Abstract

Bu araştırma, Besni ve çevresinde cümbüş icrası etrafında şekillenen görme engelli müzisyenlik pratiklerini toplumsal, ahlaki ve kültürel bağlamlarıyla ele almaktadır. Çalışma, yerel hafızada Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap ve Mehmet Karataş isimleri etrafında aktarılan anlatılara odaklanmakta; bu icracıların müzisyenlik konumlarının nasıl kurulduğunu, meşrulaştırıldığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini incelemektedir. Araştırma, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve saha gözlemlerine dayanmaktadır.

Görüşmeler, söz konusu müzisyenlerin çocukluk döneminde geçirdikleri çiçek hastalığı sonucunda görme yetilerini kaybettiklerini göstermektedir. Erken yaşta edinilen bu engellilik, yalnızca bireysel bir sağlık sorunu değil, onları benzer toplumsal yönelimlere sevk eden ortak bir yaşam zemini oluşturmuştur. Bu bağlamda müzisyenlik, görme engelli bireyler için sadece ekonomik bir faaliyet değil; dışlanmamak, dilencilikle özdeşleştirilmemek ve saygın bir konum edinmek amacıyla geliştirilen bir geçim ve itibar stratejisi olarak değerlendirilebilir.

Bulgular, bu icracıların özellikle düğünlerde ve kadınlara ayrılmış eğlence alanlarında kabul gördüğünü ortaya koymaktadır. Erkeklerin girmesinin uygun görülmediği bu alanlarda yer alabilmeleri, onların müzikal yeterliliklerinin yanında ahlaki duruşları, ölçülü davranışları ve güvenilirlikleriyle ilişkilidir. Cümbüş ise güçlü sesi, taşınabilirliği ve kulaktan öğrenmeye elverişli yapısıyla bu icra ortamları için işlevsel bir çalgı olmuştur. Kadın eğlencelerinde ritmik eşliğin çoğu zaman kadınlar ya da çocuklar tarafından sağlanması, icra düzeninin mahremiyet ilkeleriyle birlikte şekillendiğini göstermektedir. 1960’lardan 1980’lerin sonlarına kadar canlılığını koruyan bu pratik, 1990’larla birlikte düğün salonları, elektronik müzik araçları, göç ve yerel eğlence biçimlerindeki değişimlerle zayıflamıştır. Sonuç olarak çalışma, Besni’de görme engelli cümbüş icracılığını engellilik, toplumsal kabul, ahlaki güven ve yerel müzik kültürü arasındaki ilişkiler içinde değerlendirmektedir. Böylece müzik, engellilik deneyiminin yerel toplumsal anlamını görünür kılan önemli bir alan olarak tartışılmaktadır.

Abstract

This study examines the musical practices of visually impaired cümbüş performers in Besni and its surrounding region within their social, moral, and cultural contexts. It focuses on narratives preserved in local memory around Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap, and Mehmet Karataş, and explores how their positions as musicians were established, legitimized, and transformed over time. The research is based on semi-structured interviews and field observations.

The interviews indicate that these musicians lost their sight in childhood as a result of smallpox. This early-acquired disability was not merely an individual health condition; it also created a shared life ground that directed them toward similar social paths. In this context, musicianship can be understood not only as an economic activity, but also as a strategy of livelihood and prestige developed by visually impaired individuals to avoid exclusion, distance themselves from begging, and gain a respected social position.

The findings show that these performers were accepted particularly in weddings and entertainment spaces reserved for women. Their presence in spaces where men were normally not allowed was related not only to their musical competence, but also to their moral stance, measured behavior, and reliability within the local community. The cümbüş, with its strong sound, portability, and suitability for oral learning, became a functional instrument for these settings. The fact that rhythmic accompaniment in women’s entertainments was often provided by women or children shows that the performance order was shaped in accordance with privacy and social boundaries.

This practice remained vibrant from the 1960s to the late 1980s, but weakened in the 1990s due to the spread of wedding halls, electronic music technologies, migration, and changes in local entertainment forms. Ultimately, the study evaluates visually impaired cümbüş performance in Besni through the interrelations of disability, social acceptance, moral trust, and local music culture.

Structured Abstract:

This study examines the musical practices of visually impaired cümbüş players in Besni and its surrounding area within their social, moral, and cultural contexts. The research focuses on four musicians remembered in local memory: Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap, and Mehmet Karataş. These figures are not considered merely as individual performers but as representatives of a specific local experience in which disability, musicianship, livelihood, moral trust, and social acceptance intersect. The main purpose of the study is to understand how the position of visually impaired cümbüş players was established, legitimated, and transformed over time in Besni’s local musical culture. The study seeks answers to the following questions: How did visual impairment shape the life trajectories of these musicians? In what ways did musicianship function as a strategy of livelihood, dignity, and social participation? Why were these musicians accepted in entertainment spaces, especially in women’s gatherings where the presence of men was normally restricted? What role did the cümbüş play in the formation of this musical practice? Finally, how did social change, migration, wedding halls, and electronic sound technologies affect the decline of this tradition after the 1990s?

The study is positioned at the intersection of ethnomusicology, disability studies, local cultural history, and the sociology of music. Rather than approaching disability only as a biological or medical condition, the article treats it as a socially experienced and culturally interpreted phenomenon. In this respect, visual impairment is discussed in relation to social roles, local moral codes, economic survival, and symbolic recognition.

The research also draws attention to the cultural meaning of musicianship in rural and semi-rural contexts. In the case of Besni, musicianship appears not only as an artistic activity but also as a socially meaningful occupation that enables visually impaired individuals to avoid marginalisation, distance themselves from begging, and construct a respectable public identity. The cümbüş, as a loud, portable, and aurally learnable instrument, became central to this process. Its sonic capacity made it suitable for weddings and open or semi-open performance spaces, while its practical structure allowed musicians without formal notation-based training to develop performance competence through listening, repetition, and oral transmission. The article contributes to the literature by addressing a subject that has not been directly examined before: the relationship between visual impairment, cümbüş performance, women’s entertainment spaces, and moral trust in Besni’s local musical memory. In this regard, the study offers an original contribution to discussions on music, disability, local identity, and cultural memory.

This research is based on a qualitative and ethnographic approach. The data were obtained through semi-structured interviews and field observations conducted in Besni and its surrounding area. The study relies on oral narratives, local memories, and testimonies concerning the lives and performance practices of Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap, and Mehmet Karataş. The semi-structured interview technique was preferred because it allows participants to narrate their memories, observations, and interpretations in detail while also enabling the researcher to focus on specific themes such as disability, musical learning, performance spaces, gendered entertainment practices, social acceptance, livelihood, and cultural change. Field observations supported the interview data by helping to contextualise local wedding practices, spatial arrangements, and the social meanings attached to music-making. The data were analysed thematically. The main themes identified in the study include childhood illness and visual impairment, music as livelihood, moral trust and social legitimacy, women’s entertainment spaces, the functional qualities of the cümbüş, oral learning processes, rhythmic accompaniment, and the decline of the practice after the 1990s.

The findings show that the musicians discussed in the study lost their sight as a result of smallpox during childhood. This early experience of disability shaped their later life paths and directed them toward similar forms of social and economic orientation. However, the study does not interpret this condition only as a personal health problem. Rather, it argues that visual impairment created a shared life ground that influenced their social positioning, occupational choices, and relationships with the local community. In this context, musicianship functioned as more than an economic activity. It became a strategy of survival, dignity, and social recognition. For visually impaired individuals, playing the cümbüş offered a way to participate in community life, earn income, and avoid being associated with begging or dependency. Through music, these individuals were able to transform a potentially marginal position into a respected social role. Another important finding concerns their acceptance in women’s entertainment spaces. In Besni’s local cultural context, men’s participation in women’s gatherings was generally restricted by norms of privacy and propriety. However, visually impaired cümbüş players were able to perform in these spaces. This acceptance was not based solely on their disability or musical ability. It was also closely related to their moral reputation, restrained behaviour, reliability, and the trust they established within the community. Therefore, the study argues that the social legitimacy of these musicians was constructed through the combination of musical competence and moral credibility. The cümbüş played a central role in this practice. Its strong sound, portability, and suitability for learning by ear made it a functional instrument for wedding and entertainment contexts. In women’s entertainment settings, rhythmic accompaniment was often provided by women or children, which shows that the performance order was shaped in accordance with principles of privacy and gendered participation. Thus, the musical event was not only an artistic performance but also a socially regulated practice. The study also shows that this tradition remained active from the 1960s to the late 1980s. However, it began to weaken in the 1990s due to the spread of wedding halls, electronic musical instruments, migration, changing entertainment habits, and transformations in local cultural life. These changes gradually reduced the performance spaces and social necessity of visually impaired cümbüş players.

