Turkish Studies-Educational Sciences, Yıl 2014 Sayı Volume 9 Issue 9

Prof. Dr. Ahmet Topaloğlu'nun Öz Geçmişi

Mehmet GÜRLEK — 2026-07-16

Manyaslı Mahmud’un Manzum Gülistan Tercümesi Ve Yeni Bir Nüshası

Mustafa ÖZKAN — 2026-07-16

İran edebiyatının en önemli temsilcilerinden biri olan Sadi’nin 1258’de yazdığı Gülistan, günümüze kadar farklı dillerde tercüme edilmiştir. XIV. yüzyıldan başlayarak, günümüze gelinceye kadar Türkçeye de birçok tercüme ve şerhleri yapılan bu eserin temelini mensur hikâyeler oluşturmakla birlikte bu hikâyelerin aralarında ve sonlarında söylenen değişik ölçülerdeki manzum parçalarla eserin akıcı bir anlatım kazandığı görülür. Türk dili ile yapılan ilk Gülistan tercümesi Seyfi Serayi tarafından Kıpçak Türkçesiyle kaleme alınan Kitab Gülistan bi’t-türki’, ikincisi ise Sibicabi adında biri tarafından Çağatay Türkçesi ile yapılan tercümedir. Anadolu (Osmanlı) sâhasında ise Gülistan’ın Türkçe’ye ilk tercümesinin II. Murad devri (1421 - 1451) âlimlerinden olan ve «Manyasoğlu» lakabı ile şöhret bulan Mahmud bin Kadi-i Manyas’ın yaptığı kabul edilmektedir. Manyasoğlu’nun biri muhtasar ve mensur, diğeri ilaveli, geniş ve manzum olmak üzere iki ayrı Gülistan tercümesi mevcuttur. Bu çalışmada Manyasoğlu’nun ilaveli, geniş ve manzum Gülistan tercümesi üzerinde durulup Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphânesi Türkçe yazmaları arasında, yanlışlıkla Sudî adına kayıtlı bulu¬nan yeni bir nüshası tanıtılacaktır.

Hamza-Nâme’nin Nesir Üslûbu

Muhammet YELTEN — 2026-07-16

Osmanlı edebiyatının uzun tarihi boyunca nesir sahasındaki görünüşü her asırda farklılıklar arz ederek gelişmiştir. Bu fark hem yabancı unsurlar hem de cümle yapısı bakımından nazım ve nesir dili arasında görülen ayrılıktır. Osmanlı edebiyatında genel olarak bir çeşit nazım dili kullanılmıştır. Buna karşılık nesirde iki değişik dilin varlığı görülür. İlmi ve didaktik eserlerde ayrı, edebî eserlerde ayrı bir nesir dili vardır. İlmî nesir dili oldukça sade ve basit bir dildir. Edebî nesir dili ise abartılı ve yapay bir şekilde yabancı unsurlarla örülmüş bir görünüm içindedir. Nesir dili, yabancı unsurlar yönünden değil asıl cümle yapısı bakımından farklı bir durumdadır. Osmanlı nesrinde Türk cümlesi anlaşılmazlık içindedir. Çünkü nesirde şiirdeki gibi belirli bir ölçüye sığmak mecburiyeti yoktur. Nesir, cümle unsurlarının tam serbestliğe kavuştuğu alandır. Cümlenin bir bütün teşkil eden yapısını bozmadan o unsurları istenildiği kadar genişletmek mümkündür. İşte cümle unsurlarının nesir dilindeki bu serbestliği Osmanlı Türkçesinde bir düzensizlik haline gelmiştir. Yani, nesir dilindeki serbestlik istismar edilerek, bilhassa zarf-fiil ve edat gruplarında olmak üzere, cümle unsurlarının çerçevesi de sayısı da gelişi güzel bir şekilde genişletilmiştir. Hamzavî’nin yaşadığı tahmin edilen 14 ve 15. yüzyıllarda yazılan mensur eserlerin temel özellikleri konularının genellikle dini ve didaktik olmasıdır. Çoğu Arapça ve Farsçadan tercüme edilen bu eserlerin dili halkın anlayabileceği kadar sade ve açıktır. Bunlarda yabancı kelime, tamlama ve gramer şekillerine yer verilse de bunlar eserin anlaşılmasını engelleyecek nitelikte değildir. Halka yönelik sade bir dil kullanılması bu dönem müellif ve mütercimlerinin başlıca hedefi olmuştur. 15. yüzyıl başlarında Anadolu Beylikleri döneminde kaleme alınan eserlerde yine sade bir Türkçe kullanılmış, yüzyılın ortalarından itibaren mecazlı ve sanat unsurları yoğun bir nesir dili gelişmeye başlamıştır. Bu devirde şiirde olduğu gibi nesirde de ahenk ve ritim bir zenginlik işareti olarak görülmüş, bu da mecaz, teşbih ve istiarelerle örülü, anlaşılması güç külfetli bir dili beraberinde getirmiştir. Battal Gazi hikâyeleri gibi yıllarca halk arasında okunan Hamza-nâme’nin yazılı haline gelmeden çok önce sözlü bir gelenek olarak Türkler arasında itibar gördüğü anlaşılmaktadır. Hikâyelerin Türk halkı tarafından kısa sürede benimsenerek yaygınlaşmasında; halkın İslâm dinine karşı içten bir saygı beslemesinin yanında dilinin anlaşılır olmasının rolü de büyüktür. Yazar, 72 ciltlik Hamza-nâme adlı eserini Hazreti Hamza’nın maceralarını oluş sırasına göre dilin bütün mahalli ve dışarıdan alınan öğelerini kullanarak yazmıştır.

