https://turkishstudies.net/education?mod=sayi_detay&sayi_id=310 Turkish Studies-Educational Sciences tr 2026-07-16 <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Ankara Bilim &Uuml;niversitesi</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Kamp&uuml;s&uuml;</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Mahallesi Şehit G&ouml;nen&ccedil; Caddesi No: 5 &Ccedil;ankaya, ANKARA</p> <p style="margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Web: </strong><a href="https://ankarabilim.edu.tr">https://ankarabilim.edu.tr</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Telefon:</strong> <a href="tel:4442228">444 22 28</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>E-mail:</strong>&nbsp;<a href="mailto:info@ankarabilim.edu.tr">info@ankarabilim.edu.tr</a></p> https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19450 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19450 Muzaffer DENİZ Osmanlı Devleti tarihe karışıp yerine Türkiye Cumhuriyeti kurulmasıyla Osmanlı Devleti dönemine ait birçok kurum tarihe karışır ve bazılarının yerine yeni kurumlar hayata geçirilir. Bu gelişmelerin neredeyse tamamı tek parti dönemine rastlar. Yapılan değişikliklerin içerisinde en çok tartışılanı din alanında yapılan değişikliklerdir. Buna göre din eğitimi verilmemekte, hatta Kur’an yasaklanmaktadır. Bu görüş toplumun alt kademelerinden akademik çevrelere kadar karşılık bulmaktadır. Hatta bu tartışmalar günümüzde de devam etmektedir. Bunda bu alanda yapılan çalışmaların yetersizliğinin de rolü bulunmaktadır. Hâlbuki bütün tek partili dönem boyunca Kur’an Kursları açık kalmıştır. Açılan gayri resmî Kur’an kursları dışında resmî kurumların açtığı Kur’an kursları mevcuttur. Bunlarla ilgili sayısal veriler makalede verilmiştir. Burada açılan Kur’an kursları sayısı ile birlikte kurslara katılanların sayıları, öğretmen verileri, ne kadar maaş aldıkları ile ilgili ayrıntılı bilgiler yer almıştır. Buna rağmen bazı yayın organları, dergi ve kitaplarda bu durumun tersi bilgiler mevcuttur. Bu tür yayınların ideoljik amaçlarla kişilerin bilgiye erişmesinde çarpıtıcı bir işlev gördüğü varsayılmaktadır. Gerçekte ise din eğitimi alanında yaşanılan gerilemelere karşın ne Kur’an ne de Kur’an’ın öğretilmesi yasaklanmıştır. Konuyla ilgili resmî belgelerle, ilk kez bu makalede yer alan Türkiye İstatistik Kurumu arşiv belgelerinden alınan sayısal veriler de bunu doğrulamaktadır. Tek Parti döneminde hem Diyanet İşleri Başkanlığı, hem de Milli Eğitim Bakanlığının açtığı Kur’an kurslarında halkın eğitim alması sağlanmıştır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19673 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19673 Ahmet DÖNMEZ Mustafa Reşid Paşa, II. Mahmud’un vefatı esnasında Londra’da elçilik görevini yürütüyordu. İstanbul’a döndüğünde reform karşıtları yeni padişah Abdülmecid’i onu idama zorladı. Ancak Abdülmecid bunu kabul etmedi ve Tanzimat Fermanı’nı hazırlaması için ona izin verdi. Mısır meselesinde İngiltere’nin desteğine ihtiyaç duyulması ve Reşid Paşa’nın İngilizlere yakınlığı Tanzimat’ın ilanı karşısında muhafazakâr cephenin sessiz kalmasını sağladı. Reşid Paşa, bu tarihten sonra hızlı reform sürecini başlattı. Fakat artarda gelen radikal değişimler, muhafazakârları huzursuz etmekteydi. Mısır meselesi, 1840 yılı sonlarında artık çözüm aşamasına gelmişti. Bu durum, başta Hüsrev Paşa olmak üzere diğer reform karşıtlarını Reşid Paşa’yla olan hesaplarını kapatmak için harekete geçirdi. Reformların önü kesilmek istendi. Bu aşamada Reşid Paşa, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Palmerston’a yardım mesajları gönderiyordu. Bu çalışma, Tanzimat Fermanı’nın hazırlayıcısı olan Reşid Paşa’ya karşı reform karşıtı muhafazakâr cephenin çevirdiği entrikaları ve onun 1841 yılında dışişleri bakanlığından düşürülmesi sürecini konu alır. Şimdiye kadar yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından yayınlanmamış olan Reşid Paşa’ya ait bir memorandum, bu çerçevede burada incelenecektir. Söz konusu memorandumda, Tanzimat reformlarının genel bir değerlendirmesi yapılmakta ve muhafazakârlara karşı İngiltere’den yardım talep edilmektedir. Osmanlı ve İngiliz resmî ve özel arşiv belgeleri ışığında ortaya konulacak yeni bilgilerin, Tanzimat dönemi araştırmaları literatürüne katkı sağlayacağı düşünülmektedir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19627 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19627 Mehmet Fatih GÖKÇEK Abbasi Halifesi Ebû Cafer el-Mansûr tarafından kurulan Bağdat, kısa süre içinde inkişaf ederek İslam dünyasının önemli ilim, kültür, siyaset ve ticaret merkezlerinden biri haline gelmiş ve yaklaşık beş asır Abbasi hilafetine başkentlik yapmıştır. Bağdat askerî, siyasî, iktisadî ve dinî açıdan önemli bir konuma sahip olmasından dolayı tarih boyunca birçok devletin saldırılarına maruz kalmıştır. Büveyhîler, Abbasilerin zayıflaması üzerine 945'te Bağdat'ı işgal etmiştir. Bu süreçte Abbasi halifeleri siyasî ve askerî otoritelerini kaybetmiştir. Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a bir sefer düzenleyerek şehri ele geçirmiş ve halifeye itibarını iade etmiştir. XIII. yüzyılda kurulan Moğol İmparatorluğu hâkimiyet sahasını Abbasi topraklarına kadar genişletmiş ve Moğol İlhanlı Hükümdarı Hülagu 1258'de Bağdat'ı işgal ederek hilafet devletine son vermiştir. Bağdat bundan sonra 1340'da Celayirli, 1410'da Karakoyunlu, 1470'de Akkoyunlu ve 1508'de Safevi hâkimiyetine girmiştir. XVI. yüzyıldan itibaren ise Bağdat üzerinde Osmanlılar ile Safeviler arasında ciddi bir nüfuz mücadelesi yaşanmıştır. Kanunî Sultan Süleyman Irakeyn Seferi ile 1534'te Bağdat'ı Osmanlı topraklarına katmıştır. Söz konusu mücadele XVII. yüzyılda da devam etmiştir. Bu çalışmada XVII. yüzyılda Bağdat'ta yaşayan Şeyh-oğlu'nun Kitâbu Târîhi Dâri?s-selâm isimli eseri ele alınmıştır. Eserde Bekir Subaşı isyanı, Şah Abbas'ın Bağdat'ı ele geçirmesi, Hafız Ahmed Paşa ve Hüsrev Paşa'nın hezimetle sonuçlanan Bağdat seferleri ve IV. Murad'ın Bağdat'ı fethi anlatılmaktadır. Şeyh-oğlu'nun müşahedelerine dayanan ve dönemin tarihine ışık tutan Kitâbu Târîhi Dâri?s-selâm, Güney Azerbaycan ve Anadolu Türkçesi'ne dair izler taşıması itibariyle dil hususiyetleri açısından da zengin bir içeriğe sahiptir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19541 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19541 Veysel GÜRHAN, Ercan GÜMÜŞ Kadı Sicilleri (Şer’iye Sicilleri) Osmanlı İmparatorluğu’nda kadı tarafından mahkemelerde tutulan defterlerdir. Bu defterlerde merkezden gelen emir, ferman ve mahalli kararların yanı sıra mülk satışı, nikah, vasi tayini, miras, hırsızlık, yaralama, cinayet, arazi anlaşmazlığı gibi önemli olaylara da yer verilirdi. Kadı Sicilleri içerisinde en sık rastlanan kayıtlar arasında ise terekeler gelmektedir. Ölen kişinin mirasçılarının isimleri ile birlikte geriye bıraktığı menkul ve gayrimenkul mal varlığının kaydedildiği, masrafların tutulduğu, borçların/alacakların tek tek belirtildiği ve gerekli ödeme/paylaşım gibi işlemlerin yapıldığı belgeler olan tereke kayıtları, toplumsal hayata ışık tutan çok önemli kaynaklardır. Bu çalışma, 18. yüzyıla ait Diyarbekir kadı sicillerindeki tereke kayıtlarında “guremâ usulü” şeklinde ifade edilen, duyunu terekesinden ezyed ifadesi ile de tarif edilmiş bir borç ödeme usulünü incelemektedir. Ölen kişinin borcun tereke miktarını geçtiği durumlarda uygulanan ve borcun alacaklılara nasıl ödendiğini gösteren yönteme işret eden guremâ usulü incelenirken, bu usulün İslam hukukundaki kökenleri ve 18. yüzyılda Osmanlı Devleti’ndeki uygulama biçimleri de ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu yöntemin nasıl bir standardizasyon içerisinde yapıldığını tarif etmenin yanında, eş zamanlı olarak, inceleme dönemindeki sosyal hayata