This study concludes that visually impaired cümbüş performance in Besni should be understood through the interrelated dynamics of disability, social acceptance, moral trust, livelihood, and local musical culture. The musicians examined in the study were not passive subjects of disability; rather, they actively constructed a respected place for themselves through music. Their performances reveal how music can become a medium through which disability is socially reinterpreted and transformed into cultural participation. The article also demonstrates that local musical practices cannot be understood only through repertoire or instruments. They must also be examined through social relations, gendered spaces, moral codes, and historical change. Future studies may compare similar practices in other regions, examine disability and musicianship in different local traditions, or focus more closely on gendered performance spaces in rural musical cultures.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışma, Besni ve çevresinde görme engelli cümbüş icracılarının müzikal pratiklerini toplumsal, ahlaki ve kültürel bağlamları içinde incelemektedir. Araştırma, yerel hafızada Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap ve Mehmet Karataş isimleriyle hatırlanan dört müzisyene odaklanmaktadır. Bu kişiler yalnızca bireysel icracılar olarak değil; engellilik, müzisyenlik, geçim, ahlaki güven ve toplumsal kabulün kesiştiği özgül bir yerel deneyimin temsilcileri olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Besni’nin yerel müzik kültürü içinde görme engelli cümbüş icracılarının konumlarının nasıl kurulduğunu, meşrulaştırıldığını ve zaman içinde nasıl dönüştüğünü anlamaktır. Çalışma şu sorulara cevap aramaktadır: Görme engellilik bu müzisyenlerin yaşam güzergâhlarını nasıl şekillendirmiştir? Müzisyenlik hangi yönleriyle geçim, saygınlık ve toplumsal katılım stratejisi olarak işlev görmüştür? Erkeklerin varlığının genellikle sınırlandırıldığı kadın eğlencelerinde bu müzisyenler nasıl kabul görmüştür? Cümbüş bu müzikal pratiğin oluşumunda nasıl bir rol üstlenmiştir? Son olarak, toplumsal değişim, göç, düğün salonları ve elektronik müzik araçları bu geleneğin 1990’lardan sonra zayıflamasını nasıl etkilemiştir?

Çalışma, etnomüzikoloji, engellilik çalışmaları, yerel kültür tarihi ve müzik sosyolojisinin kesişiminde konumlanmaktadır. Engellilik yalnızca biyolojik ya da tıbbi bir durum olarak değil, toplumsal olarak deneyimlenen ve kültürel olarak anlamlandırılan bir olgu olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda görme engellilik; toplumsal roller, yerel ahlaki kodlar, ekonomik hayatta kalma ve sembolik tanınma ile ilişkili olarak tartışılmaktadır.

Araştırma, kırsal ve yarı-kırsal bağlamlarda müzisyenliğin kültürel anlamına da dikkat çekmektedir. Besni örneğinde müzisyenlik yalnızca sanatsal bir faaliyet değil; görme engelli bireylerin dışlanmadan uzaklaşmalarını, dilencilikle özdeşleştirilmemelerini ve saygın bir kamusal kimlik kurmalarını sağlayan toplumsal açıdan anlamlı bir meslek olarak görünmektedir. Güçlü sesi, taşınabilirliği ve kulaktan öğrenmeye elverişli yapısıyla cümbüş bu sürecin merkezinde yer almıştır. Ses kapasitesi onu düğünler ile açık ya da yarı açık icra mekânları için uygun hâle getirirken, pratik yapısı nota temelli resmî eğitim almamış müzisyenlerin dinleme, tekrar ve sözlü aktarım yoluyla icra yeterliliği geliştirmesine imkân tanımıştır. Makale, Besni’nin yerel müzik hafızasında görme engellilik, cümbüş icrası, kadın eğlence alanları ve ahlaki güven arasındaki ilişkiyi doğrudan ele alan bir çalışmanın bulunmaması nedeniyle literatüre katkı sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma; müzik, engellilik, yerel kimlik ve kültürel hafıza tartışmalarına özgün bir katkı sağlamaktadır.

Bu araştırma nitel ve etnografik bir yaklaşıma dayanmaktadır. Veriler, Besni ve çevresinde yürütülen yarı yapılandırılmış görüşmeler ve saha gözlemleri yoluyla elde edilmiştir. Çalışma; Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap ve Mehmet Karataş’ın yaşamları ve icra pratiklerine ilişkin sözlü anlatılara, yerel hafızaya ve tanıklıklara dayanmaktadır. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniği, katılımcıların anılarını, gözlemlerini ve yorumlarını ayrıntılı biçimde aktarmalarına olanak tanıdığı için tercih edilmiştir. Aynı zamanda araştırmacının engellilik, müzikal öğrenme, icra mekânları, toplumsal cinsiyetle ilişkili eğlence pratikleri, toplumsal kabul, geçim ve kültürel değişim gibi belirli temalara odaklanmasını mümkün kılmıştır. Saha gözlemleri ise görüşme verilerini desteklemiş; yerel düğün pratiklerinin, mekânsal düzenlemelerin ve müzik yapmaya yüklenen toplumsal anlamların bağlamsallaştırılmasına katkı sağlamıştır. Veriler tematik olarak analiz edilmiştir. Çalışmada belirlenen başlıca temalar; çocukluk hastalığı ve görme kaybı, geçim aracı olarak müzik, ahlaki güven ve toplumsal meşruiyet, kadın eğlence alanları, cümbüşün işlevsel özellikleri, kulaktan öğrenme süreçleri, ritmik eşlik ve 1990’lardan sonra pratiğin zayıflaması biçimindedir.

Bulgular, çalışmada ele alınan müzisyenlerin çocukluk döneminde geçirdikleri çiçek hastalığı sonucunda görme yetilerini kaybettiklerini göstermektedir. Erken yaşta edinilen bu engellilik deneyimi, onların sonraki yaşam güzergâhlarını şekillendirmiş ve benzer toplumsal-ekonomik yönelimlere sevk etmiştir. Bununla birlikte çalışma, bu durumu yalnızca kişisel bir sağlık sorunu olarak yorumlamamaktadır. Aksine görme engelliliğin, bu kişilerin toplumsal konumlanmalarını, mesleki yönelimlerini ve yerel toplumla kurdukları ilişkileri etkileyen ortak bir yaşam zemini oluşturduğunu ileri sürmektedir. Bu bağlamda müzisyenlik ekonomik bir faaliyetin ötesinde anlam kazanmıştır. Görme engelli bireyler için cümbüş çalmak; toplumsal yaşama katılmanın, gelir elde etmenin ve dilencilik ya da bağımlılıkla ilişkilendirilmekten uzak durmanın bir yolu olmuştur. Bu kişiler müzik aracılığıyla potansiyel olarak marjinal görülebilecek bir konumu saygın bir toplumsal role dönüştürebilmiştir.

Bir diğer önemli bulgu, bu müzisyenlerin kadınlara ayrılmış eğlence alanlarında kabul görmeleridir. Besni’nin yerel kültürel bağlamında erkeklerin kadın toplantılarına katılımı genellikle mahremiyet ve uygunluk normlarıyla sınırlandırılmıştır. Buna karşın görme engelli cümbüş icracıları bu alanlarda icra yapabilmiştir. Bu kabul yalnızca engelliliklerine ya da müzikal becerilerine dayanmamaktadır. Aynı zamanda ahlaki itibarları, ölçülü davranışları, güvenilirlikleri ve topluluk içinde kurdukları güven ilişkisiyle yakından bağlantılıdır. Bu nedenle çalışma, söz konusu müzisyenlerin toplumsal meşruiyetinin müzikal yeterlilik ile ahlaki güvenilirliğin birleşimiyle kurulduğunu ileri sürmektedir. Cümbüş, bu pratiğin merkezinde yer alan bir çalgıdır. Güçlü sesi, taşınabilirliği ve kulaktan öğrenmeye uygunluğu, onu düğün ve eğlence bağlamları için işlevsel hâle getirmiştir. Kadın eğlencelerinde ritmik eşlik çoğu zaman kadınlar ya da çocuklar tarafından sağlanmıştır. Bu durum, icra düzeninin mahremiyet ve toplumsal cinsiyete dayalı katılım ilkeleri doğrultusunda şekillendiğini göstermektedir. Böylece müzikal etkinlik yalnızca sanatsal bir icra değil, aynı zamanda toplumsal olarak düzenlenen bir pratik olarak ortaya çıkmaktadır.

Çalışma ayrıca bu geleneğin 1960’lardan 1980’lerin sonlarına kadar canlılığını koruduğunu; ancak 1990’lardan itibaren düğün salonlarının yaygınlaşması, elektronik müzik araçları, göç, değişen eğlence alışkanlıkları ve yerel kültürel yaşamda meydana gelen dönüşümler nedeniyle zayıfladığını göstermektedir. Bu değişimler, görme engelli cümbüş icracılarının icra alanlarını ve toplumsal gerekliliğini kademeli olarak azaltmıştır.

