Abstract

Yapay zekanın (AI) eğitime entegresi, öğrencilerin hem kişisel hem de akademik gelişimleri için fırsatlar sunarak kullanımı yaygınlaşmaktadır. AI’nın hızla ilerlemesi, özellikle Yükseköğretimde öğrencilerine çeşitli fırsat ve zorluklar sunarak akademik gelişimlerini olumlu olumsuz anlamda etkilediği görülmektedir. Yapay zeka destekli araçlar, eğitim alanında öğrenci performanslarını daha nesnel ve etkili biçimde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Ayrıca öğrenci ihtiyaçlarına daha hızlı, etkileşimli ve nitelikli geri bildirimler sağlamakta, değerlendirme süreçlerini optimize etmekte ve akademik başarının yükselmesini sağlamaktadır. Bununla birlikte sınırlılıkları ve olumsuzlukları değerlendirildiğinde; fırsat eşitsizliğini güçlendirme, etik sorunlar, dijital okuryazarlık eksikliği, öğrencilerin sosyal becerilerinin gelişememe riski, aşırı bağımlılık faktörleri sıralanabilmektedir. Bu araştırmada, özel bir çalışma grubu olan Meslek Yüksekokulu öğrencileriyle çalışılmış, öğrencilerin AI algıları ve bu kapsamda sunulan fırsatlar ve duyulan endişeler incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Kafkas Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Bilgisayar Teknolojileri Bölümü'nde 1. ve 2. Sınıfta öğrenim gören 60 öğrenci oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde yürütülen araştırmada, veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre; Öğrencilerinin AI teknolojilerinin yenilikçi hareketlerden pozitif yönde etkilendiği ancak yaratabileceği etik sorunlar, veri güvenliği sorunu, işsizlik tehditi gibi olumsuzluklar konusunda kaygılı oldukları ortaya konulmuştur. Çalışmada ortaya konan sonuçların gelecekteki araştırmalara yön verebileceği ve alan yazına katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

Abstract

The integration of artificial intelligence (AI) into education is becoming increasingly widespread, offering students opportunities for both personal and academic development. The rapid advancement of AI, particularly in higher education, has been observed to positively and negatively impact students' academic development by presenting them with various opportunities and challenges. AI-supported tools enable more objective and effective assessment of student performance in education. They also provide faster, more interactive, and more qualified feedback on student needs, optimize assessment processes, and increase academic achievement. However, when considering its limitations and drawbacks, it can be listed as reinforcing inequality of opportunity, ethical issues, a lack of digital literacy, the risk of underdeveloping students' social skills, and over-dependency. This research focused on students from a specialized vocational school, examining their perceptions of AI, the opportunities offered, and concerns about it. The study group consisted of 60 first- and second-year students in the Computer Technologies Department of Kafkas University's School of Technical Sciences. The study, conducted using a case study design, a qualitative research method, used a semi-structured interview form developed by the researchers as the data collection tool. The results revealed that students were positively influenced by the innovative movements of AI technologies, but they were also concerned about potential negative consequences such as ethical issues, data security concerns, and the threat of unemployment. It is anticipated that the findings of the study will guide future research and contribute to the literature.

Structured Abstract: The rapid integration of artificial intelligence (AI) into education has significantly transformed teaching and learning processes, creating both opportunities and challenges. In vocational education, where technological competence and practical skills are essential, understanding students’ perceptions of AI is particularly important. This study aimed to examine vocational school students’ perceptions of AI in terms of opportunities and concerns, to fill a gap in the literature and provide insights for enhancing AI literacy in vocational institutions. The research adopted a qualitative case study design and included 60 students (24 female, 36 male) from the Computer Technologies Department of Kafkas University’s School of Technical Sciences. Participants were selected using maximum variation sampling to ensure diverse perspectives from different class levels. Their ages ranged from 19 to 27, with an average of 22. Data were collected through a semi-structured interview form titled “University Students’ Perceptions of Artificial Intelligence: Opportunities and Concerns", developed by the researchers and validated through expert review. The final version included 14 open-ended questions exploring definitions, advantages, limitations, and ethical awareness regarding AI. Data were analysed through thematic content analysis, and responses were organised under three main themes: (1) conceptual understanding and metaphors of AI, (2) perceived opportunities and applications, and (3) perceived risks, ethical concerns, and future expectations. Regarding conceptual understanding, students frequently used metaphors such as “Search Engine", "Space", and "Subconscious". These reflected dual perceptions of AI—as both a practical learning tool and a powerful, abstract force representing intelligence and creativity. This diversity suggests that students view AI not only as a technological system but also as a symbol of innovation. Similar metaphorical findings have been reported in studies where students and preservice teachers associated AI with human cognition and futuristic potential (Zirenko et al., 2025; Zirin et al., 2024). In application areas, students most often mentioned computer-aided design (CAD), animation, and visual content creation as contexts where they actively use AI tools. This indicates that AI is particularly embedded in creative and technical design processes in vocational education. Many participants also stated they use AI unconsciously in daily digital interactions, consistent with findings by Hingle and Johri (2024). These results highlight AI’s pervasive presence in everyday life and education. When examining opportunities, students emphasised AI’s role in facilitating learning, enhancing efficiency, and supporting self-paced education. They viewed AI as a tool that accelerates information access, personalises instruction, and supports data-driven decision-making. Students also perceived AI as a cognitive support mechanism that aids problem-solving and professional growth. These views align with prior studies demonstrating AI’s role in improving adaptability and employability (Zhang & Zhou, 2025). Participants appreciated AI’s contribution to innovation, guidance, and knowledge expansion. However, participants also expressed significant concerns. The most common issues were unemployment, occupational change, and data security. Many students questioned how automation might reshape the job market and threaten traditional professions. Ethical concerns—such as data privacy, fairness, and algorithmic bias—were also prominent. Approximately 75% of students believed AI could create ethical dilemmas related to data confidentiality and impartiality. This awareness reflects an understanding that AI is not only a technical development but also a social transformation involving justice and trust. Similar concerns have been documented by Huang (2025), who found that students were uneasy about data misuse and algorithmic bias in AI-based systems. Furthermore, about 80% of participants highlighted the potential for AI to generate misleading or manipulative content, emphasising the importance of human oversight in AI-driven information systems. This awareness shows a critical perspective toward AI accuracy and reliability. While acknowledging risks, students maintained an overall positive attitude toward AI’s role in innovation, creativity, and professional advancement. The themes of “innovation and development” and “professional growth” illustrated students’ belief that AI enhances design processes, fosters creativity, and improves productivity. Consistent with Parveen and Alkudsi (2025), students saw AI as a key enabler of lifelong learning and career readiness. Students also made several recommendations for integrating AI effectively into vocational education. They suggested that universities prioritise AI literacy programmes to raise awareness of ethical, social, and technical dimensions. Incorporating subjects such as data privacy, copyright, and algorithmic transparency into curricula was seen as essential. Participants emphasised continuous professional development, interdisciplinary collaboration, and responsible AI use. These views are consistent with findings from AI Literacy Profile of Education Faculty Students: Sample of Dicle University, which underscored the need for structured AI literacy education in higher education. All students enrolled in computer-aided design and animation programmes (100%) expressed a strong willingness to learn and apply AI technologies. Their motivation stemmed from recognising AI’s potential to increase efficiency, accelerate technical processes, and enhance creative output. These students viewed AI as a valuable partner in innovation and productivity, rather than a threat. In conclusion, this study revealed that vocational school students hold a balanced but optimistic perspective toward AI. They acknowledged its transformative impact on education and the labour market while remaining cautious about ethical, security, and employment challenges. The findings underscore the need for integrating AI literacy, ethics, and critical thinking into vocational education to equip students with the skills required in the AI-driven era. This study contributes to the growing literature by providing empirical evidence on how young adults in vocational contexts perceive, experience, and evaluate AI as both a learning and professional development tool.