dair bazı tespitlerde bulunmayı da amaçlamaktadır. Bunu yaparken öncelikle kaynaklar hakkında bilgi verilecek, tereke kayıtları tanıtılacak ve guremâ usulü ile dağıtılan borçların belli kurallar çerçevesinde bir usul oluşturup oluşturmadığı belgelerle tespit edilmeye çalışılacaktır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19560 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19560 Erdem YAVUZ Osmanlı’nın klasik döneminde öne çıkan sıbyan mektepleri ve medreseler, modernleşme dönemiyle birlikte dönüşüm yaşamış; iptida mektebi, rüşdiye mektebi, idadiler, çeşitli meslek okulları gibi yeni eğitim kurumları faaliyete sokulmuştur. Eğitimdeki bu modernleşme ekseninde, Erzincan’da da yeni eğitim kurumları açılmıştır. II. Meşrutiyet döneminde, eğitim alanındaki dönüşüm ve gelişimin etkisiyle, yeni eğitim kurumlarının faaliyete geçirilmesine devam edilmiştir. I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele Dönemi’nin kısıtlı imkânlarıyla eğitim faaliyetleri sürdürülmeye çalışılmıştır. Osmanlı Dönemi’ndeki eğitim kurumları Cumhuriyet’e intikal etmiş, eğitim sisteminde bir takım değişikliklerle birlikte Cumhuriyet Dönemi’nin eğitim politikaları şekillenmiştir. Cumhuriyet Dönemi eğitim politikaları, tek parti ve çok partili hayatın kendine has şartları altında, iki farklı yapıda uygulamaya konulmuştur. Bu çalışmanın amacı; tarihi süreç içerisinde Erzincan’ın, stratejik ve jeopolitik konumu dolayısıyla, her zaman önemli bir eğitim merkezi olduğunu ortaya koymak, Cumhuriyet Dönemi’ne kadar gerçekleşen eğitim faaliyetlerinin, belgeler ışığında, kronolojik olarak doğru bir zemine oturtulmasını sağlamaktır. Çalışma, 1923- 1960 yılları arasındaki Erzincan’ın, eğitim hayatını ve eğitim kurumlarını kapsamaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde; Erken Cumhuriyet Dönemi eğitim politikalarının Erzincan’a yansımaları, ikinci bölümünde; 1939 Erzincan Depremi’nin eğitim ve eğitim kurumlarına olan etkisi ve depremin ardından CHP iktidarı döneminde Erzincan’daki eğitime dair alınan uzun ve kısa vadeli tedbirler, üçüncü bölümde ise DP dönemi Erzincan’daki eğitim faaliyetleri incelenmiştir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19459 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=19459 Murat YILDIZ XVI. yüzyılın önemli devlet adamlarından biri olan Celalzâde Mustafa Çelebi, aynı zamanda bir tarihçidir. Tarih, din, edebiyat ve hukuk alanında eserler yazmış olan müellifin eserlerinden birisi de Rodos’un fethini konu alan fetihnâmesidir. Toplam yedi nüshası bulunan eser, dil ve anlatım bakımından iki gruba ayrılmaktadır. Birinci grup daha sade bir dille ve sefer esnasında kaleme alınmıştır. İkinci grup ise sonraki bir tarihte ve daha sanatlı bir dille yazılmıştır. Bu mensur eserinde Celalzâde girizgah, seferin sebebi, sefer için yapılan hazırlıklar, donanmanın harekete geçmesi, padişahın Rodos’a hareket etmesi, muhasara esnasında alınan diğer yerlerin fethi, Dulkadirli Ali Bey’in isyan etmesi, Rodos Adası ve Kalesini tasvir, kuşatma esnasında şehit düşen askerlerin tavsifi ve Rodos’un fethine düşülen tarihler hususunda toplam 108 beyitlik manzumelere yer vermiştir. Rodos Fetihnamesi’nin özellikle ikinci grubunu oluşturan nüshalarda Celalzade’nin, edebî maharetini yansıtma arzusunu görmek mümkündür. Olayların anlatımında, yer ve kişilerin tasvirini konu alan mensur kısımlarda adeta şiirimsi bir üslup kullanan müellif, eserinde sık sık değişik uzunluktaki manzum parçalara da yer vermiştir. Bir tarihi olayı konu almasına rağmen, müellifinin güçlü kalemi ve edebî yeteneğini yansıtması bakımından Rodos Fetihnamesi sadece bir tarihî eser değil, aynı zamanda bir edebî eser özelliği de taşımaktadır. Dolayısıyla Rodos Fetihnamesi, konu aldığı olay hakkında verdiği ayrıntılı bilgi ile tarihçilerin, dil ve üslubuyla da edebiyat tarihi araştırmacılarının ilgisini hak edecek bir eserdir. 2026-07-16