Kur’an-ı Kerim’in Kırgızca Çevirileri

Gülden SAĞOL YÜKSEKKAYA — 2026-07-16

Arap dilini bilmeksizin İslamiyet’i kabul eden halk kitleleri için İslamî düşüncenin tercüme edilmesi zorunluluk hâline gelmiştir ve bu gerçeğin temelinde Kur’an-ı Kerim bulunmaktadır. Ana dili Arapça olmayan Müslümanlar için Kur’an’ın anlamını kavramak, ancak onun kendi dillerine çevrilmesiyle mümkün olmuştur. Bu mukaddes metin, önce Samanoğullarından Emîr Mansur b. Nuh zamanında Farsçaya tercüme edilmiştir. Farsçaya tercüme edilen tefsir, Muhammed b. Cerir-i Taberî tarafından Arapça olarak kaleme alınan Kur'an tefsi¬ridir. Bu tefsir kısaltılıp Kur’an metni esas alınarak satır arasında Farsça çevirisi yapılmıştır. İslamiyet'in Türkler tarafından devlet dini olarak kabul edilmesi, X. yüzyılda Karahanlılar zamanında gerçekleşmiştir. Kabul ettikleri her dine ait metinleri dillerine çeviren Türkler, Müslüman olmalarının ardından bu dinin temel kaynağı olan Kur’an-ı Kerim’i kendi dillerine çevirmeye başlamışlardır. Kur'an’ın Türkçeye ilk tercümesinin tarihi ve mütercimi hakkında kesin bir söz söylemek mümkün olmamakla birlikte ilk Farsça çevirinin Türkçe çeviri için örnek oluşturduğu söylenebilir. Kur’an-ı Kerim’in Sovyet Rusya çatısı altına girmeden önceki döneme ait Kırgızca çevirisi bulunmamaktadır. Bağımsızlık yitirildikten sonra Kırgızistan’da İslam hakkında bilgilenmeler, Rusça literatür vasıtasıyla olmuştur. Bu dönemdeki Kur’an çevirilerinin çoğunluğu, orijinal metne hiç bakılmadan Batı dillerinden, özellikle Fransızca çevirilerden Rusçaya aktarılarak yapılan çevirilerdir. Rusça çeviriler içinde Kur’an’ın Arapça metninin esas alındığı, öncekilere göre daha başarılı sayabilecek iki çeviriden birincisi tanınmış Rus oryantalist G. S. Sablukov’un, ikincisi de İ. Y. Kraçkovski’nin çevirileridir. 1991’de bağımsızlığını kazanan Kırgızistan’da dine yönelik ciddi bir eğilim tezahür etmiş ve aynı yıl Kur’an-ı Kerim, Ernis Tursunov tarafından Rusçadan Kırgızcaya çevrilmiştir. Bu çalışmada Kur’an-ı Kerim’in Kırgızca çevirileri kronolojik olarak tanıtılacaktır.

Grek Harfli Karamanlıca Kitabelerdeki Alıntı Öğeler Üzerine

Zuhal KÜLTÜRAL, — 2026-07-16

Türk dili tarih boyunca birçok alfabe ile yazılmıştır. Bu alfabelerden biri de Yunan alfabesidir. Karamanlılar Anadolu’daki Türkçe konuşan ve yazılarında Yunan alfabesini kullanan Ortodoks Hristiyanlardır. Özellikle Anadolu’da Karaman, Konya, Kayseri, Isparta, Burdur, Aydın, Karadeniz'in sahil bölgesi ve İstanbul'da yaşamışlardır. Karamanlılar 11. yüzyılda Anadolu’da, özellikle Toros dağlarına Bizans tarafından yerleştirilen askerlerdi. Kurtuluş Savaşı döneminde Milli Mücadele yanlısı bir tutum sergilemişler fakat dinlerinden dolayı Rum milletinden sayılmışlardır. Şu anda çoğu 1926’daki nüfus mübadelesinden beri Yunanistan’da yaşamaktadır. Kullandıkları Grek alfabesi ile çeşitli eserler ortaya koymuşlar ayrıca bu alfabeyi çeşitli kitabelerde kullanmışlardır. Grek alfabesi ile yazılmış olan bu kitabeler Türk dili ve tarihi açısından önem taşımaktadır. Grek harfli Türkçe metinler Türkçenin Arap alfabesiyle yazılan metinlerindeki sorunların çözümde alternatif bir alfabe olması yönüyle önemlidir. Karamanlıca metinlere ilk kez İstanbul’un fethinden sonra rastlanmaktadır. XVI. yüzyıldan itibaren Grek alfabesi ile yazdıkları eserlerle zengin bir Türkçe edebiyat geliştirmişlerdir. XVIII. yüzyılın başından itibaren de basılı eserler de karşımıza çıkmaktadır. İlk basılan Karamanlıca eser 1718 tarihlidir. Bu çalışmanın konusunu teşkil eden Karamanlı ağzındaki alıntı ögeler Nevşehir, Isparta, Niğde taraflarındaki kilise kitabeleri, Tokat ve Isparta’da bulunmuş mezar kitabeleri ve daha önce bazı araştırmacılar tarafından yayımlanan çeşitli örneklerden derlenmiştir. Bu çalışmada Grek harfleriyle yazılmış kitabelerdeki Arapça ve Farsça kelimeler ve ses değişiklikleri üzerinde durulacaktır.

Ağızlarda Standart Türkiye Türkçesindekilerden Farklı Yapım Ekleri Var Mıdır?

Mehmet AYDIN — 2026-07-16

Standart Türkiye Türkçesindeki yapım ve çekim eklerinin sayısı bellidir. Ancak Anadolu ağızlarının tamamını kapsayan eklerle ilgili çalışmalar sınırlıdır. Dolayısıyla Anadolu ağızlarındaki bütün yapım eklerini bildiğimiz söylenemez. Eklerin sonradan ortaya çıkıp çıkmayacağını tartışmak gerekir. Bu çalışmada eklerin sonradan ortaya çıkıp çıkamayacağı konusu da tartışılmıştır. Anadolu ağızlarında yapım eki niteliği kazanan ve belli bir dağılım gösteren biçimbirimler vardır. Bu biçimbirimlerin dilbilim açısından değerlendirilmesi gerekir.

Ankâ-yı Maşrık’a Göre Hacı Bektaş ve Ahi Evran’ın Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundaki Rolleri

