الأساطير التركية. بالإضافة إلى ذلك، ترتبط شجرة السرو، التي تظل خضراء وقوية طوال الفصول وترمز إلى الحياة والخلود، بشجرة الحياة في الأساطير التركية. علاوة على ذلك، وبسبب مظهرها، حيث يرتفع جذعها مباشرة نحو السماء، ترتبط هذه الشجرة أيضًا بالصدق وظهرت كرمز في هذا السياق.

ضمن هذا النظام العقائدي، كانت شجرة السرو أحد العناصر الزخرفية الأكثر شيوعًا في العديد من الأعمال الفنية التي أنتجت في العصور القديمة وكذلك خلال الفترتين السلجوقية والعثمانية. خلال الفترة العثمانية، تميزت شجرة السرو بشبهها بالمئذنة، ووُصفت بأنها شجرة الحياة، ورمزت الطيور التي تجلس على أغصانها إلى الناس في الحياة.

تمت مناقشة بعض النوافير المدرجة في هذه الدراسة في منشورات سابقة عن نوافير اسطنبول. هذه الدراسة مهمة، لأنها تشكل الخطوة الثانية في تقييم شامل لنوافير اسطنبول التي تضم أشجار السرو. هناك العديد من النوافير من العصر العثماني في مختلف أحياء اسطنبول. تظهر أشجار السرو على معظم هذه النوافير. عدد هذه النوافير كبير جدًا بحيث لا يمكن تغطيته في مقال واحد. لذلك، رُئي أنه من المناسب تصنيف هذه الأعمال حسب المنطقة وتقييمها في سلسلة من المقالات. كما ذكر أعلاه، هذه الدراسة هي الخطوة الثانية في هذه السلسلة.

في نطاق هذه الدراسة، تم تحديد ما مجموعه ستة عشر نافورة مزينة بأشجار السرو في منطقتي بيوغلو وبيشكتاش على الجانب الأوروبي من اسطنبول. لا شك أن هناك المزيد من النوافير التي تصور أشجار السرو في هذه المنطقة، ولكن هذه الدراسة تركز على هذه الأعمال الستة عشر.

تم تصنيف هذه النوافير على النحو التالي، مع الأخذ في الاعتبار المواقع التي تم فيها استخدام زخارف أشجار السرو:

نوافير ذات زخارف أشجار السرو على حجر المرآة (نافورة توفان إ. محمود -1732، نافورة توبشوباشي إسماعيل آغا/صالحة سلطان/كاديريلر -1732، نافورة كاسمباشا كابتان حاجي حسين باشا -1732، نافورة كاراكوي كيمانكيش -القرن الثامن عشر، نافورة كاباتاش هيكيموغلو -1732، نافورة بيشوغلو غولنوش إيمت الله فاليد سلطان -1697، نافورة بيشوغلو بيركتزاده -1732، نافورة كاسمباشا فيز الله أفندي -1737، نافورة أورتاكوي هيبت الله حانيم/دامات إبراهيم باشا -1723، نافورة بشيكتاش كوبرولو همسير -القرن السابع عشر، نافورة سيلاهتار محمد آغا -1725، نافورة ميراليم خليل آغا -1729) والنافورات ذات الزخارف على شكل أشجار السرو خارج حجر المرآة (جناح هاليتش أينالكافاك/نافورة أحمد خان -1704، نافورة غلطة جوديد

تتميز أشجار السرو التي تبرز في هذه النوافير التي تم تحليلها في منطقتي بيوغلو وبيشكتاش على الجانب الأوروبي من اسطنبول بمعاني عميقة للغاية.

شجرة السرو، التي تظل خضراء طوال الفصول ولا تتساقط أوراقها في الشتاء، تعطي إحساسًا بالاستسلام للمصدر الإلهي بهيكلها الذي يشير إلى السماء وينحني قمتها جانبًا في مهب الريح.