Sonuç olarak bu çalışma, Besni’de görme engelli cümbüş icracılığının engellilik, toplumsal kabul, ahlaki güven, geçim ve yerel müzik kültürü arasındaki ilişkiler içinde anlaşılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada ele alınan müzisyenler engelliliğin pasif özneleri değildir; aksine müzik aracılığıyla kendileri için saygın bir toplumsal yer kurmuşlardır. Onların icraları, müziğin engellilik deneyimini toplumsal olarak yeniden anlamlandıran ve kültürel katılıma dönüştüren bir araç olabileceğini göstermektedir. Makale ayrıca yerel müzik pratiklerinin yalnızca repertuvar ya da çalgılar üzerinden anlaşılamayacağını; toplumsal ilişkiler, cinsiyetlendirilmiş mekânlar, ahlaki kodlar ve tarihsel değişim bağlamında da incelenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Gelecek çalışmalar benzer pratikleri farklı bölgelerde karşılaştırabilir, farklı yerel geleneklerde engellilik ve müzisyenlik ilişkisini inceleyebilir ya da kırsal müzik kültürlerinde cinsiyetlendirilmiş icra mekânlarına daha yakından odaklanabilir.

ملخص منظم

تتناول هذه الدراسة الممارسات الموسيقية لعازفي الجومبوش المكفوفين في بيسني والمناطق المحيطة بها في سياقاتها الاجتماعية والأخلاقية والثقافية. تركز الدراسة على أربعة موسيقيين خالدة ذكراهم في الذاكرة المحلية: شريف كوتوكجوغلو، ومصطفى ياساف، وأحمد كاساب، ومحمد كاراتاش. ولا يُنظر إلى هذه الشخصيات كمجرد فنانين أفراد، بل كممثلين لتجربة محلية محددة تتقاطع فيها الإعاقة والموهبة الموسيقية وكسب الرزق والثقة الأخلاقية والقبول الاجتماعي. الغرض الرئيسي من الدراسة هو فهم كيفية ترسخ مكانة عازفي «الجمبوش» المكفوفين، وإضفاء الشرعية عليها، وتطورها بمرور الوقت في الثقافة الموسيقية المحلية لبيسني. وتسعى الدراسة إلى الإجابة عن الأسئلة التالية: كيف أثرت الإعاقة البصرية على مسارات حياة هؤلاء الموسيقيين؟ وبأي طرق كانت الموهبة الموسيقية بمثابة استراتيجية لكسب الرزق، والحفاظ على الكرامة، والمشاركة الاجتماعية؟ لماذا تم قبول هؤلاء الموسيقيين في أماكن الترفيه، لا سيما في التجمعات النسائية التي كان حضور الرجال فيها محظورًا عادةً؟ ما الدور الذي لعبه «الجومبوش» في تشكيل هذه الممارسة الموسيقية؟ وأخيرًا، كيف أثرت التغيرات الاجتماعية والهجرة وقاعات الزفاف وتقنيات الصوت الإلكترونية على تراجع هذه التقاليد بعد التسعينيات؟

تقع هذه الدراسة في نقطة التقاء بين علم الموسيقى الإثنوغرافي، ودراسات الإعاقة، والتاريخ الثقافي المحلي، وعلم اجتماع الموسيقى. وبدلاً من التعامل مع الإعاقة باعتبارها مجرد حالة بيولوجية أو طبية، تتناول هذه الدراسة الإعاقة كظاهرة تُعاش اجتماعيًا وتُفسَّر ثقافيًّا. وفي هذا الصدد، تُناقش الإعاقة البصرية في سياق الأدوار الاجتماعية، والقيم الأخلاقية المحلية، والبقاء الاقتصادي، والاعتراف الرمزي.

كما تلفت الدراسة الانتباه إلى المعنى الثقافي للموهبة الموسيقية في السياقات الريفية وشبه الريفية. وفي حالة بيسني، لا تظهر الموهبة الموسيقية كنشاط فني فحسب، بل أيضًا كمهنة ذات مغزى اجتماعي تمكّن الأشخاص ذوي الإعاقة البصرية من تجنب التهميش، والابتعاد عن التسول، وبناء هوية عامة محترمة. أصبح «الجمبوش»، باعتباره آلة موسيقية عالية الصوت وقابلة للحمل ويمكن تعلمها عن طريق السمع، عنصراً محوريّاً في هذه العملية. فقد جعلته قدراته الصوتية مناسباً لحفلات الزفاف وأماكن الأداء المفتوحة أو شبه المفتوحة، في حين سمح هيكله العملي للموسيقيين الذين لم يتلقوا تدريباً رسمياً قائماً على النوتة الموسيقية بتطوير كفاءتهم في الأداء من خلال الاستماع والتكرار والنقل الشفهي. تسهم هذه المقالة في الأدبيات من خلال تناول موضوع لم يتم بحثه بشكل مباشر من قبل: العلاقة بين الإعاقة البصرية، وعزف «الجومبوش»، وأماكن الترفيه النسائية، والثقة الأخلاقية في الذاكرة الموسيقية المحلية لبلدة بيسني. وفي هذا الصدد، تقدم الدراسة مساهمة أصلية في النقاشات الدائرة حول الموسيقى، والإعاقة، والهوية المحلية، والذاكرة الثقافية.

ويستند هذا البحث إلى نهج نوعي وإثنوغرافي. وقد تم الحصول على البيانات من خلال مقابلات شبه منظمة وملاحظات ميدانية أُجريت في بيسني والمناطق المحيطة بها. وتعتمد الدراسة على الروايات الشفوية والذكريات المحلية والشهادات المتعلقة بحياة وممارسات الأداء لكل من شريف كوتوكجوغلو، ومصطفى ياساف، وأحمد كاساب، ومحمد كاراتاش. وقد تم تفضيل تقنية المقابلات شبه المنظمة لأنها تتيح للمشاركين سرد ذكرياتهم وملاحظاتهم وتفسيراتهم بالتفصيل، بينما تُمكّن الباحث في الوقت نفسه من التركيز على مواضيع محددة مثل الإعاقة، وتعلم الموسيقى، وأماكن الأداء، وممارسات الترفيه المرتبطة بنوع الجنس، والقبول الاجتماعي، وسبل العيش، والتغيير الثقافي. وقد دعمت الملاحظات الميدانية بيانات المقابلات من خلال المساعدة في وضع ممارسات حفلات الزفاف المحلية والترتيبات المكانية والمعاني الاجتماعية المرتبطة بعزف الموسيقى في سياقها الصحيح. تم تحليل البيانات حسب الموضوعات. وتشمل الموضوعات الرئيسية التي تم تحديدها في الدراسة: مرض الطفولة وضعف البصر، والموسيقى كوسيلة لكسب الرزق، والثقة الأخلاقية والشرعية الاجتماعية، وأماكن الترفيه النسائية، والخصائص الوظيفية لآلة «جومبوش»، وعمليات التعلم الشفوي، والمرافقة الإيقاعية، وتراجع هذه الممارسة بعد التسعينيات.

تُظهر النتائج أن الموسيقيين الذين تناولتهم الدراسة فقدوا بصرهم نتيجة الإصابة بالجدري خلال طفولتهم. وقد شكّلت هذه التجربة المبكرة للإعاقة مسارات حياتهم اللاحقة ووجهتهم نحو أشكال متشابهة من التوجه الاجتماعي والاقتصادي. ومع ذلك، لا تفسر الدراسة هذه الحالة على أنها مجرد مشكلة صحية شخصية. بل ترى أن الإعاقة البصرية خلقت أرضية حياة مشتركة أثرت على مكانتهم الاجتماعية، وخياراتهم المهنية، وعلاقاتهم بالمجتمع المحلي. وفي هذا السياق، لم تكن الموسيقى مجرد نشاط اقتصادي، بل أصبحت استراتيجية للبقاء والكرامة والاعتراف الاجتماعي. بالنسبة للأشخاص ذوي الإعاقة البصرية، وفّر العزف على آلة «الجومبوش» وسيلة للمشاركة في الحياة المجتمعية، وكسب الدخل، وتجنب الارتباط بالتسول أو التبعية. من خلال الموسيقى، تمكن هؤلاء الأفراد من تحويل وضع كان من المحتمل أن يكون هامشيًا إلى دور اجتماعي يحظى بالاحترام. وهناك استنتاج مهم آخر يتعلق بقبولهم في أماكن الترفيه النسائية. ففي السياق الثقافي المحلي لمدينة بيسني، كانت مشاركة الرجال في التجمعات النسائية مقيدة عمومًا بقواعد الخصوصية واللياقة. ومع ذلك، تمكن عازفو «الجمبوش» المكفوفون من الأداء في هذه الأماكن. ولم يكن هذا القبول قائمًا على إعاقتهم أو قدراتهم الموسيقية فحسب، بل كان مرتبطًا ارتباطًا وثيقًا بسمعتهم الأخلاقية، وسلوكهم المعتدل، وموثوقيتهم، والثقة التي بنوها داخل المجتمع. ولذلك، ترى الدراسة أن الشرعية الاجتماعية لهؤلاء الموسيقيين تشكلت من خلال الجمع بين الكفاءة الموسيقية والمصداقية الأخلاقية. وقد لعب «الجمبوش» دورًا محوريًّا في هذه الممارسة. فقد جعله صوته القوي وسهولة حمله وملاءمته للتعلم عن طريق السمع آلةً عمليةً في سياقات حفلات الزفاف والترفيه. وفي أماكن الترفيه النسائية، غالبًا ما كانت النساء أو الأطفال يقدّمون المرافقة الإيقاعية، مما يدل على أن ترتيب العروض كان يتشكل وفقًا لمبادئ الخصوصية والمشاركة الجنسانية. وبالتالي، لم يكن الحدث الموسيقي مجرد أداء فني فحسب، بل كان أيضًا ممارسة خاضعة لضوابط اجتماعية. تُظهر الدراسة أيضًا أن هذه التقاليد ظلت نشطة من ستينيات القرن العشرين حتى أواخر ثمانينياته. ومع ذلك، بدأت تتضاءل في التسعينيات بسبب انتشار قاعات الزفاف، والآلات الموسيقية الإلكترونية، والهجرة، وتغير عادات الترفيه، والتحولات في الحياة الثقافية المحلية. أدت هذه التغييرات تدريجيًّا إلى تقلص مساحات الأداء والضرورة الاجتماعية لعازفي «الجمبوش» المكفوفين.

