Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'deki araştırma üniversiteleri kütüphanelerinin web sitelerinde sunulan araştırma destek hizmetlerinin görünürlüğünü ve kapsamını değerlendirmektir. Üniversite kütüphanelerinin geleneksel kaynak sağlayıcı rolünden stratejik araştırma ortağı rolüne geçiş sürecinde, bu dönüşümün dijital arayüzlere ne ölçüde yansıdığı kritik bir başarı faktörüdür. Araştırmanın evrenini, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından “Araştırma Üniversitesi” olarak ilan edilen 20 Devlet ve 3 Vakıf olmak üzere toplam 23 yükseköğretim kurumu oluşturmaktadır. Veriler, uluslararası standartlar temel alınarak geliştirilen 17 kriterli bir “Araştırma Destek Hizmetleri Görünürlük Kontrol Listesi” kullanılarak web tabanlı içerik analizi yöntemiyle toplanmıştır. Kütüphane web siteleri; erişim, yayın desteği, akademik görünürlük, veri yönetimi ve iletişim kategorileri altında incelenmiştir. Analiz sonucunda, veritabanı erişimi ve intihal önleme desteği gibi temel hizmetlerin tüm üniversitelerde (%100) standartlaştığı görülmüştür. Ancak ileri düzey hizmetlerde belirgin bir ayrışma tespit edilmiştir. Vakıf üniversiteleri ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE), Araştırma Verisi Yönetimi ve kullanıcı odaklı arayüz tasarımı konularında yüksek görünürlük sergilerken; köklü devlet üniversitelerinin web sitelerinde ağırlıklı olarak idari organizasyon yapısını yansıttığı ve yeni nesil araştırma hizmetlerinin görünürlüğünün düşük olduğu saptanmıştır. Çalışma, üniversite kütüphaneleri arasındaki dijital uçurumun kaynağa erişim boyutundan hizmet sunum mimarisi boyutuna kaydığını ortaya koymakta ve devlet üniversitelerinin araştırma döngüsünü daha iyi destekleyebilmek için kullanıcı merkezli ve portal tabanlı bir yaklaşımı benimsemeleri gerektiğini önermektedir.

Abstract

This study aims to evaluate the visibility and scope of research support services offered on the websites of Research University libraries in Türkiye. As academic libraries transition from traditional resource providers to strategic research partners, reflecting this role on their digital interfaces becomes critical. The research universe comprises 23 higher education institutions -20 State and 3 foundation universities) designated as “Research Universities” by the Council of Higher Education (YÖK). Data were collected using a web-based content analysis method, utilizing a “Research Support Services Visibility Checklist” consisting of 17 criteria developed based on international standards (LIBER, ACRL). Library websites were examined under the categories of access, publication support, academic visibility, data management, and communication. The findings reveal that while basic services, such as database access and plagiarism detection support, are universally available (%100), there is a significant divergence in advanced services. Foundation universities and the Izmir Institute of Technology (IZTECH) have demonstrated high visibility in Research Data Management (RDM) and user-oriented interface design. In contrast, established state universities predominantly reflect an administrative organizational structure on their websites, resulting in lower visibility for new-generation research services. The study concludes that the digital divide among university libraries has shifted from "access to resources" to "service delivery architecture" and suggests that state universities should adopt a more user-centric, portal-based approach to better support the research lifecycle.

Structured Abstract:

In the higher education ecosystem, 'research universities' are defined not merely by their teaching activities but by their capacity to produce high-impact research, innovation, and knowledge. In Türkiye, the Council of Higher Education (CoHE) has officially designated certain institutions as research universities under the "Research-Orientated Mission Differentiation and Specialisation Program". However, transforming into a research-intensive institution requires far more than an administrative label; it demands a robust and sustainable support infrastructure in which academic libraries play a central role. The primary aim of this study is to evaluate the extent to which the libraries of the 23 research universities in Türkiye render their research support services visible and accessible on their websites. The study approaches digital findability—rather than the mere existence of a service—as the core problem, since a service that cannot be located within the user interface effectively does not exist for the researcher. Accordingly, the study seeks to answer three questions: (1) to what extent do research university libraries render their support services visible on their websites; (2) is there a statistically significant difference in the digital visibility of services between foundation and state universities; and (3) are strategically important contemporary services, particularly Research Data Management (RDM) and Open Science tools, represented at an adequate level?

Academic libraries form the backbone of the research infrastructure and are expected to evolve from traditional repositories into dynamic providers of “research support services” that span the entire research lifecycle. In the digital age, the visibility and accessibility of these services through web platforms have become as critical as physical collections, because the library website is the first—and often the only—gateway through which a researcher encounters the library. A researcher who never physically visits the library expects immediate access to specific tools such as Article Processing Charge (APC) discounts, predatory journal warnings, and, most importantly, RDM support. Building on Dempsey's (2016) notion of the "library in the life of the user" and on international frameworks such as the Association of College and Research Libraries (ACRL) standards for libraries in higher education (2018), the Association of European Research Libraries (LIBER) open science roadmap (2018), and the Research Data Alliance (RDA) recommendations (2016), this study positions the digital service architecture of research university libraries as an integral dimension of library quality and research support services. It thereby addresses a gap in the national literature, where existing research tends to focus on whether a service exists rather than on how easily researchers can locate it within the interface, thus separating institutions that merely list services from those that make them usable.

The study was designed as a web-based content analysis, a quantitative approach for the systematic and objective examination of services. The population comprised all 23 institutions—20 state and 3 foundation universities—officially designated as “research universities" by CoHE; because the entire population was targeted, no sampling was performed. Data were collected in July 2025 by visiting the official library websites of these institutions, following the web content analysis methodology defined by McMillan (2000). The researcher developed a “Research Support Services Visibility Checklist” grounded in international academic library standards (ACRL, 2018; LIBER, 2018; Research Data Alliance, 2016). The instrument comprised five main dimensions and 17 criteria: access and visibility (navigation), publication support, academic visibility and impact, research data management, and communication and training. Each criterion was scored as “present (1)” or “absent (0)", yielding a maximum score of 17. A service was coded as present only when the relevant link was functional and directed the user to the promised service or tool. To minimise the subjectivity inherent in a single-coder design, the stability (time-invariance) principle proposed by Weber (1990) was adopted through an intra-coder (test–retest) reliability strategy: following the initial coding (July 2025), a two-month washout period was observed, after which the dataset was blindly recoded in September 2025, and the percentage of agreement exceeded 90%. The data were analysed descriptively, and the difference between institution types was tested with the non-parametric Mann–Whitney U test (p < 0.05) using the SPSS software package.

The analysis reveals a distinct digital visibility gap. All three foundation universities (Bilkent, Koç, and Sabancı) and the Izmir Institute of Technology (IZTECH)—a state university—achieved a full score of 17/17, integrating every critical component into their interfaces through dedicated “For Researchers” navigation menus and advanced RDM tools. Three established state universities (METU, ITU, and Boğaziçi) showed high visibility (14–16), while the remaining 16 state universities clustered in the “basic visibility” band (9–13). At the criterion level, database access, off-campus access, and plagiarism-detection support were universal (100%), whereas RDM introduction (30%) and DMP tools (26%) were scarce. The comparison by institution type showed identical performance in access and publication support (100% each) but widening gaps in academic visibility (+15%), communication and navigation (+75%), and data management (+85%) in favour of foundation universities. The Mann–Whitney U test confirmed a statistically significant difference between the visibility scores of foundation universities (mean rank = 19.00) and state universities (mean rank = 11.20), U = 6.00; p = 0.010, thereby supporting the research hypothesis (H1). These results align with international findings (e.g., Yoon & Schultz, 2017; Sterner, 2024) that the existence of a service does not guarantee its visibility and extend them by showing that, in the Turkish context, the divide is now driven by institutional vision and service architecture rather than by resource access alone.

The study concludes that the digital divide among Turkish research university libraries has shifted from “access to resources” to “service-delivery architecture". While these libraries have standardised basic, technical services, most state universities have not yet translated next-generation services—particularly RDM, publication consultancy, and impact analysis—into visible, user-centred web interfaces, instead reflecting an administrative organisational hierarchy. The IZTECH case demonstrates that high digital visibility is a function of institutional vision rather than budget alone and that a state university can attain full compliance. The study recommends that state university libraries abandon hierarchy-driven navigation, adopt user-centred and portal-based designs (e.g., “For Researchers” gateways), and consolidate scattered services under strategic headings; it further recommends that CoHE incorporate the digital visibility of services into its university monitoring and evaluation criteria. These findings contribute a service-architecture perspective to scholarly communication and library web-usability research and offer actionable strategies for both practitioners and policymakers.