إن زراعة أشجار السرو في المقابر من الماضي إلى الحاضر ليست بالتأكيد مصادفة، بل تنبع من المعاني المذكورة أعلاه. إن إدراج شجرة السرو في التكوين الزخرفي لشواهد القبور له معنى من حيث السياق الرمزي لهذه الشجرة. يتم نقش شعار شجرة السرو، الذي يجسد معاني الولادة والحياة والرغبة في الذهاب إلى الجنة، بالإضافة إلى الخلود والحظ السعيد والحظ الجيد، على شواهد القبور تماشياً مع رغبة الشخص في الحظ السعيد والذهاب إلى الجنة.

يرتبط زرع أشجار السرو في المقابر وتصوير أشكال أشجار السرو على شواهد القبور بمعانٍ مثل الحياة والموت والخلود والحظ السعيد والبركات المتعلقة بطول العمر والرغبة في الذهاب إلى الجنة نتيجة للحظ السعيد والرغبة في تحقيق الخلود بالذهاب إلى الجنة. يمكن أن يستند نحت هذا الشكل في الهندسة المائية إلى نفس المعاني.

الكلمات المفتاحية: نافورة، اسطنبول، شجر السرو، زخرفة، العمارة العثمانية.

Résumé structuré:

Tout au long de l'histoire, à chaque période de l'existence humaine, certains animaux, plantes ou arbres présents dans la nature ont été représentés symboliquement dans divers contextes religieux, soit pour leur signification intrinsèque, soit pour celle que leur attribuent les humains. L'un de ces symboles, le cyprès, s'est transformé au fil du temps en un motif utilisé dans de nombreux domaines artistiques et est devenu un élément important de la littérature. Dans les traditions turques, basées sur la croyance en un dieu du ciel, le ciel, l'eau, le feu, les arbres et les plantes sont considérés comme sacrés, ou se voient attribuer un certain caractère religieux symbolique avec une signification profonde. Parmi celles-ci, les croyances liées aux arbres ont continué d'exister dans les communautés turques. L'une de ces croyances est le mythe de la naissance de l'arbre dans la mythologie turque. De plus, le cyprès, qui reste vert et vigoureux tout au long des saisons et symbolise la vie et l'immortalité, est associé à l'arbre de vie dans la mythologie turque. En outre, en raison de son apparence, avec son tronc s'élevant droit vers le ciel, cet arbre est également associé à la sincérité et est devenu un symbole dans ce contexte.

Dans ce système de croyances, le cyprès a été l'un des éléments décoratifs les plus fréquemment rencontrés dans de nombreuses œuvres d'art produites dans l'Antiquité ainsi que pendant les périodes seldjoukide et ottomane. Pendant la période ottomane, le cyprès se distinguait par sa ressemblance avec un minaret, était décrit comme l'arbre de vie, et les oiseaux perchés sur ses branches symbolisaient les personnes dans la vie.

Certaines des fontaines incluses dans cette étude ont également été abordées dans des publications précédentes sur les fontaines d'Istanbul. Cette étude est importante, car elle constitue la deuxième étape d'une évaluation complète des fontaines d'Istanbul ornées de cyprès. Il existe de nombreuses fontaines de la période ottomane dans divers quartiers d'Istanbul. La plupart de ces fontaines sont ornées de cyprès. Le nombre de ces fontaines est trop important pour être couvert dans un seul article. Il a donc été jugé approprié de classer ces œuvres par région et de les évaluer dans une série d'articles. Comme mentionné ci-dessus, cette étude constitue la deuxième étape de cette série.

Dans le cadre de cette étude, seize fontaines ornées de cyprès ont été identifiées dans les quartiers de Beyoğlu et Beşiktaş, sur la rive européenne d'Istanbul. Il existe sans aucun doute d'autres fontaines représentant des cyprès dans cette région, mais cette étude se concentre sur ces seize œuvres.

