Abstract

Aile, toplumsal örgütlenmenin çekirdek kurumu olarak kuşaklar boyunca dönüşürken, babalık da hem normatif beklentiler hem de gündelik bakım pratikleri düzeyinde yeniden tanımlanmaktadır. Bu çalışma, kuşaklararası sosyal değişmenin babalık anlayışları üzerindeki etkisini, dijitalleşmenin yarattığı yeni bakım ve görünürlük biçimleriyle ele almaktadır. Araştırma, nitel desende yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler ile yürütülmüştür. Maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak farklı yaş grupları, sosyo-ekonomik konumlar ve aile yapılarından babalarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde katılımcıların kendi anlatıları üzerinden babalığı nasıl anlamlandırıp performe ettikleri, kuşaklar arasında hangi alanlarda süreklilik ve kopuşların görüldüğü, dijital ortamların bu süreçte ne tür fırsatlar (katılımcı babalığın görünürleşmesi, eş-ebeveynlik koordinasyonu) ve gerilimler (mahremiyet, “efemine” etiketleme, technoference) yarattığı araştırılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz ile çözümlenmiştir. Bu çalışma, kuşaklararası sosyal değişim dinamikleri çerçevesinde babalık olgusunun dijital çağda geçirdiği dönüşümü incelemeyi amaçlamaktadır. Toplumsal yapının ve aile ilişkilerinin zamanla geçirdiği değişim, bireylerin ebeveynlik rollerini de yeniden şekillendirmektedir. Dijitalleşmenin babalık pratikleri üzerindeki etkisini, geleneksel erkeklik normlarının dönüşümü bağlamında değerlendirme olanağı sunmaktadır. Bulgular, babalık deneyiminin toplumsal-kültürel bağlam, kuşak etkileri ve dijital platform mantıkları tarafından birlikte şekillendiğini göstermiştir. Çalışma, Türkiye bağlamında babalığın dijital dönüşümüne ilişkin kavramsal tartışmaya katkı sunarken, baba-odaklı destek programları ve dijital ebeveynlik rehberliği için politika/imkân önerileri de geliştirmektedir.

Abstract

As the family—long positioned at the core of social organization—evolves across generations, fatherhood is being redefined both in normative expectations and in everyday caregiving practices. This study examines how intergenerational social change reshapes understandings of fatherhood in tandem with the digitization of care and visibility. Designed as a qualitative inquiry, the research employs semi-structured, in-depth interviews with fathers selected through maximum variation sampling across age cohorts, socioeconomic locations, and family configurations. Interview narratives probe how fathers make sense of and perform fatherhood, where continuities and breaks appear between generations, and which opportunities (e.g., the visibility of involved fatherhood, co-parenting coordination) and tensions (e.g., privacy concerns, feminizing/“effeminate” labeling, technoference) emerge in digital contexts. This study aims to examine the transformation of fatherhood in the digital age within the context of intergenerational social change dynamics. The evolution of social structure and family relationships over time is also reshaping individual parenting roles. It offers the opportunity to evaluate the impact of digitalization on fatherhood practices within the context of the transformation of traditional masculine norms. Data were analyzed using thematic analysis, demonstrating that fathering is co-constituted by socio-cultural context, generational effects and platform logics. The study contributes to debates on the digital transformation of fatherhood in Türkiye and generates implications for father-focused support programs and digital parenting guidance.

Structured Abstract:

Literature Review: This research, using the Yozgat example, reveals how intergenerational fatherhood practices are reshaped by digitalization, offering significant contributions to the fatherhood literature at both conceptual and empirical levels. In traditional societies, fatherhood is often associated with a "tough," authoritarian, and distant form of masculinity, while in modern societies, the father figure is evolving from a role solely focused on meeting economic needs to one that is more involved in the child's developmental, emotional, and educational processes.

This transformation is reflected in the literature with concepts such as "new fatherhood," "participatory fatherhood," and "emotionally involved father," and in the Turkish context, this change is seen to be more pronounced within the framework of intergenerational differences. The fact that younger fathers have grown up with technology, are adept at using digital tools, and use online environments as a natural extension of their daily practices, differentiates them from previous generations in their caregiving roles and parenting strategies. At the heart of this transformation is digital babysitting, which refers to fathers' participation in the caregiving process through digital tools and online platforms.

Digital babysitting both makes father-child communication independent of time and place and allows fathers to develop new practices that support their caregiving efforts. The theme of digital childcare has shown that fathers frequently use tablets, phones, digital storytellers, and AI-based tools in childcare as means of “emotional regulation,” “distracting,” or “spending time together.” This reveals that younger fathers embrace digital tools as helpful tools offering practical solutions, but this use often produces a renewal that changes the quality of care rather than alleviating the workload. It shows that we should consider the digitalization of fatherhood not as a practice that “increases participation,” but often as one that “instrumentalizes care.” The level of digital access, education level, working conditions, and the opportunities offered by the place of residence (rural/urban) determine the extent and manner in which fathers can use digital tools. Therefore, rather than automatically producing equality in fatherhood roles, digitalization creates a multi-layered and differentiated transformation in interaction with existing social dynamics. While digital tools, which on the surface encourage the participatory nature of fatherhood, may alleviate the burden of caregiving in some cases, in others they may create a superficial participation by instrumentalizing the quality of caregiving labor.

Methodology: The participant group consisted of male individuals from different generations living in Yozgat. Using maximum diversity sampling, 30 fathers were selected from different generations, socio-economic positions, education levels, and family configurations (nuclear, extended, experienced immigrant). A wide age range was kept to ensure generational representation. Participants were given an informed consent form and informed that they could withdraw from the study at any time. Data were collected under three main themes that constitute the core components of digital labor in fatherhood: digital caregiving, social media performances, and the sharing of digital responsibilities.

This research sought answers to the following questions:

1.          How does digitalization shape the intergenerational transformation of fatherhood roles?

2.          How do fathers from different generations living in Yozgat experience digital parenting practices?

3.          What role do digital labor and gender roles play in redefining fatherhood practices?

4.          How do social media and digital platforms affect the visibility of fatherhood performances?

            Before commencing the research, approval was obtained from the Yozgat Bozok University Ethics Committee (Decision No. 2023-02/21). Following ethical approval, the study commenced. The collected data were analyzed using the maticanalysis (Braunand Clarke, 2006). This method focuses on identifying recurring the mes and patterns in the data and uncovering their meaning. Data were transcribed, participant responses were categorized and coded in the maticanalysis, coding units were determined, and the transformation process of fatherhood was analyzed using theoretical inference and common themes (fatherhood, social change).

Findings and Discussion: The findings focus on three main themes: digital caregiving, fatherhood performance on social media, and digital responsibility sharing. Each theme highlights a different dimension of the transformation of fatherhood in the digital age, while also opening up a discussion on how gender norms are maintained or reproduced in digital contexts.

Social media has become a space where fathers showcase their "involved father" performances within the logic of micro-celebrity, and especially in rural contexts, these posts can be labeled as "overly emotional," "effeminate," or "henpecked" within kinship and community circles. Therefore, the policing of masculinity is reproduced in the digital realm. These findings allow for the transfer of West and Zimmerman's "doing gender" approach to the digital environment, demonstrating that display parenting/sharenting, previously discussed mostly through the lens of mothers in the literature, is also a highly significant identity-building practice for fathers. Thus, the study uniquely reveals the fragile and negotiated nature of the relationship between masculinity, fatherhood, and social media in Türkiye.

Another finding reveals that while digital tools seemingly produce an egalitarian appearance in the division of labor within the home, the cognitive burden still largely remains on mothers' shoulders. Shared calendars, WhatsApp parent groups, reminder apps, and school platforms allow fathers to participate in the process at the level of "viewing" and "approving," while cognitively intensive tasks such as message tracking, planning, organizing, and time management continue to accumulate on mothers. This finding makes a significant contribution to the literature by adding a new rural sample to the discussion of "digital mental load," which shifts caregiving labor into a digital context. It also shows that digitalization does not automatically provide equality; on the contrary, it creates new mechanisms that can make gender inequality even more invisible. This study demonstrates how invisible caregiving labor, discussed within the framework of feminist political economy, is reproduced through digitalization.

Results and Recommendations: This study demonstrates how invisible care labor, discussed within the framework of feminist political economy, is reproduced through digitalization. As Federici (2012) and Huws (2014) point out, domestic care labor is rendered invisible by being positioned outside of market relations. Our findings shift this discussion to the digital context, revealing that while digital tools may make fathers appear “more involved” in processes, the cognitive burden—message tracking, planning, digital coordination—remains largely on mothers. Thus, the study shows that the digital expansion of care labor can reproduce, rather than transform, existing gender hierarchies.

Replacing informal and burdensome applications like WhatsApp with standardized digital communication platforms that have time limits and content control in school-family communication will reduce the cognitive burden, especially on mothers. Furthermore, expanding training and support programs such as "Fatherhood and Digital Life" and "Sharing Digital Responsibility" by municipalities and NGOs to increase fathers' participation in digital caregiving processes is also a feasible suggestion.