وتخلص هذه الدراسة إلى أن أداء «الجمبوش» من قبل المكفوفين في بيسني يجب فهمه من خلال الديناميات المترابطة للإعاقة، والقبول الاجتماعي، والثقة الأخلاقية، وسبل العيش، والثقافة الموسيقية المحلية. لم يكن الموسيقيون الذين شملتهم الدراسة مجرد أفراد سلبيين يعانون من الإعاقة؛ بل قاموا بنشاط ببناء مكانة محترمة لأنفسهم من خلال الموسيقى. وتكشف عروضهم كيف يمكن للموسيقى أن تصبح وسيلة يتم من خلالها إعادة تفسير الإعاقة اجتماعيًا وتحويلها إلى مشاركة ثقافية. كما توضح المقالة أن الممارسات الموسيقية المحلية لا يمكن فهمها من خلال المرجع الموسيقي أو الآلات وحدها. بل يجب دراستها أيضًا من خلال العلاقات الاجتماعية، والمساحات المرتبطة بنوع الجنس، والقواعد الأخلاقية، والتغير التاريخي. وقد تقارن الدراسات المستقبلية ممارسات مماثلة في مناطق أخرى، أو تدرس الإعاقة والمهارة الموسيقية في تقاليد محلية مختلفة، أو تركز بشكل أوثق على مساحات الأداء المرتبطة بنوع الجنس في الثقافات الموسيقية الريفية.

Résumé Structuré:

Cette étude examine les pratiques musicales des joueurs de cümbüş malvoyants de Besni et de ses environs dans leurs contextes sociaux, moraux et culturels. La recherche se concentre sur quatre musiciens restés dans la mémoire collective locale : Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap et Mehmet Karataş. Ces personnalités ne sont pas considérées simplement comme des interprètes individuels, mais comme les représentants d’une expérience locale spécifique où se croisent handicap, talent musical, moyens de subsistance, confiance morale et acceptation sociale. L’objectif principal de cette étude est de comprendre comment la place des joueurs de cümbüş malvoyants s’est établie, légitimée et transformée au fil du temps au sein de la culture musicale locale de Besni. L’étude cherche à répondre aux questions suivantes : comment la déficience visuelle a-t-elle façonné les parcours de vie de ces musiciens ? De quelles manières le talent musical a-t-il servi de stratégie pour assurer leur subsistance, leur dignité et leur participation sociale ? Pourquoi ces musiciens ont-ils été acceptés dans les lieux de divertissement, en particulier lors des rassemblements de femmes où la présence des hommes était habituellement restreinte ? Quel rôle le cümbüş a-t-il joué dans la formation de cette pratique musicale ? Enfin, comment les changements sociaux, les migrations, les salles de mariage et les technologies sonores électroniques ont-ils contribué au déclin de cette tradition après les années 1990 ?

Cette étude se situe à la croisée de l’ethnomusicologie, des études sur le handicap, de l’histoire culturelle locale et de la sociologie de la musique. Plutôt que d’aborder le handicap uniquement comme une condition biologique ou médicale, cet article le traite comme un phénomène vécu socialement et interprété culturellement. À cet égard, la déficience visuelle est examinée en relation avec les rôles sociaux, les codes moraux locaux, la survie économique et la reconnaissance symbolique.

La recherche attire également l’attention sur la signification culturelle du métier de musicien dans les contextes ruraux et semi-ruraux. Dans le cas de Besni, le métier de musicien apparaît non seulement comme une activité artistique, mais aussi comme un métier socialement significatif qui permet aux personnes malvoyantes d’éviter la marginalisation, de se distancier de la mendicité et de se forger une identité publique respectable. Le cümbüş, en tant qu’instrument puissant, portable et pouvant s’apprendre à l’oreille, est devenu central dans ce processus. Ses capacités sonores le rendaient adapté aux mariages et aux espaces de représentation ouverts ou semi-ouverts, tandis que sa structure pratique permettait aux musiciens n’ayant pas suivi de formation formelle basée sur la notation musicale de développer leurs compétences d’interprétation par l’écoute, la répétition et la transmission orale. Cet article apporte une contribution à la littérature en abordant un sujet qui n’avait pas encore été directement étudié : la relation entre le handicap visuel, la pratique du cümbüş, les espaces de divertissement féminins et la confiance morale dans la mémoire musicale locale de Besni. À cet égard, cette étude apporte une contribution originale aux débats sur la musique, le handicap, l’identité locale et la mémoire culturelle.

Cette recherche repose sur une approche qualitative et ethnographique. Les données ont été recueillies au moyen d’entretiens semi-structurés et d’observations de terrain menés à Besni et dans ses environs. L’étude s’appuie sur des récits oraux, des souvenirs locaux et des témoignages concernant la vie et les pratiques d’interprétation de Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap et Mehmet Karataş. La technique de l’entretien semi-structuré a été privilégiée car elle permet aux participants de raconter en détail leurs souvenirs, leurs observations et leurs interprétations, tout en permettant au chercheur de se concentrer sur des thèmes spécifiques tels que le handicap, l’apprentissage musical, les espaces de représentation, les pratiques de divertissement genrées, l’acceptation sociale, les moyens de subsistance et le changement culturel. Les observations sur le terrain ont étayé les données issues des entretiens en aidant à contextualiser les pratiques locales liées aux mariages, les agencements spatiaux et les significations sociales attachées à la pratique musicale. Les données ont fait l’objet d’une analyse thématique. Les principaux thèmes identifiés dans l’étude comprennent la maladie infantile et la déficience visuelle, la musique comme moyen de subsistance, la confiance morale et la légitimité sociale, les espaces de divertissement réservés aux femmes, les qualités fonctionnelles du cümbüş, les processus d’apprentissage oral, l’accompagnement rythmique et le déclin de cette pratique après les années 1990.

Les résultats montrent que les musiciens étudiés ont perdu la vue à la suite d’une variole contractée pendant leur enfance. Cette expérience précoce du handicap a façonné le cours de leur vie et les a orientés vers des parcours sociaux et économiques similaires. Cependant, l’étude n’interprète pas cette condition uniquement comme un problème de santé personnel. Elle soutient plutôt que la déficience visuelle a créé un terrain d’entente commun qui a influencé leur positionnement social, leurs choix professionnels et leurs relations avec la communauté locale. Dans ce contexte, la pratique musicale a joué un rôle qui allait au-delà d’une simple activité économique. Elle est devenue une stratégie de survie, de dignité et de reconnaissance sociale. Pour les personnes malvoyantes, jouer du cümbüş offrait un moyen de participer à la vie communautaire, de gagner sa vie et d’éviter d’être associées à la mendicité ou à la dépendance. Grâce à la musique, ces personnes ont pu transformer une position potentiellement marginale en un rôle social respecté. Une autre conclusion importante concerne leur acceptation dans les lieux de divertissement réservés aux femmes. Dans le contexte culturel local de Besni, la participation des hommes aux rassemblements de femmes était généralement restreinte par des normes de vie privée et de bienséance. Cependant, les joueurs de cümbüş malvoyants pouvaient se produire dans ces espaces. Cette acceptation ne reposait pas uniquement sur leur handicap ou leurs compétences musicales. Elle était également étroitement liée à leur réputation morale, à leur comportement sobre, à leur fiabilité et à la confiance qu’ils avaient su instaurer au sein de la communauté. Par conséquent, l’étude soutient que la légitimité sociale de ces musiciens s’est construite grâce à la combinaison de leurs compétences musicales et de leur crédibilité morale. Le cümbüş jouait un rôle central dans cette pratique. Sa sonorité puissante, sa portabilité et le fait qu’il se prêtait à l’apprentissage à l’oreille en faisaient un instrument fonctionnel pour les mariages et les occasions de divertissement. Dans les contextes de divertissement réservés aux femmes, l’accompagnement rythmique était souvent assuré par des femmes ou des enfants, ce qui montre que l’ordre des prestations était défini conformément aux principes de pudeur et de participation genrée. Ainsi, l’événement musical n’était pas seulement une prestation artistique, mais aussi une pratique socialement réglementée. L’étude montre également que cette tradition est restée vivante des années 1960 à la fin des années 1980. Elle a toutefois commencé à s’affaiblir dans les années 1990 en raison de la généralisation des salles de mariage, des instruments de musique électroniques, des migrations, de l’évolution des habitudes de divertissement et des transformations de la vie culturelle locale. Ces changements ont progressivement réduit les espaces de représentation et la nécessité sociale des joueurs de cümbüş malvoyants.