Ces fontaines ont été classées comme suit, en tenant compte des emplacements où les motifs de cyprès sont appliqués:

Fontaines avec des motifs de cyprès sur la pierre miroir (fontaine de la place Tophane I. Mahmud -1732, fontaine Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/Kadiriler -1732, fontaine Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa -1732, fontaine Karaköy Kemankeş -XVIIIe siècle, fontaine de la place Kabataş Hekimoğlu -1732, fontaine Gülnuş Emetullah Valide Sultan de Beyoğlu -1697, fontaine Bereketzade de Beyoğlu -1732, fontaine Kasımpaşa Feyzullah Efendi -1737, fontaine Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa -1723, fontaine Beşiktaş Köprülü Hemşire -XVIIe siècle, Fontaine Silahtar Mehmed Ağa -1725, Fontaine Miralem Halil Ağa -1729) et les fontaines avec des motifs de cyprès à l'extérieur de la pierre miroir (Pavillon Haliç Aynalıkavak / Fontaine Ahmet Han -1704, Fontaine Galata Cudidil Valide Sultan -1698).

Les motifs de cyprès qui ressortent dans ces fontaines analysées dans les quartiers de Beyoğlu et Beşiktaş, sur la rive européenne d'Istanbul, ont une signification très profonde.

Le cyprès, qui reste vert tout au long des saisons et ne perd pas ses feuilles en hiver, donne un sentiment d'abandon à la source divine avec sa structure qui pointe vers le ciel et dont le sommet se courbe sur le côté sous l'effet du vent.

La plantation de cyprès dans les cimetières, du passé à nos jours, n'est certainement pas une coïncidence, mais découle des significations mentionnées ci-dessus. L'inclusion du cyprès dans la composition décorative des pierres tombales est significative en termes de contexte symbolique de cet arbre. Le motif du cyprès, qui incarne les significations de la naissance, de la vie et du désir d'aller au paradis, ainsi que l'immortalité, la chance et la bonne fortune, est gravé sur les pierres tombales en accord avec le désir de la personne d'avoir de la chance et d'aller au paradis.

La plantation de cyprès dans les cimetières et la représentation de motifs de cyprès sur les pierres tombales sont associées à des significations telles que la vie, la mort, l'immortalité, la bonne fortune, les bénédictions liées à une longue vie, le désir d'aller au paradis grâce à la bonne fortune et le désir d'atteindre l'immortalité en allant au paradis. La sculpture de ce motif dans l'architecture aquatique peut également s'appuyer sur les mêmes significations.

Mots clés: fontaine, Istanbul, cyprès, décoration, architecture ottomane.

Resumen Estructurado:

A lo largo de la historia, en todos los periodos de la existencia humana, ciertos animales, plantas o árboles de la naturaleza han sido representados simbólicamente en diversos contextos religiosos, ya sea por sus significados inherentes o por los significados que les han atribuido los seres humanos. Uno de estos símbolos, el ciprés, se ha transformado con el tiempo en un motivo aplicado en muchos ámbitos del arte y se ha convertido en un elemento importante de la literatura. En las tradiciones turcas, basadas en la creencia en el Dios del Cielo, se atribuye al cielo, al agua, al fuego, a los árboles y a las plantas un carácter sagrado, o se les atribuye un cierto carácter religioso simbólico con un profundo significado. Entre ellas, las creencias relacionadas con los árboles han seguido existiendo en las comunidades turcas. Una de estas creencias es el mito del nacimiento de los árboles en la mitología turca. Además, el ciprés, que permanece verde y fuerte a lo largo de las estaciones y simboliza la vida y la inmortalidad, se asocia con el Árbol de la Vida en la mitología turca. Además, debido a su aspecto, con su tronco que se eleva recto hacia el cielo, este árbol también se asocia con la veracidad y se ha convertido en un símbolo en este contexto.

Dentro de este sistema de creencias, el ciprés ha sido uno de los elementos decorativos más frecuentes en muchas obras de arte producidas en la antigüedad, así como durante los periodos selyúcida y otomano. Durante el periodo otomano, el ciprés destacaba por su parecido con un minarete, se describía como el árbol de la vida y los pájaros que se posaban en sus ramas simbolizaban a las personas en la vida.