Yapılandırılmış Özet: Yapay zekânın (YZ) eğitime hızlı entegrasyonu, öğretme ve öğrenme süreçlerini önemli ölçüde dönüştürerek hem fırsatlar hem de zorluklar yaratmıştır. Teknolojik yeterlilik ve pratik becerilerin esas olduğu meslek eğitiminde, öğrencilerin YZ hakkındaki algılarını anlamak özellikle önemlidir. Bu çalışma, literatürdeki bir boşluğu doldurmak ve meslek kurumlarında YZ okuryazarlığını artırmak için içgörüler sağlamak amacıyla, meslek okulu öğrencilerinin YZ hakkındaki algılarını fırsatlar ve endişeler açısından incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma, nitel bir vaka çalışması tasarımını benimsemiş ve Kafkas Üniversitesi Teknik Bilimler Fakültesi Bilgisayar Teknolojileri Bölümü'nden 60 öğrenciyi (24 kadın, 36 erkek) içermiştir. Katılımcılar, farklı sınıf seviyelerinden çeşitli bakış açıları sağlamak için maksimum varyasyon örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Yaşları 19 ile 27 arasında değişmekte olup, ortalama yaş 22'dir. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve uzman incelemesiyle doğrulanan "Üniversite Öğrencilerinin Yapay Zekâ Algıları: Fırsatlar ve Endişeler" başlıklı yarı yapılandırılmış bir görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Son versiyon, YZ ile ilgili tanımları, avantajları, sınırlamaları ve etik farkındalığı araştıran 14 açık uçlu soru içermektedir. Veriler tematik içerik analizi yoluyla incelendi ve yanıtlar üç ana tema altında düzenlendi: (1) Yapay zekânın kavramsal anlayışı ve metaforları, (2) algılanan fırsatlar ve uygulamalar ve (3) algılanan riskler, etik kaygılar ve gelecek beklentileri. Kavramsal anlayış konusunda, öğrenciler sıklıkla “Arama Motoru”, “Uzay” ve “Bilinçaltı” gibi metaforlar kullandılar. Bunlar, yapay zekânın hem pratik bir öğrenme aracı hem de zekâ ve yaratıcılığı temsil eden güçlü, soyut bir güç olarak ikili algısını yansıtmaktadır. Bu çeşitlilik, öğrencilerin YZ’yı yalnızca teknolojik bir sistem olarak değil, aynı zamanda bir inovasyon sembolü olarak da gördüklerini göstermektedir. Benzer metaforik bulgular, öğrencilerin ve öğretmen adaylarının YZ’yı insan bilişi ve gelecek potansiyeliyle ilişkilendirdiği çalışmalarda da bildirilmiştir (Zirenko vd., 2025; Zirin vd., 2024). Uygulama alanlarında, öğrenciler en sık bilgisayar destekli tasarım (CAD), animasyon ve görsel içerik oluşturmayı, YZ araçlarını aktif olarak kullandıkları bağlamlar olarak belirtmişlerdir. Bu, YZ’nın özellikle mesleki eğitimde yaratıcı ve teknik tasarım süreçlerine yerleşmiş olduğunu göstermektedir. Katılımcıların birçoğu, Hingle ve Johri'nin (2024) bulgularıyla tutarlı olarak, günlük dijital etkileşimlerinde YZ’yı bilinçsizce kullandıklarını belirtti. Bu sonuçlar, YZ’nın günlük yaşamda ve eğitimde yaygın varlığını vurgulamaktadır. Öğrenciler, fırsatları incelerken YZ’nın öğrenmeyi kolaylaştırma, verimliliği artırma ve kendi hızlarında eğitimi destekleme rolünü vurguladılar. Yapay zekâyı bilgiye erişimi hızlandıran, eğitimi kişiselleştiren ve veriye dayalı karar vermeyi destekleyen bir araç olarak gördüler. Öğrenciler ayrıca YZ’yı problem çözme ve mesleki gelişime yardımcı olan bilişsel bir destek mekanizması olarak algıladılar. Bu görüşler, YZ’nın uyum yeteneğini ve istihdam edilebilirliği iyileştirmedeki rolünü gösteren önceki çalışmalarla (Zhang & Zhou, 2025) örtüşmektedir. Katılımcılar, YZ’nın inovasyona, rehberliğe ve bilgi genişlemesine katkısını takdir ettiler. Bununla birlikte, katılımcılar önemli endişelerini de dile getirdiler. En yaygın sorunlar işsizlik, mesleki değişim ve veri güvenliğiydi. Birçok öğrenci, otomasyonun iş piyasasını nasıl yeniden şekillendirebileceğini ve geleneksel meslekleri nasıl tehdit edebileceğini sorguladı. Veri gizliliği, adalet ve algoritmik önyargı gibi etik endişeler de öne çıktı. Öğrencilerin yaklaşık %75'i, YZ’nın veri gizliliği ve tarafsızlıkla ilgili etik ikilemler yaratabileceğine inanıyordu. Bu farkındalık, YZ’nın yalnızca teknik bir gelişme değil, aynı zamanda adalet ve güveni içeren sosyal bir dönüşüm olduğu anlayışını yansıtmaktadır. Benzer endişeler, öğrencilerin YZ tabanlı sistemlerde veri kötüye kullanımı ve algoritmik önyargı konusunda rahatsız olduklarını tespit eden Huang (2025) tarafından da belgelenmiştir. Ayrıca, katılımcıların yaklaşık %80'i YZ’nın yanıltıcı veya manipülatif içerik üretme potansiyeline dikkat çekerek, YZ odaklı bilgi sistemlerinde insan gözetiminin önemini vurgulamıştır. Bu farkındalık, YZ’nın doğruluğu ve güvenilirliğine yönelik eleştirel bir bakış açısını göstermektedir. Riskleri kabul etmekle birlikte, öğrenciler YZ’nın inovasyon, yaratıcılık ve mesleki gelişimdeki rolüne genel olarak olumlu bir tutum sergilemiştir. "İnovasyon ve geliştirme" ve "mesleki gelişim" temaları, öğrencilerin YZ’nın tasarım süreçlerini geliştirdiğine, yaratıcılığı teşvik ettiğine ve verimliliği artırdığına olan inancını göstermiştir. Parveen ve Alkudsi (2025) ile tutarlı olarak, öğrenciler YZ’yı yaşam boyu öğrenme ve kariyer hazırlığının önemli bir kolaylaştırıcısı olarak görmüştür. Öğrenciler ayrıca YZ’nın mesleki eğitime etkili bir şekilde entegre edilmesi için çeşitli önerilerde bulunmuşlardır. Üniversitelerin etik, sosyal ve teknik boyutlar konusunda farkındalığı artırmak için YZ okuryazarlığı programlarına öncelik vermelerini önermişlerdir. Veri gizliliği, telif hakkı ve algoritmik şeffaflık gibi konuların müfredata dâhil edilmesinin şart olduğu görüldü. Katılımcılar sürekli mesleki gelişim, disiplinler arası iş birliği ve sorumlu yapay zekâ kullanımının önemini vurguladılar. Bu görüşler, yükseköğretimde yapılandırılmış YZ okuryazarlığı eğitimine duyulan ihtiyacın altını çizen Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin YZ Okuryazarlığı Profili çalışmasının bulgularıyla tutarlıdır. Bilgisayar Destekli Tasarım ve Animasyon programlarına kayıtlı tüm öğrenciler (%100), YZ teknolojilerini öğrenmeye ve uygulamaya güçlü bir istek duyduklarını ifade ettiler. Motivasyonları, YZ’nın verimliliği artırma, teknik süreçleri hızlandırma ve yaratıcı çıktıyı geliştirme potansiyelini fark etmelerinden kaynaklanıyordu. Bu öğrenciler, YZ’yı bir tehdit olarak değil, yenilik ve verimlilikte değerli bir ortak olarak gördüler. Sonuç olarak, bu çalışma meslek lisesi öğrencilerinin YZ’ya karşı dengeli ancak iyimser bir bakış açısına sahip olduğunu ortaya koydu. Yapay zekânın eğitim ve iş gücü piyasası üzerindeki dönüştürücü etkisini kabul ederken, etik, güvenlik ve istihdam zorlukları konusunda temkinli davrandılar. Bulgular, öğrencileri YZ odaklı çağda gerekli becerilerle donatmak için YZ okuryazarlığı, etik ve eleştirel düşünmenin mesleki eğitime entegre edilmesinin gerekliliğinin altını çizmektedir. Bu çalışma, mesleki bağlamlardaki genç yetişkinlerin yapay zekâyı hem bir öğrenme hem de mesleki gelişim aracı olarak nasıl algıladıkları, deneyimledikleri ve değerlendirdikleri konusunda ampirik kanıtlar sunarak, giderek artan literatüre katkıda bulunmaktadır.

