https://turkishstudies.net/education?mod=sayi_detay&sayi_id=337 Turkish Studies-Educational Sciences tr 2026-07-16 <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Ankara Bilim &Uuml;niversitesi</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Kamp&uuml;s&uuml;</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Mahallesi Şehit G&ouml;nen&ccedil; Caddesi No: 5 &Ccedil;ankaya, ANKARA</p> <p style="margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Web: </strong><a href="https://ankarabilim.edu.tr">https://ankarabilim.edu.tr</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Telefon:</strong> <a href="tel:4442228">444 22 28</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>E-mail:</strong>&nbsp;<a href="mailto:info@ankarabilim.edu.tr">info@ankarabilim.edu.tr</a></p> https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20442 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20442 Yaşar BAYTAL II. Dünya Savaşından sonra, Batı’nın aktif dış politikasında belirleyici rol oynayan İngiltere, Fransa ve Almanya gibi devletlerin yerini savaştan fazla yıpranmadan çıkan Amerika Birleşik Devletleri aldı. Amerika’ya karşı koyabilecek tek güç ise, Sovyetler Birliğiydi. Bu iki gücün oluşturduğu soğuk savaş, bir süre sonra sıcak çatışmaya dönüştü. Sıcak çatışma alanları ise, önemli petrol yataklarına sahip olan Ortadoğu ve hinterlandındaki ülkelerdi. Soğuk Savaşın getirmiş olduğu sıcak çatışmanın yayılma alanı bir süre sonra Türkiye’yi de doğrudan etkiledi. Türkiye’nin dış politikada, özellikle Orta Doğu coğrafyasında tarihsel ve kültürel varlığını Demokrat Parti iktidarı ile beraber yeniden canlandırmak istedi. Türkiye’nin bu bölgedeki tarihsel ve kültürel bağlantılarına rağmen, Arap öğesinin başatlığı ve bu öğeye uzun süre yabancı olmasından dolayı başarılı politikalar güdemedi. Sonuçta Türkiye global sistem ve ülkeler arası çatışmalar gibi çok sayıda değişkenden etkilendi. Bu durumda Türkiye, hem bölgede etkin rol oynamak durumunda kaldı hem de bölgenin iç sorun ve çatışmalarla dolu girdaplarından uzak durması gerekiyordu. 1950’ler boyunca Türkiye, Orta Doğu’da meydana gelen olayları, NATO açısından değerlendirmeyi ulusal bir politika olarak benimsedi. Türkiye bu dönemde Arap devletlerinde meydana gelen milliyetçi akımlara ve bağımsız politika izleme isteklerini tam olarak anlayamadı. Orta Doğu’da meydana gelen bu yöndeki her girişimi, SSCB’nin Orta Doğu’ya sızması olarak değerlendirdi. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20298 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20298 Kaya Tuncer ÇAĞLAYAN Büyük Taarruz sonucunda Yunan ordusunun dünya tarihinde ender görülen bir hezimet ile Anadolu’yu terk etmesi Millî Mücadele Hareketini yeni bir aşamaya getirmiştir. 10 Eylül 1922 sonrası Türk ordusunun hedefi artık Yunanlılar değil Boğazlar ve İstanbul’daki İngiltere ve müttefikleridir. Osmanlı Devleti’ni paylaşım aşamalarının Bolşevik İhtilali neticesinde kısmen ama önemli değişikliğe uğraması sonunda Boğazlara yerleşmeyi düşünen İngiltere’nin bu isteğine sıcak bakmayan Fransa ve İtalya, Çanakkale’de İngilizleri Türk ordusu ile yalnız bırakmıştır. Bir taraftan sınırlı kuvvetleri ile savunma hazırlıkları yapan İngiltere diğer taraftan yeni müttefik arayışına girmiş, kolonileri ve Balkan devletlerini yoklamış, onlardan da yüz bulamayınca tekrar Fransa ve İtalya’ya dönerek Türklere karşı savaşa iknaya çalışmış, başarısız olunca maceraperest diye tanımladığı Mustafa Kemal Paşa ile masaya oturmaya mecbur olmuştur. Ancak 10 Eylül 1922’den 30 Eylül 1922’ye kadar geçen zaman dilimi içinde sıcak çatışma ile yüz yüze kalan ve yalnızlığa mahkûm olan İngiliz idaresi bu sürede meydana gelen süreci Çanakkale’yi Çanak olarak isimlendirdiği için “Çanak Krizi” olarak tanımlamıştır. Bu kriz esnasında