Algunas de las fuentes incluidas en este estudio también se han tratado en publicaciones anteriores sobre las fuentes de Estambul. Este estudio es significativo, ya que constituye el segundo paso en una evaluación exhaustiva de las fuentes de Estambul con cipreses. Hay muchas fuentes del periodo otomano en varios barrios de Estambul. La mayoría de estas fuentes tienen cipreses representados. El número de estas fuentes es demasiado grande para tratarlas en un solo artículo. Por lo tanto, se consideró oportuno clasificar estas obras por regiones y evaluarlas en una serie de artículos. Como se ha mencionado anteriormente, este estudio es el segundo paso de esta serie.

En el ámbito de este estudio, se identificaron un total de dieciséis fuentes decoradas con cipreses en los distritos de Beyoğlu y Beşiktaş, en la parte europea de Estambul. Sin duda, hay más fuentes que representan cipreses en esta región, pero este estudio se centra en estas dieciséis obras.

Estas fuentes se han clasificado de la siguiente manera, teniendo en cuenta los lugares en los que se aplican los motivos de cipreses:

Fuentes con motivos de cipreses en la piedra espejo (Fuente de la plaza Tophane I. Mahmud -1732, Fuente Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/Kadiriler -1732, Fuente Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa -1732, Fuente Karaköy Kemankeş -siglo XVIII, Fuente de la plaza Kabataş Hekimoğlu -1732, Fuente Gülnuş Emetullah Valide Sultan de Beyoğlu -1697, Fuente Bereketzade de Beyoğlu -1732, Fuente Kasımpaşa Feyzullah Efendi -1737, Fuente Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa -1723, Fuente Beşiktaş Köprülü Hemşire -siglo XVII, Fuente Silahtar Mehmed Ağa -1725, Fuente Miralem Halil Ağa -1729) y fuentes con motivos de cipreses fuera de la piedra espejo (Pabellón Haliç Aynalıkavak / Fuente Ahmet Han -1704, Fuente Galata Cudidil Valide Sultan -1698).

Los motivos de cipreses que destacan en estas fuentes analizadas en los distritos de Beyoğlu y Beşiktaş, en la parte europea de Estambul, tienen un significado muy profundo.

El ciprés, que permanece verde durante todas las estaciones y no pierde sus hojas en invierno, transmite una sensación de rendición a la fuente divina con su estructura que apunta hacia el cielo y inclina su copa hacia los lados con el viento.

La plantación de cipreses en los cementerios desde el pasado hasta el presente no es, sin duda, una coincidencia, sino que se deriva de los significados mencionados anteriormente. La inclusión del ciprés en la composición decorativa de las lápidas es significativa en cuanto al contexto simbólico de este árbol. El motivo del ciprés, que encarna los significados del nacimiento, la vida y el deseo de ir al cielo, así como la inmortalidad, la suerte y la buena fortuna, se graba en las lápidas en consonancia con el deseo de la persona de tener buena suerte e ir al cielo.

La plantación de cipreses en los cementerios y la representación de motivos de cipreses en las lápidas se asocian con significados como la vida, la muerte, la inmortalidad, la buena fortuna, las bendiciones relacionadas con la larga vida, el deseo de ir al cielo como resultado de la buena fortuna y el deseo de alcanzar la inmortalidad yendo al cielo. El tallado de este motivo en la arquitectura acuática también puede basarse en los mismos significados.

Palabras clave: Fuente, Estambul, ciprés, decoración, arquitectura otomana.

结构化摘要:

纵观历史长河,在人类存在的每个时期,自然界中的某些动物、植物或树木都曾在不同宗教语境中被赋予象征意义——或源于其固有属性,或因人类的附加诠释。柏树便是这样的象征符号,它历经岁月沉淀成为艺术领域的常见母题,更在文学创作中崭露头角成为重要元素。在土耳其传统中,基于对天神的信仰,天空、水、火、树木与植物皆被赋予神圣性,或承载着深邃寓意的宗教象征。其中与树木相关的信仰在土耳其社群中延续至今。其中一则便是土耳其神话中的树木诞生传说。此外,常青挺拔的柏树象征着生命与永恒,在土耳其神话体系中与生命之树产生关联。其笔直冲天的树干形态更使其成为真理的象征。