              Yapılandırılmış Özet:

Yükseköğretim ekosisteminde “Araştırma Üniversiteleri” yalnızca eğitim-öğretim faaliyetleriyle değil; yüksek etkili araştırma, inovasyon ve bilgi üretme kapasiteleriyle tanımlanmaktadır. Türkiye’de Yükseköğretim Kurulu (YÖK), “Araştırma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Programı” kapsamında belirli kurumları resmî olarak araştırma üniversitesi ilan etmiştir. Ancak bir kurumun araştırma yoğun bir kimliğe dönüşmesi, idari bir etiketin çok ötesinde; sürdürülebilir ve güçlü bir destek altyapısını gerektirmekte, bu altyapıda üniversite kütüphaneleri merkezî bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’deki 23 araştırma üniversitesi kütüphanesinin araştırma destek hizmetlerini web sitelerinde ne ölçüde görünür ve erişilebilir kıldığını değerlendirmektir. Çalışma, hizmetin yalnızca varlığını değil, dijital bulunabilirliğini temel sorun olarak ele almaktadır; çünkü kullanıcı arayüzünde bulunamayan bir hizmet, araştırmacı açısından fiilen yok hükmündedir. Bu doğrultuda araştırma şu sorulara yanıt aramaktadır: (1) Araştırma üniversitesi kütüphaneleri araştırma destek hizmetlerini web sitelerinde ne düzeyde görünür kılmaktadır; (2) Dijital hizmetlerin görünürlüğü açısından vakıf ve devlet üniversiteleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var mıdır; (3) Araştırma Verisi Yönetimi (AVY) ve Açık Bilim araçları başta olmak üzere stratejik öneme sahip güncel hizmetler yeterli düzeyde temsil edilmekte midir?

Üniversite kütüphaneleri, araştırma altyapısının belkemiğini oluşturmakta ve geleneksel kaynak deposu rolünden sıyrılarak araştırma döngüsünün tüm aşamalarını kapsayan dinamik bir araştırma destek hizmetleri sağlayıcısına dönüşmesi beklenmektedir. Dijital çağda bu hizmetlerin web platformları üzerinden görünürlüğü ve erişilebilirliği, en az fiziksel dermeler kadar kritik hâle gelmiştir; çünkü kütüphane web sitesi, araştırmacının kütüphaneyle karşılaştığı ilk ve çoğu zaman tek kapıdır. Fiziksel kütüphaneye hiç uğramayan bir araştırmacı; makale işlem ücreti indirimleri, yağmacı dergi uyarıları ve en önemlisi AVY desteği gibi kritik araçlara doğrudan erişmeyi beklemektedir. Dempsey'in (2016) "kullanıcının hayatındaki kütüphane" kavramından ve Association of College and Research Libraries (ACRL) yüksek öğretim kütüphaneleri standartları (2018), Association of European Research Libraries (LIBER) açık bilim yol haritası (2018) ile Research Data Alliance (RDA) önerileri (2016) gibi uluslararası çerçevelerden hareketle, bu çalışma araştırma üniversitesi kütüphanelerinin dijital hizmet mimarisini kütüphane kalitesi ve araştırma destek hizmetlerinin ayrılmaz bir boyutu olarak konumlandırmaktadır. Böylece, mevcut araştırmaların çoğunlukla hizmetin varlığına odaklanıp araştırmacının onu arayüzde ne kadar kolay bulabildiğini göz ardı etmesinden kaynaklanan ulusal literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Soruyu hizmet mimarisi düzeyinde ele almak, yalnızca hizmete sahip olan kurumlar ile bu hizmeti gerçekten kullanılabilir kılan kurumları birbirinden ayırt etmeye olanak tanımaktadır.

Araştırma, hizmetlerin sistematik, nesnel ve sayısal biçimde incelenmesine olanak tanıyan nicel bir yaklaşım olan web tabanlı içerik analizi deseninde kurgulanmıştır. Araştırmanın evrenini, YÖK tarafından “Araştırma Üniversitesi” statüsü verilen 20 devlet ve 3 vakıf olmak üzere toplam 23 kurum oluşturmaktadır; evrenin tamamına ulaşılması hedeflendiğinden ayrıca örneklem seçimine gidilmemiştir. Veriler, McMillan (2000) tarafından tanımlanan web içerik analizi metodolojisi izlenerek Temmuz 2025’te kurumların resmî kütüphane web siteleri ziyaret edilerek toplanmıştır. Araştırmacı tarafından; uluslararası akademik kütüphane standartları (ACRL, 2018; LIBER, 2018; Research Data Alliance, 2016) temel alınarak “Araştırma Destek Hizmetleri Görünürlük Kontrol Listesi” geliştirilmiştir. Araç; erişim ve görünürlük (navigasyon), yayın desteği, akademik görünürlük ve etki, araştırma verisi yönetimi ile iletişim ve eğitim olmak üzere beş ana boyut ve 17 kriterden oluşmaktadır. Her kriter “Var (1)” veya “Yok (0)” şeklinde puanlanarak en fazla 17 puan elde edilebilmiştir. Bir hizmetin “var” olarak kodlanabilmesi için ilgili bağlantının çalışır durumda olması ve kullanıcıyı doğrudan vaat edilen hizmete/araca yönlendirmesi şartı aranmıştır. Tek kodlayıcılı desende oluşabilecek öznellik riskini en aza indirmek amacıyla Weber’in (1990) önerdiği zamanda değişmezlik (stability) ilkesi benimsenmiş; kodlayıcı içi (test-tekrar test) tutarlılık stratejisi izlenmiştir. İlk kodlamanın (Temmuz 2025) ardından iki aylık bekleme (washout) süresi tanınmış, veri seti Eylül 2025’te körleme yöntemiyle yeniden kodlanmış ve uyum yüzdesinin %90’ın üzerinde olduğu görülmüştür. Veriler betimsel olarak çözümlenmiş; kurum türleri arasındaki fark, SPSS paket programı kullanılarak parametrik olmayan Mann-Whitney U testiyle (p < 0,05) sınanmıştır.

Analiz, belirgin bir dijital görünürlük farklılığı ortaya koymuştur. Üç vakıf üniversitesinin tamamı (Bilkent, Koç ve Sabancı) ve bir devlet kurumu olan İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE) 17/17 tam puana ulaşarak tüm kritik bileşenleri “Araştırmacılar İçin” özel menüler ve ileri AVY araçlarıyla arayüzlerine entegre etmiştir. Köklü üç devlet üniversitesi (ODTÜ, İTÜ ve Boğaziçi) yüksek görünürlük (14-16) sergilerken, kalan 16 devlet üniversitesi “temel görünürlük” bandında (9-13) yoğunlaşmıştır. Kriter düzeyinde; veritabanı erişimi, kampüs dışı erişim ve intihal önleme desteği tüm kurumlarda (%100) mevcutken, AVY tanıtımı (%30) ve VYP araçları (%26) oldukça sınırlı kalmıştır. Kurum türüne göre karşılaştırmada erişim ve yayın desteği her iki grupta da (%100) eşitken; akademik görünürlük (+%15), iletişim ve navigasyon (+%75) ile veri yönetimi (+%85) kategorilerinde vakıf üniversiteleri lehine belirgin farklar oluşmuştur. Mann-Whitney U testi, vakıf üniversitelerinin görünürlük puanları (Sıra Ort.=19,00) ile devlet üniversitelerinin puanları (Sıra Ort.=11,20) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark doğrulamıştır (U=6,00; p=0,010); bu sonuç araştırmanın H1 hipotezini desteklemektedir. Bulgular, hizmetin varlığının görünürlüğünü garanti etmediğini ortaya koyan uluslararası çalışmalarla (örn. Yoon ve Schultz, 2017; Sterner, 2024) örtüşmekte; Türkiye bağlamında uçurumun artık yalnızca kaynağa erişimden değil, kurumsal vizyon ve hizmet mimarisinden kaynaklandığını göstererek bu bulguları genişletmektedir.

Çalışma, Türkiye’deki araştırma üniversiteleri kütüphaneleri arasındaki dijital uçurumun “kaynağa erişim” boyutundan “hizmet sunum mimarisi” boyutuna kaydığını ortaya koymaktadır. Bu kütüphaneler temel ve teknik hizmetleri standartlaştırmış olsa da devlet üniversitelerinin çoğu; başta AVY, yayın danışmanlığı ve etki analizi olmak üzere yeni nesil hizmetleri görünür ve kullanıcı odaklı arayüzlere taşıyamamış, bunun yerine idari organizasyon hiyerarşisini yansıtmıştır. İYTE örneği, yüksek dijital görünürlüğün yalnızca bütçeyle değil kurumsal vizyonla ilişkili olduğunu ve bir devlet üniversitesinin de tam uyum sağlayabileceğini göstermektedir. Çalışma; devlet üniversitesi kütüphanelerinin hiyerarşi temelli navigasyonu terk ederek kullanıcı odaklı ve portal tabanlı tasarımları benimsemesini, dağınık hizmetleri stratejik başlıklar altında toplamasını ve YÖK’ün hizmetlerin dijital görünürlüğünü üniversite izleme ve değerlendirme kriterlerine dâhil etmesini önermektedir. Bulgular, bilimsel iletişim ve kütüphane web kullanılabilirliği literatürüne hizmet mimarisi perspektifi kazandırmakta; uygulayıcılar ve politika yapıcılar için eyleme dönük stratejiler sunmaktadır.