her ne kadar Hükümet üyeleri arasında fikir ayrılıkları kendini gösterse de Kabine Türk ordusunun saldırması durumunda Çanakkale ve Boğazı savunmada kararlılık göstermiştir. Bu kararlılığın bir sonucu olarak Boğazın ve kentin savunulması konusunda geniş analizler yapılmış, muhtemel savunma hareketleri planlanarak bölgeye askeri kuvvet sevk edilmeye başlanmıştır. Ancak Mustafa Kemal Paşa’nın Paris notasında yer alan İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya’nın Türklere verilmesi karşılığında ateşkes çağrısını kabul etmesi Mudanya Mütarakesi’nin imza edilmesiyle sonuçlanacak, bu netice Başbakan Lloyd George’un siyasi kariyerinin sonunu getirecektir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20276 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20276 Merve KARAÇAY TÜRKAL Osmanlılar tarafından “memleketeyn” tabiriyle de ifade edilen Eflak ve Boğdan 14. yüzyılın sonlarıyla 15. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti’nin hakimiyeti altına girmişlerdir. Daha önce bulundukları bölgede bağımsız birer beylik olan Eflak ve Boğdan, haraç ödemek suretiyle Osmanlı yönetimi altına girmiş ve imtiyazlı birer beylik statüsünde olmuşlardır. Bunların dinî, siyasî ve sosyal yapılarına müdahale etmeyen Osmanlı Devleti, bölgedeki soylu ailelerden seçtiği voyvodaları yönetimin başına getirmiştir. Zaman zaman Osmanlı Devleti’nden ayrılma girişimleri ve bazı avrupalı devletlerle ittifaklar yapmaları sebebiyle Osmanlı Devleti yeni bir strateji geliştirerek Eflak ve Boğdan’ın yönetimi için İstanbul’da yaşayan Fenerli Rumlardan seçtiği idarecilerden tayin etmeye başlamıştır. Söz konusu yönetim tarzı 1711’den 1821 yılına kadar devam etmiştir. Bu çalışmada müellifi belli olmayan Vakāyiʻ-i Eflak isimli eser ele alınmıştır. Eserde Avusturya ve Macar kuvvetlerinin Eflak beyini esir almaları ve Boğdan beyini de ele geçirmek için uğraşmaları karşısında, İstanbul’dan Boğdan beyine yardım için gönderilen Kostantin İbsilanti ile Boğdan Beyi Mihal’in düşmana karşı birlikte verdikleri mücadele yer almaktadır. Bu eser aynı zamanda Osmanlı tarih kitaplarında yer almayan bir olayı ihtiva etmesi ve dönemin tarihine ışık tutması açısından önemli bir yere sahiptir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20530 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20530 Nevzat KELEŞ Deylem asıllı Şiî bir devlet olan Büveyhîlerin, 945 yılından itibaren fiilî olarak Sünnî İslâm dünyasının merkezi olan Bağdad’a hâkim olmalarının siyasî güç dengesi ve mezhepsel açıdan doğurduğu sonuçlar, hem Abbasî Halifeliği hem de Büveyhî tarihi açısından oldukça güç bir dönemi temsil eder. Bu anlamda Bağdad’daki siyasî, sosyal, ekonomik ve askerî vaziyet oldukça hassas bir durum arz etmiştir. Özellikle iç güvenlik bağlamında kentteki Şiî-Sunnî çatışması ve Deylemli-Türk gerilimi Büveyhî iktidarı boyunca varlığını ve etkisini sürdüren en büyük problem olmuştur. Bunların haricinde kent güvenliği nokta-i nazarında başka sorunlar olmakla birlikte üçüncü büyük sorun olarak telakki edebileceğimiz husus, konumuzu teşkil eden ayyâr, şâtır, dâ‘ir ve hırsızların sebep oldukları problemlerdir. Farklı zamanlarda ve coğrafyalarda ehli fütüvvet (fityan) ile ilişkilendirilmelerine rağmen toplumun en alt tabakasını temsil ettikleri vurgulanan ayyâr ve şâtırlar ile benzer şekilde ayaktakımından kabul edilen dâ‘ir ve hırsızlar Büveyhî tarihi boyunca daha çok menfi dav-ranışlarıyla karşımıza çıkmaktadırlar. Nitekim Büveyhîler devrinde bunların isyanları ve sebebiyet verdikleri yağma, gasp, cinayet, hırsızlık, yangın, haraç alma vb. çok sayıda suç hâdiseleri ve kanunsuz eylemler kaydedilmektedir. Makalemizde Büveyhîler idaresindeki Bağdad’da çok sayıda insanın ölümüne yol açan, hem siyasî hem de sosyal ve ekonomik hayatı felce uğratacak olan