Yapılandırılmış Özet:

Literatür Taraması: Bu araştırma, Yozgat örneği üzerinden kuşaklar arası babalık pratiklerinin dijitalleşme ile nasıl yeniden şekillendiğini ortaya koymakta; babalık literatürüne hem kavramsal hem de ampirik düzeyde önemli katkılar sunmaktadır. Geleneksel toplumlarda babalık çoğu zaman “sert”, otoriter ve mesafeli bir erkeklik biçimiyle ilişkilendirilirken; modern toplumlarda baba figürü, yalnızca ekonomik ihtiyaçları karşılayan bir rolden çıkarak çocuğun gelişimsel, duygusal ve eğitsel süreçlerine daha aktif biçimde katılan bir konuma evrilmektedir.

Bu dönüşüm, literatürde “yeni babalık”, “katılımcı babalık” ve “duygusal olarak ilgili baba” gibi kavramlarla karşılık bulmakta; Türkiye bağlamında ise özellikle kuşaklar arası farklılıklar çerçevesinde daha belirgin hâle gelmektedir. Genç babaların teknolojiyle büyümüş olmaları, dijital araçları etkin biçimde kullanabilmeleri ve çevrim içi ortamları gündelik pratiklerinin doğal bir uzantısı olarak görmeleri, onları bakım rolleri ve ebeveynlik stratejileri bakımından önceki kuşaklardan ayırmaktadır. Bu dönüşümün merkezinde, babaların dijital araçlar ve çevrim içi platformlar aracılığıyla bakım sürecine katılımını ifade eden dijital bakıcılık (digital babysitting) yer almaktadır.

Dijital bakıcılık, baba-çocuk iletişimini zaman ve mekândan bağımsız kılmakta ve babaların bakım çabalarını destekleyen yeni pratikler geliştirmelerine olanak tanımaktadır. Dijital çocuk bakımı teması; babaların tabletler, telefonlar, dijital hikâye anlatıcıları ve yapay zekâ temelli araçları “duygusal düzenleme”, “oyalama” ya da “birlikte zaman geçirme” amacıyla sıklıkla kullandıklarını göstermektedir. Bu durum, genç babaların dijital araçları pratik çözümler sunan yararlı araçlar olarak benimsediklerini; ancak bu kullanımın çoğu zaman iş yükünü hafifletmekten ziyade bakımın niteliğini dönüştüren bir yenilenme ürettiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla babalığın dijitalleşmesini, katılımı artıran bir pratikten ziyade, çoğu durumda bakım emeğini araçsallaştıran bir süreç olarak değerlendirmek gerekmektedir. Dijital erişim düzeyi, eğitim seviyesi, çalışma koşulları ve yaşanılan yerin sunduğu imkânlar (kırsal/kentsel), babaların dijital araçları kullanma biçim ve düzeylerini belirlemektedir. Bu nedenle dijitalleşme, babalık rollerinde otomatik bir eşitlik üretmekten ziyade, mevcut toplumsal dinamiklerle etkileşim hâlinde çok katmanlı ve farklılaşmış bir dönüşüm yaratmaktadır. Yüzeyde katılımcı babalığı teşvik eden dijital araçlar, bazı durumlarda bakım yükünü hafifletebilirken; diğer durumlarda bakım emeğinin niteliğini araçsallaştırarak yüzeysel bir katılım yaratabilmektedir.

Yöntem: Katılımcı grubu, Yozgat’ta yaşayan farklı kuşaklardan erkek bireylerden oluşmaktadır. Maksimum çeşitlilik örneklemesi kullanılarak; farklı kuşaklardan, sosyoekonomik konumlardan, eğitim düzeylerinden ve aile yapılarından (çekirdek, geniş, göç deneyimli) toplam 30 baba seçilmiştir. Kuşak temsiliyetini sağlamak amacıyla geniş bir yaş aralığı gözetilmiştir. Katılımcılara aydınlatılmış onam formu sunulmuş ve istedikleri anda çalışmadan çekilebilecekleri bildirilmiştir. Veriler, babalıkta dijital emeğin temel bileşenlerini oluşturan üç ana tema altında toplanmıştır: dijital bakım, sosyal medya performansları ve dijital sorumluluk paylaşımı.

Bu araştırmada şu sorulara yanıt aranmıştır:

1.                   Dijitalleşme, babalık rollerinin kuşaklar arası dönüşümünü nasıl şekillendirmektedir?

2.                   Yozgat’ta yaşayan farklı kuşaklardan babalar dijital ebeveynlik pratiklerini nasıl deneyimlemektedir?

3.                   Dijital emek ve toplumsal cinsiyet rolleri, babalık pratiklerinin yeniden tanımlanmasında nasıl bir rol oynamaktadır?

4.                   Sosyal medya ve dijital platformlar, babalık performanslarının görünürlüğünü nasıl etkilemektedir?

Araştırmaya başlamadan önce Yozgat Bozok Üniversitesi Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Karar No: 2023-02/21). Etik onayın ardından çalışma yürütülmüştür. Toplanan veriler, tematik analiz yöntemiyle (Braun ve Clarke, 2006) çözümlenmiştir. Bu yöntem, verilerde tekrar eden temaların ve örüntülerin belirlenmesine ve bunların anlamlarının ortaya çıkarılmasına odaklanmaktadır. Veriler yazıya dökülmüş, katılımcı yanıtları kategorize edilip kodlanmış; kodlama birimleri belirlenmiş ve babalığın dönüşüm süreci kuramsal çıkarım ve ortak temalar (babalık, toplumsal değişim) üzerinden analiz edilmiştir.

Bulgular ve Tartışma: Bulgular üç ana tema etrafında yoğunlaşmaktadır: dijital bakım, sosyal medyada babalık performansı ve dijital sorumluluk paylaşımı. Her bir tema, dijital çağda babalığın dönüşümünün farklı bir boyutunu görünür kılarken; toplumsal cinsiyet normlarının dijital bağlamlarda nasıl sürdürüldüğü ya da yeniden üretildiğine dair bir tartışma alanı da açmaktadır.

Sosyal medya, babaların “ilgili baba” performanslarını mikro-ünlülük mantığı içinde sergiledikleri bir alan hâline gelmiştir. Özellikle kırsal bağlamlarda bu paylaşımlar, akrabalık ve topluluk çevrelerinde “aşırı duygusal”, “kadınsı” ya da “kılıbık” gibi etiketlerle damgalanabilmektedir. Bu durum, erkekliğin denetlenmesinin dijital alanda da yeniden üretildiğini göstermektedir. Bulgular, West ve Zimmerman’ın “doing gender” yaklaşımının dijital ortama taşınmasına imkân tanımakta; literatürde çoğunlukla anneler üzerinden tartışılan sergileyici ebeveynlik/şerenting pratiklerinin, babalar için de son derece önemli bir kimlik inşa aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Böylece çalışma, Türkiye bağlamında erkeklik, babalık ve sosyal medya arasındaki ilişkinin kırılgan ve müzakereye açık doğasını özgün biçimde görünür kılmaktadır.

Bir diğer bulgu, dijital araçların ev içi emek bölüşümünde eşitlikçi bir görünüm üretmesine karşın, bilişsel yükün büyük ölçüde annelerin omuzlarında kalmaya devam ettiğini göstermektedir. Paylaşılan takvimler, WhatsApp veli grupları, hatırlatma uygulamaları ve okul platformları, babaların sürece çoğu zaman “görüntüleme” ve “onaylama” düzeyinde katılmalarını sağlarken; mesaj takibi, planlama, örgütleme ve zaman yönetimi gibi bilişsel olarak yoğun işler anneler üzerinde birikmektedir. Bu bulgu, bakım emeğinin dijital bağlama taşınmasıyla ortaya çıkan “dijital zihinsel yük” tartışmasına kırsal bir örneklem ekleyerek literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Aynı zamanda dijitalleşmenin eşitliği otomatik olarak sağlamadığını; aksine toplumsal cinsiyet eşitsizliğini daha da görünmez kılabilen yeni mekanizmalar üretebildiğini göstermektedir. Çalışma, feminist politik iktisat çerçevesinde tartışılan görünmez bakım emeğinin dijitalleşme yoluyla yeniden üretildiğini ortaya koymaktadır.

Sonuç ve Öneriler: Bu çalışma, feminist politik iktisat bağlamında ele alınan görünmez bakım emeğinin dijitalleşme yoluyla nasıl yeniden üretildiğini göstermektedir. Federici (2012) ve Huws’un (2014) vurguladığı üzere, ev içi bakım emeği piyasa ilişkilerinin dışında konumlandırılarak görünmez kılınmaktadır. Bulgularımız, bu tartışmayı dijital bağlama taşıyarak; dijital araçların babaları süreçlere “daha ilgili” gösterse de, mesaj takibi, planlama ve dijital koordinasyon gibi bilişsel yüklerin büyük ölçüde annelerin üzerinde kaldığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla çalışma, bakım emeğinin dijital genişlemesinin mevcut toplumsal cinsiyet hiyerarşilerini dönüştürmekten ziyade yeniden üretebildiğini göstermektedir.