这一信仰体系中,柏树成为古时期及塞尔柱、奥斯曼时期众多艺术作品中最常见的装饰元素之一。奥斯曼时期,柏树因形似宣礼塔而备受瞩目,被誉为生命之树,栖息其枝头的飞鸟则象征着世间生灵。

本研究涉及的部分喷泉曾在伊斯坦布尔喷泉专题文献中有所论述。本研究作为全面评估伊斯坦布尔柏树喷泉的第二阶段,具有重要意义。奥斯曼时期的喷泉遍布伊斯坦布尔各街区,其中绝大多数都饰有柏树图案。此类喷泉数量庞大,难以在单篇论文中涵盖。因此,将这些作品按区域分类并通过系列文章进行评估实属合理。如前所述,本研究正是该系列的第二步。

本研究在伊斯坦布尔欧洲大陆的贝尤鲁和贝西克塔斯地区共识别出十六座饰有柏树图案的喷泉。该区域无疑存在更多此类喷泉,但本研究聚焦于这十六件作品。

根据柏树图案的装饰位置,这些喷泉被归类如下:

镜石饰有柏树图案的喷泉(托普卡帕一马哈茂德广场喷泉-1732年,托普楚巴希伊斯梅尔阿迦/萨利哈苏丹/卡迪里耶喷泉-1732年,卡西姆帕夏哈吉胡赛因帕夏喷泉-1732年,卡拉科伊凯曼凯什喷泉-18纪,卡巴塔什赫基莫格鲁广场喷泉-1732年, 贝尤鲁赫·尔努什·埃梅图拉瓦利德苏丹喷泉 -1697年,贝尤鲁赫·贝雷克扎德喷泉 -1732年,卡西姆帕夏·费兹乌拉埃芬迪喷泉 -1737年,奥塔科伊·贝图拉哈尼姆/马特·易卜拉欣帕夏喷泉 -1723年,贝西克塔什·科普鲁卢护士喷泉 -17纪, 西拉塔·穆罕默德阿迦喷泉 -1725年,米拉莱姆·哈利尔阿迦喷泉 -1729年)以及镜石外饰有柏树纹样的喷泉(金角湾阿伊纳利卡瓦克亭/艾哈迈德汗喷泉 -1704年,加拉塔·朱迪迪尔瓦利德苏丹喷泉 -1698年)。

在伊斯坦布尔欧洲区贝伊奥卢和贝西克塔斯地区分析的这些喷泉中,醒目的柏树图案蕴含着深邃的意义。

树四季常青,冬日不落叶,其枝干直指苍穹,顶端随风侧弯的形态,传递出对神圣本源的臣服之意。

自古至今墓园栽植柏树绝非偶然,皆源于上述象征意义。将柏树纳入墓碑装饰构图,在象征语境中具有深远意义。承载着诞生、生命、升天愿望以及永生、吉祥、福运等寓意的柏树纹样,被刻于墓碑之上,正契合逝者祈求福泽与升天的心愿。

墓园栽植柏树与墓碑雕刻柏树纹样,皆关联着生命、死亡、永生、吉祥、长寿祈福、因福泽而向往天堂、通过升天实现永生的多重意涵。将此纹样镌刻于水景建筑之上,亦可归因于相同的文化意象。

关键词:喷泉,伊斯坦布尔,柏树,装饰,奥斯曼建筑。

Структурированное резюме:

На протяжении всей истории, в каждый период существования человечества, определенные животные, растения или деревья в природе символически представлялись в различных религиозных контекстах. либо из-за их внутреннего значения, либо из-за значения, придаваемого им людьми. Один из таких символов, кипарис, со временем превратился в мотив, применяемый во многих областях искусства, и стал важным элементом в литературе. В турецких традициях, основанных на вере в Богу Неба, небу, воде, огню, деревьям и растениям приписывается святость или определённый символический религиозный характер с глубоким смыслом. Среди них в турецких сообществах продолжают существовать верования, связанные с деревьями. Одним из таких верований является миф о рождении дерева в турецкой мифологии. Кроме того, кипарис, который остаётся зелёным и сильным в течение всех сезонов и символизует жизнь и бессмертие, ассоциируется с Древом жизни в турецкой мифологии. Более того, благодаря своему внешнему виду, с прямым стволом, устремленным в небо, Это дерево также ассоциируется с правдивостью и стало символом в этом контексте.