ملخص منظم أدى الاندماج السريع للذكاء الاصطناعي (AI) في مجال التعليم إلى إحداث تحول كبير في عمليات التدريس والتعلم، مما أوجد فرصًا وتحديات على حد سواء. وفي مجال التعليم المهني، حيث تُعد الكفاءة التكنولوجية والمهارات العملية أمرًا أساسيًّا، يكتسب فهم تصورات الطلاب تجاه الذكاء الاصطناعي أهمية خاصة. وقد هدفت هذه الدراسة إلى استكشاف تصورات طلاب المدارس المهنية تجاه الذكاء الاصطناعي من حيث الفرص والمخاوف، وذلك لسد فجوة في الأدبيات وتقديم رؤى لتعزيز الثقافة المتعلقة بالذكاء الاصطناعي في المؤسسات المهنية. اعتمد البحث تصميم دراسة حالة نوعية وشمل 60 طالبًا (24 من الإناث و36 من الذكور) من قسم تكنولوجيا الحاسوب بكلية العلوم التقنية بجامعة كافكاس. تم اختيار المشاركين باستخدام طريقة «أخذ العينات بالتباين الأقصى» لضمان تنوع وجهات النظر من مختلف المستويات الدراسية. وتراوحت أعمارهم بين 19 و27 عامًا، بمتوسط عمر يبلغ 22 عامًا. تم جمع البيانات من خلال استبيان مقابلات شبه منظم بعنوان «تصورات طلاب الجامعة للذكاء الاصطناعي: الفرص والمخاوف»، والذي طوره الباحثون وتم التحقق من صحته من خلال مراجعة الخبراء. تضمنت النسخة النهائية 14 سؤالًا مفتوحًا تستكشف التعريفات والمزايا والقيود والوعي الأخلاقي فيما يتعلق بالذكاء الاصطناعي. تم تحليل البيانات من خلال تحليل المحتوى المواضيعي، ونُظمت الإجابات في إطار ثلاثة محاور رئيسية: (1) الفهم المفاهيمي والاستعارات المتعلقة بالذكاء الاصطناعي، (2) الفرص والتطبيقات المتصورة، و(3) المخاطر المتصورة والمخاوف الأخلاقية والتوقعات المستقبلية. فيما يتعلق بالفهم المفاهيمي، استخدم الطلاب بشكل متكرر استعارات مثل «محرك البحث» و«الفضاء» و«اللاوعي». وقد عكست هذه الاستعارات تصورات مزدوجة للذكاء الاصطناعي — باعتباره أداة تعليمية عملية وقوة مجردة قوية تمثل الذكاء والإبداع. ويشير هذا التنوع إلى أن الطلاب ينظرون إلى الذكاء الاصطناعي ليس فقط كنظام تكنولوجي، بل أيضًا كرمز للابتكار. وقد أُبلغ عن نتائج استعارية مماثلة في دراسات ربط فيها الطلاب والمعلمون قبل الخدمة الذكاء الاصطناعي بالإدراك البشري والإمكانات المستقبلية (Zirenko et al., 2025; Zirin et al., 2024). في مجالات التطبيق، ذكر الطلاب في أغلب الأحيان التصميم بمساعدة الحاسوب (CAD)، والرسوم المتحركة، وإنشاء المحتوى المرئي كسياقات يستخدمون فيها أدوات الذكاء الاصطناعي بشكل نشط. ويشير هذا إلى أن الذكاء الاصطناعي متأصل بشكل خاص في عمليات التصميم الإبداعية والتقنية في التعليم المهني. كما ذكر العديد من المشاركين أنهم يستخدمون الذكاء الاصطناعي دون وعي في تفاعلاتهم الرقمية اليومية، وهو ما يتوافق مع النتائج التي توصل إليها Hingle وJohri (2024). وتسلط هذه النتائج الضوء على الانتشار الواسع للذكاء الاصطناعي في الحياة اليومية والتعليم. وعند دراسة الفرص، شدد الطلاب على دور الذكاء الاصطناعي في تسهيل التعلم، وتعزيز الكفاءة، ودعم التعليم وفقاً لوتر كل فرد. واعتبروا الذكاء الاصطناعي أداة تسرع الوصول إلى المعلومات، وتخصص التعليم، وتدعم اتخاذ القرارات القائمة على البيانات. كما نظر الطلاب إلى الذكاء الاصطناعي باعتباره آلية دعم معرفي تساعد في حل المشكلات والنمو المهنى. وتتوافق هذه الآراء مع الدراسات السابقة التى أظهرت دور الذكاء الاصطناعي فى تحسين القدرة على التكيف والتوظيف (Zhang & Zhou, 2025). أعرب المشاركون عن تقديرهم لمساهمة الذكاء الاصطناعي في الابتكار والتوجيه وتوسيع نطاق المعرفة. ومع ذلك، أعرب المشاركون أيضًا عن مخاوف كبيرة. وكانت القضايا الأكثر شيوعًا هي البطالة والتغير المهني وأمن البيانات. وتساءل العديد من الطلاب عن الكيفية التي قد تعيد بها الأتمتة تشكيل سوق العمل وتهدد المهن التقليدية. كما برزت المخاوف الأخلاقية — مثل خصوصية البيانات والإنصاف والتحيز الخوارزمي. واعتقد ما يقرب من 75% من الطلاب أن الذكاء الاصطناعي قد يخلق معضلات أخلاقية تتعلق بسرية البيانات والحياد. يعكس هذا الوعي إدراكًا بأن الذكاء الاصطناعي ليس مجرد تطور تقني فحسب، بل هو أيضًا تحول اجتماعي ينطوي على العدالة والثقة. وقد وثّق هوانغ (2025) مخاوف مماثلة، حيث وجد أن الطلاب يشعرون بالقلق إزاء إساءة استخدام البيانات والتحيز الخوارزمي في الأنظمة القائمة على الذكاء الاصطناعي. علاوة على ذلك، سلط حوالي 80٪ من المشاركين الضوء على إمكانية أن يولد الذكاء الاصطناعي محتوى مضللاً أو تلاعبياً، مؤكدين على أهمية الإشراف البشري في أنظمة المعلومات التي تعتمد على الذكاء الاصطناعي. ويُظهر هذا الوعي منظورًا نقديًّا تجاه دقة الذكاء الاصطناعي وموثوقيته. ورغم إدراكهم للمخاطر، حافظ الطلاب على موقف إيجابي بشكل عام تجاه دور الذكاء الاصطناعي في الابتكار والإبداع والتقدم المهني. وأظهرت موضوعات «الابتكار والتطوير» و«النمو المهني» اعتقاد الطلاب بأن الذكاء الاصطناعي يعزز عمليات التصميم، ويشجع الإبداع، ويحسن الإنتاجية. وتماشيًا مع ما ذكره بارفين وألكودسي (2025)، رأى الطلاب أن الذكاء الاصطناعي عامل تمكين رئيسي للتعلم مدى الحياة والاستعداد المهني. كما قدم الطلاب عدة توصيات لدمج الذكاء الاصطناعي بفعالية في التعليم المهني. واقترحوا أن تعطي الجامعات الأولوية لبرامج محو الأمية في مجال الذكاء الاصطناعي لزيادة الوعي بالأبعاد الأخلاقية والاجتماعية والتقنية. واعتُبر دمج مواضيع مثل خصوصية البيانات وحقوق النشر وشفافية الخوارزميات في المناهج الدراسية أمرًا ضروريًا. أكد المشاركون على أهمية التطوير المهني المستمر، والتعاون متعدد التخصصات، والاستخدام المسؤول للذكاء الاصطناعي. وتتوافق هذه الآراء مع النتائج المستخلصة من ملف تعريف المعرفة بالذكاء الاصطناعي لطلاب كلية التربية: عينة من جامعة ديكل، التي أكدت على الحاجة إلى تعليم منظم للمعرفة بالذكاء الاصطناعي في التعليم العالي. أعرب جميع الطلاب المسجلين في برامج التصميم بمساعدة الحاسوب والرسوم المتحركة (100%) عن رغبة قوية في تعلم تقنيات الذكاء الاصطناعي وتطبيقها. وقد انبثقت دوافعهم من إدراكهم لإمكانات الذكاء الاصطناعي في زيادة الكفاءة، وتسريع العمليات التقنية، وتعزيز الإنتاج الإبداعي. واعتبر هؤلاء الطلاب الذكاء الاصطناعي شريكًا قيمًا في الابتكار والإنتاجية، وليس تهديدًا. وفي الختام، كشفت هذه الدراسة أن طلاب المدارس المهنية يتبنون منظورًا متوازنًا ولكنه متفائل تجاه الذكاء الاصطناعي. فقد أقروا بتأثيره التحويلي على التعليم وسوق العمل، مع الحفاظ على الحذر تجاه التحديات الأخلاقية والأمنية والمتعلقة بالتوظيف. تؤكد النتائج على الحاجة إلى دمج المعرفة بالذكاء الاصطناعي والأخلاقيات والتفكير النقدي في التعليم المهني لتزويد الطلاب بالمهارات المطلوبة في العصر الذي يحركه الذكاء الاصطناعي. تساهم هذه الدراسة في الأدبيات المتنامية من خلال تقديم أدلة تجريبية حول كيفية إدراك الشباب في السياقات المهنية للذكاء الاصطناعي وتجربتهم له وتقييمهم له كأداة للتعلم والتطوير المهني.