Okul-aile iletişiminde WhatsApp gibi enformel ve yük bindirici uygulamalar yerine; zaman sınırlaması ve içerik denetimi olan standartlaştırılmış dijital iletişim platformlarının kullanılması, özellikle anneler üzerindeki bilişsel yükü azaltacaktır. Ayrıca babaların dijital bakım süreçlerine katılımını artırmak amacıyla belediyeler ve sivil toplum kuruluşları tarafından “Babalık ve Dijital Yaşam” ile “Dijital Sorumluluk Paylaşımı” gibi eğitim ve destek programlarının yaygınlaştırılması da uygulanabilir bir öneri olarak öne çıkmaktadır.

الملخّص المنظَّم

مراجعة الأدبيات: تكشف هذه الدراسة، من خلال نموذج مدينة يوزغات، عن الكيفية التي يُعاد بها تشكيل ممارسات الأبوة عبر الأجيال في ظلّ الرقمنة، مقدِّمةً إسهامات مهمّة في أدبيات الأبوة على المستويين المفاهيمي والتجريبي. ففي المجتمعات التقليدية، غالبًا ما تُقترن الأبوة بنموذج ذكوري «صارم» و«سلطوي» و«متباعد عاطفيًا»، في حين تشهد المجتمعات الحديثة تحوّل صورة الأب من دور يقتصر على تلبية الاحتياجات الاقتصادية إلى دور أكثر انخراطًا في العمليات النمائية والعاطفية والتعليمية للطفل.

وينعكس هذا التحوّل في الأدبيات من خلال مفاهيم مثل «الأبوة الجديدة»، و«الأبوة التشاركية»، و«الأب المنخرط عاطفيًا»، بينما يظهر في السياق التركي بصورة أكثر وضوحًا ضمن إطار الفروق بين الأجيال. ويُميَّز الآباء الأصغر سنًا عن الأجيال السابقة بكونهم نشؤوا في بيئة تكنولوجية، ويتقنون استخدام الأدوات الرقمية، ويتعاملون مع الفضاءات الافتراضية باعتبارها امتدادًا طبيعيًا لممارساتهم اليومية، الأمر الذي ينعكس على أدوارهم في الرعاية واستراتيجياتهم في التنشئة الوالدية. ويقع في صميم هذا التحوّل مفهوم الرعاية الرقمية للأطفال (Digital Babysitting)، الذي يشير إلى مشاركة الآباء في عملية الرعاية من خلال الأدوات الرقمية والمنصّات الإلكترونية.

تجعل الرعاية الرقمية تواصل الأب مع الطفل مستقلًا عن الزمان والمكان، كما تتيح للآباء تطوير ممارسات جديدة تدعم جهودهم في الرعاية. وتُظهر ثيمة رعاية الأطفال الرقمية أنّ الآباء يستخدمون بكثرة الأجهزة اللوحية والهواتف والقصص الرقمية والأدوات القائمة على الذكاء الاصطناعي بوصفها وسائل لـ«تنظيم الانفعالات» أو «الإلهاء» أو «قضاء الوقت المشترك». ويكشف ذلك أنّ الآباء الأصغر سنًا يتبنّون الأدوات الرقمية بوصفها وسائل مساعدة تقدّم حلولًا عملية، غير أنّ هذا الاستخدام غالبًا ما يُنتج تجديدًا يغيّر جودة الرعاية بدلًا من تخفيف عبئها. ومن ثمّ، ينبغي النظر إلى رقمنة الأبوة لا باعتبارها ممارسة «تزيد من المشاركة»، بل بوصفها في كثير من الأحيان عملية «تُؤدِلِن الرعاية» وتحوّلها إلى أداة. ويحدّد مستوى الوصول الرقمي، ومستوى التعليم، وظروف العمل، والفرص التي يوفّرها مكان الإقامة (ريفي/حضري) مدى وكيفية استخدام الآباء للأدوات الرقمية. وعليه، فإنّ الرقمنة لا تُنتج تلقائيًا مساواة في أدوار الأبوة، بل تخلق تحوّلًا متعدد الطبقات ومتمايزًا يتفاعل مع الديناميات الاجتماعية القائمة. وبينما قد تُخفّف الأدوات الرقمية، التي تبدو ظاهريًا مشجِّعة على الطابع التشاركي للأبوة، من عبء الرعاية في بعض الحالات، فإنها قد تُنتج في حالات أخرى مشاركة سطحية من خلال أدلنة جودة العمل الرعائي.

المنهجية: تكوّنت مجموعة المشاركين من رجال ينتمون إلى أجيال مختلفة ويقيمون في مدينة يوزغات. وباستخدام أسلوب العيّنة ذات التنوع الأقصى، تم اختيار 30 أبًا من أجيال مختلفة، ومن مواقع اجتماعية-اقتصادية ومستويات تعليمية وبُنى أسرية متنوّعة (نووية، ممتدة، ذات تجربة هجرة). وقد روعي الحفاظ على نطاق عمري واسع لضمان تمثيل الأجيال. قُدِّمت للمشاركين استمارة الموافقة المستنيرة، وأُبلغوا بإمكانية الانسحاب من الدراسة في أي وقت. وجُمعت البيانات ضمن ثلاثة محاور رئيسة تُشكّل المكوّنات الجوهرية للعمل الرقمي في الأبوة: الرعاية الرقمية، وعروض الأبوة على وسائل التواصل الاجتماعي، وتقاسم المسؤوليات الرقمية.

سعت هذه الدراسة إلى الإجابة عن الأسئلة الآتية:

1.                  كيف تُشكّل الرقمنة التحوّل العابر للأجيال في أدوار الأبوة؟

2.                  كيف يختبر الآباء من أجيال مختلفة في يوزغات ممارسات الأبوة الرقمية؟

3.                  ما دور العمل الرقمي وأدوار النوع الاجتماعي في إعادة تعريف ممارسات الأبوة؟

4.                  كيف تؤثّر وسائل التواصل الاجتماعي والمنصّات الرقمية في إظهار أداءات الأبوة؟

وقبل الشروع في البحث، تم الحصول على موافقة لجنة الأخلاقيات بجامعة يوزغات بوزوك (قرار رقم: 2023-02/21). وبعد الحصول على الموافقة الأخلاقية، أُجريت الدراسة. وحُلِّلت البيانات باستخدام منهج التحليل الموضوعاتي (Braun & Clarke، 2006)، الذي يركّز على تحديد الثيمات والأنماط المتكرّرة في البيانات والكشف عن دلالاتها. وقد فُرِّغت البيانات كتابيًا، وصُنِّفت استجابات المشاركين ورُمِّزت ضمن التحليل الموضوعاتي، وحدِّدت وحدات الترميز، وتم تحليل عملية تحوّل الأبوة من خلال الاستدلال النظري والثيمات المشتركة (الأبوة، التغيّر الاجتماعي).

النتائج والمناقشة: تركّز النتائج على ثلاثة محاور رئيسة: الرعاية الرقمية، وأداء الأبوة على وسائل التواصل الاجتماعي، وتقاسم المسؤوليات الرقمية. وتُبرز كل ثيمة بُعدًا مختلفًا من تحوّل الأبوة في العصر الرقمي، كما تفتح مجالًا للنقاش حول كيفية الحفاظ على معايير النوع الاجتماعي أو إعادة إنتاجها في السياقات الرقمية.

أصبحت وسائل التواصل الاجتماعي فضاءً يعرض فيه الآباء أداءات «الأب المنخرط» ضمن منطق «الشهرة المصغّرة»، ولا سيّما في السياقات الريفية، حيث قد تُوصَف هذه المنشورات داخل دوائر القرابة والمجتمع بأنها «مفرطة في العاطفية» أو «أنثوية» أو «خاضعة للزوجة». وبذلك يُعاد إنتاج ضبط الذكورة في الفضاء الرقمي. وتتيح هذه النتائج نقل مقاربة «إنجاز النوع الاجتماعي» (doing gender) لدى ويست وزيمرمان إلى البيئة الرقمية، مبيّنةً أنّ ممارسات عرض الأبوة/مشاركة حياة الأطفال على الشبكات الاجتماعية، التي نوقشت في الأدبيات غالبًا من منظور الأمهات، تُعدّ أيضًا ممارسة بالغة الأهمية في بناء هوية الآباء. ومن ثمّ، تكشف الدراسة بصورة فريدة عن الطبيعة الهشّة والمتفاوض عليها للعلاقة بين الذكورة والأبوة ووسائل التواصل الاجتماعي في تركيا.