В рамках этой системы верований кипарис был одним из наиболее часто встречающихся декоративных элементов во многих произведениях искусства, созданных в древности, а также в период Сельджукской и Османской империй. В период Османской империи кипарис выделялся своим сходством с минаретом, описывался как дерево жизни, а птицы, сидящие на его ветвях, символизировали людей в жизни.

Некоторые из фонтанов, включенных в это исследование, также обсуждались в предыдущих публикациях о фонтанах Стамбула. Это исследование имеет большое значение, поскольку оно представляет собой второй этап комплексной оценки фонтанов Стамбула с кипарисами. В различных районах Стамбула есть много фонтанов османского периода. На большинстве из них изображены кипарисы. Количество этих фонтанов слишком велико, чтобы охватить их в одной статье. Поэтому было решено классифицировать эти произведения по регионам и оценить их в серии статей. Как упоминалось выше, данное исследование является вторым этапом этой серии.

В рамках данного исследования в районах Бейоглу и Бешикташ на европейской стороне В Стамбуле было выявлено в общей сложности шестнадцать фонтанов, украшенных кипарисами. Несомненно, в этом регионе есть и другие фонтаны с изображением кипарисов, но данное исследование сосредоточено на этих шестнадцати произведениях.

Эти фонтаны были классифицированы следующим образом с учетом мест, где применяются мотивы кипарисов:

Фонтаны с мотивами кипарисов на зеркальном камне (фонтан на площади Топхане I. Махмуд — 1732 г., фонтан Топчубаши Исмаил Ага Салиха Султан/Кадирилер — 1732 г., фонтан Касымпаша Каптан Хаджи Хусейн Паша — 1732 г., фонтан Каракой Кеманкеш — XVIII век, фонтан на площади Кабаташ Хекимоглу — 1732 г., фонтан Бейоглу Гюльнуш Эметулла Валиде Султан — 1697 г., фонтан Бейоглу Берекетзаде — 1732 г., фонтан Касымпаша Фейзулла Эфенди — 1737 г., фонтан Ортакёй Хибетулла Ханим/Дамат Ибрагим Паша — 1723 г., фонтан Бешикташ Кёпрюлю Хемшире — XVII век, Фонтан Силахтар Мехмед Ага -1725, Фонтан Миралем Халил Ага -1729) и фонтаны с мотивами кипарисов за пределами зеркального камня (Павильон Халич Айналыкавак / Фонтан Ахмет Хан -1704, Фонтан Галата Кудидил Валиде Султан -1698).

Мотивы кипариса, которые выделяются в этих фонтанах, проанализированных в районах Бейоглу и Бешикташ на европейской стороне Стамбула, имеют очень глубокий смысл.

Кипарис, который остается зеленым в течение всех сезонов и не теряет листьев зимой, дает ощущение покорности божественному источнику благодаря своей структуре, которая устремлена в небо и наклоняется в сторону под воздействием ветра.

Посадка кипарисов на кладбищах с древних времен и до наших дней, безусловно, не является случайной, а проистекает из вышеупомянутых значений. Включение кипариса в декоративную композицию надгробий имеет значение с точки зрения символического контекста этого дерева. Мотив кипариса, который олицетворяет значения рождения, жизни и желания попасть в рай, а также бессмертия, удачи и счастья, выгравирован на надгробиях в соответствии с желанием человека обрести счастье и попасть в рай.