Résumé Structuré: L'intégration rapide de l'intelligence artificielle (IA) dans l'éducation a profondément transformé les processus d'enseignement et d'apprentissage, créant à la fois des opportunités et des défis. Dans l'enseignement professionnel, où les compétences technologiques et pratiques sont essentielles, il est particulièrement important de comprendre la perception qu'ont les étudiants de l'IA. Cette étude visait à examiner la perception qu'ont les étudiants des écoles professionnelles de l'IA en termes d'opportunités et de préoccupations, afin de combler une lacune dans la littérature et d'apporter des pistes pour améliorer la culture numérique en matière d'IA dans les établissements professionnels. La recherche a adopté une méthodologie d’étude de cas qualitative et a porté sur 60 étudiants (24 femmes, 36 hommes) du département des technologies informatiques de la faculté des sciences techniques de l’université Kafkas. Les participants ont été sélectionnés selon une méthode d’échantillonnage à variation maximale afin de garantir la diversité des points de vue provenant de différents niveaux d’études. Leur âge variait de 19 à 27 ans, avec une moyenne de 22 ans. Les données ont été recueillies à l’aide d’un questionnaire d’entretien semi-structuré intitulé « Perceptions des étudiants universitaires sur l’intelligence artificielle : opportunités et préoccupations », élaboré par les chercheurs et validé par un comité d’experts. La version finale comprenait 14 questions ouvertes explorant les définitions, les avantages, les limites et la conscience éthique concernant l’IA. Les données ont été analysées à l’aide d’une analyse thématique du contenu, et les réponses ont été classées en trois thèmes principaux : (1) la compréhension conceptuelle et les métaphores de l’IA, (2) les opportunités et applications perçues, et (3) les risques perçus, les préoccupations éthiques et les attentes pour l’avenir. En ce qui concerne la compréhension conceptuelle, les étudiants ont fréquemment utilisé des métaphores telles que « moteur de recherche », « espace » et « subconscient ». Celles-ci reflétaient une double perception de l’IA : à la fois comme un outil d’apprentissage pratique et comme une force puissante et abstraite représentant l’intelligence et la créativité. Cette diversité suggère que les étudiants considèrent l’IA non seulement comme un système technologique, mais aussi comme un symbole d’innovation. Des résultats métaphoriques similaires ont été rapportés dans des études où des étudiants et des futurs enseignants associaient l’IA à la cognition humaine et à un potentiel futuriste (Zirenko et al., 2025 ; Zirin et al., 2024). En ce qui concerne les domaines d’application, les élèves ont le plus souvent cité la conception assistée par ordinateur (CAO), l’animation et la création de contenus visuels comme des contextes dans lesquels ils utilisent activement des outils d’IA. Cela indique que l’IA est particulièrement ancrée dans les processus de conception créatifs et techniques de l’enseignement professionnel. De nombreux participants ont également déclaré utiliser l’IA inconsciemment dans leurs interactions numériques quotidiennes, ce qui corrobore les conclusions de Hingle et Johri (2024). Ces résultats soulignent la présence omniprésente de l’IA dans la vie quotidienne et l’éducation. En ce qui concerne les opportunités, les étudiants ont souligné le rôle de l’IA dans la facilitation de l’apprentissage, l’amélioration de l’efficacité et le soutien à un apprentissage adapté au rythme de chacun. Ils considéraient l’IA comme un outil qui accélère l’accès à l’information, personnalise l’enseignement et favorise la prise de décision fondée sur les données. Les étudiants percevaient également l’IA comme un mécanisme de soutien cognitif facilitant la résolution de problèmes et le développement professionnel. Ces points de vue concordent avec des études antérieures démontrant le rôle de l’IA dans l’amélioration de l’adaptabilité et de l’employabilité (Zhang & Zhou, 2025). Les participants ont apprécié la contribution de l’IA à l’innovation, à l’orientation et à l’élargissement des connaissances. Cependant, ils ont également exprimé des inquiétudes importantes. Les préoccupations les plus courantes concernaient le chômage, les mutations professionnelles et la sécurité des données. De nombreux étudiants se sont interrogés sur la manière dont l’automatisation pourrait remodeler le marché du travail et menacer les professions traditionnelles. Les préoccupations éthiques — telles que la confidentialité des données, l’équité et les biais algorithmiques — occupaient également une place prépondérante. Environ 75 % des étudiants estimaient que l’IA pouvait créer des dilemmes éthiques liés à la confidentialité et à l’impartialité des données. Cette prise de conscience reflète la compréhension que l’IA n’est pas qu'une avancée technique, mais aussi une transformation sociale impliquant la justice et la confiance. Des préoccupations similaires ont été rapportées par Huang (2025), qui a constaté que les étudiants étaient inquiets face à l’utilisation abusive des données et aux biais algorithmiques dans les systèmes établis sur l’IA. De plus, environ 80 % des participants ont souligné le risque que l’IA génère des contenus trompeurs ou manipulateurs, insistant sur l’importance d’un contrôle humain dans les systèmes d’information pilotés par l’IA. Cette prise de conscience témoigne d’un regard critique sur la précision et la fiabilité de l’IA. Tout en reconnaissant ces risques, les étudiants ont conservé une attitude globalement positive envers le rôle de l’IA dans l’innovation, la créativité et l’évolution professionnelle. Les thèmes de « l’innovation et du développement » et de « l’épanouissement professionnel » ont illustré la conviction des étudiants selon laquelle l’IA améliore les processus de conception, favorise la créativité et renforce la productivité. Conformément aux travaux de Parveen et Alkudsi (2025), les étudiants considéraient l’IA comme un catalyseur essentiel de l’apprentissage tout au long de la vie et de la préparation à la vie professionnelle. Les étudiants ont également formulé plusieurs recommandations pour intégrer efficacement l’IA dans l’enseignement professionnel. Ils ont suggéré que les universités accordent la priorité aux programmes de culture numérique en matière d’IA afin de sensibiliser aux dimensions éthiques, sociales et techniques. L’intégration de matières telles que la protection des données, le droit d’auteur et la transparence algorithmique dans les programmes d’études a été jugée essentielle. Les participants ont mis l’accent sur le développement professionnel continu, la collaboration interdisciplinaire et l’utilisation responsable de l’IA. Ces points de vue concordent avec les conclusions de l’étude « AI Literacy Profile of Education Faculty Students: Sample of Dicle University », qui soulignait la nécessité d’une formation structurée à l’IA dans l’enseignement supérieur. Tous les étudiants inscrits à des programmes de conception assistée par ordinateur et d’animation (100 %) ont exprimé une forte volonté d’apprendre et d’appliquer les technologies d’IA. Leur motivation découlait de la reconnaissance du potentiel de l’IA à accroître l’efficacité, à accélérer les processus techniques et à améliorer la production créative. Ces étudiants considéraient l’IA comme un partenaire précieux en matière d’innovation et de productivité, plutôt que comme une menace. En conclusion, cette étude a révélé que les étudiants des écoles professionnelles ont une vision équilibrée mais optimiste de l’IA. Ils ont reconnu son impact transformateur sur l’éducation et le marché du travail tout en restant prudents face aux défis éthiques, de sécurité et liés à l’emploi. Ces résultats soulignent la nécessité d’intégrer la culture de l’IA, l’éthique et la pensée critique dans l’enseignement professionnel afin de doter les élèves des compétences requises à l’ère de l’IA. Cette étude contribue à la littérature croissante en fournissant des données empiriques sur la manière dont les jeunes adultes en formation professionnelle perçoivent, expérimentent et évaluent l’IA en tant qu’outil d’apprentissage et de développement professionnel.