Mehmet Fatih KÖKSAL — 2026-07-16

“Üsküdarlı Hâşim Baba” olarak tanınan Celvetî ve Bektaşî şeyhi Mustafa Hâşim Efendi’nin (1717-1782) Ankâ-yı Maşrık adlı eseri, Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair başka kaynaklarda yer almayan ilginç bilgileri ihtiva etmektedir. Ankâ-yı Maşrık, esas itibarıyla “cifr” ilmine ve bu meyanda bazı sayıların önemine dair küçük bir risale olmakla beraber içinde Osmanlı Devleti’nin kuruluşuyla ilgili, merkezinde Hacı Bektaş-ı Velî, Ahi Evran-ı Velî ve Şeyh Edebalı üçlüsü ile Osman Gazi’nin bulunduğu bir “rüya” ve bu rüyanın sonuçlarını “Bektaşî” bakışıyla yorumlayan oldukça önemli bilgileri içermektedir. Ankâ-yı Maşrık’ta Mevlânâ’nın Selçuklu-Moğol ilişkisine dair tutumu ve bu tutumun oluşumuna dair Bektaşî rivayeti de dikkat çekicidir. Ankâ-yı Maşrık aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda Hacı Bektaş Velî’nin şahsında Bektaşîlerin, Ahi Evran’ın şahsında Ahilerin rolünü öne çıkarması bakımından da kayda değer tespitler içermektedir. Eserin mihverini oluşturan “rüya” hikâyesinin Vilâyetnâme ve Hacı Bektaş’a dair mevcut diğer menkabelerde geçmediği gibi Ahi Evran hakkındaki mekabevî-efsanevî yazılı-sözlü bilgiler arasında da yer almaması, eseri orijinal kılmakta ve bu manada değerini arttırmaktadır. Bu makalede, Ankâ-yı Maşrık tanıtıldıktan sonra, eserde anlatılan ve benzerlerinden çok farklı olan “rüya rivayeti”nin tarihle örtüşebilirliği gerek Hacı Bektaş Velî, gerekse Ahi Evran açısından “Değerlendirme” başlığı altında ayrı ayrı irdelenmiş, kitabın ilgili bölümünün tenkitli metni ve sadeleştirilmiş şekli eklenmiştir. Çalışmada ayrıca Hacı Bektaş’ın ölüm tarihine dair ulaşılan yeni verilerle bu mesele etraflı olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Tanzimat Aydınlarının Çağatay Türkçesine Bakışı ve Şemseddin Sami'nin Tesiri

Mesut ŞEN — 2026-07-16

Tanzimat aydınları Türk milliyetçiliği fikrinin ortaya çıkmasıyla birlikte Çağatay Türkçesini de Türk dilinin asıl edebî dili olarak görmeğe başlamışlardır. Tanzimat aydınları içinde Suavi, Ahmed Vefik Paşa, Ahmet Midhat Efendi ve Şemseddin Sâmi'nin bu kapsamda ilginç görüşleri bulunmaktadır. Bu dönemde Orhun kitâbeleri ve Uygur metinleri gibi Eski Türkçe dil yadigârları henüz gün yüzüne çıkmamıştır. Yeni yayımlanan Kutadgu Bilig’in muhtevası ve dil özellikleri de yeterince bilinmemektedir. Tanzimat aydınları batılı Türkologların Çağatay Türkçesine yönelik yayınlarının ve bilhassa Á. Vámbéry’nin Çağatay Türkçesi ile ilgili görüşlerinin yoğun tesiri altında kalmışlardır. Bu etkilenme sonucunda Türklerin asıl vatanının Orta Asya olduğunu öğrenmişler, orada kullanılmakta olan Türkçenin de asıl Türk dili olduğuna kanaat getirmişlerdir. Çünkü onların nazarında her dilin bir tek asıl vatanı vardır ve bir dilin en doğru şekli de asıl vatanında kullanılır. Buna göre Türkçenin asıl vatanı da Orta Asya’dır. Ancak Çağatay Türkçesi kendi vatanında, yani Türkistan'da, ceditçi aydınların, eskiden kalma bir dil olduğu, konuşma diliyle uyum sağlamadığı gibi tezlerle dışlanmağa çalışılmıştır. Abdurrauf Fıtrat, Abdülhamid Süleyman [Çolpan] gibi milliyetçi aydınların öncülüğünde oluşturulan “Çağatay Birliği” adlı karşı hareketin gayretlerine rağmen, yazı dili ile konuşma dili arasındaki farkların kaldırılması, yazı dilinin mahallî unsurlara dayanması gerektiği görüşünün hâkim olması sonucunda, Çağatay Türkçesi yerini Özbek ve Yeni Uygur Türkçeleri gibi birkaç yeni şiveye bırakmıştır.

Firdevsî-i Rûmî’nin Süleymânnâme-i Kebîr’indeki Deyimler

Asuman AHMED ABDO SHABAN — 2026-07-16

Bu makalede XV. yüzyıl sonu XVI. yüzyıl başlarında yaşamış olan Firdevsî (Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Uzun Firdevsî)’nin kısaca hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş ve Süleymânnâme’nin 43. cildindeki deyimler incelenmiştir. Eski Anadolu Türkçesi Dönemi’nde eserlerini veren Firdevsî, Fatih Sultan Mehmed, Sultan II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim zamanında yaşamıştır. Süleymânnâme-i Kebîr XVI. yüzyılın başlarında Firdevsî-i Rûmî tarafından yazılmış olup Süleyman Peygamber’in hayatını ve menkıbelerini anlatan ansiklopedik mahiyette bir eserdir. Süleymânnâme’de Hazreti Süleyman ile mücadele eden Efrâsyâb-ı Türk’ün Türk mitoloji kahramanlarından olan Alp Er Tunga olduğu ifade edilir. Eser ayrıca doğu mitolojisi, diğer peygamber kıssaları, tarih, hikmet, hendese, nücum, coğrafya ve tıbba ait çeşitli konuları içerir. Süleymânnâme’de anlatımın sade, ilgi çekici ve canlı üslubu, Dede Korkut Hikâyeleri ile paralellik taşıdığı noktasında dikkat çekmektedir. Eserlerindeki akıcılığı sahip olduğu zengin söz varlığı sağlamaktadır. Süleymânnâme-i Kebîr’de yer alan atasözleri, deyimler, ikilemeler ve ayrıca ses ve söz tekrarları ile oluşmuş söz birliklerinin, kültürel açıdan Türkiye Türkçesine katkısı önemlidir. Süleymânnâme’nin incelenen 43.cildinde yer alan çok sayıdaki deyim; dil açısından Eski Anadolu Türkçesi özelliklerini ve dönemine ait değer yargılarını ifade eden kalıp yapılar hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlarken günümüze ait kalıplaşmış ifadeler olan deyimler konusunda kıyaslama imkânı da vermektedir. Süleymânnâme’deki deyimlerden bir kısmı aynen günümüzde kullanılmakta, bir kısmı ses veya anlam değişimine uğramış, bazıları da artık kullanılmamaktadır