ملخص منظم

في النظام الأكاديمي للتعليم العالي، لا تُعرَّف «الجامعات البحثية» بمجرد أنشطتها التعليمية فحسب، بل بقدرتها على إنتاج أبحاث وابتكارات ومعارف ذات تأثير كبير. وفي تركيا، قام مجلس التعليم العالي (CoHE) بتصنيف بعض المؤسسات رسميًا كجامعات بحثية في إطار «برنامج التمايز والتخصص في المهام الموجهة نحو البحث». ومع ذلك، فإن التحول إلى مؤسسة تعتمد بشكل مكثف على البحث يتطلب أكثر بكثير من مجرد تصنيف إداري؛ فهو يتطلب بنية تحتية داعمة قوية ومستدامة تلعب فيها المكتبات الأكاديمية دورًا محوريًّا. الهدف الأساسي لهذه الدراسة هو تقييم مدى قيام مكتبات الجامعات البحثية الـ23 في تركيا بجعل خدمات دعم البحث التي تقدمها مرئية ومتاحة على مواقعها الإلكترونية. تتناول الدراسة «إمكانية العثور الرقمي» — بدلاً من مجرد وجود الخدمة — باعتبارها المشكلة الأساسية، حيث إن الخدمة التي لا يمكن العثور عليها داخل واجهة المستخدم لا تُعتبر موجودة فعليًّا بالنسبة للباحث. وبناءً على ذلك، تسعى الدراسة إلى الإجابة عن ثلاثة أسئلة: (1) إلى أي مدى تُظهر مكتبات الجامعات البحثية خدمات الدعم التي تقدمها على مواقعها الإلكترونية؛ (2) هل هناك فرق ذو دلالة إحصائية في مدى ظهور الخدمات رقميًّا بين الجامعات الخاصة والجامعات الحكومية؛ و(3) هل الخدمات المعاصرة ذات الأهمية الاستراتيجية، ولا سيما إدارة بيانات البحث (RDM) وأدوات العلوم المفتوحة، ممثلة بمستوى كافٍ؟

تشكل المكتبات الأكاديمية العمود الفقري للبنية التحتية البحثية، ويُتوقع منها أن تتطور من مستودعات تقليدية إلى مزودي «خدمات دعم البحث» ديناميكيين تغطي دورة حياة البحث بأكملها. في العصر الرقمي، أصبحت ظهور هذه الخدمات وإمكانية الوصول إليها عبر منصات الويب أمرًا بالغ الأهمية بقدر أهمية المجموعات المادية، لأن موقع المكتبة الإلكتروني هو البوابة الأولى — وغالبًا الوحيدة — التي يتعرف من خلالها الباحث على المكتبة. فالباحث الذي لا يزور المكتبة فعليًّا يتوقع الوصول الفوري إلى أدوات محددة مثل خصومات رسوم معالجة المقالات (APC)، والتحذيرات من المجلات الاستغلالية، والأهم من ذلك، دعم إدارة بيانات البحث (RDM). بناءً على مفهوم ديمبسي (2016) لـ«المكتبة في حياة المستخدم» وعلى الأطر الدولية مثل معايير رابطة المكتبات الجامعية والبحثية (ACRL) للمكتبات في التعليم العالي (2018)، خريطة طريق العلوم المفتوحة لرابطة المكتبات البحثية الأوروبية (LIBER) (2018)، وتوصيات تحالف بيانات البحث (RDA) (2016)، تُضع هذه الدراسة بنية الخدمات الرقمية لمكتبات الجامعات البحثية كبعد لا يتجزأ من جودة المكتبة وخدمات دعم البحث. وبذلك، تعالج الدراسة فجوة في الأدبيات الوطنية، حيث تميل الأبحاث الحالية إلى التركيز على ما إذا كانت الخدمة موجودة أم لا، بدلاً من التركيز على مدى سهولة عثور الباحثين عليها داخل الواجهة، مما يفصل بين المؤسسات التي تكتفي بإدراج قائمة بالخدمات وتلك التي تجعلها قابلة للاستخدام.

صُممت الدراسة كتحليل محتوى قائم على الويب، وهو نهج كمي للفحص المنهجي والموضوعي للخدمات. وشملت العينة جميع المؤسسات البالغ عددها 23 مؤسسة — 20 جامعة حكومية و3 جامعات تابعة لمؤسسات خيرية — التي صنّفها مجلس التعليم العالي (CoHE) رسميًا على أنها «جامعات بحثية»؛ ونظرًا لاستهداف العينة بأكملها، لم يتم إجراء أي عملية أخذ عينات. تم جمع البيانات في يوليو 2025 من خلال زيارة المواقع الإلكترونية الرسمية لمكتبات هذه المؤسسات، باتباع منهجية تحليل محتوى الويب التي حددها ماكميلان (2000). وقام الباحث بتطوير «قائمة مراجعة لظهور خدمات دعم البحث» تستند إلى المعايير الدولية للمكتبات الأكاديمية (ACRL، 2018؛ LIBER، 2018؛ تحالف بيانات البحث، 2016). تألف الأداة من خمسة أبعاد رئيسية و17 معيارًا: الوصول والظهور (التنقل)، ودعم النشر، والظهور الأكاديمي والتأثير، وإدارة بيانات البحث، والتواصل والتدريب. تم تقييم كل معيار بـ«موجود (1)» أو «غير موجود (0)»، مما أدى إلى الحصول على درجة قصوى تبلغ 17. ولم يتم ترميز الخدمة على أنها موجودة إلا عندما كان الرابط ذو الصلة فعالًا ويوجه المستخدم إلى الخدمة أو الأداة الموعودة. ولتقليل الذاتية الكامنة في تصميم يعتمد على مُصنِّف واحد، تم اعتماد مبدأ الاستقرار (الثبات الزمني) الذي اقترحه ويبر (1990) من خلال استراتيجية موثوقية داخلية للمُصنِّف (اختبار – إعادة اختبار): بعد الترميز الأولي (يوليو 2025)، تم الالتزام بفترة تخلص مدتها شهرين، وبعدها أُعيد ترميز مجموعة البيانات بشكل أعمى في سبتمبر 2025، وتجاوزت نسبة التوافق 90%. تم تحليل البيانات تحليلاً وصفياً، وتم اختبار الفرق بين أنواع المؤسسات باستخدام اختبار مان-ويتني U غير المعلمي (p < 0.05) باستخدام حزمة برامج SPSS.

يكشف التحليل عن فجوة واضحة في الرؤية الرقمية. فقد حققت الجامعات التأسيسية الثلاث (بيلكنت، وكوتش، وسابانجي) ومعهد إزمير للتكنولوجيا (IZTECH) —وهو جامعة حكومية— الدرجة الكاملة البالغة 17/17، حيث قامت بدمج كل المكونات الأساسية في واجهاتها من خلال قوائم تنقل مخصصة بعنوان «للباحثين» وأدوات متقدمة لإدارة البيانات البحثية (RDM). أظهرت ثلاث جامعات حكومية راسخة (جامعة الشرق الأوسط للتكنولوجيا، وجامعة إسطنبول للتكنولوجيا، وجامعة بوغازيتشي) مستوى عالٍ من الظهور الرقمي (14–16)، في حين تجمعت الجامعات الحكومية الـ16 المتبقية في نطاق «الظهور الأساسي» (9–13). وعلى مستوى المعايير، كان الوصول إلى قواعد البيانات، والوصول من خارج الحرم الجامعي، ودعم الكشف عن الانتحال متاحًا بشكل شامل (100٪)، في حين كان تقديم إدارة البيانات البحثية (RDM) (30٪) وأدوات خطط إدارة البيانات (DMP) (26٪) نادرًا. وأظهرت المقارنة حسب نوع المؤسسة أداءً متطابقًا في الوصول ودعم النشر (100٪ لكل منهما)، لكن الفجوات اتسعت في الظهور الأكاديمي (+15٪)، والتواصل والتنقل (+75٪)، وإدارة البيانات (+85٪) لصالح الجامعات التأسيسية. أكد اختبار مان-ويتني U وجود فرق ذي دلالة إحصائية بين درجات الظهور الأكاديمي للجامعات التأسيسية (متوسط الترتيب = 19.00) والجامعات الحكومية (متوسط الترتيب = 11.20)، U = 6.00؛ p = 0.010، مما يدعم الفرضية البحثية (H1). تتوافق هذه النتائج مع النتائج الدولية (على سبيل المثال، Yoon & Schultz، 2017؛ Sterner، 2024) التي تشير إلى أن وجود الخدمة لا يضمن ظهورها، وتوسع نطاق هذه النتائج من خلال إظهار أن الفجوة، في السياق التركي، أصبحت الآن مدفوعة بالرؤية المؤسسية وبنية الخدمات بدلاً من مجرد الوصول إلى الموارد.