Resumen Estructurado: La rápida integración de la inteligencia artificial (IA) en la educación ha transformado significativamente los procesos de enseñanza y aprendizaje, generando tanto oportunidades como retos. En la formación profesional, donde la competencia tecnológica y las habilidades prácticas son esenciales, resulta especialmente importante comprender las percepciones de los alumnos respecto a la IA. El objetivo de este estudio fue examinar las percepciones de los alumnos de formación profesional sobre la IA en términos de oportunidades y preocupaciones. El fin era cubrir una laguna en la bibliografía y aportar ideas para mejorar la alfabetización en IA en los centros de formación profesional. La investigación adoptó un diseño de estudio de caso cualitativo e incluyó a 60 estudiantes (24 mujeres y 36 hombres) del Departamento de Tecnologías Informáticas de la Facultad de Ciencias Técnicas de la Universidad de Kafkas. Los participantes se seleccionaron mediante un muestreo de variación máxima para garantizar perspectivas diversas de diferentes cursos. Sus edades oscilaban entre los 19 y los 27 años, con una media de 22. Los datos se recopilaron a través de un formulario de entrevista semiestructurada titulado «Percepciones de los estudiantes universitarios sobre la inteligencia artificial: oportunidades y preocupaciones», elaborado por los investigadores y validado mediante revisión por expertos. La versión final incluía 14 preguntas abiertas que exploraban definiciones, ventajas, limitaciones y conciencia ética en relación con la IA. Los datos se analizaron mediante un análisis temático de contenido, y las respuestas se organizaron en torno a tres temas principales: (1) comprensión conceptual y metáforas de la IA, (2) oportunidades y aplicaciones percibidas, y (3) riesgos percibidos, preocupaciones éticas y expectativas de futuro. En cuanto a la comprensión conceptual, los estudiantes utilizaron con frecuencia metáforas como «motor de búsqueda», «espacio» y «subconsciente». Estas reflejaban una doble percepción de la IA: tanto como una herramienta práctica de aprendizaje como una fuerza poderosa y abstracta que representa la inteligencia y la creatividad. Esta diversidad sugiere que los estudiantes ven la IA no solo como un sistema tecnológico, sino también como un símbolo de innovación. Se han encontrado hallazgos parecidos en estudios donde estudiantes y futuros docentes relacionan la IA con el pensamiento humano y las posibilidades del futuro (Zirenko et al., 2025; Zirin et al., 2024). En cuanto a los ámbitos de aplicación, los estudiantes mencionaron con mayor frecuencia el diseño asistido por ordenador (CAD), la animación y la creación de contenidos visuales como contextos en los que utilizan activamente herramientas de IA. Esto indica que la IA está especialmente integrada en los procesos de diseño creativo y técnico de la formación profesional. Muchos participantes también afirmaron que utilizan la IA de forma inconsciente en sus interacciones digitales cotidianas, lo que concuerda con los hallazgos de Hingle y Johri (2024). Estos resultados ponen de relieve la presencia generalizada de la IA en la vida cotidiana y en la educación. Al analizar las oportunidades, los estudiantes hicieron hincapié en el papel de la IA a la hora de facilitar el aprendizaje, mejorar la eficiencia y apoyar la educación a ritmo propio. Consideraban la IA como una herramienta que acelera el acceso a la información, personaliza la enseñanza y respalda la toma de decisiones basada en datos. Los estudiantes también percibían la IA como un mecanismo de apoyo cognitivo que facilita la resolución de problemas y el crecimiento profesional. Estas opiniones coinciden con estudios previos que demuestran el papel de la IA en la mejora de la adaptabilidad y la empleabilidad (Zhang y Zhou, 2025). Los participantes valoraron la contribución de la IA a la innovación, la orientación y la ampliación de conocimientos. Sin embargo, también expresaron preocupaciones significativas. Las cuestiones más recurrentes fueron el desempleo, los cambios en el mercado laboral y la seguridad de los datos. Muchos estudiantes se preguntaron cómo la automatización podría transformar el mercado laboral y amenazar las profesiones tradicionales. También destacaron las preocupaciones éticas, como la privacidad de los datos, la equidad y el sesgo algorítmico. Aproximadamente el 75 % de los estudiantes creía que la IA podría generar dilemas éticos relacionados con la confidencialidad y la imparcialidad de los datos. Esta conciencia refleja la comprensión de que la IA no es solo un avance técnico, sino también una transformación social que implica justicia y confianza. Huang (2025) ha documentado preocupaciones similares y constató que los estudiantes se mostraban inquietos ante el uso indebido de los datos y el sesgo algorítmico en los sistemas basados en la IA. Además, alrededor del 80 % de los participantes destacó la posibilidad de que la IA genere contenidos engañosos o manipuladores, haciendo hincapié en la importancia de la supervisión humana en los sistemas de información impulsados por la IA. Esta toma de conciencia muestra una perspectiva crítica respecto a la precisión y la fiabilidad de la IA. Aunque reconocían los riesgos, los estudiantes mantuvieron una actitud globalmente positiva hacia el papel de la IA en la innovación, la creatividad y el avance profesional. Los temas de «innovación y desarrollo» y «crecimiento profesional» ilustraron la convicción de los estudiantes de que la IA mejora los procesos de diseño, fomenta la creatividad y aumenta la productividad. En consonancia con Parveen y Alkudsi (2025), los estudiantes consideraban la IA como un factor clave para el aprendizaje permanente y la preparación profesional. Los estudiantes también formularon varias recomendaciones para integrar eficazmente la IA en la formación profesional. Sugirieron que las universidades dieran prioridad a los programas de alfabetización en IA para sensibilizar sobre las dimensiones éticas, sociales y técnicas. Se consideró esencial incorporar a los planes de estudio materias como la privacidad de los datos, los derechos de autor y la transparencia algorítmica. Los participantes hicieron hincapié en el desarrollo profesional continuo, la colaboración interdisciplinar y el uso responsable de la IA. Estas opiniones coinciden con las conclusiones del estudio Perfil de alfabetización en IA de los estudiantes de la Facultad de Educación: Muestra de la Universidad de Dicle, que subrayaba la necesidad de una formación estructurada en alfabetización en IA en la educación superior. Todos los estudiantes matriculados en programas de diseño asistido por ordenador y animación (100 %) expresaron una firme voluntad de aprender y aplicar tecnologías de IA. Su motivación provenía del reconocimiento del potencial de la IA para aumentar la eficiencia, acelerar los procesos técnicos y mejorar la producción creativa. Estos estudiantes consideraban la IA como un valioso aliado para la innovación y la productividad, más que como una amenaza. En conclusión, este estudio reveló que los estudiantes de formación profesional tienen una perspectiva equilibrada pero optimista respecto a la IA. Reconocieron su impacto transformador en la educación y el mercado laboral, al tiempo que se mostraban cautelosos ante los retos éticos, de seguridad y de empleo. Los resultados subrayan la necesidad de integrar la alfabetización en IA, la ética y el pensamiento crítico en la formación profesional para dotar a los alumnos de las competencias necesarias en la era impulsada por esta tecnología. Este estudio contribuye a la creciente bibliografía al aportar evidencia empírica sobre cómo los jóvenes adultos en contextos de formación profesional perciben, experimentan y evalúan la IA como herramienta tanto de aprendizaje como de desarrollo profesional.