Mifoloji Düşüncənin Nəzəri Konteksti Və Bədii Mətnin Strukturu

Pervane BEKİRKIZI — 2026-07-16

XX. yüzyılın ortalarından başlayarak dünya edebiyatında mit ve mitoloji tefekküre dönüş süreci süreklilik kazanmıştır. Bu, mitin kendini savunma, canlı bulunma ve daima yenilenme tabiatıyla bağlıdır. Sanatsal metinde de mitoloji imge ve motifler eserin esas ve alt katıdır. Mevzu ve düşüncenin bu alt katlardaki süsleyiciliğin sayesinde güçlenmesi sanatsal metnin mevcut ideolojilerden daha çok beşeri özelliğiyle seçilmesine imkan sağlıyor. Mit ve edebiyatın bütünleştiği sanatsal edebiyat örnekleri çağdaş edebiyat biliminde “mitopoeziya”, “mitosentrik eser”, “mitojen edebiyat”, “magik reazlizm” gibi terimlerle izah olunsa da, teorik çalışmaların ekseriyetinde E.Meletinski’nin “mitopoetika” kavramı daha makbul sayılmıştır. XX. yüzyıl Azerbaycan edebiyatında mit motifleri ve mitoloji imgelerin sanatsal metnin terkip hissesi şeklinde ortaya çıkışına ilişkin süreç kendine özgün çizgileriyle seçilmektedir. Bu açıdan sözünü ettiğimiz asrın başlarında mitoloji motifler ve imgeler esere kendi orijinal fonksiyonlarıyla dâhil oldukları halde 50’li ve 60’lı yıllarda yazarın kendi düşüncesinin iletilmesinde bir vasıtaya dönüşmüşlerdi. Mevlut Süleymanlı’nın “Göç” ve “Şeytan” isimli eserlerinde olduğu gibi “Yel Ahmet’in beyliği” isimli eserinde de mit, sanatsal metnin içinde yaygın olarak görülmektedir. Eserde Yel Hamit ve onun “bir yüzü ağlayan, bir yüzü gülen” kadını, oğlu Yel Ahmet ve onun sarıkızla bağlantısı bulunan kadını Sarıca, Yel aşiretinde yenice doğan erkek çocuklarının ayaklarının altına kelebek tozu süren karı da tek bir mitoloji zaman içinde devran sürmektedirler. Somut bir zaman ve mekan göstermeyen yazar, sanatsal metine bir de tasavvuftan gelme unsurlar eklemektedir. Bu, zaman zaman Nesimî’den sunulan mısralarla öne çıksa da, Yel Hamit’in hayata geçirdiği âyin ve ritüellerle bütünlük kazanıyor. Makalede mitoloji düşüncenin teorik meseleleri ve M.Süleymanlı’nın “Yel Ahmet’in beyliği” isimli eserinde işlenmiş motif ve imgelerin dâhilî katında gizlenen mitoloji süsleyicilik araştırmaya tabi tutulmuştur.

Kamer, Burçlar ve Menzillerle İlişkisi Hakkında İki Risale

Fatma BÜYÜKKARCI YILMAZ — 2026-07-16

Yeryüzünde meydana gelen olayların, gök cisimlerinin özellikleri ve hareketleri ile ilgili olduğu prensibi üzerine kurulu astroloji bilimi, İslâm literatüründe ilm-i nücûm, ilm-i ahkâm-ı nücûm, ilmü’t-tencîm gibi isimlerle anılır. İlm-i ahkâm-ı nücûm’un temeli sayılan yedi gezegen (seyyâre) Kamer’e (Ay’a) olan uzaklıklarına göre, Zuhal (Satürn), Müşteri (Jüpiter), Mirrih (Merih), Şems (Güneş), Zühre (Venüs), Utarid (Merkür) şeklinde sıralanır. Arapların çölde yaptıkları gözlemlere göre Kamer, felekleri yirmi sekiz gecede kateder. Kamer’in, her gece bulunduğu bu yerlere göre tespit edilmiş yirmi sekiz menzili vardır. Bu yirmi sekiz menzil sırasıyla şunlardır: Şerateyn, Butayn, Süreyya, Deberân, Hek‘a, Hen‘a, Zirâ‘, Nesre, Tarfe, Cebhe, Zübre, Sarfe, Avvâ, Simâk, Gafr, Zubânâ, İklîl, Kalb, Şevle, Ne‘âyim, Belde, Sa‘d-ı zâbih, Sa‘d-ı Bulâ‘, Sa‘dü’s-su‘ûd, Sa‘dü’l-ahbiye, Ferg-i evvel, Ferg-i sânî ve Rişâ. Bu menzillerin kimi uğurlu, kimi uğursuz olarak nitelendirilmiş, buna göre her menzilde yapılması gereken işler tespit edilmiş ve bu konuda pek çok kitap yazılmıştır. Yazma kütüphanelerinde bu konuda, çoğunun yazarı belli olmayan, büyük kısmı muhtasaran tercüme edilmiş pek çok risale bulunmaktadır. İşte bunlardan biri manzum, biri mensur iki örnek İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Kütüphanesi’nde yer alır. Bu iki risalenin de yazarı belli değildir. Dilleri oldukça sade ve rahat anlaşılabilir bu iki risale, birbirlerini tamamlar niteliktedir. Bu iki risaleden ilki, Şerh-i dânisten-i sülûk-i Kamer, 70 beyitten oluşur. Konusu Kamer’in burçlara göre ahkâmı hakkındadır. Şerh-i menâzilü’l-Kamer adlı risale ise, Kamer’in burçlara ve menzillere göre ahkâmı hakkındadır. Giriş kısmında verilen bilgilere göre; bu ilimle uğraşanlar Kamer’e çok önem vermişlerdir, işlerini Kamer’in menzillerine göre yapmışlar ve isteklerine ulaşmışlardır. Bu binlerce kez tecrübe edilmiştir.