وتُظهر نتيجة أخرى أنّ الأدوات الرقمية، رغم إضفائها مظهرًا مساواتيًا على تقسيم العمل داخل المنزل، لا تزال تُبقي العبء المعرفي في معظمه على عاتق الأمهات. فالتقويمات المشتركة، ومجموعات أولياء الأمور على واتساب، وتطبيقات التذكير، ومنصّات المدارس، تتيح للآباء المشاركة غالبًا على مستوى «المشاهدة» و«الموافقة»، في حين تستمر المهام المعرفية المكثّفة مثل متابعة الرسائل، والتخطيط، والتنظيم، وإدارة الوقت في التراكم على الأمهات. وتُسهم هذه النتيجة إسهامًا مهمًا في الأدبيات من خلال إضافة عيّنة ريفية إلى نقاش «العبء الذهني الرقمي» الذي ينقل عمل الرعاية إلى سياق رقمي. كما تُظهر أنّ الرقمنة لا توفّر المساواة تلقائيًا، بل قد تُنتج آليات جديدة تجعل اللامساواة الجندرية أكثر خفاءً. وتبيّن الدراسة كيف يُعاد إنتاج عمل الرعاية غير المرئي، الذي نوقش في إطار الاقتصاد السياسي النسوي، عبر الرقمنة.

النتائج والتوصيات: تُظهر هذه الدراسة كيف يُعاد إنتاج عمل الرعاية غير المرئي، الذي يُناقَش في إطار الاقتصاد السياسي النسوي، من خلال الرقمنة. وكما تشير فيديريتشي (2012) وهيوز (2014)، فإنّ عمل الرعاية المنزلية يُجعل غير مرئي بوضعه خارج علاقات السوق. وتنقل نتائجنا هذا النقاش إلى السياق الرقمي، كاشفةً أنّ الأدوات الرقمية، رغم إظهارها الآباء بمظهر «الأكثر انخراطًا»، تُبقي العبء المعرفي—مثل متابعة الرسائل، والتخطيط، والتنسيق الرقمي—في معظمه على عاتق الأمهات. وبذلك تُبيّن الدراسة أنّ التوسّع الرقمي لعمل الرعاية قد يُعيد إنتاج البُنى الهرمية الجندرية القائمة بدلًا من تحويلها.

إنّ استبدال التطبيقات غير الرسمية والمُثقلة للأعباء، مثل واتساب، بمنصّات رقمية معيارية للتواصل بين المدرسة والأسرة، تتضمّن تحديدًا للوقت وضبطًا للمحتوى، من شأنه أن يُخفّف العبء المعرفي، ولا سيّما عن الأمهات. كما يُعدّ توسيع برامج التدريب والدعم من قبيل «الأبوة والحياة الرقمية» و«تقاسم المسؤولية الرقمية» من قِبل البلديات ومنظّمات المجتمع المدني، بهدف زيادة مشاركة الآباء في عمليات الرعاية الرقمية، توصيةً قابلة للتطبيق.

Résumé structuré:

Revue de la littérature: Cette recherche, menée à partir du cas de Yozgat, met en évidence la manière dont les pratiques de paternité intergénérationnelles sont reconfigurées par la numérisation, apportant des contributions significatives à la littérature sur la paternité tant sur le plan conceptuel qu’empirique. Dans les sociétés traditionnelles, la paternité est généralement associée à une masculinité « dure », autoritaire et émotionnellement distante, tandis que dans les sociétés modernes, la figure paternelle évolue d’un rôle centré exclusivement sur la satisfaction des besoins économiques vers une implication accrue dans les processus développementaux, émotionnels et éducatifs de l’enfant.

Cette transformation se reflète dans la littérature à travers des concepts tels que la « nouvelle paternité », la « paternité participative » et le « père émotionnellement impliqué ». Dans le contexte turc, ce changement apparaît de manière plus marquée dans le cadre des différences intergénérationnelles. Le fait que les jeunes pères aient grandi avec la technologie, maîtrisent les outils numériques et utilisent les environnements en ligne comme une extension naturelle de leurs pratiques quotidiennes les distingue des générations précédentes en matière de rôles de soin et de stratégies parentales. Au cœur de cette transformation se trouve le concept de garde d’enfants numérique (digital babysitting), qui renvoie à la participation des pères au processus de care à travers des outils numériques et des plateformes en ligne.

La garde d’enfants numérique rend la communication père-enfant indépendante du temps et de l’espace et permet aux pères de développer de nouvelles pratiques soutenant leurs efforts de soin. Le thème de la prise en charge numérique des enfants montre que les pères utilisent fréquemment des tablettes, des téléphones, des conteurs numériques et des outils fondés sur l’intelligence artificielle comme moyens de « régulation émotionnelle », de « distraction » ou de « partage du temps ». Cela révèle que les jeunes pères adoptent les outils numériques comme des dispositifs utiles offrant des solutions pratiques, mais que cet usage produit souvent un renouvellement qui transforme la qualité du care plutôt qu’il n’allège la charge de travail. Il apparaît ainsi nécessaire de considérer la numérisation de la paternité non pas comme une pratique qui « accroît la participation », mais souvent comme un processus qui « instrumentalise le care ». Le niveau d’accès au numérique, le niveau d’éducation, les conditions de travail et les opportunités offertes par le lieu de résidence (rural/urbain) déterminent l’ampleur et les modalités d’utilisation des outils numériques par les pères. Par conséquent, loin de produire automatiquement une égalité dans les rôles parentaux, la numérisation engendre une transformation multilayer et différenciée en interaction avec les dynamiques sociales existantes. Si, dans certains cas, les outils numériques peuvent alléger la charge du travail de care, dans d’autres, ils peuvent créer une participation superficielle en instrumentalisant la qualité du travail de soin.

Méthodologie: Le groupe de participants était composé d’hommes appartenant à différentes générations et résidant à Yozgat. En recourant à un échantillonnage à diversité maximale, 30 pères issus de générations, de positions socio-économiques, de niveaux d’éducation et de configurations familiales variées (nucléaires, étendues, avec expérience migratoire) ont été sélectionnés. Une large tranche d’âge a été retenue afin d’assurer une représentation intergénérationnelle. Les participants ont reçu un formulaire de consentement éclairé et ont été informés de leur droit de se retirer de l’étude à tout moment. Les données ont été recueillies autour de trois thèmes principaux constituant les composantes centrales du travail numérique dans la paternité : le care numérique, les performances de la paternité sur les réseaux sociaux et le partage des responsabilités numériques.

Cette recherche visait à répondre aux questions suivantes :

1.                   Comment la numérisation façonne-t-elle la transformation intergénérationnelle des rôles de paternité ?

2.                   Comment les pères de différentes générations vivant à Yozgat expérimentent-ils les pratiques de parentalité numérique ?

3.                   Quel rôle jouent le travail numérique et les rôles de genre dans la redéfinition des pratiques de paternité ?

4.                   Comment les réseaux sociaux et les plateformes numériques affectent-ils la visibilité des performances de la paternité ?

Avant le début de la recherche, une autorisation a été obtenue auprès du comité d’éthique de l’Université Yozgat Bozok (décision n° 2023-02/21). À la suite de cette approbation éthique, l’étude a été menée. Les données recueillies ont été analysées à l’aide de l’analyse thématique (Braun & Clarke, 2006), méthode qui se concentre sur l’identification des thèmes et des schémas récurrents dans les données et sur la mise au jour de leur signification. Les données ont été transcrites, les réponses des participants ont été catégorisées et codées, les unités de codage ont été déterminées et le processus de transformation de la paternité a été analysé à l’aide d’inférences théoriques et de thèmes communs (paternité, changement social).

Résultats et discussion: Les résultats s’articulent autour de trois thèmes principaux : le care numérique, la performance de la paternité sur les réseaux sociaux et le partage des responsabilités numériques. Chaque thème met en lumière une dimension distincte de la transformation de la paternité à l’ère numérique, tout en ouvrant une discussion sur la manière dont les normes de genre sont maintenues ou reproduites dans les contextes numériques.

Les réseaux sociaux sont devenus un espace dans lequel les pères mettent en scène leurs performances de « père impliqué » selon une logique de micro-célébrité. En particulier dans les contextes ruraux, ces publications peuvent être qualifiées, au sein des cercles de parenté et de la communauté, d’« excessivement émotionnelles », d’« efféminées » ou de « dominées par l’épouse ». Ainsi, le contrôle de la masculinité se trouve reproduit dans le champ numérique. Ces résultats permettent de transposer l’approche du « doing gender » de West et Zimmerman à l’environnement numérique et montrent que les pratiques de display parenting / sharenting, principalement analysées dans la littérature à travers le prisme des mères, constituent également une pratique de construction identitaire hautement significative pour les pères. L’étude révèle ainsi de manière originale la nature fragile et négociée de la relation entre masculinité, paternité et réseaux sociaux en Turquie.