وتخلص الدراسة إلى أن الفجوة الرقمية بين مكتبات الجامعات البحثية التركية قد تحولت من «الوصول إلى الموارد» إلى «بنية تقديم الخدمات». وفي حين قامت هذه المكتبات بتوحيد الخدمات التقنية الأساسية، فإن معظم الجامعات الحكومية لم تقم بعد بترجمة خدمات الجيل التالي — لا سيما إدارة البيانات البحثية (RDM)، والاستشارات في مجال النشر، وتحليل الأثر — إلى واجهات ويب مرئية تركز على المستخدم، بل تعكس بدلاً من ذلك هرمية تنظيمية إدارية. تُظهر حالة IZTECH أن الرؤية الرقمية العالية هي نتيجة للرؤية المؤسسية وليس للميزانية وحدها، وأنه بإمكان الجامعة الحكومية تحقيق الامتثال الكامل. توصي الدراسة مكتبات الجامعات الحكومية بالتخلي عن التنقل القائم على التسلسل الهرمي، واعتماد تصميمات تركز على المستخدم وتستند إلى البوابات (مثل بوابات «للباحثين»)، وتوحيد الخدمات المتفرقة تحت عناوين استراتيجية؛ كما توصي بأن تدمج هيئة التعليم العالي (CoHE) الرؤية الرقمية للخدمات في معاييرها الخاصة برصد وتقييم الجامعات. تسهم هذه النتائج في إضفاء منظور هندسة الخدمات على أبحاث التواصل العلمي وقابلية استخدام مواقع المكتبات الإلكترونية، وتقدم استراتيجيات قابلة للتنفيذ لكل من الممارسين وصانعي السياسات.

Résumé Structuré:

Dans l’écosystème de l’enseignement supérieur, les « universités de recherche » ne se définissent pas uniquement par leurs activités d’enseignement, mais aussi par leur capacité à produire de la recherche, de l’innovation et des connaissances à fort impact. En Turquie, le Conseil de l’enseignement supérieur (CoHE) a officiellement désigné certains établissements comme universités de recherche dans le cadre du « Programme de différenciation et de spécialisation des missions axées sur la recherche ». Cependant, la transformation en un établissement à forte intensité de recherche nécessite bien plus qu’une simple appellation administrative ; elle exige une infrastructure de soutien solide et durable au sein de laquelle les bibliothèques universitaires jouent un rôle central. L’objectif principal de cette étude est d’évaluer dans quelle mesure les bibliothèques des 23 universités de recherche en Turquie rendent leurs services de soutien à la recherche visibles et accessibles sur leurs sites web. L’étude considère la facilité de recherche numérique — plutôt que la simple existence d’un service — comme le problème central, car un service qui ne peut être localisé au sein de l’interface utilisateur n’existe en réalité pas pour le chercheur. En conséquence, l’étude cherche à répondre à trois questions : (1) dans quelle mesure les bibliothèques des universités de recherche rendent-elles leurs services de soutien visibles sur leurs sites web ; (2) existe-t-il une différence statistiquement significative dans la visibilité numérique des services entre les universités privées et les universités publiques ; et (3) les services contemporains d’importance stratégique, en particulier la gestion des données de recherche (RDM) et les outils de science ouverte, sont-ils représentés à un niveau adéquat ?

Les bibliothèques universitaires constituent l’épine dorsale de l’infrastructure de recherche et sont appelées à évoluer, passant du statut de dépôts traditionnels à celui de prestataires dynamiques de « services d’aide à la recherche » couvrant l’ensemble du cycle de vie de la recherche. À l’ère numérique, la visibilité et l’accessibilité de ces services via des plateformes web sont devenues aussi essentielles que les collections physiques, car le site web de la bibliothèque est la première — et souvent la seule — porte d’entrée par laquelle un chercheur entre en contact avec la bibliothèque. Un chercheur qui ne se rend jamais physiquement à la bibliothèque s’attend à un accès immédiat à des outils spécifiques tels que les réductions sur les frais de publication d’articles (APC), les avertissements concernant les revues prédatrices et, surtout, l’aide à la gestion des données de recherche (RDM). S’appuyant sur la notion de « bibliothèque dans la vie de l’utilisateur » de Dempsey (2016) et sur des cadres internationaux tels que les normes de l’Association of College and Research Libraries (ACRL) pour les bibliothèques de l’enseignement supérieur (2018), la feuille de route pour la science ouverte de l’Association des bibliothèques de recherche européennes (LIBER) (2018) et les recommandations de la Research Data Alliance (RDA) (2016), cette étude positionne l’architecture des services numériques des bibliothèques universitaires de recherche comme une dimension à part entière de la qualité des bibliothèques et des services d’appui à la recherche. Elle comble ainsi une lacune dans la littérature nationale, où les recherches existantes ont tendance à se concentrer sur l’existence même d’un service plutôt que sur la facilité avec laquelle les chercheurs peuvent le localiser au sein de l’interface, distinguant ainsi les établissements qui se contentent de répertorier les services de ceux qui les rendent réellement utilisables.

L’étude a été conçue comme une analyse de contenu en ligne, une approche quantitative permettant l’examen systématique et objectif des services. La population comprenait l’ensemble des 23 établissements — 20 universités d’État et 3 universités de fondation — officiellement désignés comme « universités de recherche » par le CoHE ; l’ensemble de la population ayant été ciblé, aucun échantillonnage n’a été effectué. Les données ont été collectées en juillet 2025 en consultant les sites web officiels des bibliothèques de ces établissements, selon la méthodologie d’analyse de contenu web définie par McMillan (2000). Le chercheur a élaboré une « liste de contrôle de la visibilité des services d’appui à la recherche » fondée sur les normes internationales relatives aux bibliothèques universitaires (ACRL, 2018 ; LIBER, 2018 ; Research Data Alliance, 2016). Cet instrument comprenait cinq dimensions principales et 17 critères : accès et visibilité (navigation), soutien à la publication, visibilité et impact académiques, gestion des données de recherche, ainsi que communication et formation. Chaque critère a été noté « présent (1) » ou « absent (0) », ce qui donnait un score maximal de 17. Un service n’était considéré comme présent que lorsque le lien correspondant était fonctionnel et redirigeait l’utilisateur vers le service ou l’outil promis. Afin de minimiser la subjectivité inhérente à une approche à codeur unique, le principe de stabilité (invariance dans le temps) proposé par Weber (1990) a été adopté par le biais d’une stratégie de fiabilité intra-codeur (test-retest) : après le codage initial (juillet 2025), une période de sevrage de deux mois a été observée, à l’issue de laquelle l’ensemble de données a été recodé en aveugle en septembre 2025, et le pourcentage de concordance a dépassé 90 %. Les données ont fait l’objet d’une analyse descriptive, et la différence entre les types d’établissements a été testée à l’aide du test non paramétrique U de Mann–Whitney (p < 0,05) à l’aide du logiciel SPSS.

L’analyse révèle un écart de visibilité numérique marqué. Les trois universités privées (Bilkent, Koç et Sabancı) ainsi que l’Institut de technologie d’Izmir (IZTECH) — une université publique — ont obtenu la note maximale de 17/17, en intégrant tous les éléments essentiels à leurs interfaces grâce à des menus de navigation dédiés « Pour les chercheurs » et à des outils avancés de gestion des données de recherche (RDM). Trois universités d’État bien établies (METU, ITU et Boğaziçi) ont affiché une visibilité élevée (14–16), tandis que les 16 autres universités d’État se sont regroupées dans la fourchette de « visibilité de base » (9–13). Au niveau des critères, l’accès aux bases de données, l’accès hors campus et l’aide à la détection du plagiat étaient généralisés (100 %), tandis que l’initiation à la gestion des données de recherche (RDM) (30 %) et les outils de plan de gestion des données (DMP) (26 %) étaient rares. La comparaison par type d’établissement a révélé des performances identiques en matière d’accès et de soutien à la publication (100 % dans les deux cas), mais des écarts croissants en termes de visibilité académique (+15 %), de communication et de navigation (+75 %) et de gestion des données (+85 %) en faveur des universités de fondation. Le test U de Mann-Whitney a confirmé une différence statistiquement significative entre les scores de visibilité des universités privées (rang moyen = 19,00) et des universités publiques (rang moyen = 11,20), U = 6,00 ; p = 0,010, confirmant ainsi l’hypothèse de recherche (H1). Ces résultats concordent avec des conclusions internationales (par exemple, Yoon & Schultz, 2017 ; Sterner, 2024) selon lesquelles l’existence d’un service ne garantit pas sa visibilité, et les prolongent en montrant que, dans le contexte turc, la fracture est désormais déterminée par la vision institutionnelle et l’architecture des services plutôt que par le seul accès aux ressources.