Türkiye Türkçesindeki Arapça Sözcükler Ve Bu Sözcüklerdeki Ses Olayları

Halit DURSUNOĞLU — 2026-07-16

Türkiye Türkçesinde önemli bir yekûnu, alıntı kelimeler oluşturmaktadır. Bu kelimeler içinde de Arapça kelimelerin ayrı bir yeri ve önemi vardır. Asırlarca iç içe olan Türkçe ve Arapça birbirinden çok sayıda kelime almış, birbirine çok sayıda kelime vermiştir. Arapçadan Türkçeye geçen kelimeler Türkçeleştirilirken Türk insanının ağzında yeni bir şekil almış; bir başka ifadeyle, Türk’ün kudret ve zekâsının ürünü olarak yeni bir kimliğe kavuşmuştur. Arapça kelimelerin Türkçede geçirmiş olduğu değişimler, aldıkları yeni şekiller, Türkçe kelimeler ile başka dillerden alınan kelimelerle oluşturdukları birleşik yapılar; kelimelerin Türkçeleştirilme biçimleri bakımından önemli örnekler içermektedir. Bu örnekler, kelimeleri Türkçeleştirmede Türk insanın ne kadar yaratıcı olduğunu ve kelimeleri ne kadar içselleştirdiğini de ortaya koymaktadır. Türk Dil Kurumu tarafından 2005’te yayımlanan “Güncel Türkçe Sözlük”e göre, Türkçenin en büyük lehçelerinden olan Türkiye Türkçesinde, 2005 yılı itibariyle, 104.481 söz varlığı bulunmaktadır. Bu sözlüğe göre Türkiye Türkçesinde 6.463 Arapça sözcük bulunmaktadır. Bu sayı, Türkiye Türkçesinde alıntı kelimeler bakımından en büyük sayıyı oluşturmaktadır. Bir başka ifadeyle, Türkiye Türkçesinde en fazla alıntı kelime, Arapçadan alınmıştır. Türkiye Türkçesinin bir önceki dönemi, Osmanlı Türkçesi dönemi, dikkate alındığında bu sayının çok daha fazla olduğu da bir gerçektir. Türkçenin alıntı kelimelerden oluşan söz varlığı içinde en fazla yeri tutan Arapça sözcüklerin bazıları Türkiye Türkçesinde bir-iki sesin telaffuz farklılığı dışında olduğu gibi kullanılırken, bazıları da küçük ya da büyük değişimlere uğramış biçimde kullanılmıştır. Bu bildiride Türkiye Türkçesinde kullanılan Arapça sözcükler, bu sözcüklerin yapısı ve sözcüklerdeki ses değişimlerinden bahsedilerek Türkçe ve Arapça arasındaki ilişki ve etkileşimlerden bahsedilecektir.

Mecmuadan Biyografiye: Silahşör İbrahim Yâver’in Hayatı

Kaplan ÜSTÜNER — 2026-07-16

Kütüphanelerimizde çeşitli örnekleri bulunan mecmualar, bir veya daha fazla yazar yahut şaire ait çeşitli şekil ve hacimlerdeki nesir ya da şiirlerden oluşan kitaplar şeklinde tanımlanır. Biyografi ise hayat hikâyesi demektir. Divan edebiyatında biyografi denince akla ilk olarak şair tezkireleri gelmektedir. Tezkireler ile mecmualar amaçları bakımından farklılık gösteren eserlerdir. Tezkireler daha çok yazarı, mecmualar ise yazarın eserinden örnekler sunmayı önceler. Bununla birlikte bazı mecmualarda, örnek metinler yanında şairlerin hayatına dair bilgilere de rastlanır. Bu çalışmamızın amacı da şairler tezkiresi ve diğer biyografi kaynaklarında adından hiç söz edilmeyen Silahşör İbrahim Yâver adlı

Bir Saray Sözcüsü Olarak Klasik Türk Şiiri

Erkan AKALIN — 2026-07-16

Ayakları, fetih politikası ve köklü hanedan gelenekleri üzerinden hayat bulan siyasetten; bol, kaliteli, ucuz, eşitlikçi ve işbirliğine dayalı ürün ve hizmet üretimi esasıyla işleyen iktisattan ve zamanın imbiğinden geçip toplumsal kodlara sirayet ederek kemal bulmuş sanattan teşekkül eden Devlet-i Aliyye gerçekten de birimleri arasındaki ölçü, kurumlarının işleyişindeki ahenk ve uyum ile kafiyesi nizam teması istikrar olan tam bir şiir medeniyetidir. Bu medeniyette çizmecisinden şekercisine, kadısından müderrisine, askerinden bendesine kadar toplumun her sosyal ve mesleki katmanından insanlar şiir deryasından nasiplenmiş, şiiri şuurlarına iskandil eylemişlerdir. Öyle ki sokak satıcıları nidalarında, esnaflar tabelalarında, askerler musiki eşliğinde sefer esnasında, Şeyhülislamlar fetvalarında, âlimler tıp, simya, astronomi, matematik gibi akli; kelam, fıkıh, tefsir, hadis gibi nakli ilimlerle ilgili çalışmalarında, mutasavvıflar ezeli, mevcudatı ve ebedi yorumlarında, devlet adamları makam, itibar ve af arayışlarında hep bir tür sihir olan şiirin o tesir yüklü dilini kullanmış, fikirlerinin ve hülyalarının beyanında onu tercüman kılmışlardır. Bir çoğu şiirle şerbetlenmiş saray mensupları da hem kurgusal/edebi düzlemde klasik Türk şiirinin sağladığı kadim imge, simge ve düşünce şablonlarından faydalanmak suretiyle şiirin müşterek dilini kullanmışlar hem de reel/tarihi düzlemde devlet-öğüt-ağıt temelli olarak şiiri acılarının, saygılarının, pişmanlıklarının, dileklerinin ve dualarının sözcüsü olarak tayin etmişlerdir. Bu makalede sarayın şiiri tarihe, reel olana aracı kıldığı bu ikinci fayda yolu birtakım örneklerden hareketle izah edilmeye çalışılacaktır.

‘Otuz Yaş’tan ‘Otuz Beş’ Yaşa Ölüm

Cüneyt AKIN — 2026-07-16

Bu çalışmanın amacı, Kırgız Türklerinin ‘Otuz Yaş Şairi’ olan Alıkul Osmonov ile Türkiye edebiyatında bu temanın adıyla bütünleşen ‘Otuz Beş Yaş’ şairi Cahit Sıtkı Tarancı’nın ‘ölüm temalı’ şiirlerini karşılaştırmaktır. ‘Demir Perde’ ile birbirinden ayrılmış iki farklı coğrafya ve dünyanın (ideoloji, mantalite) insanı olan Alıkul ve Tarancı, insanlığın ortak teması olan ‘ölüm’de birleşmişler ve birçok yönüyle farklı duyuş ve düşünüşe sahip olsalar da, bazı yönleriyle birbirine yaklaşmışlardır. Kişiliklerinin, yaşadıkları hayatın ve başlarına gelen olayların tesiriyle oluşan ‘ölüm’ kaygısını her iki şair de çoğu zaman şiirlerine yansıtmış ve sanki birbirlerinden haberliymişçesine, birisi ‘Otuz Beş Yaş’ şiirini yazarken, diğeri ‘Otuz Yaş Şiiri’ni kaleme almıştır. Cahit Sıtkı ile Alıkul’un şiirlerinde ölüm teması, bazı dizelerde birbirine yaklaşırken, bazen de bu iki şairi bambaşka dünyaların insanları yapmaktadır. Yaşadığı hayatı (şiir dışında) bir boş vermişlik olan ve Alıkul Osmonov’un başından geçen fâciaların birini bile yaşamadan ölen Cahit Sıtkı için ‘ölüm’ fikri, ‘şiddetli yaşam sevgisi’nin bir tezahürüdür. Alıkul’da ise bu durum, ‘yaşadığı travmalar’ın ve en sevdiği varlıkları (anne-babası ve biricik evladı) yitirmenin sonucudur. Cahit Sıtkı ‘Otuz Beş Yaş’ şiirini yazdığı dönemde, Alıkul’da otuz yaşındadır ve ‘Otuz Yaş’ şiirini yazmaktadır. Birbirinden haberli olup olmadıkları hakkında herhangi bir belge ve bilgi bulunmamaktadır. Cahit Sıtkı’daki ‘Otuz Beş Yaş Sendromu’, Alıkul’da ‘Otuz Yaş Sendromu’ şeklinde karşımıza çıkar. Bu çalışmada, şairlerin kullandığı farklı metaforlar karşılaştırılarak, ortak ve farklı motifler yorumlanmaya çalışılmıştır.