结构化摘要： 人工智能（AI）在教育领域的快速融合，已显著改变了教学与学习过程，既带来了机遇，也带来了挑战。在技术素养和实践技能至关重要的职业教育领域，了解学生对人工智能的看法尤为重要。本研究旨在从机遇与担忧两个方面考察职业学校学生对人工智能的看法，以填补现有文献中的空白，并为提高职业教育机构中的人工智能素养提供启示。本研究采用定性案例研究设计，研究对象为卡夫卡斯大学技术科学学院计算机技术系的60名学生（24名女生，36名男生）。研究采用最大变异抽样法选取参与者，以确保不同年级学生观点的多样性。参与者年龄在19至27岁之间，平均年龄为22岁。数据通过一份题为“大学生对人工智能的认知：机遇与担忧”的半结构化访谈表收集，该访谈表由研究者设计并经专家评审验证。最终版本包含14个开放式问题，旨在探讨参与者对人工智能的定义、优势、局限性以及伦理意识。数据通过主题内容分析法进行分析，回答内容被归纳为三大主题：(1) 对人工智能的概念理解与隐喻；(2) 感知到的机遇与应用；(3) 感知到的风险、伦理关切及未来预期。 在概念理解方面，学生们经常使用“搜索引擎”、“太空”和“潜意识”等隐喻。这些隐喻反映了学生对人工智能的双重认知——既将其视为实用的学习工具，又将其视为代表智能与创造力的强大而抽象的力量。这种多样性表明，学生不仅将人工智能视为技术系统，更将其视为创新的象征。此前研究也报告了类似的隐喻发现：学生和准教师将人工智能与人类认知及未来潜力联系在一起（Zirenko 等，2025；Zirin 等，2024）。在应用领域方面，学生最常提及计算机辅助设计（CAD）、动画和视觉内容创作，将其作为自己积极使用AI工具的场景。这表明AI在职业教育中的创意与技术设计过程中已深度融入。许多参与者还表示，他们在日常数字交互中会无意识地使用AI，这与Hingle和Johri（2024）的研究结果一致。这些结果凸显了AI在日常生活和教育中的无处不在。 在探讨机遇时，学生们强调了人工智能在促进学习、提高效率以及支持自主学习方面的作用。他们将人工智能视为一种能够加速信息获取、实现个性化教学并支持数据驱动决策的工具。学生们还认为人工智能是一种认知支持机制，有助于解决问题和促进职业发展。这些观点与先前研究一致，这些研究表明人工智能在提高适应能力和就业能力方面发挥着重要作用（Zhang & Zhou, 2025）。参与者认可人工智能在创新、指导和知识拓展方面的贡献。然而，参与者同时也表达了显著的担忧。最常见的问题包括失业、职业转型和数据安全。许多学生质疑自动化将如何重塑就业市场并威胁传统职业。伦理问题——如数据隐私、公平性和算法偏见——也备受关注。约75%的学生认为，人工智能可能会引发与数据保密性和公正性相关的伦理困境。这种认识反映出学生们已意识到，人工智能不仅是一项技术发展，更是一场涉及正义与信任的社会变革。黄（2025）也记录了类似的担忧，他发现学生们对基于人工智能系统的数据滥用和算法偏见感到不安。 此外，约80%的参与者强调了人工智能可能生成误导性或操纵性内容的潜在风险，并强调了在人工智能驱动的信息系统中进行人类监督的重要性。这种意识体现了学生对人工智能准确性和可靠性的批判性视角。尽管承认存在风险，但学生们对人工智能在创新、创造力和职业发展中的作用仍保持着总体积极的态度。“创新与发展”和“职业成长”这两个主题表明，学生们相信人工智能能够优化设计流程、激发创造力并提高生产力。与Parveen和Alkudsi（2025）的研究结果一致，学生们将人工智能视为终身学习和职业准备的关键推动力。学生们还就如何将人工智能有效融入职业教育提出了若干建议。他们建议高校优先开展人工智能素养课程，以提高对伦理、社会和技术层面的认识。将数据隐私、版权和算法透明度等科目纳入课程体系被视为至关重要。参与者强调了持续的专业发展、跨学科合作以及负责任地使用人工智能。这些观点与《教育学院学生的人工智能素养概况：迪克莱大学样本》的研究结果一致，该研究强调了高等教育中开展系统化人工智能素养教育的必要性。 所有修读计算机辅助设计和动画课程的学生（100%）都表达了强烈意愿，希望学习并应用人工智能技术。他们的动力源于认识到人工智能在提高效率、加速技术流程以及增强创意产出方面的潜力。这些学生将人工智能视为创新和生产力方面的宝贵伙伴，而非威胁。综上所述，本研究表明，职业学校学生对人工智能持一种平衡但乐观的态度。他们既认可人工智能对教育和劳动力市场的变革性影响，同时也对伦理、安全及就业方面的挑战保持谨慎态度。研究结果强调，有必要将人工智能素养、伦理和批判性思维融入职业教育，以使学生掌握人工智能驱动时代所需的技能。本研究通过提供实证证据，阐明职业教育背景下的年轻人如何将人工智能视为学习和职业发展工具并对其进行感知、体验和评估，从而为日益丰富的相关文献做出了贡献。

Структурированное Резюме: Быстрая интеграция искусственного интеллекта (ИИ) в сферу образования существенно преобразовала процессы преподавания и обучения, создав как новые возможности, так и проблемы. В сфере профессионального образования, где технологическая компетентность и практические навыки имеют решающее значение, понимание отношения учащихся к ИИ приобретает особую важность. Целью данного исследования было изучение отношения учащихся профессиональных училищ к ИИ с точки зрения возможностей и опасений, чтобы восполнить пробел в научной литературе и предложить рекомендации по повышению ИИ-грамотности в профессиональных учебных заведениях. В исследовании использовался метод качественного кейс-стадии, в котором приняли участие 60 студентов (24 девушки, 36 юношей) факультета компьютерных технологий Школы технических наук Университета Кафкаса. Участники были отобраны с использованием метода выборки максимальной вариации, чтобы обеспечить разнообразие точек зрения представителей разных курсов. Их возраст колебался от 19 до 27 лет, средний возраст составлял 22 года. Данные собирались с помощью полуструктурированной анкеты под названием «Восприятие искусственного интеллекта студентами университета: возможности и опасения», разработанной исследователями и прошедшей экспертную оценку. Окончательная версия включала 14 открытых вопросов, касающихся определений, преимуществ, ограничений и этического осознания в отношении ИИ. Анализ данных проводился с помощью тематического контент-анализа, а ответы были сгруппированы по трем основным темам: (1) концептуальное понимание и метафоры ИИ, (2) воспринимаемые возможности и области применения, и (3) воспринимаемые риски, этические опасения и ожидания на будущее. Что касается концептуального понимания, студенты часто использовали такие метафоры, как «поисковая система», «космос» и «подсознание». Они отражали двойственное восприятие ИИ — как практического инструмента обучения, так и мощной абстрактной силы, олицетворяющей интеллект и творчество. Такое разнообразие свидетельствует о том, что студенты рассматривают ИИ не только как технологическую систему, но и как символ инноваций. Аналогичные метафорические выводы были сделаны в исследованиях, где студенты и будущие учителя ассоциировали ИИ с человеческим познанием и футуристическим потенциалом (Zirenko et al., 2025; Zirin et al., 2024). Что касается областей применения, студенты чаще всего упоминали компьютерное проектирование (CAD), анимацию и создание визуального контента как контексты, в которых они активно используют инструменты ИИ. Это указывает на то, что ИИ особенно тесно интегрирован в творческие и технические процессы проектирования в профессиональном образовании. Многие участники также отмечали, что бессознательно используют ИИ в повседневных цифровых взаимодействиях. что согласуется с выводами Хингл и Джори (2024). Эти результаты подчеркивают повсеместное присутствие ИИ в повседневной жизни и образовании. Рассматривая возможности, студенты подчеркивали роль ИИ в облегчении обучения, повышении эффективности и поддержке обучения в индивидуальном темпе. Они рассматривали ИИ как инструмент, ускоряющий доступ к информации, персонализирующий обучение и способствующий принятию решений на основе данных. Студенты также воспринимали ИИ как механизм когнитивной поддержки, помогающий