Cette étude conclut que la pratique du cümbüş par des personnes malvoyantes à Besni doit être appréhendée à travers les dynamiques interdépendantes du handicap, de l’acceptation sociale, de la confiance morale, des moyens de subsistance et de la culture musicale locale. Les musiciens étudiés n’étaient pas des sujets passifs du handicap ; au contraire, ils se sont activement forgé une place respectée grâce à la musique. Leurs prestations révèlent comment la musique peut devenir un vecteur par lequel le handicap est réinterprété socialement et transformé en participation culturelle. L’article démontre également que les pratiques musicales locales ne peuvent être comprises uniquement à travers le répertoire ou les instruments. Elles doivent également être examinées à la lumière des relations sociales, des espaces genrés, des codes moraux et des évolutions historiques. De futures études pourraient comparer des pratiques similaires dans d’autres régions, examiner le handicap et la pratique musicale dans différentes traditions locales, ou se concentrer plus particulièrement sur les espaces de représentation genrés dans les cultures musicales rurales.

Resumen Estructurado:

Este estudio analiza las prácticas musicales de los intérpretes de cümbüş con discapacidad visual de Besni y sus alrededores, enmarcadas en sus contextos sociales, morales y culturales. La investigación se centra en cuatro músicos que forman parte de la memoria local: Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap y Mehmet Karataş. Estas figuras no se consideran meramente intérpretes individuales, sino representantes de una experiencia local específica en la que se entrecruzan la discapacidad, la maestría musical, los medios de subsistencia, la confianza moral y la aceptación social. El objetivo principal del estudio es comprender cómo se estableció, legitimó y transformó a lo largo del tiempo la posición de los intérpretes de cümbüş con discapacidad visual en la cultura musical local de Besni. El estudio busca respuestas a las siguientes preguntas: ¿Cómo influyó la discapacidad visual en las trayectorias vitales de estos músicos? ¿De qué manera funcionó el talento musical como estrategia de sustento, dignidad y participación social? ¿Por qué se aceptaba a estos músicos en los espacios de entretenimiento, especialmente en las reuniones de mujeres, donde la presencia de hombres solía estar restringida? ¿Qué papel desempeñó el cümbüş en la formación de esta práctica musical? Por último, ¿cómo influyeron el cambio social, la migración, los salones de bodas y las tecnologías de sonido electrónico en el declive de esta tradición a partir de la década de 1990?

El estudio se sitúa en la intersección entre la etnomusicología, los estudios sobre discapacidad, la historia cultural local y la sociología de la música. En lugar de abordar la discapacidad únicamente como una condición biológica o médica, el artículo la trata como un fenómeno experimentado socialmente e interpretado culturalmente. En este sentido, la discapacidad visual se analiza en relación con los roles sociales, los códigos morales locales, la supervivencia económica y el reconocimiento simbólico.

La investigación también llama la atención sobre el significado cultural de la actividad musical en contextos rurales y semirurales. En el caso de Besni, la actividad musical se presenta no solo como una actividad artística, sino también como una ocupación socialmente significativa que permite a las personas con discapacidad visual evitar la marginación, distanciarse de la mendicidad y construirse una identidad pública respetable. El cümbüş, como instrumento sonoro, portátil y que se puede aprender de oído, pasó a ser fundamental en este proceso. Su capacidad sonora lo hacía idóneo para bodas y espacios de actuación al aire libre o semiabiertos, mientras que su estructura práctica permitía a los músicos sin formación formal basada en la notación musical desarrollar su competencia interpretativa a través de la escucha, la repetición y la transmisión oral. El artículo contribuye a la literatura al abordar un tema que no se había examinado directamente hasta ahora: la relación entre la discapacidad visual, la interpretación del cümbüş, los espacios de entretenimiento para mujeres y la confianza moral en la memoria musical local de Besni. En este sentido, el estudio ofrece una contribución original a los debates sobre la música, la discapacidad, la identidad local y la memoria cultural.

Esta investigación se basa en un enfoque cualitativo y etnográfico. Los datos se obtuvieron mediante entrevistas semiestructuradas y observaciones de campo realizadas en Besni y sus alrededores. El estudio se apoya en narraciones orales, recuerdos locales y testimonios relativos a las vidas y las prácticas interpretativas de Şerif Kütükçüoğlu, Mustafa Yasav, Ahmet Kasap y Mehmet Karataş. Se optó por la técnica de la entrevista semiestructurada porque permite a los participantes narrar sus recuerdos, observaciones e interpretaciones con detalle, al tiempo que permite al investigador centrarse en temas específicos como la discapacidad, el aprendizaje musical, los espacios de actuación, las prácticas de entretenimiento diferenciadas por género, la aceptación social, los medios de subsistencia y el cambio cultural. Las observaciones de campo respaldaron los datos de las entrevistas al ayudar a contextualizar las prácticas nupciales locales, la disposición espacial y los significados sociales asociados a la creación musical. Los datos se analizaron temáticamente. Los principales temas identificados en el estudio incluyen la enfermedad infantil y la discapacidad visual, la música como medio de subsistencia, la confianza moral y la legitimidad social, los espacios de entretenimiento de las mujeres, las cualidades funcionales del cümbüş, los procesos de aprendizaje oral, el acompañamiento rítmico y el declive de la práctica a partir de la década de 1990.

Los resultados muestran que los músicos analizados en el estudio perdieron la vista como consecuencia de la viruela durante la infancia. Esta experiencia temprana de discapacidad marcó el rumbo de sus vidas posteriores y los orientó hacia formas similares de orientación social y económica. Sin embargo, el estudio no interpreta esta condición únicamente como un problema de salud personal. Más bien, sostiene que la discapacidad visual creó un terreno de vida compartido que influyó en su posicionamiento social, sus elecciones profesionales y sus relaciones con la comunidad local. En este contexto, la práctica musical fue más allá de una mera actividad económica. Se convirtió en una estrategia de supervivencia, dignidad y reconocimiento social. Para las personas con discapacidad visual, tocar el cümbüş ofrecía una forma de participar en la vida comunitaria, obtener ingresos y evitar que se les asociara con la mendicidad o la dependencia. A través de la música, estas personas pudieron transformar una posición potencialmente marginal en un papel social respetado. Otro hallazgo importante se refiere a su aceptación en los espacios de entretenimiento femeninos. En el contexto cultural local de Besni, la participación de los hombres en las reuniones de mujeres solía estar restringida por normas de privacidad y decoro. Sin embargo, los intérpretes de cümbüş con discapacidad visual podían actuar en estos espacios. Esta aceptación no se basaba únicamente en su discapacidad o en su habilidad musical, sino que también estaba estrechamente relacionada con su reputación moral, su comportamiento comedido, su fiabilidad y la confianza que se habían ganado dentro de la comunidad. Por lo tanto, el estudio sostiene que la legitimidad social de estos músicos se construyó a través de la combinación de la competencia musical y la credibilidad moral. El cümbüş desempeñó un papel central en esta práctica. Su sonido potente, su portabilidad y su idoneidad para aprender de oído lo convirtieron en un instrumento funcional para contextos de bodas y entretenimiento. En los entornos de entretenimiento femeninos, el acompañamiento rítmico solía correr a cargo de mujeres o niños, lo que demuestra que el orden de las actuaciones se configuraba de acuerdo con principios de privacidad y participación diferenciada por género. Así pues, el evento musical no era solo una actuación artística, sino también una práctica regulada socialmente. El estudio también muestra que esta tradición se mantuvo viva desde la década de 1960 hasta finales de la de 1980. Sin embargo, comenzó a debilitarse en la década de 1990 debido a la proliferación de salones de bodas, los instrumentos musicales electrónicos, la migración, los cambios en los hábitos de entretenimiento y las transformaciones en la vida cultural local. Estos cambios redujeron gradualmente los espacios de actuación y la necesidad social de los intérpretes de cümbüş con discapacidad visual.

Este estudio concluye que la interpretación del cümbüş por parte de personas con discapacidad visual en Besni debe entenderse a través de las dinámicas interrelacionadas de la discapacidad, la aceptación social, la confianza moral, los medios de subsistencia y la cultura musical local. Los músicos analizados en el estudio no eran sujetos pasivos de la discapacidad; más bien, se forjaron activamente un lugar respetado para sí mismos a través de la música. Sus actuaciones revelan cómo la música puede convertirse en un medio a través del cual la discapacidad se reinterpreta socialmente y se transforma en participación cultural. El artículo también demuestra que las prácticas musicales locales no pueden entenderse únicamente a través del repertorio o los instrumentos. También deben examinarse a través de las relaciones sociales, los espacios de género, los códigos morales y el cambio histórico. Estudios futuros podrían comparar prácticas similares en otras regiones, examinar la discapacidad y la maestría musical en diferentes tradiciones locales, o centrarse más detenidamente en los espacios de actuación marcados por el género en las culturas musicales rurales.