Anlambilimden Hareketle Öykü Çözümlemesi Sabahattin Ali’nin “Duvar” Adli Öyküsünün Çözümlenmesi

Ahmet AKPINAR — 2026-07-16

Her tür insan faaliyetinin merkezinde anlama, anlatma ve anlaşma vardır. Dil, rastgele bir araya gelmiş bir sistem değil düşüncelerimizi başkalarına aktarmak için her biri nedensizlik ilkesiyle doğmuş sözcüklerden kurulu bir dizgedir. Dil, iletişimi sağlanacak ve iletişimi sağlayan şeyleri birbirine bağlayan yani bir yanda mesaj diğer yanda işaret ya da semboller kümesinin yer aldığı bir sistemdir. Ferdinand de Saussure, bu sistemi ‘gösteren/işaret eden’ (signifier veya signifiant) ve ‘işaret edilen/gösterilen’ (signified veya signifié) arasındaki ilişki olarak değerlendirmiş bu ilişkiyi ‘işaret/gösterge’ (sign) terimiyle adlandırmıştır. Dilbilim dilin bilimsel araştırılması, Dilbilimin bir alt bölümü olan Anlambilim ise dilin anlam yönünden incelenmesidir. Anlambilim, semantik ifadelerin anlamıyla değil cümlelerin anlamıyla ilgilenir, gösteren ile gösterilen arasındaki ilişkileri ve anlam değişimlerini konu edinir. Anlambilimde, anlam denince söylenilen değil kastedilen (gösterilen) anlaşılır, göstergenin gösterilen bölümü artzamanlı ve eşzamanlı olarak incelenir. Guıraud (1999)’a göre sözcüklerin anlamları yoktur, kullanımları vardır. Bir sözcük dil dizgesinin içerisinde aynı bağlamdaki diğer sözcüklerle kurduğu ilişkiye göre anlam kazanır. Saussure (1998)’e göre her şey bütüne göre anlam kazanır. Dilde tek başına bir öge yoktur ve yalnızca ayrılıklar bulunur. Karşıtlıkları sezdiğimiz, kavradığımız ölçüde dış dünya bizim için şekil almaya ve anlam kazanmaya başlar. Bu çalışmada, Sabahattin Ali’nin “hürriyet” kavramına sıkça atıfta bulunduğu “Duvar” adlı öyküsü göstergebilimden yararlanarak incelenmiştir. Anlambilimden hareketle düzanlam, yananlam, anlambirimcik çözümlemesi, karşıtanlamlılık, altanlamlılık, eşadlılık gibi anlam alanları üzerinde durulmuştur. Ayrıca metin düzeyinde öykünün kişi, uzam ve zaman ögeleri gösterilmiştir.

Kurtuluş ya da Felaket: Edebiyatta Su Sembolizmi

Seda ARIKAN — 2026-07-16

Sanatın önde gelen kollarından biri olan edebiyat yaşamdan türetilmiş önemli semboller içerir. Bu semboller, insanoğlunun edebiyata aktardığı düşüncelerinin, duygularının ve fikirlerinin yansıtıcıları olarak işlev görürler. Bu bağlamda su, tarihin başlangıcından beri sözlü ve yazılı edebiyatın başlıca sembollerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır. Su teması ve sembolizmi genellikle katarsis, arınma, yaşam ve yeniden doğuş fikirleri ile bağlantılıdır. Bununla birlikte su sembolizmi sıklıkla iki yönlü olarak kullanılır. Olumlu ve yenileyici özelliklerinin yanı sıra, olumsuz yıkıcı özellikler su sembolizminde önemlidir. Özellikle psikanalitik çalışmalar açısından su, içgüdüler gibi karanlık güçleri barındıran bilinçdışının bir sembolü olarak kabul edilir. Bu çalışma İngiliz Edebiyatından seçme edebi eserlerde su sembolizmini ele almayı amaçlamaktadır. Aşkınlık sembollerinden biri olan su, edebi eserlerde kurtuluş ve/ya felaket (yaşam ve/ya ölüm) temalarını uyandıran iki başlı bir sembol olarak ele alınacaktır. Çalışma, su sembolizminin psikanalitik okumasına dayanarak, farklı tür ve dönemlerden İngilizce edebi eserlerdeki çeşitli boyutlarla su teması ve sembolizmini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Büyü Dükkânı’ndaki Büyülü ve Büyüsüz Anlatılar

Songül ASLAN KARAKUL — 2026-07-16

Yazınsal göstergebilim farklı metinlerin anlaşılmasında ve anlamlandırılmasında kullanılan bir yöntem olagelmiştir. Bu yöntem, anlatıyı farklı açıdan okumaya ve anlatıdaki söylenen şeyin nasıl söylendiğini ortaya koyması; görünmeyeni görünür kılması açısından önemlidir. Bu çalışmada Yeşim Türköz’ün Büyü Dükkânı adlı öyküsü yazınsal göstergebilim açısından değerlendirilecektir. Göstergebilimsel çözümlemede gönderenle özne arasında bir anlaşma yapılır. Bu anlaşmaya temel anlatı izlencesi denir. Temel anlatı izlencesine anlatı boyunca belirleyeceğimiz kullanımdaki anlatı izlenceleri sayesinde ulaşırız. Bu nedenle çalışmamızda kullanımdaki anlatı izlenceleri ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Büyü Dükkânı adlı bu öykü bir anlatı örneğidir. Anlatı, anlatı kişileri tarafından belli bir uzam ve zaman içinde gerçekleştirilen bir olay ya da olaylar zincirinin sözlü ya da yazılı olarak aktarıldığı bir tür söylemdir. Bu tür bir söylemde, anlatı kuramcısı gerçek ya da kurmaca bir iş yapan ya da yapmaya niyetli olan anlatı kişilerini tanımak için bu kişilerin değişik bağlamlarda yaptıkları eylemleri, işlevleri açısından değerlendirmek ister. Anlatı, bir olayörgüsü içeren anlatı izlencelerinden (anlatı programı) ve bunların birbirleriyle olan bağıntılarından oluşur. Yeşim Türköz tarafından yazılan Büyü Dükkânı adlı öykü ruhbilimsel özellikler taşımaktadır. Bu açıdan anlatı izlencesinin dört aşaması çok belirgin bir biçimde anlatıda görülmemektedir. Öykünün yapısı gereği eyletim ve edinç aşamaları çok geniş yer tutmaktadır. Öznenin kendisini sorgulaması, kipsel olarak kendisini kontrol etmesi inceleyeceğimiz anlatıda en fazla yer tutan kısımdır.