ayyâr, şâtır, dâ‘ir ve hırsızların eylemleri şehir-kent güvenliği açısından ele alınıp irdelenecektir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20317 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20317 Özgül KÜÇÜKASLAN Tarama Sözlüğü, 13’üncü yüzyıldan 19’uncu yüzyıla kadar yazılmış olan 227 eserin taranması ile oluşturulan, öz Türkçe sözlerin tanıklarıyla birlikte verildiği, tarihi nitelikli bir sözlüktür. İki dizi halinde 12 cilt olan Tarama Sözlüğü; 1935 yılından 1977 yılına kadar sürdürülen 42 yıllık bir çalışmanın ürünüdür. İlk cildinin yayımlandığı tarihten bu yana, Türkoloji alanında büyük bir boşluğu dolduran, yerli ve yabancı uzmanlar tarafından sürekli kaynak olarak kullanılan Tarama Sözlüğü, eski metinlerle ilgilenen herkesin yararlandığı bir başyapıt niteliği taşımaktadır. Çalışma, bu sözlüğün tüm ciltlerinin incelenerek başlı başına bir konu olarak hayvan, hayvancılık ve veteriner hekimliğe ilişkin sözcük ve deyimlerin tespit edilip bir araya getirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla toplam 1003 sözcük saptanmıştır. Sözcüklerden 350’sinin (% 34,89) hayvanlara ilişkin isimlendirmelere, 129’unun (% 12, 86) anatomi terimlerine, 117’sinin hayvancılığa (% 11, 66), 114’ünün (% 11, 36) hastalıklara ilişkin sözcüklere, 54’ünün (% 5, 38) üremeye, 44’ünün (% 4, 38) ilaç, tedavi ve uygulamalara, 36’sının (% 3, 58) hayvansal gıdalara, 35’inin (% 3,48) hayvan maddelerine, 21’inin (% 2,09 ) avcılığa, 103’ünün (% 10, 26 ) diğer sözcüklere ilişkin olduğu tespit edilmiştir. Konuya ilişkin olarak 118 adet deyim belirlenmiştir. Tarama Sözlüğü’nün hayvan, hayvancılık ve veteriner hekimliği yönüyle değerlendirildiğinde zengin bir söz varlığına sahip olduğu, bu çalışma ile konuya ilişkin araştırma yapmak isteyen kişilere kolaylık sağlayabilecek derli toplu bir başvuru kaynağı sunulduğu ileri sürülebilir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20172 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20172 Hadiye YILMAZ Türk basın tarihi, ilk gazetenin yayımlandığı 1831’den günümüze çeşitli evrelerden geçmiştir. 1923’te Cumhuriyet’in ilanından sonraki dönem de bu evrelerden biridir. Cumhuriyet’in ilanı, yani yeni bir devletin kuruluş sürecinde basın hayatında da hareketlilik ve değişiklikler yaşanmıştır. Bu süreçte basın-yayın dünyasını doğrudan ve derinden etkileyen dönüm noktalarından biri, hiç şüphesiz ki 1 Kasım 1928 Harf İnkılâbı olmuştur. Bu nedenle Türk basın tarihi açısından bir milat sayılması lazım gelen yeni harflere geçişten hemen önce ülkede mevcut olan eski harfli gazete ve dergilerin dökümü, bunlar hakkında her tür veri, Türk basın tarihi yazımı açısından oldukça önemli bir bilgi demeti oluşturmaktadır. Bu dönüm noktasının önemine binaen bu çalışmada, Cumhuriyet’in ilk evresinde, illere göre yayın hayatında bulunan gazete ve dergiler, bunların sahipleri ve dolayısıyla mülkiyet ilişkileri, yazı kadroları, ortalama tirajlar, gazete ve dergi türleri, matbaalar, 1927 yılına gelindiğinde süreli yayın bulunmayan iller vb. bilgilere devlet salnâmesi gibi birincil bir kaynak vasıtasıyla ulaşılması amaçlanmıştır. Böylece yeni harflere geçişin arifesinde Türkiye’de basın hayatının nasıl bir manzara arz ettiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın sonucunda ulaşılan başlıca veriler şunlardır: Gazete-dergi ve matbaa sayısı azdır. Basının merkezi İstanbul’dur ve ülke düzleminde dağılımı fazlasıyla eşitsizdir. Tirajlar düşüktür. Basın siyasi iktidara çeşitli kanallar vasıtasıyla büyük oranda tabidir. Erkek egemenliği belirgindir. Yayınların büyük bölümü Cumhuriyet öncesinden kalmadır, yani Osmanlı mirası önemli ölçüde sürmektedir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20395 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=20395 Kürşat KOÇAK 2026-07-16