结构化摘要：

本研究旨在探讨贝斯尼及其周边地区视障丘姆布什演奏者的音乐实践，并将其置于社会、道德和文化语境中进行考察。研究聚焦于当地记忆中被铭记的四位音乐家：谢里夫·库图克丘奥卢、穆斯塔法·亚萨夫、阿赫梅特·卡萨普和梅赫梅特·卡拉塔什。这些人物不仅被视为个体表演者，更是当地特定社会经验的代表——这种经验中，残疾、音乐造诣、生计、道德信任和社会接纳相互交织。本研究的主要目的是理解在贝斯尼的当地音乐文化中，视障丘姆布什演奏者的地位是如何确立、获得认可并随着时间推移而转变的。本研究试图回答以下问题：视力障碍如何塑造了这些音乐家的生命轨迹？音乐才能在谋生、维护尊严和社会参与方面发挥了怎样的作用？为何这些音乐家能在娱乐场所——尤其是通常限制男性进入的女性聚会中——获得接纳？楚姆布什乐器在形成这种音乐实践过程中发挥了什么作用？最后，社会变迁、人口迁移、婚宴场所以及电子音响技术如何导致了1990年代后这一传统的衰落？

本研究立足于民族音乐学、残障研究、地方文化史及音乐社会学的交叉领域。本文并非仅将残障视为一种生物学或医学状况，而是将其视为一种社会体验和文化诠释的现象。就此而言，视力障碍的讨论将与社会角色、地方道德规范、经济生存及象征性认可相结合。

该研究还关注了在农村和半农村背景下音乐才能所承载的文化意义。以贝斯尼为例，音乐才能不仅体现为一种艺术活动，更是一种具有社会意义的职业——它使视障人士能够避免被边缘化，远离乞讨，并构建起受人尊重的公共身份。作为一种音量洪大、便于携带且可通过听觉学习的乐器，丘姆布什（cümbüş）在此过程中发挥了核心作用。其音响特性使其适合在婚礼以及开放或半开放的表演空间中使用，而其实用的结构则使未接受过正规乐谱训练的音乐家能够通过聆听、重复和口头传承来发展表演能力。本文通过探讨此前尚未被直接研究的课题——贝斯尼当地音乐记忆中视力障碍、丘姆布什演奏、女性娱乐空间以及道德信任之间的关系——为相关文献做出了贡献。就此而言，本研究为关于音乐、残障、地方认同及文化记忆的讨论提供了独到见解。

本研究采用定性与民族志研究方法。数据通过在贝斯尼及其周边地区进行的半结构化访谈和实地观察获得。研究依据的是关于谢里夫·库图克丘奥卢、穆斯塔法·亚萨夫、阿赫梅特·卡萨普和梅赫梅特·卡拉塔什的生活及表演实践的口述叙事、地方记忆和证言。之所以选择半结构化访谈技术，是因为它既能让参与者详细叙述其记忆、观察和解读，又能使研究者聚焦于残疾、音乐学习、表演空间、基于性别的娱乐实践、社会接纳、生计及文化变迁等具体主题。田野观察通过帮助将当地婚礼习俗、空间布局以及音乐创作所承载的社会意义置于具体语境中，从而对访谈数据起到了补充作用。数据采用主题分析法进行分析。本研究确定的主要主题包括：童年疾病与视力障碍、音乐作为谋生手段、道德信任与社会合法性、女性的娱乐空间、丘姆布什（cümbüş）的功能特性、口头学习过程、节奏伴奏，以及1990年代后该实践的衰落。

研究结果表明，本研究中涉及的音乐家们是在童年时期因患天花而失明的。这一早期的残障经历塑造了他们后来的生活轨迹，并引导他们走向了相似的社会与经济取向。然而，本研究并未将这种状况单纯视为个人健康问题。相反，研究认为视力障碍创造了一个共同的生活基础，影响了他们的社会定位、职业选择以及与当地社区的关系。在此背景下，演奏“丘姆布什”不仅是一种经济活动，更成为一种谋生、维护尊严并获得社会认可的策略。对于视障人士而言，演奏“朱姆布什”为他们提供了一种参与社区生活、赚取收入并避免与乞讨或依赖相联系的方式。通过音乐，这些人得以将原本可能处于边缘的地位转变为受人尊重的社会角色。另一项重要发现涉及他们在女性娱乐场所中的被接纳情况。在贝斯尼的当地文化语境中，男性参与女性聚会通常受到隐私和礼仪规范的限制。然而，视障“丘姆布什”演奏者却能在这类场合进行表演。这种接纳不仅基于他们的残障状况或音乐才能，还与其道德声誉、克制的行为、可靠性以及他们在社区内建立的信任密切相关。因此，本研究认为，这些音乐家的社会合法性是通过音乐造诣与道德公信力的结合而构建的。在这一实践中，丘姆布什（cümbüş）发挥了核心作用。其浑厚的音色、便携性以及适合凭耳学习的特点，使其成为婚礼和娱乐场合中极具实用性的乐器。在女性娱乐场合中，节奏伴奏通常由女性或儿童提供，这表明表演顺序是根据隐私原则和性别参与原则来确定的。因此，音乐活动不仅是一场艺术表演，更是一种受社会规范约束的实践。研究还表明，这一传统从20世纪60年代延续至80年代末仍保持活跃。然而，由于婚宴厅的普及、电子乐器的兴起、人口迁移、娱乐习惯的改变以及当地文化生活的转型，该传统在90年代开始式微。这些变化逐渐压缩了视障丘姆布什演奏者的表演空间，并削弱了其社会必要性。

本研究得出结论：贝斯尼地区的视障丘姆布什演奏，应通过残疾、社会接纳、道德信任、生计及当地音乐文化之间的相互关联动态来加以理解。研究中考察的音乐家并非残疾的被动承受者；相反，他们通过音乐积极地为自己构建了一个受人尊重的地位。他们的表演揭示了音乐如何成为一种媒介，借此使残疾在社会层面得到重新诠释，并转化为文化参与。本文还表明，地方音乐实践不能仅通过曲目或乐器来理解，还必须通过社会关系、性别化空间、道德规范和历史变迁来考察。未来的研究可比较其他地区的类似实践，考察不同地方传统中的残疾与音乐才能，或更深入地关注农村音乐文化中的性别化表演空间。

Структурированное резюме:

В данном исследовании рассматриваются музыкальные практики исполнителей на джумбуше с нарушениями зрения в Бесни и его окрестностях в их социальном, моральном и культурном контекстах. Исследование сосредоточено на четырех музыкантах, сохранившихся в местной памяти: Шериф Кютюкчёоглу, Мустафа Ясав, Ахмет Касап и Мехмет Караташ. Эти личности рассматриваются не просто как отдельные исполнители, а как представители специфического местного опыта, в котором пересекаются такие аспекты, как инвалидность, музыкальное мастерство, средства к существованию, моральное доверие и социальная приемлемость. Основная цель исследования — понять, как с течением времени в местной музыкальной культуре Бесни формировалось, узаконивалось и трансформировалось положение слепых исполнителей на джумбуше. В исследовании ищутся ответы на следующие вопросы: как инвалидность по зрению повлияла на жизненные траектории этих музыкантов? Каким образом музыкальное мастерство выступало в качестве стратегии обеспечения средств к существованию, сохранения достоинства и участия в общественной жизни? Почему этих музыкантов принимали в развлекательных заведениях, особенно на женских собраниях, где присутствие мужчин обычно было ограничено? Какую роль сыграл джумбуш в формировании этой музыкальной практики? И, наконец, как социальные изменения, миграция, свадебные залы и электронные звуковые технологии повлияли на упадок этой традиции после 1990-х годов?

Исследование находится на стыке этномузыкологии, исследований по проблемам инвалидности, местной культурной истории и социологии музыки. Вместо того чтобы рассматривать инвалидность исключительно как биологическое или медицинское состояние, в статье она трактуется как явление, переживаемое в социальном контексте и интерпретируемое с культурной точки зрения. В этом отношении проблема нарушения зрения обсуждается в связи с социальными ролями, местными моральными нормами, экономическим выживанием и символическим признанием.