Un autre résultat montre que, bien que les outils numériques produisent en apparence une division du travail domestique plus égalitaire, la charge cognitive demeure en grande partie supportée par les mères. Les calendriers partagés, les groupes WhatsApp de parents, les applications de rappel et les plateformes scolaires permettent aux pères de participer principalement au niveau de la « consultation » et de la « validation », tandis que les tâches cognitivement intensives telles que le suivi des messages, la planification, l’organisation et la gestion du temps continuent de s’accumuler sur les épaules des mères. Cette constatation apporte une contribution importante à la littérature en ajoutant un échantillon rural au débat sur la « charge mentale numérique », qui transpose le travail de care dans un contexte digital. Elle montre également que la numérisation ne garantit pas automatiquement l’égalité ; au contraire, elle peut engendrer de nouveaux mécanismes rendant les inégalités de genre encore plus invisibles. L’étude démontre ainsi que le travail de care invisible, analysé dans le cadre de l’économie politique féministe, est reproduit à travers la numérisation.

Conclusion et recommandations: Cette étude montre comment le travail de care invisible, discuté dans le cadre de l’économie politique féministe, est reproduit par la numérisation. Comme le soulignent Federici (2012) et Huws (2014), le travail domestique de care est rendu invisible en étant situé en dehors des relations marchandes. Nos résultats déplacent ce débat vers le contexte numérique et révèlent que, si les outils numériques peuvent donner l’apparence d’une implication accrue des pères, la charge cognitive — suivi des messages, planification et coordination numérique — demeure largement assumée par les mères. Ainsi, l’étude met en évidence que l’expansion numérique du travail de care tend à reproduire, plutôt qu’à transformer, les hiérarchies de genre existantes.

Le remplacement d’applications informelles et contraignantes telles que WhatsApp par des plateformes de communication école-famille standardisées, dotées de limites temporelles et d’un contrôle des contenus, permettrait de réduire la charge cognitive, en particulier pour les mères. Par ailleurs, l’élargissement de programmes de formation et de soutien tels que « Paternité et vie numérique » et « Partage des responsabilités numériques », portés par les municipalités et les organisations non gouvernementales afin d’accroître la participation des pères aux processus de care numérique, constitue également une recommandation réalisable.

Resumen estructurado:

Revisión de la literatura: Esta investigación, a partir del caso de Yozgat, pone de manifiesto cómo las prácticas de paternidad intergeneracionales se reconfiguran mediante la digitalización, aportando contribuciones significativas a la literatura sobre la paternidad tanto a nivel conceptual como empírico. En las sociedades tradicionales, la paternidad suele asociarse a una forma de masculinidad «dura», autoritaria y emocionalmente distante, mientras que en las sociedades modernas la figura paterna evoluciona desde un rol centrado exclusivamente en la provisión económica hacia otro más implicado en los procesos de desarrollo, emocionales y educativos del niño.

Esta transformación se refleja en la literatura a través de conceptos como «nueva paternidad», «paternidad participativa» y «padre emocionalmente implicado», y en el contexto turco se observa de manera más pronunciada dentro del marco de las diferencias intergeneracionales. El hecho de que los padres más jóvenes hayan crecido con la tecnología, dominen el uso de herramientas digitales y utilicen los entornos en línea como una extensión natural de sus prácticas cotidianas los diferencia de las generaciones anteriores en sus roles de cuidado y estrategias parentales. En el centro de esta transformación se encuentra el concepto de cuidado infantil digital (digital babysitting), que hace referencia a la participación de los padres en el proceso de cuidado a través de herramientas digitales y plataformas en línea.

El cuidado infantil digital hace que la comunicación padre-hijo sea independiente del tiempo y del espacio y permite a los padres desarrollar nuevas prácticas que apoyan sus esfuerzos de cuidado. El tema del cuidado digital de la infancia muestra que los padres utilizan con frecuencia tabletas, teléfonos, narradores digitales y herramientas basadas en inteligencia artificial como medios de «regulación emocional», «distracción» o «compartir tiempo juntos». Esto revela que los padres más jóvenes adoptan las herramientas digitales como recursos útiles que ofrecen soluciones prácticas, pero que este uso suele producir una renovación que transforma la calidad del cuidado más que aliviar la carga de trabajo. Por lo tanto, la digitalización de la paternidad debe considerarse no como una práctica que «aumenta la participación», sino a menudo como un proceso que «instrumentaliza el cuidado». El nivel de acceso digital, el nivel educativo, las condiciones laborales y las oportunidades que ofrece el lugar de residencia (rural/urbano) determinan el alcance y la forma en que los padres pueden utilizar las herramientas digitales. En consecuencia, en lugar de producir automáticamente igualdad en los roles de paternidad, la digitalización genera una transformación multicapa y diferenciada en interacción con las dinámicas sociales existentes. Si bien las herramientas digitales, que en apariencia fomentan la naturaleza participativa de la paternidad, pueden aliviar la carga del cuidado en algunos casos, en otros pueden crear una participación superficial al instrumentalizar la calidad del trabajo de cuidado.

Metodología: El grupo de participantes estuvo compuesto por hombres de diferentes generaciones que residen en Yozgat. Mediante un muestreo de máxima diversidad, se seleccionaron 30 padres de distintas generaciones, posiciones socioeconómicas, niveles educativos y configuraciones familiares (nucleares, extensas, con experiencia migratoria). Se mantuvo un amplio rango de edad para garantizar la representación intergeneracional. A los participantes se les proporcionó un formulario de consentimiento informado y se les informó de que podían retirarse del estudio en cualquier momento. Los datos se recopilaron en torno a tres temas principales que constituyen los componentes centrales del trabajo digital en la paternidad: el cuidado digital, las actuaciones de la paternidad en las redes sociales y el reparto de responsabilidades digitales.

Esta investigación buscó responder a las siguientes preguntas:

1.                   ¿Cómo configura la digitalización la transformación intergeneracional de los roles de paternidad?

2.                   ¿Cómo experimentan los padres de diferentes generaciones que viven en Yozgat las prácticas de crianza digital?

3.                   ¿Qué papel desempeñan el trabajo digital y los roles de género en la redefinición de las prácticas de paternidad?

4.                   ¿Cómo afectan las redes sociales y las plataformas digitales a la visibilidad de las actuaciones de la paternidad?

Antes de iniciar la investigación, se obtuvo la aprobación del Comité de Ética de la Universidad Yozgat Bozok (Decisión n.º 2023-02/21). Tras la aprobación ética, se llevó a cabo el estudio. Los datos recopilados se analizaron mediante el análisis temático (Braun y Clarke, 2006), un método que se centra en identificar temas y patrones recurrentes en los datos y en desvelar su significado. Los datos fueron transcritos, las respuestas de los participantes se categorizaron y codificaron, se determinaron las unidades de codificación y el proceso de transformación de la paternidad se analizó mediante inferencia teórica y temas comunes (paternidad, cambio social).

Resultados y discusión: Los resultados se centran en tres temas principales: el cuidado digital, la performance de la paternidad en las redes sociales y el reparto de responsabilidades digitales. Cada tema pone de relieve una dimensión diferente de la transformación de la paternidad en la era digital, al tiempo que abre un espacio de discusión sobre cómo las normas de género se mantienen o se reproducen en los contextos digitales.

Las redes sociales se han convertido en un espacio en el que los padres exhiben sus performances de «padre implicado» dentro de la lógica de la microcelebridad. Especialmente en contextos rurales, estas publicaciones pueden ser calificadas dentro de los círculos de parentesco y comunitarios como «excesivamente emocionales», «afeminadas» o «dominadas por la esposa». De este modo, el control de la masculinidad se reproduce en el ámbito digital. Estos hallazgos permiten trasladar el enfoque del «doing gender» de West y Zimmerman al entorno digital y demuestran que las prácticas de display parenting / sharenting, tratadas en la literatura principalmente desde la perspectiva de las madres, constituyen también una práctica de construcción identitaria altamente significativa para los padres. Así, el estudio revela de manera singular la naturaleza frágil y negociada de la relación entre masculinidad, paternidad y redes sociales en Turquía.

Otro hallazgo revela que, aunque las herramientas digitales producen en apariencia una división del trabajo doméstico más igualitaria, la carga cognitiva sigue recayendo en gran medida sobre las madres. Los calendarios compartidos, los grupos de WhatsApp de padres, las aplicaciones de recordatorio y las plataformas escolares permiten a los padres participar a menudo a nivel de «visualización» y «aprobación», mientras que las tareas cognitivamente intensivas como el seguimiento de mensajes, la planificación, la organización y la gestión del tiempo continúan acumulándose en las madres. Este hallazgo aporta una contribución significativa a la literatura al añadir una muestra rural al debate sobre la «carga mental digital», que traslada el trabajo de cuidado a un contexto digital. También muestra que la digitalización no proporciona automáticamente igualdad; por el contrario, crea nuevos mecanismos que pueden hacer aún más invisibles las desigualdades de género. El estudio demuestra cómo el trabajo de cuidado invisible, analizado en el marco de la economía política feminista, se reproduce a través de la digitalización.