L’étude conclut que la fracture numérique entre les bibliothèques des universités de recherche turques s’est déplacée de « l’accès aux ressources » vers « l’architecture de prestation des services ». Alors que ces bibliothèques ont standardisé les services techniques de base, la plupart des universités d’État n’ont pas encore traduit les services de nouvelle génération — en particulier la gestion des données de recherche (RDM), le conseil en publication et l’analyse d’impact — en interfaces web visibles et centrées sur l’utilisateur, reflétant au contraire une hiérarchie organisationnelle administrative. Le cas de l’IZTECH démontre qu’une forte visibilité numérique dépend de la vision institutionnelle plutôt que du seul budget, et qu’une université publique peut atteindre une conformité totale. L’étude recommande aux bibliothèques des universités publiques d’abandonner la navigation hiérarchique, d’adopter des conceptions centrées sur l’utilisateur et basées sur des portails (par exemple, des portails « Pour les chercheurs ») et de regrouper les services dispersés sous des rubriques stratégiques ; elle recommande en outre au CoHE d’intégrer la visibilité numérique des services dans ses critères de suivi et d’évaluation des universités. Ces résultats apportent une perspective d’architecture de services à la recherche sur la communication scientifique et l’ergonomie des sites web des bibliothèques, et proposent des stratégies concrètes tant pour les praticiens que pour les décideurs.

Resumen Estructurado:

En el ecosistema de la educación superior, las «universidades de investigación» no se definen únicamente por sus actividades docentes, sino por su capacidad para generar investigación, innovación y conocimiento de gran impacto. En Turquía, el Consejo de Educación Superior (CoHE) ha designado oficialmente a determinadas instituciones como universidades de investigación en el marco del «Programa de diferenciación y especialización de la misión orientada a la investigación». Sin embargo, la transformación en una institución intensiva en investigación requiere mucho más que una simple etiqueta administrativa; exige una infraestructura de apoyo sólida y sostenible en la que las bibliotecas académicas desempeñan un papel central. El objetivo principal de este estudio es evaluar en qué medida las bibliotecas de las 23 universidades de investigación de Turquía hacen visibles y accesibles en sus sitios web sus servicios de apoyo a la investigación. El estudio aborda la facilidad de localización digital —más que la mera existencia de un servicio— como el problema central, ya que un servicio que no puede localizarse en la interfaz de usuario, a efectos prácticos, no existe para el investigador. En consecuencia, el estudio pretende responder a tres preguntas: (1) ¿en qué medida las bibliotecas de las universidades de investigación hacen visibles sus servicios de apoyo en sus sitios web?; (2) ¿existe una diferencia estadísticamente significativa en la visibilidad digital de los servicios entre las universidades privadas y las públicas?; y (3) ¿están representados en un nivel adecuado los servicios contemporáneos de importancia estratégica, en particular la gestión de datos de investigación (RDM) y las herramientas de ciencia abierta?

Las bibliotecas académicas constituyen la columna vertebral de la infraestructura de investigación y se espera que evolucionen desde su papel de repositorios tradicionales hacia el de proveedores dinámicos de «servicios de apoyo a la investigación» que abarquen todo el ciclo de vida de la investigación. En la era digital, la visibilidad y la accesibilidad de estos servicios a través de plataformas web se han vuelto tan fundamentales como las colecciones físicas, ya que el sitio web de la biblioteca es la primera —y a menudo la única— vía de acceso a través de la cual un investigador entra en contacto con la biblioteca. Un investigador que nunca visita físicamente la biblioteca espera tener acceso inmediato a herramientas específicas, como descuentos en las tasas de publicación de artículos (APC), advertencias sobre revistas depredadoras y, lo más importante, apoyo en materia de RDM. Partiendo de la noción de Dempsey (2016) de la «biblioteca en la vida del usuario» y de marcos internacionales como las normas de la Asociación de Bibliotecas Universitarias y de Investigación (ACRL) para las bibliotecas de educación superior (2018), la hoja de ruta de ciencia abierta de la Asociación de Bibliotecas de Investigación Europeas (LIBER) (2018) y las recomendaciones de la Alianza de Datos de Investigación (RDA) (2016), este estudio sitúa la arquitectura de servicios digitales de las bibliotecas universitarias de investigación como una dimensión integral de la calidad bibliotecaria y de los servicios de apoyo a la investigación. De este modo, aborda una laguna en la bibliografía nacional, donde las investigaciones existentes tienden a centrarse en si un servicio existe, en lugar de en la facilidad con la que los investigadores pueden localizarlo dentro de la interfaz, separando así a las instituciones que se limitan a enumerar los servicios de aquellas que los hacen utilizables.

El estudio se diseñó como un análisis de contenido basado en la web, un enfoque cuantitativo para el examen sistemático y objetivo de los servicios. La población estaba compuesta por las 23 instituciones —20 universidades estatales y 3 universidades de fundaciones— designadas oficialmente como «universidades de investigación» por el CoHE; dado que se tomó como objetivo a toda la población, no se realizó ningún muestreo. Los datos se recopilaron en julio de 2025 mediante la visita a los sitios web oficiales de las bibliotecas de estas instituciones, siguiendo la metodología de análisis de contenidos web definida por McMillan (2000). El investigador elaboró una «Lista de verificación de la visibilidad de los servicios de apoyo a la investigación» basada en las normas internacionales de bibliotecas académicas (ACRL, 2018; LIBER, 2018; Research Data Alliance, 2016). El instrumento constaba de cinco dimensiones principales y 17 criterios: acceso y visibilidad (navegación), apoyo a la publicación, visibilidad e impacto académicos, gestión de datos de investigación, y comunicación y formación. Cada criterio se puntuó como «presente (1)» o «ausente (0)», lo que daba una puntuación máxima de 17. Un servicio se codificó como presente solo cuando el enlace correspondiente era funcional y dirigía al usuario al servicio o herramienta prometidos. Para minimizar la subjetividad inherente a un diseño con un único codificador, se adoptó el principio de estabilidad (invarianza temporal) propuesto por Weber (1990) mediante una estrategia de fiabilidad intracodificador (prueba-reprueba): tras la codificación inicial (julio de 2025), se observó un periodo de lavado de dos meses, tras el cual el conjunto de datos se recodificó de forma ciega en septiembre de 2025, y el porcentaje de concordancia superó el 90 %. Los datos se analizaron de forma descriptiva, y la diferencia entre los tipos de instituciones se comprobó mediante la prueba no paramétrica U de Mann-Whitney (p < 0,05) utilizando el paquete de software SPSS.

El análisis revela una clara brecha en la visibilidad digital. Las tres universidades privadas (Bilkent, Koç y Sabancı) y el Instituto Tecnológico de Esmirna (IZTECH) —una universidad pública— obtuvieron la puntuación máxima de 17/17, al integrar todos los componentes críticos en sus interfaces mediante menús de navegación específicos «Para investigadores» y herramientas avanzadas de gestión de datos de investigación (RDM). Tres universidades públicas consolidadas (METU, ITU y Boğaziçi) mostraron una alta visibilidad (14-16), mientras que las 16 universidades públicas restantes se agruparon en la franja de «visibilidad básica» (9-13). A nivel de criterios, el acceso a bases de datos, el acceso fuera del campus y el apoyo a la detección de plagio fueron universales (100 %), mientras que la introducción a la gestión de datos de investigación (RDM) (30 %) y las herramientas de planes de gestión de datos (DMP) (26 %) fueron escasas. La comparación por tipo de institución mostró un rendimiento idéntico en cuanto al acceso y el apoyo a la publicación (100 % en ambos casos), pero se observaron diferencias cada vez mayores en visibilidad académica (+15 %), comunicación y navegación (+75 %) y gestión de datos (+85 %) a favor de las universidades fundacionales. La prueba U de Mann-Whitney confirmó una diferencia estadísticamente significativa entre las puntuaciones de visibilidad de las universidades privadas (rango medio = 19,00) y las universidades públicas (rango medio = 11,20), U = 6,00; p = 0,010, lo que respalda la hipótesis de investigación (H1). Estos resultados concuerdan con hallazgos internacionales (p. ej., Yoon y Schultz, 2017; Sterner, 2024) que indican que la existencia de un servicio no garantiza su visibilidad, y los amplían al demostrar que, en el contexto turco, la brecha viene determinada actualmente por la visión institucional y la arquitectura de los servicios, más que por el mero acceso a los recursos.

El estudio concluye que la brecha digital entre las bibliotecas de las universidades de investigación turcas ha pasado del «acceso a los recursos» a la «arquitectura de prestación de servicios». Si bien estas bibliotecas han estandarizado los servicios técnicos básicos, la mayoría de las universidades públicas aún no han traducido los servicios de nueva generación —en particular, la gestión de datos de investigación (RDM), el asesoramiento en materia de publicaciones y el análisis de impacto— en interfaces web visibles y centradas en el usuario, sino que reflejan una jerarquía organizativa administrativa. El caso de IZTECH demuestra que una alta visibilidad digital depende de la visión institucional y no únicamente del presupuesto, y que una universidad pública puede alcanzar el pleno cumplimiento. El estudio recomienda que las bibliotecas de las universidades públicas abandonen la navegación basada en jerarquías, adopten diseños centrados en el usuario y basados en portales (por ejemplo, portales «Para investigadores») y consoliden los servicios dispersos bajo epígrafes estratégicos; además, recomienda que el CoHE incorpore la visibilidad digital de los servicios en sus criterios de seguimiento y evaluación de las universidades. Estos resultados aportan una perspectiva de arquitectura de servicios a la investigación sobre la comunicación académica y la usabilidad web de las bibliotecas, y ofrecen estrategias aplicables tanto para los profesionales como para los responsables políticos.