в решении проблем и профессиональном росте. Эти взгляды согласуются с результатами предыдущих исследований, демонстрирующих роль ИИ в повышении адаптивности и конкурентоспособности на рынке труда (Zhang & Zhou, 2025). Участники высоко оценили вклад ИИ в инновации, ориентацию и расширение знаний. Однако участники также выразили серьезные опасения. Наиболее распространенными проблемами были безработица, смена профессии и безопасность данных. Многие студенты задавались вопросом, как автоматизация может изменить рынок труда и поставить под угрозу традиционные профессии. На первый план вышли также этические проблемы — такие как конфиденциальность данных, справедливость и алгоритмическая предвзятость. Примерно 75 % студентов считали, что ИИ может создавать этические дилеммы, связанные с конфиденциальностью данных и беспристрастностью. Такое осознание отражает понимание того, что ИИ — это не только техническое достижение, но и социальная трансформация, затрагивающая вопросы справедливости и доверия. Аналогичные опасения были зафиксированы Хуангом (2025), который обнаружил, что студенты испытывают беспокойство по поводу неправомерного использования данных и алгоритмической предвзятости в системах на основе ИИ. Кроме того, около 80 % участников подчеркнули, что ИИ может генерировать вводящий в заблуждение или манипулятивный контент, обратив внимание на важность человеческого контроля в информационных системах. управляемых ИИ. Такое осознание свидетельствует о критическом отношении к точности и надёжности ИИ. Признавая существование рисков, студенты в целом сохраняли положительное отношение к роли ИИ в инновациях, творчестве и профессиональном росте. Темы «инновации и развитие» and «профессиональный рост» иллюстрировали убеждение студентов в том, что ИИ совершенствует процессы проектирования, способствует творчеству and повышает производительность. В соответствии с выводами Парвина и Алкудси (2025) студенты рассматривали ИИ как ключевой фактор, способствующий обучению на протяжении всей жизни и готовности к карьере. Студенты также вынесли ряд рекомендаций по эффективной интеграции ИИ в профессиональное образование. Они предложили университетам уделять приоритетное внимание программам по ИИ-грамотности для повышения осведомленности об этических, социальных и технических аспектах. Включение в учебные планы таких тем, как конфиденциальность данных, авторское право и прозрачность алгоритмов были признаны крайне важными. Участники подчеркнули важность непрерывного профессионального развития, междисциплинарного сотрудничества и ответственного использования ИИ. Эти взгляды согласуются с выводами исследования «Профиль грамотности в области ИИ среди студентов педагогического факультета: выборка из Университета Дикле», в котором была подчеркнута необходимость структурированного обучения грамотности в области ИИ в системе высшего образования. Все студенты, обучающиеся по программам компьютерного проектирования и анимации (100 %), выразили сильную готовность изучать и применять технологии ИИ. Их мотивация проистекала из осознания потенциала ИИ в плане повышения эффективности, ускорения технических процессов и расширения творческих возможностей. Эти студенты рассматривали ИИ как ценного партнера в области инноваций и производительности, а не как угрозу. В заключение следует отметить, что данное исследование показало, что студенты профессионально-технических учебных заведений придерживаются сбалансированного, но оптимистичного взгляда на ИИ. Они признают его преобразующее влияние на образование и рынок труда, оставаясь при этом осторожными в отношении проблем этики, безопасности и занятости. Полученные результаты подчеркивают необходимость интеграции грамотности в области ИИ, этики и критического мышления в профессиональное образование, чтобы вооружить учащихся навыками, необходимыми в эпоху, определяемую ИИ. Данное исследование вносит вклад в растущую научную литературу, предоставляя эмпирические данные о том, как молодые люди в контексте профессионального образования воспринимают, испытывают и оценивают ИИ как инструмент как обучения, так и профессионального развития.

संरचित सारांश: शिक्षा में कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) के तीव्र एकीकरण ने शिक्षण और अधिगम प्रक्रियाओं को महत्वपूर्ण रूप से बदल दिया है, जिससे अवसर और चुनौतियाँ दोनों उत्पन्न हुई हैं। व्यावसायिक शिक्षा में, जहाँ तकनीकी क्षमता और व्यावहारिक कौशल आवश्यक हैं, वहाँ छात्रों की एआई के प्रति धारणाओं को समझना विशेष रूप से महत्वपूर्ण है। इस अध्ययन का उद्देश्य व्यावसायिक स्कूल के छात्रों की एआई के प्रति धारणाओं की अवसरों और चिंताओं के संदर्भ में जांच करना, साहित्य में एक कमी को पूरा करना और व्यावसायिक संस्थानों में एआई साक्षरता को बढ़ाने के लिए अंतर्दृष्टि प्रदान करना था। अनुसंधान ने एक गुणात्मक केस स्टडी डिज़ाइन अपनाया और इसमें काफ़्कस विश्वविद्यालय के स्कूल ऑफ़ टेक्निकल साइंसेज़ के कंप्यूटर टेक्नोलॉजीज़ विभाग के 60 छात्रों (24 महिलाएँ, 36 पुरुष) को शामिल किया गया। विभिन्न कक्षा स्तरों से विविध दृष्टिकोण सुनिश्चित करने के लिए अधिकतम भिन्नता नमूनाकरण (maximum variation sampling) का उपयोग करके प्रतिभागियों का चयन किया गया। उनकी आयु 19 से 27 वर्ष के बीच थी, जिसका औसत 22 था। शोधकर्ताओं द्वारा विकसित और विशेषज्ञ समीक्षा के माध्यम से मान्य किए गए "कृत्रिम बुद्धिमत्ता के बारे में विश्वविद्यालय के छात्रों की धारणाएँ: अवसर और चिंताएँ" शीर्षक वाले एक अर्ध-संरचित साक्षात्कार प्रपत्र के माध्यम से डेटा एकत्र