Conclusiones y recomendaciones: Este estudio demuestra cómo el trabajo de cuidado invisible, discutido en el marco de la economía política feminista, se reproduce a través de la digitalización. Como señalan Federici (2012) y Huws (2014), el trabajo doméstico de cuidado se vuelve invisible al situarse fuera de las relaciones de mercado. Nuestros hallazgos trasladan este debate al contexto digital y revelan que, aunque las herramientas digitales pueden hacer que los padres parezcan «más implicados», la carga cognitiva —seguimiento de mensajes, planificación y coordinación digital— sigue recayendo en gran medida sobre las madres. Así, el estudio muestra que la expansión digital del trabajo de cuidado puede reproducir, en lugar de transformar, las jerarquías de género existentes.

La sustitución de aplicaciones informales y generadoras de carga como WhatsApp por plataformas digitales estandarizadas de comunicación entre la escuela y la familia, con límites temporales y control de contenidos, reducirá la carga cognitiva, especialmente para las madres. Además, la ampliación de programas de formación y apoyo como «Paternidad y vida digital» y «Reparto de responsabilidades digitales», promovidos por municipios y organizaciones no gubernamentales para aumentar la participación de los padres en los procesos de cuidado digital, constituye también una recomendación viable.

结构化摘要:

文献综述：

本研究以约兹加特（Yozgat）为案例，揭示了代际父职实践如何在数字化进程中被重新塑造，并在概念层面和实证层面为父职研究文献提供了重要贡献。在传统社会中，父职往往与一种“强硬”、威权且情感上疏离的男性气质相联系；而在现代社会中，父亲角色正从仅以满足经济需求为中心的角色，逐渐演变为更加积极参与儿童发展、情感与教育过程的角色。

这一转变在学术文献中体现为“新式父职”“参与式父职”和“情感投入型父亲”等概念；而在土耳其语境中，这种变化在代际差异的框架下尤为显著。年轻一代父亲成长于技术环境之中，熟练使用数字工具，并将在线环境视为日常实践的自然延伸，这使他们在照护角色与育儿策略方面与前几代明显不同。这一转型的核心是“数字化育儿”（digital babysitting），该概念指父亲通过数字工具和在线平台参与照护过程。

数字化育儿既使父子（女）沟通摆脱了时间和空间的限制，也使父亲能够发展出支持照护劳动的新实践方式。围绕数字化育儿主题的分析显示，父亲在育儿过程中频繁使用平板电脑、手机、数字故事机以及基于人工智能的工具，这些工具被用作“情绪调节”“转移注意力”或“共度时光”的媒介。这表明年轻父亲将数字工具视为提供实际解决方案的有用资源，但这种使用往往带来的并非劳动量的减轻，而是对照护质量的重构。因此，父职的数字化不应被简单理解为“提高参与度”的实践，而往往更应被视为一种“照护的工具化”。数字接入水平、教育程度、工作条件以及居住地（城乡）所提供的机会，共同决定了父亲使用数字工具的范围与方式。因此，数字化并不会自动带来父职角色的平等，而是在与既有社会动力的互动中，产生多层次且差异化的转型。表面上鼓励父职参与的数字工具，在某些情境下确实能够减轻照护负担，但在另一些情境中，却可能通过工具化照护劳动的质量，制造出一种表象性的参与。

方法论：

研究对象为居住在约兹加特的不同的世代男性。采用最大多样性抽样法，从不同世代、社会经济地位、教育水平及家庭结构（核心家庭、大家庭、有移民经历的家庭）中选取了30位父亲。为确保代际代表性，研究设置了较宽的年龄范围。所有参与者均签署了知情同意书，并被告知可在任何阶段退出研究。数据围绕构成父职数字劳动核心的三大主题进行收集：数字化照护、社交媒体表演以及数字责任分担。

本研究旨在回答以下问题：

1.                   数字化如何塑造父职角色的代际转型？

2.                   居住在约兹加特的不同世代父亲如何体验数字化育儿实践？

3.                   数字劳动与性别角色在重新界定父职实践中扮演何种角色？

4.                   社交媒体与数字平台如何影响父职表演的可见性？

在研究开始前，已获得约兹加特博佐克大学伦理委员会批准（决议编号：2023-02/21）。伦理审批完成后，研究正式启动。所收集的数据采用主题分析法（thematic analysis）（Braun & Clarke, 2006）进行分析。该方法侧重于识别数据中反复出现的主题与模式，并揭示其内在意义。具体过程包括数据转录、对参与者回应进行分类与编码、确定编码单元，并通过理论推演与共同主题（父职、社会变迁）来分析父职角色的转型过程。

研究发现与讨论：

研究结果聚焦于三个主要主题：数字化照护、社交媒体中的父职表演以及数字责任分担。每一个主题都揭示了数字时代父职转型的不同维度，同时也引发了关于性别规范在数字语境中如何被维持或再生产的讨论。

研究发现，社交媒体已成为父亲在“微名人”逻辑下展示其“参与型父亲”形象的空间；尤其在农村语境中，这类分享在亲属与社区圈子中可能被贴上“过度情绪化”“女性化”或“惧内”等标签。因此，对男性气质的规训在数字空间中得以再生产。这些发现使得将 West 与 Zimmerman 提出的“做性别（doing gender）”理论延伸至数字环境成为可能，并表明此前主要通过母亲视角讨论的展示式育儿／晒娃（display parenting / sharenting），同样也是父亲重要的身份建构实践。由此，本研究独特地揭示了在土耳其情境中，男性气质、父职与社交媒体之间关系的脆弱性与协商性。

Структурированное резюме:

Обзор литературы: Данное исследование на примере города Йозгат демонстрирует, каким образом межпоколенческие практики отцовства переосмысливаются под воздействием цифровизации, внося значимый вклад в исследования отцовства как на концептуальном, так и на эмпирическом уровнях. В традиционных обществах отцовство, как правило, ассоциируется с «жёсткой», авторитарной и эмоционально дистанцированной моделью маскулинности, тогда как в современных обществах фигура отца эволюционирует от роли, сосредоточенной исключительно на экономическом обеспечении, к роли, более активно вовлечённой в процессы развития, эмоционального и образовательного сопровождения ребёнка.

Эта трансформация отражается в научной литературе через такие понятия, как «новое отцовство», «участвующее отцовство» и «эмоционально вовлечённый отец», а в турецком контексте она проявляется особенно отчётливо в рамках межпоколенческих различий. Тот факт, что молодые отцы выросли в технологической среде, владеют цифровыми инструментами и используют онлайн-пространства как естественное продолжение своих повседневных практик, отличает их от предыдущих поколений с точки зрения ролей заботы и родительских стратегий. В центре данной трансформации находится концепция цифрового присмотра за детьми (digital babysitting), обозначающая участие отцов в процессе заботы посредством цифровых инструментов и онлайн-платформ.

Цифровой присмотр за детьми делает коммуникацию между отцом и ребёнком независимой от времени и пространства, а также позволяет отцам вырабатывать новые практики, поддерживающие их усилия по уходу. Тематика цифрового ухода за детьми показывает, что отцы часто используют планшеты, телефоны, цифровые рассказчики и инструменты на базе искусственного интеллекта в качестве средств «эмоциональной регуляции», «отвлечения» или «совместного времяпрепровождения». Это свидетельствует о том, что молодые отцы воспринимают цифровые технологии как полезные инструменты, предлагающие практические решения, однако такое использование чаще приводит не к снижению нагрузки, а к обновлению, изменяющему качество заботы. Следовательно, цифровизацию отцовства следует рассматривать не как практику, «увеличивающую участие», а зачастую как процесс, «инструментализирующий заботу». Уровень цифрового доступа, уровень образования, условия труда и возможности, предоставляемые местом проживания (сельская/городская среда), определяют масштаб и формы использования цифровых инструментов отцами. Таким образом, цифровизация не приводит автоматически к равенству в отцовских ролях, а формирует многоуровневую и дифференцированную трансформацию во взаимодействии с существующими социальными динамиками. В то время как цифровые инструменты, на поверхностном уровне поощряющие участие отцов, в одних случаях могут облегчать бремя заботы, в других они способны создавать поверхностное участие, инструментализируя качество труда по уходу.

Методология: Группа участников состояла из мужчин разных поколений, проживающих в Йозгате. С использованием выборки максимального разнообразия были отобраны 30 отцов из различных поколений, социально-экономических позиций, уровней образования и семейных конфигураций (нуклеарные, расширенные, с опытом миграции). Для обеспечения межпоколенческой представленности был сохранён широкий возрастной диапазон. Участникам была предоставлена форма информированного согласия, и они были проинформированы о возможности отказаться от участия в исследовании в любой момент. Сбор данных осуществлялся по трём основным темам, составляющим ядро цифрового труда в отцовстве: цифровая забота, представления отцовства в социальных сетях и распределение цифровых обязанностей.

Исследование стремилось ответить на следующие вопросы:

1.                   Каким образом цифровизация формирует межпоколенческую трансформацию ролей отцовства?

2.                   Как отцы разных поколений, проживающие в Йозгате, переживают практики цифрового родительства?