Исследование также обращает внимание на культурное значение музыкального мастерства в сельских и полусельских условиях. В случае с Бесни музыкальное мастерство предстает не только как художественная деятельность, но и как социально значимое занятие, позволяющее людям с нарушениями зрения избежать маргинализации, дистанцироваться от попрошайничества и сформировать уважаемую общественную идентичность. Джумбуш, как громкий, портативный и доступный для освоения на слух инструмент, стал центральным элементом этого процесса. Его звуковые возможности делали его подходящим для свадеб и открытых или полуоткрытых концертных площадок, а его практичная конструкция позволяла музыкантам, не имеющим формального обучения нотной грамоте, развивать исполнительские навыки посредством прослушивания, повторения и устной передачи. Данная статья вносит вклад в научную литературу, затрагивая тему, которая ранее не была непосредственно исследована: взаимосвязь между нарушением зрения, исполнением на джумбуше, женскими развлекательными пространствами и моральным доверием в местной музыкальной памяти Бесни. В этом отношении исследование представляет собой оригинальный вклад в дискуссии о музыке, инвалидности, местной идентичности и культурной памяти.

Данное исследование основано на качественном и этнографическом подходе. Данные были получены посредством полуструктурированных интервью и полевых наблюдений, проведенных в Бесни и его окрестностях. Исследование опирается на устные рассказы, местные воспоминания и свидетельства, касающиеся жизни и исполнительской практики Шерифа Кютюкчёоглу, Мустафы Ясава, Ахмета Касапа и Мехмета Караташа. Был выбран метод полуструктурированных интервью, поскольку он позволяет участникам подробно излагать свои воспоминания, наблюдения и интерпретации, а также дает исследователю возможность сосредоточиться на конкретных темах, таких как инвалидность, обучение музыке, пространства исполнения, гендерные практики развлечений, социальная приемлемость, средства к существованию и культурные изменения. Полевые наблюдения подкрепили данные интервью, помогая контекстуализировать местные свадебные традиции, пространственную организацию и социальные значения, придаваемые музицированию. Анализ данных проводился по тематическим направлениям. Основные темы, выявленные в ходе исследования, включают детскую болезнь и нарушение зрения, музыку как средство к существованию, моральное доверие и социальную легитимность, пространства развлечений для женщин, функциональные качества джумбуша, процессы устного обучения, ритмическое сопровождение, а также упадок этой практики после 1990-х годов.

Результаты показывают, что музыканты, о которых идет речь в исследовании, лишились зрения в результате перенесенной в детстве оспы. Этот ранний опыт инвалидности определил их дальнейшие жизненные пути и направил их к схожим формам социальной и экономической ориентации. Однако в исследовании это состояние не интерпретируется исключительно как личная проблема со здоровьем. Напротив, в нем утверждается, что нарушение зрения создало общую жизненную основу, повлиявшую на их социальное положение, выбор профессии и отношения с местным сообществом. В этом контексте музыкальное мастерство выступало не просто как экономическая деятельность. Оно стало стратегией выживания, сохранения достоинства и социального признания. Для людей с нарушением зрения игра на джумбуше давала возможность участвовать в общественной жизни, зарабатывать на жизнь и избегать ассоциаций с попрошайничеством или зависимостью. Благодаря музыке эти люди смогли превратить потенциально маргинальное положение в уважаемую социальную роль. Еще один важный вывод касается их принятия в женских развлекательных заведениях. В местном культурном контексте Бесни участие мужчин в женских собраниях, как правило, ограничивалось нормами приличия и неприкосновенности частной жизни. Однако слепые исполнители на джумбуше могли выступать в этих пространствах. Такое принятие основывалось не только на их инвалидности или музыкальных способностях. Оно также было тесно связано с их моральной репутацией, сдержанным поведением, надёжностью и доверием, которое они завоевали в сообществе. Таким образом, в исследовании утверждается, что социальная легитимность этих музыкантов формировалась благодаря сочетанию музыкальной компетентности и моральной надёжности. Цюмбюш играл центральную роль в этой практике. Его мощный звук, портативность и пригодность для обучения на слух делали его функциональным инструментом для свадебных и развлекательных мероприятий. В женских развлекательных мероприятиях ритмическое сопровождение часто обеспечивали женщины или дети, что свидетельствует о том, что порядок выступлений формировался в соответствии с принципами неприкосновенности частной жизни и гендерного участия. Таким образом, музыкальное мероприятие было не только художественным представлением, но и социально регулируемой практикой. Исследование также показывает, что эта традиция оставалась активной с 1960-х по конец 1980-х годов. Однако в 1990-е годы она начала ослабевать из-за распространения свадебных залов, электронных музыкальных инструментов, миграции, изменения привычек в сфере развлечений и преобразований в местной культурной жизни. Эти изменения постепенно привели к сокращению пространств для выступлений и снижению социальной востребованности слепых исполнителей на джумбуше.

В данном исследовании делается вывод о том, что исполнение на джумбуше людьми с нарушениями зрения в Бесни следует рассматривать через призму взаимосвязанной динамики инвалидности, социальной приемлемости, морального доверия, средств к существованию и местной музыкальной культуры. Музыканты, рассматриваемые в исследовании, не были пассивными субъектами инвалидности; напротив, они активно создавали для себя уважаемое место посредством музыки. Их выступления показывают, как музыка может стать средством, с помощью которого инвалидность переосмысливается в социальном контексте и трансформируется в культурное участие. Статья также демонстрирует, что местные музыкальные практики нельзя понимать исключительно через призму репертуара или инструментов. Их необходимо рассматривать также в контексте социальных отношений, гендерных пространств, моральных кодексов и исторических изменений. Будущие исследования могут сравнивать аналогичные практики в других регионах, изучать инвалидность и музыкальное мастерство в различных местных традициях или уделять больше внимания гендерным пространствам исполнения в сельских музыкальных культурах.

संरचित सारांश:

यह अध्ययन बेस्नी और उसके आसपास के क्षेत्र में दृष्टिहीन जम्बूश वादकों के संगीत संबंधी व्यवहारों की उनके सामाजिक, नैतिक और सांस्कृतिक संदर्भों में जांच करता है। यह शोध स्थानीय स्मृति में जीवित चार संगीतकारों पर केंद्रित है: शेरिफ कुतुक्चुओग्लू, मुस्तफा यासाव, अहमेट कासाप और मेहमेट कराताश। इन व्यक्तियों को केवल व्यक्तिगत कलाकारों के रूप में नहीं बल्कि एक विशिष्ट स्थानीय अनुभव के प्रतिनिधियों के रूप में देखा जाता है, जिसमें विकलांगता, संगीतकौशल, आजीविका, नैतिक विश्वास और सामाजिक स्वीकृति आपस में जुड़ी हुई हैं। इस अध्ययन का मुख्य उद्देश्य यह समझना है कि बेस्नी की स्थानीय संगीत संस्कृति में समय के साथ दृष्टिहीन जम्बूश वादकों की स्थिति कैसे स्थापित, वैध और रूपांतरित हुई। यह अध्ययन निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर खोजता है: दृष्टिहीनता ने इन संगीतकारों के जीवन की दिशा कैसे निर्धारित की? संगीतकारिता ने आजीविका, गरिमा और सामाजिक भागीदारी की रणनीति के रूप में किस प्रकार कार्य किया? इन संगीतकारों को मनोरंजन के स्थानों में, विशेष रूप से महिलाओं के जमघड़ों में, जहाँ आम तौर पर पुरुषों की उपस्थिति प्रतिबंधित होती थी, क्यों स्वीकार किया गया? इस संगीत अभ्यास के निर्माण में जम्बुश ने क्या भूमिका निभाई? अंत में, 1990 के बाद इस परंपरा के पतन को सामाजिक परिवर्तन, प्रवासन, विवाह हॉल और इलेक्ट्रॉनिक ध्वनि प्रौद्योगिकियों ने कैसे प्रभावित किया?

यह अध्ययन लोकसंगीतशास्त्र, विकलांगता अध्ययन, स्थानीय सांस्कृतिक इतिहास और संगीत के समाजशास्त्र के संगम पर स्थित है। विकलांगता को केवल एक जैविक या चिकित्सा स्थिति के रूप में देखने के बजाय, यह लेख इसे एक सामाजिक रूप से अनुभूत और सांस्कृतिक रूप से व्याख्यायित घटना के रूप में प्रस्तुत करता है। इस संबंध में, दृष्टिबाधित होने को सामाजिक भूमिकाओं, स्थानीय नैतिक संहिताओं, आर्थिक अस्तित्व और प्रतीकात्मक मान्यता के संदर्भ में चर्चा की गई है।