结构化摘要：

在高等教育生态系统中，“研究型大学”的定义不仅取决于其教学活动，更取决于其产出高影响力研究成果、创新及知识的能力。在土耳其，高等教育委员会（CoHE）已根据“以研究为导向的使命差异化与专业化计划”，正式将某些机构指定为研究型大学。然而，转型为研究型大学远非仅靠行政层面的标签即可实现；它需要一套强大且可持续的支持基础设施，而学术图书馆在其中发挥着核心作用。本研究的主要目的是评估土耳其23所研究型大学的图书馆，在多大程度上使其研究支持服务在各自网站上可见且易于获取。本研究将“数字化可发现性”（而非服务的单纯存在）视为核心问题，因为如果一项服务无法在用户界面中被有效定位，那么对研究人员而言，该服务实际上是不存在的。因此，本研究旨在回答以下三个问题：(1) 研究型大学图书馆在其网站上对其支持服务的可见性达到何种程度； (2) 私立大学与公立大学在服务数字可见性方面是否存在统计学上的显著差异；以及 (3) 具有战略重要性的当代服务——特别是研究数据管理（RDM）和开放科学工具——是否得到了充分的呈现？

学术图书馆是研究基础设施的支柱，人们期望它们能够从传统的知识存储库转型为动态的“研究支持服务”提供者，覆盖整个研究生命周期。在数字时代，这些服务通过网络平台的可见性和可访问性已与实体馆藏同样重要，因为图书馆网站是研究人员接触图书馆的首个——通常也是唯一的——入口。从未亲临图书馆的研究人员期望能够立即获取特定工具，例如文章处理费（APC）折扣、掠夺性期刊预警，以及最重要的RDM支持。本研究基于邓普西（Dempsey，2016）提出的“用户生活中的图书馆”理念，以及美国大学与研究图书馆协会（ACRL）《高等教育图书馆标准》（2018）等国际框架， 欧洲研究图书馆协会（LIBER）的开放科学路线图（2018）以及研究数据联盟（RDA）的建议（2016），本研究将研究型大学图书馆的数字服务架构定位为图书馆质量和研究支持服务不可或缺的维度。由此，本研究填补了国内文献中的空白——现有研究往往侧重于服务是否存在，而非研究人员能否在界面中轻松找到该服务，从而区分了仅列出服务与真正使服务可用的机构。

本研究采用基于网络的内容分析法，这是一种用于系统、客观地考察服务的定量研究方法。研究对象涵盖了所有23所由高等教育委员会（CoHE）正式指定为“研究型大学”的机构——其中包括20所州立大学和3所基金会大学；由于研究对象为全部机构，因此未进行抽样。数据于2025年7月通过访问这些机构的官方图书馆网站收集，遵循McMillan（2000）定义的网络内容分析方法。研究者基于国际学术图书馆标准（ACRL，2018；LIBER，2018；Research Data Alliance，2016）制定了“研究支持服务可见性检查表”。该评估工具包含五个主要维度及17项标准：访问与可见性（导航）、出版支持、学术可见性与影响力、研究数据管理，以及沟通与培训。每项标准按“存在（1）”或“不存在（0）”进行评分，总分最高为17分。只有当相关链接有效且能将用户引导至承诺的服务或工具时，该服务才被标记为“存在”。为最大限度地减少单一编码设计固有的主观性，本研究采用韦伯（Weber，1990）提出的稳定性（时间不变性）原则，通过编码者内部（测试-重测）可靠性策略进行评估： 在初始编码（2025年7月）后，设置了为期两个月的洗脱期，随后于2025年9月对数据集进行盲法重新编码，一致率超过90%。数据采用描述性分析，并使用SPSS软件包通过非参数曼-惠特尼U检验（p < 0.05）对不同类型院校之间的差异进行检验。

分析结果揭示了明显的数字化可见性差距。三所基金会大学（比尔肯特大学、科奇大学和萨班哲大学）以及伊兹密尔理工学院（IZTECH）——一所国立大学——均获得了17/17的满分，它们通过专门的“研究人员专区”导航菜单和先进的科研数据管理（RDM）工具，将所有关键组件整合到了其界面中。三所历史悠久的国立大学（中东技术大学、伊斯坦布尔技术大学和博阿齐奇大学）显示出较高的可见度（14–16），而其余16所国立大学则集中在“基本可见度”区间（9–13）。在具体指标层面，数据库访问、校外访问和抄袭检测支持已实现全面覆盖（100%），而研究数据管理（RDM）介绍（30%）和数据管理计划（DMP）工具（26%）则较为匮乏。按院校类型进行的比较显示，在访问和出版支持方面表现相同（均为100%），但在学术可见性（+15%）、沟通与导航（+75%）以及数据管理（+85%）方面，差距正在扩大，且均有利于基金会大学。曼-惠特尼U检验证实，基金会大学（平均秩=19.00）与州立大学（平均秩=11.20）的可见度得分存在统计学上的显著差异，U=6.00；p=0.010，从而支持了研究假设（H1）。这些结果与国际研究发现（例如，Yoon & Schultz, 2017；Sterner, 2024）一致，即服务的存在并不能保证其可见性；同时，本研究进一步表明，在土耳其语境下，这种差距如今主要由机构愿景和服务架构驱动，而不仅仅是资源获取问题。

本研究得出结论：土耳其研究型大学图书馆之间的数字鸿沟已从“资源获取”转向“服务交付架构”。尽管这些图书馆已将基础技术服务标准化，但大多数国立大学尚未将新一代服务——特别是研究数据管理（RDM）、出版咨询和影响力分析——转化为可见且以用户为中心的网页界面，反而反映出行政组织层级结构。IZTECH的案例表明，较高的数字可见性取决于机构愿景而非仅靠预算，且公立大学完全能够达到全面合规。本研究建议公立大学图书馆摒弃以层级为导向的导航方式，采用以用户为中心且基于门户的设计（例如“面向研究人员”的入口），并将分散的服务整合到战略性分类之下；此外，还建议高等教育委员会（CoHE）将服务的数字可见性纳入其大学监测与评估标准。这些研究成果为学术交流和图书馆网站可用性研究提供了服务架构视角，并为从业者和政策制定者提供了可操作的策略。

Структурированное Резюме:

В экосистеме высшего образования «исследовательские университеты» определяются не только их педагогической деятельностью, но и способностью проводить высокорезультативные исследования, внедрять инновации и генерировать знания. В Турции Совет по высшему образованию (CoHE) официально присвоил ряду учебных заведений статус исследовательских университетов в рамках «Программы дифференциации и специализации по исследовательской ориентации». Однако превращение в научно-интенсивное учреждение требует гораздо большего, чем просто административный статус; для этого необходима надежная и устойчивая инфраструктура поддержки, в которой центральную роль играют академические библиотеки. Основная цель данного исследования — оценить, в какой степени библиотеки 23 исследовательских университетов Турции обеспечивают видимость и доступность своих услуг по поддержке научных исследований на своих веб-сайтах. В исследовании в качестве основной проблемы рассматривается возможность цифрового поиска — а не простое наличие услуги, — поскольку услуга, которую невозможно найти в пользовательском интерфейсе, фактически не существует для исследователя. Соответственно, в исследовании ставится цель ответить на три вопроса: (1) в какой степени библиотеки исследовательских университетов обеспечивают видимость своих услуг поддержки на своих веб-сайтах; (2) существует ли статистически значимая разница в цифровой видимости услуг между частными и государственными университетами; и (3) представлены ли на достаточном уровне стратегически важные современные услуги, в частности управление исследовательскими данными (RDM) и инструменты открытой науки?

Академические библиотеки составляют основу исследовательской инфраструктуры, и от них ожидается, что они превратятся из традиционных хранилищ в динамичных поставщиков «услуг поддержки научных исследований», охватывающих весь жизненный цикл исследования. В цифровую эпоху видимость и доступность этих услуг через веб-платформы стали столь же важными, как и физические фонды, поскольку веб-сайт библиотеки является первым — и зачастую единственным — каналом, через который исследователь знакомится с библиотекой. Исследователь, который никогда физически не посещает библиотеку, ожидает немедленного доступа к конкретным инструментам, таким как скидки на плату за публикацию статей (APC), предупреждения о хищнических журналах и, что наиболее важно, поддержка в области RDM. Опираясь на концепцию Демпси (2016) о «библиотеке в жизни пользователя» и на международные рамки, такие как стандарты Ассоциации университетских и научных библиотек (ACRL) для библиотек в сфере высшего образования (2018), дорожной карте открытой науки Ассоциации европейских научных библиотек (LIBER) (2018) и рекомендациям Альянса по научным данным (RDA) (2016), данное исследование рассматривает архитектуру цифровых услуг научных университетских библиотек как неотъемлемый аспект качества библиотечного обслуживания и услуг по поддержке научных исследований. Тем самым оно восполняет пробел в национальной литературе, где существующие исследования, как правило, сосредоточены на том, существует ли та или иная услуга, а не на том, насколько легко исследователи могут найти её в интерфейсе, что позволяет отделить учреждения, которые просто перечисляют услуги, от тех, которые делают их доступными для использования.