Посадка кипарисов на кладбищах и изображение мотивов кипариса на надгробных камнях ассоциируются со значениями, такими как жизнь, смерть, Бессмертие, удача, благословения, связанные с долгой жизнью, желание попасть в рай в результате удачи и желание достичь бессмертия, попав в рай. Резьба этого мотива в водной архитектуре также может быть основана на тех же значениях.


Ключевые слова: фонтан, Стамбул, кипарис, украшение, османская архитектура.

संरचित सारांश:

इतिहास के प्रत्येक काल में, मानव जीवन के हर चरण में, प्रकृति में पाए जाने वाले कुछ पशु, पौधे या वृक्ष विभिन्न धार्मिक संदर्भों में प्रतीकात्मक रूप से प्रस्तुत किए गए हैंकभी उनके अंतर्निहित अर्थों के कारण, तो कभी मनुष्यों द्वारा दिए गए अर्थों के आधार पर। इन्हीं प्रतीकों में से एक सरू (साइप्रस) वृक्ष है, जो समय के साथ एक विशेष रूपक में परिवर्तित हो गया, कला के अनेक क्षेत्रों में प्रयुक्त हुआ और साहित्य में भी एक महत्वपूर्ण तत्व के रूप में उभरा।

तुर्की परंपराओं में, आकाश देवता (Sky God) की आस्था के आधार पर आकाश, जल, अग्नि, वृक्षों और पौधों को पवित्र माना गया है अथवा उन्हें गहन धार्मिक प्रतीकात्मक अर्थ प्रदान किया गया है। इनमें वृक्षों से संबंधित मान्यताएँ तुर्क समुदायों में निरंतर बनी रही हैं। ऐसी मान्यताओं में से एक तुर्की मिथक में वृक्ष-जन्म (Tree Birth) का मिथक है। इसके अतिरिक्त, सरू वृक्ष, जो सभी ऋतुओं में हरा और सशक्त रहता है तथा जीवन और अमरता का प्रतीक है, तुर्की पौराणिक परंपरा में जीवन-वृक्ष (Tree of Life) से भी संबद्ध है। साथ ही, इसकी सीधी और आकाश की ओर उठती हुई आकृति के कारण इसे सत्यनिष्ठा से भी जोड़ा गया है और इस संदर्भ में यह एक प्रतीक के रूप में विकसित हुआ है।

इस विश्वास प्रणाली के अंतर्गत, सरू वृक्ष प्राचीन काल से लेकर सेल्जुक और उस्मानी (Ottoman) काल तक निर्मित अनेक कलाकृतियों में सर्वाधिक प्रयुक्त सजावटी तत्वों में से एक रहा है। उस्मानी काल में सरू वृक्ष विशेष रूप से मीनार से समानता के कारण प्रमुखता से उभरा, इसे जीवन-वृक्ष के रूप में वर्णित किया गया, और इसकी शाखाओं पर बैठने वाले पक्षियों को जीवन में मनुष्यों का प्रतीक माना गया।

इस अध्ययन में शामिल कुछ फव्वारों पर पूर्व में इस्तांबुल के फव्वारों से संबंधित प्रकाशनों में भी चर्चा की जा चुकी है। यह अध्ययन महत्वपूर्ण है क्योंकि यह सरू वृक्ष अलंकरण वाले इस्तांबुल के फव्वारों के व्यापक मूल्यांकन का दूसरा चरण प्रस्तुत करता है। इस्तांबुल के विभिन्न मोहल्लों में उस्मानी काल के अनेक फव्वारे मौजूद हैं, जिनमें से अधिकांश पर सरू वृक्ष अंकित है। इनकी संख्या इतनी अधिक है कि उन्हें एक ही लेख में समाहित करना संभव नहीं है। अतः इन कृतियों को क्षेत्रीय आधार पर वर्गीकृत कर लेखों की एक श्रृंखला में मूल्यांकन करना उपयुक्त समझा गया। जैसा कि ऊपर उल्लेख किया गया है, यह अध्ययन उसी श्रृंखला का दूसरा चरण है।