यह शोध ग्रामीण और अर्ध-ग्रामीण संदर्भों में संगीतकार होने के सांस्कृतिक अर्थ पर भी ध्यान आकर्षित करता है। बेस्नी के मामले में, संगीतकार होना न केवल एक कलात्मक गतिविधि के रूप में बल्कि एक सामाजिक रूप से सार्थक पेशे के रूप में भी सामने आता है, जो दृष्टिहीन व्यक्तियों को हाशिए पर जाने से बचने, भीख मांगने से खुद को दूर करने और एक सम्मानजनक सार्वजनिक पहचान बनाने में सक्षम बनाता है। जम्बूश, एक तेज़ आवाज़ वाला, पोर्टेबल और श्रवण द्वारा सीखा जा सकने वाला वाद्य यंत्र होने के नाते, इस प्रक्रिया का केंद्र बन गया। इसकी ध्वनिक क्षमता इसे शादियों और खुले या अर्ध-खुले प्रदर्शन स्थलों के लिए उपयुक्त बनाती थी, जबकि इसकी व्यावहारिक संरचना औपचारिक नोटेशन-आधारित प्रशिक्षण के बिना संगीतकारों को सुनने, दोहराने और मौखिक संचरण के माध्यम से प्रदर्शन क्षमता विकसित करने की अनुमति देती थी। यह लेख एक ऐसे विषय को संबोधित करके साहित्य में योगदान देता है जिसकी पहले सीधे तौर पर जांच नहीं की गई है: बेस्नी की स्थानीय संगीत स्मृति में दृष्टि बाधितता, जुम्बुश प्रदर्शन, महिलाओं के मनोरंजन स्थानों और नैतिक विश्वास के बीच का संबंध। इस संबंध में, यह अध्ययन संगीत, विकलांगता, स्थानीय पहचान और सांस्कृतिक स्मृति पर होने वाली चर्चाओं में एक मौलिक योगदान देता है।

यह शोध एक गुणात्मक और नृजातीय दृष्टिकोण पर आधारित है। डेटा बेस्नी और उसके आसपास के क्षेत्र में आयोजित अर्ध-संरचित साक्षात्कारों और क्षेत्रीय अवलोकनों के माध्यम से प्राप्त किया गया था। यह अध्ययन शेरिफ कुतुक्चुओग्लू, मुस्तफा यासाव, अहमेट कसाप, और मेहमेट कराताश के जीवन और प्रदर्शन प्रथाओं से संबंधित मौखिक वृत्तांतों, स्थानीय यादों और गवाहियों पर निर्भर करता है। अर्ध-संरचित साक्षात्कार तकनीक को इसलिए प्राथमिकता दी गई क्योंकि यह प्रतिभागियों को अपनी यादों, अवलोकनों और व्याख्याओं को विस्तार से बताने की अनुमति देती है, साथ ही शोधकर्ता को विकलांगता, संगीत सीखने, प्रदर्शन स्थानों, लिंग-आधारित मनोरंजन प्रथाओं, सामाजिक स्वीकृति, आजीविका और सांस्कृतिक परिवर्तन जैसे विशिष्ट विषयों पर ध्यान केंद्रित करने में भी सक्षम बनाती है। क्षेत्रीय अवलोकनों ने स्थानीय विवाह प्रथाओं, स्थानिक व्यवस्थाओं और संगीत-निर्माण से जुड़े सामाजिक अर्थों को संदर्भित करने में मदद करके साक्षात्कार डेटा का समर्थन किया।

डेटा का विषयगत रूप से विश्लेषण किया गया। अध्ययन में पहचाने गए मुख्य विषयों में बचपन की बीमारी और दृष्टि बाधा, संगीत को जीविका के रूप में, नैतिक विश्वास और सामाजिक वैधता, महिलाओं के मनोरंजन के स्थान, जम्बूश की कार्यात्मक विशेषताएं, मौखिक सीखने की प्रक्रियाएं, लयबद्ध साथ, और 1990 के दशक के बाद इस प्रथा का क्षय शामिल हैं।

निष्कर्ष बताते हैं कि अध्ययन में चर्चा किए गए संगीतकारों ने बचपन में चेचक के कारण अपनी दृष्टि खो दी थी।

अक्षमता के इस शुरुआती अनुभव ने उनके बाद के जीवन के रास्तों को आकार दिया और उन्हें समान सामाजिक और आर्थिक अभिविन्यास की ओर निर्देशित किया। हालांकि, अध्ययन इस स्थिति की व्याख्या केवल एक व्यक्तिगत स्वास्थ्य समस्या के रूप में नहीं करता है। बल्कि, यह तर्क देता है कि दृष्टि बाधा ने एक साझा जीवन आधार बनाया जिसने उनकी सामाजिक स्थिति, व्यावसायिक विकल्पों और स्थानीय समुदाय के साथ उनके संबंधों को प्रभावित किया। इस संदर्भ में, संगीतकारिता एक आर्थिक गतिविधि से कहीं बढ़कर काम करती थी। यह जीवित रहने, गरिमा और सामाजिक मान्यता की एक रणनीति बन गई। दृष्टिहीन व्यक्तियों के लिए, जम्बूश बजाना सामुदायिक जीवन में भाग लेने, आय अर्जित करने, और भीख मांगने या आश्रित होने से बचने का एक तरीका प्रदान करता था। संगीत के माध्यम से, ये व्यक्ति एक संभावित रूप से हाशिए पर रहने की स्थिति को एक सम्मानित सामाजिक भूमिका में बदलने में सक्षम थे। एक और महत्वपूर्ण निष्कर्ष महिलाओं के मनोरंजन स्थानों में उनकी स्वीकृति से संबंधित है। बेस्नी के स्थानीय सांस्कृतिक संदर्भ में, महिलाओं की सभाओं में पुरुषों की भागीदारी आम तौर पर गोपनीयता और मर्यादा के मानदंडों द्वारा प्रतिबंधित थी। हालांकि, दृष्टिहीन जम्बूश वादक इन स्थानों में प्रदर्शन करने में सक्षम थे। यह स्वीकृति केवल उनकी विकलांगता या संगीत क्षमता पर आधारित नहीं थी। यह उनकी नैतिक प्रतिष्ठा, संयमित व्यवहार, विश्वसनीयता और समुदाय के भीतर स्थापित विश्वास से भी घनिष्ठ रूप से संबंधित थी। इसलिए, अध्ययन यह तर्क देता है कि इन संगीतकारों की सामाजिक वैधता संगीत क्षमता और नैतिक विश्वसनीयता के संयोजन के माध्यम से निर्मित हुई थी। इस प्रथा में जम्बूश ने एक केंद्रीय भूमिका निभाई। इसकी तेज़ आवाज़, कहीं भी ले जाने की सुविधा, और कान से सुनकर सीखने के अनुकूल होने ने इसे शादी और मनोरंजन के संदर्भों के लिए एक व्यावहारिक वाद्ययंत्र बना दिया। महिलाओं के मनोरंजन के अवसरों पर, लयबद्ध साथ अक्सर महिलाओं या बच्चों द्वारा दिया जाता था, जो यह दर्शाता है कि प्रदर्शन की व्यवस्था गोपनीयता और लिंग-आधारित भागीदारी के सिद्धांतों के अनुसार आकार दी गई थी। इस प्रकार, संगीत कार्यक्रम केवल एक कलात्मक प्रदर्शन ही नहीं बल्कि एक सामाजिक रूप से विनियमित प्रथा भी थी। यह अध्ययन यह भी दर्शाता है कि यह परंपरा 1960 के दशक से 1980 के दशक के अंत तक सक्रिय रही। हालाँकि, 1990 के दशक में शादी हॉल के प्रसार, इलेक्ट्रॉनिक संगीत वाद्ययंत्रों, प्रवासन, बदलती मनोरंजन की आदतों और स्थानीय सांस्कृतिक जीवन में परिवर्तनों के कारण यह कमजोर होने लगी। इन परिवर्तनों ने धीरे-धीरे दृष्टिहीन जम्बूश वादकों के प्रदर्शन के स्थानों और सामाजिक आवश्यकता को कम कर दिया।

यह अध्ययन निष्कर्ष निकालता है कि बेस्नी में दृष्टिहीन जम्बूश प्रदर्शन को विकलांगता, सामाजिक स्वीकृति, नैतिक विश्वास, आजीविका और स्थानीय संगीत संस्कृति की आपसी संबंधित गतिशीलता के माध्यम से समझा जाना चाहिए। अध्ययन में जांचे गए संगीतकार विकलांगता के निष्क्रिय विषय नहीं थे; बल्कि, उन्होंने संगीत के माध्यम से सक्रिय रूप से अपने लिए एक सम्मानित स्थान बनाया। उनके प्रदर्शन से पता चलता है कि संगीत कैसे एक ऐसा माध्यम बन सकता है जिसके माध्यम से विकलांगता की सामाजिक रूप से पुनर्व्याख्या की जाती है और उसे सांस्कृतिक भागीदारी में बदल दिया जाता है। यह लेख यह भी दर्शाता है कि स्थानीय संगीत प्रथाओं को केवल गीत-संग्रह या वाद्ययंत्रों के माध्यम से नहीं समझा जा सकता है। उनका परीक्षण सामाजिक संबंधों, लिंग-आधारित स्थानों, नैतिक संहिताओं और ऐतिहासिक परिवर्तन के माध्यम से भी किया जाना चाहिए। भविष्य के अध्ययन अन्य क्षेत्रों में समान प्रथाओं की तुलना कर सकते हैं, विभिन्न स्थानीय परंपराओं में विकलांगता और संगीतकारिता की जांच कर सकते हैं, या ग्रामीण संगीत संस्कृतियों में लिंग-आधारित प्रदर्शन स्थानों पर अधिक बारीकी से ध्यान केंद्रित कर सकते हैं।