किया गया। अंतिम संस्करण में 14 खुले-अंत प्रश्न शामिल थे जो एआई (AI) के संबंध में परिभाषाओं, लाभों, सीमाओं और नैतिक जागरूकता का पता लगाते थे। डेटा का विषयगत सामग्री विश्लेषण के माध्यम से विश्लेषण किया गया, और प्रतिक्रियाओं को तीन मुख्य विषयों के तहत व्यवस्थित किया गया: (1) एआई की वैचारिक समझ और रूपक, (2) कथित अवसर और अनुप्रयोग, और (3) कथित जोखिम, नैतिक चिंताएं, और भविष्य की अपेक्षाएं। वैचारिक समझ के संबंध में, छात्रों ने अक्सर "सर्च इंजन", "अंतरिक्ष", और "अवचेतन" जैसे रूपकों का उपयोग किया। इनमें एआई के प्रति दोहरे दृष्टिकोण को दर्शाया गया था—एक व्यावहारिक सीखने का उपकरण और बुद्धिमत्ता तथा रचनात्मकता का प्रतिनिधित्व करने वाली एक शक्तिशाली, अमूर्त शक्ति। यह विविधता दर्शाती है कि छात्र एआई को न केवल एक तकनीकी प्रणाली के रूप में बल्कि नवाचार के प्रतीक के रूप में भी देखते हैं। इसी तरह के रूपकात्मक निष्कर्ष उन अध्ययनों में भी बताए गए हैं जहाँ छात्रों और प्रशिक्षु शिक्षकों ने एआई को मानवीय संज्ञान और भविष्यवादी क्षमता से जोड़ा है (ज़िरेंको एट अल., 2025; ज़िरिन एट अल., 2024)। अनुप्रयोग क्षेत्रों में, छात्रों ने सबसे अधिक कंप्यूटर-सहायता प्राप्त डिजाइन (CAD), एनीमेशन और दृश्य सामग्री निर्माण को ऐसे संदर्भों के रूप में बताया जहाँ वे सक्रिय रूप से एआई उपकरणों का उपयोग करते हैं। यह दर्शाता है कि व्यावसायिक शिक्षा में एआई विशेष रूप से रचनात्मक और तकनीकी डिजाइन प्रक्रियाओं में निहित है। कई प्रतिभागियों ने यह भी कहा कि वे दैनिक डिजिटल बातचीत में अचेतन रूप से एआई का उपयोग करते हैं, जो हिंगल और जौहरी (2024) के निष्कर्षों के अनुरूप है। ये परिणाम दैनिक जीवन और शिक्षा में एआई की सर्वव्यापी उपस्थिति को उजागर करते हैं। अवसरों की जांच करते समय, छात्रों ने सीखने की सुविधा प्रदान करने, दक्षता बढ़ाने और स्व-गति से शिक्षा का समर्थन करने में एआई की भूमिका पर जोर दिया। उन्होंने एआई को एक ऐसे उपकरण के रूप में देखा जो सूचना तक पहुंच को गति देता है, निर्देशन को व्यक्तिगत बनाता है, और डेटा-संचालित निर्णय लेने में सहायता करता है। छात्रों ने एआई को एक संज्ञानात्मक सहायता तंत्र के रूप में भी देखा जो समस्या-समाधान और व्यावसायिक विकास में सहायता करता है। ये विचार पिछले अध्ययनों के अनुरूप हैं जो अनुकूलनशीलता और रोजगारक्षमता में सुधार में एआई की भूमिका को दर्शाते हैं (ज़ांग और झोउ, 2025)। प्रतिभागियों ने नवाचार, मार्गदर्शन और ज्ञान के विस्तार में एआई के योगदान की सराहना की। हालांकि, प्रतिभागियों ने महत्वपूर्ण चिंताएँ भी व्यक्त कीं। सबसे आम मुद्दे बेरोजगारी, व्यावसायिक परिवर्तन और डेटा सुरक्षा थे। कई छात्रों ने इस बात पर सवाल उठाया कि स्वचालन नौकरी बाजार को कैसे फिर से आकार दे सकता है और पारंपरिक व्यवसायों को खतरे में डाल सकता है। नैतिक चिंताएँ—जैसे डेटा गोपनीयता, निष्पक्षता और एल्गोरिथम पक्षपात—भी प्रमुख थीं। लगभग 75% छात्रों का मानना था कि एआई डेटा गोपनीयता और निष्पक्षता से संबंधित नैतिक दुविधाएँ पैदा कर सकता है। यह जागरूकता इस बात की समझ को दर्शाती है कि एआई केवल एक तकनीकी विकास ही नहीं है, बल्कि यह न्याय और विश्वास से जुड़ा एक सामाजिक परिवर्तन भी है। इसी तरह की चिंताएं हुआंग (2025) द्वारा भी दर्ज की गई हैं, जिन्होंने पाया कि छात्र एआई-आधारित प्रणालियों में डेटा के दुरुपयोग और एल्गोरिथम पक्षपात को लेकर चिंतित थे। इसके अलावा, लगभग 80% प्रतिभागियों ने एआई द्वारा भ्रामक या हेरफेर करने वाली सामग्री उत्पन्न करने की संभावना पर प्रकाश डाला, और एआई-संचालित सूचना प्रणालियों में मानवीय निगरानी के महत्व पर जोर दिया। यह जागरूकता एआई की सटीकता और विश्वसनीयता के प्रति एक आलोचनात्मक दृष्टिकोण दिखाती है। जोखिमों को स्वीकार करते हुए भी, छात्रों ने नवाचार, रचनात्मकता और पेशेवर उन्नति में एआई की भूमिका के प्रति समग्र रूप से सकारात्मक दृष्टिकोण बनाए रखा। "नवाचार और विकास" और "पेशेवर विकास" की थीम ने छात्रों के इस विश्वास को दर्शाया कि एआई डिजाइन प्रक्रियाओं को बेहतर बनाता है, रचनात्मकता को बढ़ावा देता है, और उत्पादकता में सुधार करता है। पर्वीन और अलकुद्सी (2025) के अनुरूप, छात्रों ने एआई को आजीवन सीखने और करियर की तैयारी के लिए एक प्रमुख सक्षमकर्ता के रूप में देखा। छात्रों ने व्यावसायिक शिक्षा में एआई को प्रभावी ढंग से एकीकृत करने के लिए कई सिफारिशें भी कीं। उन्होंने सुझाव दिया कि विश्वविद्यालय नैतिक, सामाजिक और तकनीकी आयामों के बारे में जागरूकता बढ़ाने के लिए एआई साक्षरता कार्यक्रमों को प्राथमिकता दें। पाठ्यक्रमों में डेटा गोपनीयता, कॉपीराइट और एल्गोरिथम पारदर्शिता जैसे विषयों को शामिल करना आवश्यक माना गया। प्रतिभागियों ने सतत व्यावसायिक विकास, अंतःविषय सहयोग और जिम्मेदार एआई उपयोग पर जोर दिया। ये विचार 'एआई लिटरेसी प्रोफाइल ऑफ एजुकेशन फैकल्टी स्टूडेंट्स: सैंपल ऑफ डिकले यूनिवर्सिटी' के निष्कर्षों के अनुरूप हैं, जिसमें उच्च शिक्षा में संरचित एआई साक्षरता शिक्षा की आवश्यकता पर जोर दिया गया था। कंप्यूटर-सहायक डिजाइन और एनीमेशन कार्यक्रमों में नामांकित सभी छात्रों (100%) ने एआई तकनीकों को सीखने और लागू करने की मजबूत इच्छा व्यक्त की। उनकी प्रेरणा एआई की दक्षता बढ़ाने, तकनीकी प्रक्रियाओं को गति देने और रचनात्मक उत्पादन को बढ़ाने की क्षमता को पहचानने से उत्पन्न हुई। इन छात्रों ने एआई को खतरे के बजाय नवाचार और उत्पादकता में एक मूल्यवान भागीदार के रूप में देखा। निष्कर्षतः, इस अध्ययन से पता चला कि व्यावसायिक स्कूल के छात्रों का एआई के प्रति संतुलित लेकिन आशावादी दृष्टिकोण है। उन्होंने शिक्षा और श्रम बाजार पर इसके परिवर्तनकारी प्रभाव को स्वीकार किया, साथ ही नैतिक, सुरक्षा और रोजगार संबंधी चुनौतियों के बारे में सतर्क भी रहे। ये निष्कर्ष छात्रों को एआई-संचालित युग में आवश्यक कौशल से लैस करने के लिए व्यावसायिक शिक्षा में एआई साक्षरता, नैतिकता और आलोचनात्मक सोच को एकीकृत करने की आवश्यकता पर ज़ोर देते हैं। यह अध्ययन इस बात पर अनुभवजन्य साक्ष्य प्रदान करके बढ़ते साहित्य में योगदान देता है कि व्यावसायिक संदर्भों में युवा वयस्क एआई को एक सीखने और पेशेवर विकास उपकरण के रूप में कैसे समझते हैं, अनुभव करते हैं और उसका मूल्यांकन करते हैं।