Türk Tiyatrosunda Kadın Temsili Üzerine Feminist Eleştiri Denemesi: Beş Farklı Oyun Hep Aynı Kadın

Pelin ASLAN AYAR — 2026-07-16

Bu makalede Cumhuriyet’in ilanından 1980’lerin ortalarına kadarki dönemde formasyonları, dünya görüşleri, edebiyata yaklaşımları birbirinden farklı beş erkek yazarın oyununa feminist eleştiriye dayalı bir okuma yapılacaktır. Yazarlardan Musahipzade Celal, Osmanlı’nın son dönemlerine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına tanıklık etmiş, geleneksel bir eğitimden geçmiş ve geleneksel tiyatroya ilgi duymuş bir yazardır. Şair kimliğiyle daha ön planda olan Necip Fazıl Kısakürek ise Avrupa’da felsefe tahsilini yarım bırakmış, Aldülhakim Arvasi ile tanıştıktan sonra mistik bir dünya görüşünü benimsemiş ve bunu da yazdığı oyunlara yansıtmıştır. Ahmet Muhip Dıranas şiirdeki kendine özgü duruşunu tiyatroya da taşımış, oyunlarında dramatik yapılar kurgulamıştır. Sabahattin Kudret Aksal, felsefe eğitimi görmüş, eğitiminin de etkisiyle oyunlarında soyutlamalar ve genellemelere gitmiş, Ionesco ve absürd tiyatrodan etkilenmiştir. Oğuz Atay ise Batılı yazarları, akımları, düşünürleri yakından takip etmiş, yeni teknikler denediği eserlerinde Türk aydınının çıkmazlarını işlemiştir. Musahipzade Celal’in Bir Kavuk Devrildi, Necip Fazıl Kısakürek’in Bir Adam Yaratmak, Ahmet Muhip Dıranas’ın Gölgeler, Sabahattin Kudret Aksal’ın Önemli Adam, Oğuz Atay’ın Oyunlarla Yaşayanlar adlı tiyatro oyunlarına odaklanan bu makalede oyunlar önce erkek yazarların yarattığı kadın karakterler üzerinden incelenecektir. Oyunlarda kadınların ya melek ya şeytan tipinde kurgulandığı ya da entelektüel, düşünen, sorgulayan erkek karakterlerin karşısında hep gündelik dertlerle meşgul ve entelektüel kaygılardan arındırılmış oldukları gösterilecek ve son olarak da kadın karakterlerin neden hep bu şekilde yaratıldığı sorgulanacaktır. Birbirinden son derece farklı yazarın, farklı dönemlerde hep aynı kadın tipinde ısrarı ve bu ısrarın ardında yatan kültürel ve ideolojik etmenler ortaya konacak ve bu etmenlerin ışığı altında fallus merkezli bakış açısının uzun yıllar Türk tiyatrosunda egemen olduğu yargısına ulaşılacaktır.

Türkçe Dersi Öğretim Programlarında Yaratıcı Düşünme

Belgin BAL — 2026-07-16

Okulda işlenen derslerin hemen hemen önemli bir kısmı öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerini arttıracak etkinlikler içermektedir. Geleceğin toplumu olma yönünde yaratıcı düşünme becerisini elde etmek önemli bir vasıf haline gelecektir. Toplumumuz hızla ilerlemekte ve çağın gereklerine uygun olarak programını değiştirme eğilimindedir. Yeni oluşturulan Türkçe dersi (1-5 ve 6-8. sınıflar) öğretim programındaki yaratıcı düşünme eğitimine yönelik ne tür açıklama ve kazanımların olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada tarama modeli kullanılmış ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırmada veri toplamak amacıyla öncelikle, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı web sitesinden (www.ttkb.meb.gov.tr), programlara ulaşılmıştır. Programlarda, öğretim programının dayandığı felsefe; genel amaçlar, temel beceriler, yöntem ve teknikler ile kazanımlar kısmı taranmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular dikkate alındığında, hem ilkokul hem de ortaokul öğrencilerine yönelik yeterli sayı ve nitelikte kazanımın olduğu söylenebilir. Programdaki yaratıcı düşünme temel beceriler içinde yer almakta ve program bu beceriyi elde etmesini metinler aracılığıyla vermeye çalışmıştır. Öğrencilere sunulan zengin içerik ile yaratıcı düşünmelerini geliştirmeye katkı sağlamaya çalışılmaktadır. Kazanımlar ile öğrenciler hece, kelime, cümle ve metin oluşturma sürecine bizzat katıldıklarından çeşitli yöntemler ile öğrencilerin yaratıcılığını geliştirici etkinliklere yer verilmiştir. Bu yönüyle bu kazanımlar, yaratıcı düşünme eğitimine katkı sağlayabilir. Yaratıcı düşünme kazanımlarının, ilkokul 2. sınıftan itibaren yoğunlaştığı ifade edilebilir. İlkokul 3. sınıftan sonra öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesine daha çok önem verilmeye başlandığı görülmektedir. İlkokul 4. ve 5. sınıflardan sonra da yaratıcı düşünme becerisi elde etmeleri ve bunu günlük hayatta kullanmalarına yönelik çalışmalar yaptırılmaya çalışılmıştır.