3.                   Какую роль играют цифровой труд и гендерные роли в переопределении практик отцовства?

4.                   Как социальные сети и цифровые платформы влияют на видимость отцовских перформансов?

До начала исследования было получено одобрение Этического комитета Университета Йозгат Бозок (решение № 2023-02/21). После получения этического одобрения исследование было проведено. Собранные данные были проанализированы с использованием тематического анализа (Braun & Clarke, 2006), который фокусируется на выявлении повторяющихся тем и паттернов в данных и раскрытии их смыслов. Данные были транскрибированы, ответы участников классифицированы и закодированы, определены единицы кодирования, а процесс трансформации отцовства проанализирован посредством теоретического вывода и общих тем (отцовство, социальные изменения).

Результаты и обсуждение: Результаты сосредоточены вокруг трёх основных тем: цифровая забота, отцовские перформансы в социальных сетях и распределение цифровых обязанностей. Каждая тема подчёркивает отдельное измерение трансформации отцовства в цифровую эпоху и одновременно открывает дискуссию о том, как гендерные нормы поддерживаются или воспроизводятся в цифровых контекстах.

Социальные сети стали пространством, в котором отцы демонстрируют свои перформансы «вовлечённого отца» в логике микро-знаменитости. Особенно в сельских контекстах такие публикации могут маркироваться в кругах родства и сообщества как «чрезмерно эмоциональные», «женоподобные» или «подкаблучные». Таким образом, контроль маскулинности воспроизводится в цифровом пространстве. Эти результаты позволяют перенести подход «doing gender» Уэста и Циммермана в цифровую среду и показывают, что практики демонстративного родительства/шерентинга, ранее обсуждавшиеся в литературе преимущественно применительно к матерям, являются также весьма значимой практикой конструирования идентичности для отцов. Тем самым исследование уникальным образом выявляет хрупкий и переговорный характер отношений между маскулинностью, отцовством и социальными сетями в Турции.

Другой результат показывает, что, несмотря на кажущуюся эгалитарность, создаваемую цифровыми инструментами в разделении домашнего труда, когнитивная нагрузка по-прежнему в значительной степени остаётся на матерях. Общие календари, родительские группы в WhatsApp, приложения-напоминания и школьные платформы позволяют отцам участвовать в процессе в основном на уровне «просмотра» и «одобрения», тогда как когнитивно интенсивные задачи — такие как отслеживание сообщений, планирование, организация и управление временем — продолжают накапливаться у матерей. Этот вывод вносит значимый вклад в литературу, добавляя сельскую выборку в обсуждение «цифровой ментальной нагрузки», переносящей труд по уходу в цифровой контекст. Он также демонстрирует, что цифровизация не обеспечивает равенство автоматически; напротив, она может создавать новые механизмы, делающие гендерное неравенство ещё менее заметным. Исследование показывает, каким образом невидимый труд по уходу, анализируемый в рамках феминистской политической экономии, воспроизводится посредством цифровизации.

Выводы и рекомендации: Данное исследование демонстрирует, каким образом невидимый труд по уходу, обсуждаемый в рамках феминистской политической экономии, воспроизводится через цифровизацию. Как указывают Федеричи (2012) и Хьюз (2014), домашний труд по уходу становится невидимым вследствие его размещения вне рыночных отношений. Наши результаты переносят это обсуждение в цифровой контекст и показывают, что, хотя цифровые инструменты могут создавать видимость «большей вовлечённости» отцов, когнитивная нагрузка — отслеживание сообщений, планирование и цифровая координация — в значительной степени остаётся на матерях. Тем самым исследование показывает, что цифровое расширение труда по уходу скорее воспроизводит, нежели трансформирует существующие гендерные иерархии.

Замена неформальных и обременительных приложений, таких как WhatsApp, на стандартизированные цифровые платформы коммуникации между школой и семьёй с ограничением времени и контролем содержания позволит снизить когнитивную нагрузку, особенно на матерей. Кроме того, расширение программ обучения и поддержки, таких как «Отцовство и цифровая жизнь» и «Разделение цифровой ответственности», реализуемых муниципалитетами и неправительственными организациями с целью повышения участия отцов в процессах цифровой заботы, представляется реализуемой рекомендацией.

संरचित सारांश:

साहित्य समीक्षा:

यह अध्ययन योज़गात (Yozgat) के उदाहरण के माध्यम से यह दर्शाता है कि डिजिटलकरण किस प्रकार पीढ़ियों के बीच पितृत्व की प्रथाओं को पुनः आकार देता है, और इस प्रकार पितृत्व-संबंधी साहित्य में वैचारिक तथा अनुभवजन्य दोनों स्तरों पर महत्वपूर्ण योगदान प्रदान करता है। पारंपरिक समाजों में पितृत्व को प्रायः ‘कठोर’, सत्तावादी और भावनात्मक रूप से दूरस्थ पुरुषत्व से जोड़ा जाता है; जबकि आधुनिक समाजों में पिता की भूमिका केवल आर्थिक आवश्यकताओं की पूर्ति तक सीमित न रहकर, बच्चे के विकासात्मक, भावनात्मक और शैक्षिक प्रक्रियाओं में अधिक सक्रिय भागीदारी की ओर विकसित हो रही है।

यह परिवर्तन साहित्य में ‘नया पितृत्व’, ‘सहभागी पितृत्व’ और ‘भावनात्मक रूप से संलग्न पिता’ जैसी अवधारणाओं के माध्यम से परिलक्षित होता है। तुर्की संदर्भ में यह परिवर्तन पीढ़ीगत भिन्नताओं के ढाँचे के भीतर और अधिक स्पष्ट रूप से दिखाई देता है। युवा पिता, जो प्रौद्योगिकी के साथ बड़े हुए हैं, डिजिटल उपकरणों के उपयोग में दक्ष हैं और ऑनलाइन वातावरण को अपनी दैनिक प्रथाओं के स्वाभाविक विस्तार के रूप में देखते हैं, अपनी देखभाल भूमिकाओं और पालन-पोषण रणनीतियों में पिछली पीढ़ियों से भिन्न हैं। इस परिवर्तन के केंद्र में ‘डिजिटल बेबीसिटिंग’ की अवधारणा है, जो डिजिटल उपकरणों और ऑनलाइन प्लेटफॉर्म के माध्यम से देखभाल प्रक्रिया में पिताओं की भागीदारी को संदर्भित करती है।

डिजिटल बेबीसिटिंग न केवल पिता-बच्चे के संचार को समय और स्थान की सीमाओं से मुक्त करती है, बल्कि पिताओं को देखभाल श्रम को सहारा देने वाली नई प्रथाएँ विकसित करने का अवसर भी प्रदान करती है। डिजिटल बाल-देखभाल विषय पर किए गए विश्लेषण से पता चलता है कि पिता बच्चों की देखभाल में टैबलेट, मोबाइल फ़ोन, डिजिटल कहानी सुनाने वाले उपकरणों तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता-आधारित साधनों का प्रायः ‘भावनात्मक नियंत्रण’, ‘ध्यान भटकाने’ या ‘साथ समय बिताने’ के साधन के रूप में उपयोग करते हैं। इससे यह स्पष्ट होता है कि युवा पिता डिजिटल उपकरणों को व्यावहारिक समाधान प्रदान करने वाले उपयोगी साधनों के रूप में अपनाते हैं, किंतु यह उपयोग अक्सर कार्यभार को कम करने के बजाय देखभाल की गुणवत्ता में परिवर्तन उत्पन्न करता है। यह संकेत करता है कि पितृत्व के डिजिटलकरण को ‘भागीदारी बढ़ाने’ वाली प्रथा के रूप में नहीं, बल्कि प्रायः ‘देखभाल के उपकरणीकरण’ के रूप में समझा जाना चाहिए। डिजिटल पहुँच का स्तर, शिक्षा स्तर, कार्य परिस्थितियाँ तथा निवास स्थान (ग्रामीण/शहरी) द्वारा उपलब्ध अवसर, इस बात को निर्धारित करते हैं कि पिता डिजिटल उपकरणों का किस सीमा तक और किस प्रकार उपयोग कर सकते हैं। अतः डिजिटलकरण स्वतः पितृत्व भूमिकाओं में समानता उत्पन्न नहीं करता, बल्कि मौजूदा सामाजिक गतिशीलताओं के साथ अंतःक्रिया में एक बहु-स्तरीय और विभेदित रूपांतरण पैदा करता है। यद्यपि डिजिटल उपकरण सतही रूप से पितृत्व की सहभागी प्रकृति को प्रोत्साहित करते प्रतीत होते हैं और कुछ स्थितियों में देखभाल के बोझ को कम कर सकते हैं, वहीं अन्य परिस्थितियों में वे देखभाल श्रम की गुणवत्ता को उपकरणीकृत करके केवल सतही भागीदारी उत्पन्न कर सकते हैं।

कार्यप्रणाली:

अध्ययन में योज़गात में रहने वाली विभिन्न पीढ़ियों के पुरुषों को प्रतिभागी समूह के रूप में शामिल किया गया। अधिकतम विविधता नमूनाकरण विधि का उपयोग करते हुए, विभिन्न पीढ़ियों, सामाजिक-आर्थिक स्थितियों, शिक्षा स्तरों तथा पारिवारिक संरचनाओं (एकल परिवार, संयुक्त परिवार, प्रवासी अनुभव वाले परिवार) से 30 पिताओं का चयन किया गया। पीढ़ीगत प्रतिनिधित्व सुनिश्चित करने के लिए आयु-सीमा व्यापक रखी गई। सभी प्रतिभागियों को सूचित सहमति प्रपत्र प्रदान किया गया और उन्हें यह बताया गया कि वे किसी भी समय अध्ययन से हट सकते हैं। डेटा का संग्रह पितृत्व में डिजिटल श्रम के मूल घटकों को दर्शाने वाले तीन प्रमुख विषयों के अंतर्गत किया गया: डिजिटल देखभाल, सोशल मीडिया पर प्रदर्शन, तथा डिजिटल जिम्मेदारियों का साझा करना।

इस अध्ययन में निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर खोजे गए:

1.                   डिजिटलकरण पितृत्व भूमिकाओं के पीढ़ीगत रूपांतरण को किस प्रकार आकार देता है?

2.                   योज़गात में रहने वाले विभिन्न पीढ़ियों के पिता डिजिटल पालन-पोषण प्रथाओं का अनुभव कैसे करते हैं?

3.                   पितृत्व प्रथाओं को पुनर्परिभाषित करने में डिजिटल श्रम और लैंगिक भूमिकाएँ क्या भूमिका निभाती हैं?

4.                   सोशल मीडिया और डिजिटल प्लेटफॉर्म पितृत्व प्रदर्शन की दृश्यता को कैसे प्रभावित करते हैं?

अध्ययन प्रारंभ करने से पूर्व योज़गात बो़ज़ोक विश्वविद्यालय की नैतिक समिति से स्वीकृति प्राप्त की गई (निर्णय संख्या: 2023-02/21)। नैतिक स्वीकृति के पश्चात अध्ययन आरंभ किया गया। एकत्रित डेटा का विश्लेषण थीमैटिक एनालिसिस (thematic analysis; Braun & Clarke, 2006) पद्धति के माध्यम से किया गया। यह पद्धति डेटा में बार-बार उभरने वाले विषयों और प्रतिरूपों की पहचान कर उनके अर्थ को स्पष्ट करने पर केंद्रित है। डेटा का लिप्यंतरण किया गया, प्रतिभागियों की प्रतिक्रियाओं को वर्गीकृत और कोडित किया गया, कोडिंग इकाइयों का निर्धारण किया गया तथा सैद्धांतिक निष्कर्षण और साझा विषयों (पितृत्व, सामाजिक परिवर्तन) के माध्यम से पितृत्व के रूपांतरण की प्रक्रिया का विश्लेषण किया गया।

निष्कर्ष और चर्चा:

अध्ययन के निष्कर्ष तीन मुख्य विषयों पर केंद्रित हैं: डिजिटल देखभाल, सोशल मीडिया पर पितृत्व प्रदर्शन, और डिजिटल जिम्मेदारियों का साझा करना। प्रत्येक विषय डिजिटल युग में पितृत्व के रूपांतरण के एक अलग आयाम को उजागर करता है तथा यह चर्चा भी प्रस्तुत करता है कि डिजिटल संदर्भों में लैंगिक मानदंड किस प्रकार बनाए रखे जाते हैं या पुनः उत्पादित होते हैं।

सोशल मीडिया एक ऐसा मंच बन गया है जहाँ पिता ‘सूक्ष्म-सेलिब्रिटी तर्कशास्त्र’ के अंतर्गत अपने ‘संलग्न पिता’ प्रदर्शन को प्रदर्शित करते हैं। विशेष रूप से ग्रामीण संदर्भों में, ऐसे पोस्ट रिश्तेदारी और सामुदायिक दायरों में ‘अत्यधिक भावुक’, ‘स्त्रीसुलभ’ या ‘पत्नी-नियंत्रित’ जैसे लेबलों से चिह्नित किए जा सकते हैं। इस प्रकार, पुरुषत्व का अनुशासन डिजिटल क्षेत्र में पुनः उत्पादित होता है। ये निष्कर्ष West और Zimmerman के ‘डूइंग जेंडर (doing gender)’ दृष्टिकोण को डिजिटल वातावरण में स्थानांतरित करने की अनुमति देते हैं और यह दर्शाते हैं कि साहित्य में अब तक मुख्यतः माताओं के दृष्टिकोण से चर्चा की गई प्रदर्शनात्मक पालन-पोषण/शेयरेंटिंग (display parenting/sharenting) पिताओं के लिए भी एक अत्यंत महत्वपूर्ण पहचान-निर्माण प्रथा है। इस प्रकार यह अध्ययन तुर्की संदर्भ में पुरुषत्व, पितृत्व और सोशल मीडिया के बीच संबंध की नाजुक तथा संवाद-आधारित प्रकृति को विशिष्ट रूप से उजागर करता है।

एक अन्य महत्वपूर्ण निष्कर्ष यह दर्शाता है कि यद्यपि डिजिटल उपकरण घरेलू श्रम विभाजन में सतही रूप से समानता का आभास उत्पन्न करते हैं, फिर भी संज्ञानात्मक बोझ मुख्यतः माताओं पर ही बना रहता है। साझा कैलेंडर, WhatsApp अभिभावक समूह, रिमाइंडर ऐप्स और स्कूल प्लेटफॉर्म पिताओं को ‘देखने’ और ‘स्वीकृति देने’ के स्तर पर प्रक्रिया में भाग लेने की अनुमति देते हैं, जबकि संदेशों की निगरानी, योजना बनाना, संगठन और समय प्रबंधन जैसे उच्च संज्ञानात्मक कार्य निरंतर माताओं पर संचित होते रहते हैं। यह निष्कर्ष ‘डिजिटल मेंटल लोड’ की चर्चा में एक नया ग्रामीण नमूना जोड़कर साहित्य में महत्वपूर्ण योगदान देता है, जो देखभाल श्रम को डिजिटल संदर्भ में स्थानांतरित करता है। साथ ही यह भी दर्शाता है कि डिजिटलकरण स्वतः समानता प्रदान नहीं करता; बल्कि इसके विपरीत, यह ऐसे नए तंत्र उत्पन्न कर सकता है जो लैंगिक असमानता को और अधिक अदृश्य बना दें। यह अध्ययन स्पष्ट करता है कि नारीवादी राजनीतिक अर्थशास्त्र के ढाँचे में चर्चा की गई अदृश्य देखभाल श्रम, डिजिटलकरण के माध्यम से किस प्रकार पुनः उत्पादित होती है।

परिणाम और सुझाव:

यह अध्ययन दर्शाता है कि नारीवादी राजनीतिक अर्थशास्त्र के ढाँचे में चर्चा की गई अदृश्य देखभाल श्रम, डिजिटलकरण के माध्यम से पुनः उत्पादित होती है। Federici (2012) और Huws (2014) के अनुसार, घरेलू देखभाल श्रम को बाज़ार संबंधों के बाहर स्थित करके अदृश्य बना दिया जाता है। हमारे निष्कर्ष इस चर्चा को डिजिटल संदर्भ में स्थानांतरित करते हैं और यह उजागर करते हैं कि यद्यपि डिजिटल उपकरण पिताओं को प्रक्रियाओं में ‘अधिक संलग्न’ दिखा सकते हैं, फिर भी संदेश निगरानी, योजना और डिजिटल समन्वय जैसे संज्ञानात्मक बोझ मुख्यतः माताओं पर ही बना रहता है। इस प्रकार अध्ययन यह दर्शाता है कि देखभाल श्रम का डिजिटल विस्तार मौजूदा लैंगिक पदानुक्रमों को रूपांतरित करने के बजाय उन्हें पुनः उत्पादित कर सकता है।

विद्यालय-परिवार संचार में WhatsApp जैसे अनौपचारिक और बोझिल अनुप्रयोगों के स्थान पर समय-सीमा और सामग्री-नियंत्रण वाली मानकीकृत डिजिटल संचार प्रणालियों को अपनाना, विशेष रूप से माताओं पर पड़ने वाले संज्ञानात्मक बोझ को कम करेगा। इसके अतिरिक्त, पिताओं की डिजिटल देखभाल प्रक्रियाओं में भागीदारी बढ़ाने के लिए नगरपालिकाओं और गैर-सरकारी संगठनों द्वारा ‘पितृत्व और डिजिटल जीवन’ तथा ‘डिजिटल जिम्मेदारी का साझा करना’ जैसे प्रशिक्षण और समर्थन कार्यक्रमों का विस्तार भी एक व्यवहार्य सुझाव है।