इस अध्ययन के दायरे में, इस्तांबुल के यूरोपीय भाग में स्थित बेयोğlu और बेशिकताश जिलों में सरू वृक्ष से अलंकृत कुल सोलह फव्वारों की पहचान की गई है। निस्संदेह इस क्षेत्र में सरू वृक्ष चित्रित अन्य फव्वारे भी मौजूद हैं, किंतु यह अध्ययन केवल इन सोलह कृतियों पर केंद्रित है।

इन फव्वारों को सरू वृक्ष रूपांकनों के प्रयुक्त स्थानों के आधार पर निम्न प्रकार वर्गीकृत किया गया है:

दर्पण-पत्थर (मिरर स्टोन) पर सरू वृक्ष रूपांकन वाले फव्वारे (Tophane I. Mahmud Square Fountain -1732, Topçubaşı İsmail Ağa/Saliha Sultan/Kadiriler Fountain -1732, Kasımpaşa Kaptan Hacı Hüseyin Paşa Fountain -1732, Karaköy Kemankeş Fountain -18वीं शताब्दी, Kabataş Hekimoğlu Square Fountain -1732, Beyoğlu Gülnuş Emetullah Valide Sultan Fountain -1697, Beyoğlu Bereketzade Fountain -1732, Kasımpaşa Feyzullah Efendi Fountain -1737, Ortaköy Hibetullah Hanım/Damat İbrahim Paşa Fountain -1723, Beşiktaş Köprülü Hemşire Fountain -17वीं शताब्दी, Silahtar Mehmed Ağa Fountain -1725, Miralem Halil Ağa Fountain -1729) तथा दर्पण-पत्थर के बाहर सरू वृक्ष रूपांकन वाले फव्वारे (Haliç Aynalıkavak Pavilion /Ahmet Han Fountain -1704, Galata Cudidil Valide Sultan Fountain -1698)

इस्तांबुल के यूरोपीय भाग के बेयोğlu और बेशिकताश जिलों में विश्लेषित इन फव्वारों में प्रमुखता से दिखाई देने वाले सरू वृक्ष रूपांकनों के अत्यंत गहरे अर्थ हैं।

सरू वृक्ष, जो सभी ऋतुओं में हरा रहता है और सर्दियों में अपने पत्ते नहीं गिराता, अपनी आकाश की ओर उन्मुख संरचना तथा हवा में बगल की ओर झुकते शीर्ष के माध्यम से दिव्य स्रोत के प्रति समर्पण की भावना उत्पन्न करता है।

अतीत से लेकर वर्तमान तक कब्रिस्तानों में सरू वृक्षों का लगाया जाना निश्चय ही संयोग नहीं है, बल्कि उपर्युक्त अर्थों से जुड़ा हुआ है। समाधि-पत्थरों की सजावटी संरचना में सरू वृक्ष का समावेश भी इसके प्रतीकात्मक संदर्भ के दृष्टिकोण से सार्थक है। जन्म, जीवन, स्वर्ग-प्राप्ति की अभिलाषा, अमरता, भाग्य और सौभाग्य जैसे अर्थों को धारण करने वाला सरू वृक्ष रूपांकन व्यक्ति की शुभ भाग्य और स्वर्ग-प्राप्ति की इच्छा के अनुरूप समाधि-पत्थरों पर उकेरा गया है।

कब्रिस्तानों में सरू वृक्षों का रोपण तथा समाधि-पत्थरों पर इनके रूपांकन जीवन, मृत्यु, अमरता, सौभाग्य, दीर्घायु से संबंधित आशीर्वाद, स्वर्ग की अभिलाषा तथा स्वर्ग प्राप्त कर अमरता हासिल करने की इच्छा जैसे अर्थों से संबद्ध हैं। जल-स्थापत्य में इस रूपांकन का उत्कीर्णन भी इन्हीं अर्थों पर आधारित हो सकता है।

कुंजी शब्द: फव्वारा, इस्तांबुल, सरू, अलंकरण, उस्मानी स्थापत्य।

Article Statistics

Number of reads 280
Number of downloads 54

Share

Journal of Turkish Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.