Исследование было построено в форме веб-анализа контента — количественного подхода, позволяющего проводить систематическое и объективное изучение услуг. Исследуемая совокупность включала все 23 учреждения — 20 государственных и 3 частных университета — официально обозначенных Советом по высшему образованию (CoHE) как «исследовательские университеты»; поскольку в исследование была включена вся совокупность, выборка не проводилась. Сбор данных был проведен в июле 2025 года путем посещения официальных веб-сайтов библиотек этих учреждений в соответствии с методологией анализа веб-контента, определённой Макмилланом (2000). Исследователь разработал «Контрольный список видимости услуг поддержки научных исследований», основанный на международных стандартах академических библиотек (ACRL, 2018; LIBER, 2018; Research Data Alliance, 2016). Инструмент включал пять основных аспектов и 17 критериев: доступ и видимость (навигация), поддержка публикаций, академическая видимость и влияние, управление исследовательскими данными, а также коммуникация и обучение. Каждый критерий оценивался как «присутствует (1)» или «отсутствует (0)», что давало максимальный балл 17. Услуга кодировалась как присутствующая только в том случае, если соответствующая ссылка была работоспособной и направляла пользователя к обещанной услуге или инструменту. Чтобы свести к минимуму субъективность, присущую методу оценки одним кодировщиком, был применен принцип стабильности (временной инвариантности), предложенный Вебером (1990), посредством стратегии внутрикодировщиковой (тест-ретест) надежности: после первоначального кодирования (июль 2025 г.) был соблюден двухмесячный период вымывания, после чего в сентябре 2025 г. набор данных был повторно закодирован вслепую, и процент согласованности превысил 90 %. Данные были проанализированы описательно, а различия между типами учебных заведений проверялись с помощью непараметрического U-критерия Манна–Уитни (p < 0,05) с использованием программного пакета SPSS.

Анализ выявил явный разрыв в цифровой видимости. Все три частных университета (Билкент, Коч и Сабанджи), а также Измирский технологический институт (IZTECH) — государственный университет — набрали максимальный балл 17 из 17, интегрировав все критически важные компоненты в свои интерфейсы посредством специальных навигационных меню «Для исследователей» и передовых инструментов управления исследовательскими данными (RDM). Три авторитетных государственных университета (METU, ITU и Богазичи) продемонстрировали высокий уровень видимости (14–16), в то время как остальные 16 государственных университетов сгруппировались в диапазоне «базовой видимости» (9–13). На уровне критериев доступ к базам данных, доступ за пределами кампуса и поддержка в выявлении плагиата были повсеместными (100 %), тогда как внедрение RDM (30 %) и инструменты DMP (26 %) встречались редко. Сравнение по типу учебного заведения показало одинаковые показатели в области доступа и поддержки публикаций (по 100 %), но растущие разрывы в академической видимости (+15 %), коммуникации и навигации (+75 %) и управлении данными (+85 %) в пользу университетов фонда. Тест Манна–Уитни U подтвердил статистически значимую разницу между показателями видимости университетов, созданных на основе фондов (средний ранг = 19,00), и государственных университетов (средний ранг = 11,20), U = 6,00; p = 0,010, что подтверждает исследовательскую гипотезу (H1). Эти результаты согласуются с международными выводами (например, Yoon & Schultz, 2017; Sterner, 2024) о том, что само по себе наличие услуги не гарантирует её видимости, и расширяют их, показывая, что в турецком контексте этот разрыв в настоящее время обусловлен институциональным видением и архитектурой услуг, а не только доступом к ресурсам.

В исследовании делается вывод, что цифровой разрыв между библиотеками турецких исследовательских университетов сместился с «доступа к ресурсам» на «архитектуру предоставления услуг». Хотя эти библиотеки стандартизировали базовые технические услуги, большинство государственных университетов пока не преобразовали услуги нового поколения — в частности, управление исследовательскими данными (RDM), консультации по публикациям и анализ влияния — в наглядные, ориентированные на пользователя веб-интерфейсы, а вместо этого отражают административную организационную иерархию. Пример IZTECH демонстрирует, что высокая цифровая видимость зависит от концепции учреждения, а не только от бюджета, и что государственный университет может достичь полного соответствия требованиям. В исследовании рекомендуется, чтобы библиотеки государственных университетов отказались от иерархической навигации, перешли к ориентированным на пользователя и портальным решениям (например, разделам «Для исследователей») и объединили разрозненные услуги под стратегическими рубриками; кроме того, рекомендуется, чтобы Совет по высшему образованию (CoHE) включил цифровую видимость услуг в свои критерии мониторинга и оценки университетов. Эти выводы вносят вклад в научную коммуникацию и исследования по удобству использования библиотечных веб-ресурсов с точки зрения архитектуры услуг и предлагают практические стратегии как для специалистов-практиков, так и для лиц, ответственных за формирование политики.

संरचित सारांश:

उच्च शिक्षा पारिस्थितिकी तंत्र में, 'अनुसंधान विश्वविद्यालयों' को केवल उनकी शिक्षण गतिविधियों से नहीं, बल्कि उच्च-प्रभाव वाले अनुसंधान, नवाचार और ज्ञान उत्पन्न करने की उनकी क्षमता से परिभाषित किया जाता है। तुर्की में, उच्च शिक्षा परिषद (CoHE) ने "अनुसंधान-उन्मुख मिशन विभेदन और विशेषज्ञता कार्यक्रम" के तहत आधिकारिक तौर पर कुछ संस्थानों को अनुसंधान विश्वविद्यालय के रूप में नामित किया है।

हालांकि, एक शोध-सघन संस्थान में बदलने के लिए केवल एक प्रशासनिक लेबल से कहीं अधिक की आवश्यकता होती है; इसके लिए एक मजबूत और स्थायी समर्थन अवसंरचना की मांग होती है जिसमें शैक्षणिक पुस्तकालयों की केंद्रीय भूमिका होती है। इस अध्ययन का प्राथमिक उद्देश्य यह आकलन करना है कि तुर्की के 23 शोध विश्वविद्यालयों के पुस्तकालय अपनी शोध सहायता सेवाओं को अपनी वेबसाइटों पर किस हद तक दिखाई देने वाला और सुलभ बनाते हैं। यह अध्ययन डिजिटल खोजने की क्षमता को—केवल किसी सेवा के अस्तित्व के बजाय—मुख्य समस्या के रूप में देखता है, क्योंकि एक ऐसी सेवा जिसे उपयोगकर्ता इंटरफ़ेस के भीतर नहीं खोजा जा सकता, वह शोधकर्ता के लिए प्रभावी रूप से मौजूद नहीं है। तदनुसार, यह अध्ययन तीन प्रश्नों का उत्तर खोजना चाहता है: (1) शोध विश्वविद्यालय की लाइब्रेरी अपनी सहायता सेवाओं को अपनी वेबसाइट पर किस हद तक दिखाई देने योग्य बनाती हैं;

(2) क्या प्रतिष्ठान और राज्य विश्वविद्यालयों के बीच सेवाओं की डिजिटल दृश्यता में सांख्यिकीय रूप से कोई महत्वपूर्ण अंतर है; और (3) क्या सामरिक रूप से महत्वपूर्ण समकालीन सेवाएं, विशेष रूप से अनुसंधान डेटा प्रबंधन (RDM) और ओपन साइंस उपकरण, पर्याप्त स्तर पर प्रस्तुत की गई हैं?

शैक्षणिक पुस्तकालय अनुसंधान बुनियादी ढांचे की रीढ़ की हड्डी हैं और उनसे पारंपरिक भंडारों से विकसित होकर पूरे अनुसंधान जीवनचक्र में फैली "अनुसंधान सहायता सेवाओं" के गतिशील प्रदाताओं में बदलने की उम्मीद की जाती है।

डिजिटल युग में, वेब प्लेटफॉर्म के माध्यम से इन सेवाओं की दृश्यता और पहुंच भौतिक संग्रहों जितनी ही महत्वपूर्ण हो गई है, क्योंकि लाइब्रेरी की वेबसाइट पहला—और अक्सर एकमात्र—प्रवेश द्वार है जिसके माध्यम से एक शोधकर्ता लाइब्रेरी से मिलता है। एक शोधकर्ता जो कभी भी भौतिक रूप से लाइब्रेरी नहीं आता है, वह लेख प्रसंस्करण शुल्क (एपीसी) छूट, शिकारी जर्नल चेतावनियों, और सबसे महत्वपूर्ण, आरडीएम सहायता जैसी विशिष्ट सेवाओं तक तत्काल पहुंच की उम्मीद करता है। डेम्प्सी (2016) की "उपयोगकर्ता के जीवन में पुस्तकालय" की अवधारणा और उच्च शिक्षा में पुस्तकालयों के लिए कॉलेज और अनुसंधान पुस्तकालय संघ (ACRL) मानकों (2018) जैसे अंतर्राष्ट्रीय ढाँचों पर आधारित, एसोसिएशन ऑफ यूरोपियन रिसर्च लाइब्रेरीज़ (LIBER) का ओपन साइंस रोडमैप (2018), और रिसर्च डेटा अलायंस (RDA) की सिफारिशें (2016) पर आधारित, यह अध्ययन अनुसंधान विश्वविद्यालय पुस्तकालयों की डिजिटल सेवा वास्तुकला को पुस्तकालय की गुणवत्ता और अनुसंधान सहायता सेवाओं के एक अभिन्न आयाम के रूप में स्थापित करता है। इस प्रकार यह राष्ट्रीय साहित्य में एक कमी को संबोधित करता है, जहाँ मौजूदा शोध इस बात पर ध्यान केंद्रित करता है कि कोई सेवा मौजूद है या नहीं, बजाय इसके कि शोधकर्ता उसे इंटरफ़ेस के भीतर कितनी आसानी से ढूंढ सकते हैं, इस प्रकार यह उन संस्थानों को अलग करता है जो केवल सेवाओं की सूची देते हैं और उन संस्थानों को जो उन्हें उपयोगी बनाते हैं।

यह अध्ययन एक वेब-आधारित सामग्री विश्लेषण के रूप में तैयार किया गया था, जो सेवाओं की व्यवस्थित और वस्तुनिष्ठ जांच के लिए एक मात्रात्मक दृष्टिकोण है। जनसंख्या में CoHE द्वारा आधिकारिक तौर पर "अनुसंधान विश्वविद्यालय" के रूप में नामित सभी 23 संस्थान—20 राज्य और 3 प्रतिष्ठान विश्वविद्यालय—शामल थे; चूँकि पूरी जनसंख्या को लक्षित किया गया था, इसलिए कोई नमूनाकरण नहीं किया गया। डेटा जुलाई 2025 में मैकमिलन (2000) द्वारा परिभाषित वेब सामग्री विश्लेषण पद्धति का पालन करते हुए, इन संस्थानों की आधिकारिक पुस्तकालय वेबसाइटों पर जाकर एकत्र किया गया। शोधकर्ता ने अंतर्राष्ट्रीय शैक्षणिक पुस्तकालय मानकों (ACRL, 2018; LIBER, 2018; रिसर्च डेटा एलायंस, 2016) पर आधारित "अनुसंधान सहायता सेवाओं की दृश्यता चेकलिस्ट" विकसित की।

इस उपकरण में पाँच मुख्य आयाम और 17 मानदंड शामिल थे: पहुँच और दृश्यता (नेविगेशन), प्रकाशन सहायता, शैक्षणिक दृश्यता और प्रभाव, अनुसंधान डेटा प्रबंधन, और संचार और प्रशिक्षण। प्रत्येक मानदंड को "उपस्थित (1)" या "अनुपस्थित (0)" के रूप में अंकित किया गया, जिससे अधिकतम 17 अंक प्राप्त हुए। किसी सेवा को केवल तभी उपस्थित के रूप में कोडित किया गया जब संबंधित लिंक कार्यात्मक था और उपयोगकर्ता को वादे की गई सेवा या उपकरण पर निर्देशित करता था। एकल-कोडर डिज़ाइन में अंतर्निहित विषयवाद को कम करने के लिए, वेबर (1990) द्वारा प्रस्तावित स्थिरता (समय-अपरिवर्तनीयता) सिद्धांत को एक अंतर-कोडर (परीक्षण-पुनःपरीक्षण) विश्वसनीयता रणनीति के माध्यम से अपनाया गया: प्रारंभिक कोडिंग (जुलाई 2025) के बाद, दो महीने की वाशआउट अवधि देखी गई, जिसके बाद सितंबर 2025 में डेटासेट को ब्लाइंडली पुनः-कोड किया गया, और सहमति का प्रतिशत 90% से अधिक हो गया। डेटा का वर्णनात्मक रूप से विश्लेषण किया गया, और संस्थान के प्रकारों के बीच के अंतर का परीक्षण SPSS सॉफ्टवेयर पैकेज का उपयोग करके गैर-पैरामीट्रिक मैन-व्हिटनी यू परीक्षण (p < 0.05) के साथ किया गया।

विश्लेषण एक विशिष्ट डिजिटल दृश्यता अंतर को दर्शाता है। सभी तीन फाउंडेशन विश्वविद्यालयों (बिलकेंट, कोच, और सबान्सी) और इज़मिर इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी (IZTECH)—एक राज्य विश्वविद्यालय—ने समर्पित "शोधकर्ताओं के लिए" नेविगेशन मेनू और उन्नत RDM उपकरणों के माध्यम से अपने इंटरफेस में प्रत्येक महत्वपूर्ण घटक को एकीकृत करते हुए, 17/17 का पूर्ण स्कोर प्राप्त किया। तीन स्थापित राज्य विश्वविद्यालयों (METU, ITU, और Boğaziçi) ने उच्च दृश्यता (14–16) दिखाई, जबकि शेष 16 राज्य विश्वविद्यालय "मूलभूत दृश्यता" बैंड (9–13) में समूहित थे। मानदंड स्तर पर, डेटाबेस तक पहुंच, ऑफ़-कैंपस पहुंच, और साहित्यिक चोरी का पता लगाने का समर्थन सार्वभौमिक (100%) था, जबकि RDM परिचय (30%) और DMP उपकरण (26%) दुर्लभ थे। संस्थान के प्रकार के अनुसार तुलना में पहुँच और प्रकाशन सहायता (प्रत्येक 100%) में समान प्रदर्शन दिखा, लेकिन फाउंडेशन विश्वविद्यालयों के पक्ष में शैक्षणिक दृश्यता (+15%), संचार और नेविगेशन (+75%), और डेटा प्रबंधन (+85%) में अंतर बढ़ता हुआ दिखा। मैन-व्हिटनी यू परीक्षण ने फाउंडेशन विश्वविद्यालयों (औसत रैंक = 19.00) और राज्य विश्वविद्यालयों (औसत रैंक = 11.20) के दृश्यता स्कोर के बीच सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण अंतर की पुष्टि की, U = 6.00; p = 0.010, इस प्रकार अनुसंधान परिकल्पना (H1) का समर्थन करता है। ये परिणाम अंतर्राष्ट्रीय निष्कर्षों (जैसे, यूं और शुल्ट्ज़, 2017; स्टेर्नर, 2024) के अनुरूप हैं कि किसी सेवा का अस्तित्व उसकी दृश्यता की गारंटी नहीं देता है और वे यह दिखाकर उनमें विस्तार करते हैं कि, तुर्की के संदर्भ में, यह विभाजन अब केवल संसाधन पहुँच के बजाय संस्थागत दृष्टिकोण और सेवा वास्तुकला द्वारा संचालित है।

अध्ययन का निष्कर्ष है कि तुर्की के अनुसंधान विश्वविद्यालय पुस्तकालयों के बीच डिजिटल विभाजन "संसाधनों तक पहुंच" से "सेवा-वितरण वास्तुकला" में स्थानांतरित हो गया है। हालांकि इन पुस्तकालयों ने बुनियादी, तकनीकी सेवाओं को मानकीकृत कर लिया है, लेकिन अधिकांश राज्य विश्वविद्यालयों ने अगली पीढ़ी की सेवाओं—विशेष रूप से आरडीएम, प्रकाशन परामर्श और प्रभाव विश्लेषण—को अभी तक दिखाई देने वाले, उपयोगकर्ता-केंद्रित वेब इंटरफ़ेस में नहीं बदला है, बल्कि एक प्रशासनिक संगठनात्मक पदानुक्रम को दर्शा रहे हैं। IZTECH का मामला यह दर्शाता है कि उच्च डिजिटल दृश्यता केवल बजट के बजाय संस्थागत दृष्टिकोण का परिणाम है और एक राज्य विश्वविद्यालय पूर्ण अनुपालन प्राप्त कर सकता है। अध्ययन की सिफारिश है कि राज्य विश्वविद्यालय पुस्तकालय पदानुक्रम-संचालित नेविगेशन को छोड़ दें, उपयोगकर्ता-केंद्रित और पोर्टल-आधारित डिज़ाइन (जैसे, "शोधकर्ताओं के लिए" गेटवे) अपनाएं, और बिखरी हुई सेवाओं को रणनीतिक शीर्षकों के तहत समेकित करें; यह आगे यह भी सिफारिश करता है कि CoHE अपनी विश्वविद्यालय निगरानी और मूल्यांकन मानदंडों में सेवाओं की डिजिटल दृश्यता को शामिल करे।

ये निष्कर्ष विद्वत् संचार और पुस्तकालय वेब-उपयोगिता अनुसंधान में एक सेवा-वास्तुकला परिप्रेक्ष्य का योगदान करते हैं और अभ्यासकर्ताओं तथा नीति-निर्माताओं दोनों के लिए क्रियान्वित की जा सकने वाली रणनीतियाँ प्रदान करते हैं।