Halk Anlatılarında Ölüm Delili Olarak “Kanlı Gömlek” Motifinin Kullanımı

Mehmet Emin BARS — 2026-07-16

Motif, halk anlatılarında yaşama gücüne sahip en küçük unsurdur. Motif, edebî eserlerde benzer şekillerde vurgulanan ve insanların zihninde kalıcı izler bırakan anlatım şifreleridir. Motifler, bir toplumun geleneğinde var olup metinlerde önemli fonksiyonlar üstlenir ve taşıdıkları olağanüstü nitelikleriyle varlıklarını sürdürürler. Motifler farklı eserlerde tekrar tekrar karşımıza çıkar. Kanlı gömlek motifi de halk anlatılarında sıkça kullanılan motiflerdendir ve İslam kaynaklıdır. Ölüm delili olarak birçok anlatıda karşımıza çıkan kanlı gömlek, kaynağını Yusuf kıssasından almış, buradan diğer anlatılara geçmiştir. Bu motif Türkçede özellikle masallarda sıkça görülür. Çalışmamızda ölüm delili olarak kanlı gömlek motifinin dört anlatıda kullanımı incelenmiştir. İlk anlatı olan Yusuf ile Züleyha halk hikâyesinde, bu motif en orijinal şekilde kullanıldığından ele alınmış, daha sonra bu motifin geçtiği bir epik anlatı, bir masal ve bir halk hikâyesindeki kullanımı incelenmiştir. Böylece halk anlatılarında kullanılan bir motifin farklı türlerdeki görünümü dikkatlere sunulmuştur. Sonuç olarak anlatılarda geçen şahıslarda, olaylarda, zaman ve mekânda çok büyük değişiklikler görülse de kanlı gömlek motifinin bu durumdan fazla etkilenmediği, incelenen tüm anlatılarda aynı işlevde (sahte ölüm haberi verme) kullanıldığı görülmüştür. Ölüm delili olarak kanlı gömlek motifi, her anlatıda içinde kullanıldığı anlatı türünün niteliğine uygun biçime girmiştir. Ayrıca, anlatılarda kullanılan motifler arasında da sıkı bir ilişki olduğunu söylemek mümkündür. Bir motif kendisiyle yakın ilişki hâlinde başka motiflerin kullanılmasına da kapı aralamaktadır.

Ivo Andriç’in Drina Köprüsü Adlı Romanı Bağlamında Hayatlara Uzanan Köprüler

Sibel BAYRAM — 2026-07-16

İnsanlık tarihi boyunca üretilen ve evrensel kültürel miras olarak adlandırılan eserler, geçmiş değerlerin günümüze aktarılmasında önemli görevler üstlenmektedir.Kültürel mirasın önemli parçalarından biri de kuşkusuz köprülerdir. Köprü, iki şey arasında bağ veya ilişkiyi sağlayan şey anlamına gelmektedir. Köprüler sadece iki mekanı bağlayan somut yapılar olmaktan çıkıp bulundukları bölgede birer ikon haline gelirler. Taşıdıkları anlam itibariyle kentin sembolü olurlar. Kentin kimliklerini taşıyıp orada yaşayan insanlarla birlikte birçok olaya tanık olup şehrin baş karakterini oynarlar. Bosna-Hersek, geçmişten günümüze köprülerle zengin bir ülke olup buradaki köprüler, iki uzak yeri birleştiren taş yapılar olmaktan çıkmış bazen barışın simgesi olduğu farklı kültürlerin kaynaştığı birer mekanken bazen de savaşın başlangıç yerleri olmuşlardır. Bosna-Hersek’teki köprüler, mimari estetik olmanın dışında ayrı bir ruh taşımaktadırlar. İvo Andriç’in Osmanlı Döneminde Sokollu Mehmet Paşa tarafından yaptırılan Drina Köprüsünü anlattığı ‘Drina Köprüsü’ adlı eserinde köprü sadece iki yakayı birleştiren değil aynı zaman da doğu ile batı kültürünü de birbirine geçişini sağlayan bir kahraman olarak karşımıza çıkmaktadır. Yine Osmanlı Döneminde yapılan Mostar Köprüsü çok kültürlülüğün sembolü olmuştur. Ancak bununla beraber köprüler her zaman kültürleri birleştiren yaklaştıran bir görev üstlenmemişlerdir. Bazen de yıkımların başlangıç yerleri olmuşlardır. Saraybosna’daki Latin ve Vrbanja Köprüleri savaşların ilk kıvılcımlarının ateşlendiği mekanlardır.

Ontolojik Metin Tahlili Ve Şeyh Gâlib’in Bir Gazelinin Ontolojik Tahlili

Ulaş BİNGÖL, Özkan CİĞA — 2026-07-16

İsmail Tunalı; Nicolai Hartmann ve Roman Ingarden’ın fikirlerinden faydalanarak ontolojik tahlil yöntemini geliştirir. Söz konusu yaklaşımın esası, sanat eserinin ön-yapı ve arka-yapı diye adlandırılan iki temel tabakaya ayrılmasıdır. Ön-yapıdan kastedilen şey sanat eserini meydana getiren malzemedir. Arka-yapı ise anlam birimleri, nesne, karakter ve kader tabakalarından meydana gelir. Her bir tabaka bir önceki tabakanın oluşmasına zemin hazırladığı için metni oluşturan tabakalar ontik bütünlük gösterir. İsmail Tunalı; Nikolai Hartmann ve Roman Ingarden’ın ontoloji ile ilgili düşüncelerini eklektik biçimde bir araya getirerek geliştirdiği bu yöntem, zamanla araştırmacılar tarafından geliştirilerek Divan şiiri metinlerine uygulanır. Ontolojik yaklaşıma göre her sanat eseri gibi edebi eserler de bazı tabakalardan oluşur. En alt tabakada edebiyat eserinin meydana getiren malzeme, sesler vardır; ses tabakası aynı zamanda metnin ön-yapısını oluşturur. Ses tabakasının hemen üstünde anlamlı birlikler kuran semantik tabaka, onun üstündeyse sırasıyla obje, karakter ve kader tabakaları bulunur. Polifonik bir görüntü çizen edebi metinler, ontik bir bütünlüğe sahiptirler. Ontolojik yöntemde, metin en alt tabakadan başlanarak çözümlenir. Sanatçının edebi şahsiyetine ve metnin kendine has birtakım özelliklerine göre tabakalar şekillenir. Tabakalarda bulunan bütün unsurlara ulaşmak mümkün olamayacağı gibi bu unsurların hepsinin bir edebi metinde bulunacağına dair bir kaide de yoktur. Bu çalışmanın amacı, ontolojik yöntemin temel özelliklerini ele almak ve ontolojik yöntem ile Şey Gâlib’in “hep senünçindür” redifli gazelini incelemektir.

Dil Ve Edebiyatın Harp Ortamında Birey Ve Toplum Eğitimine Etkisi: Ders Kitabı Örneği

Mesut BULUT — 2026-07-16

Balkan Harbi’nde ve sonrasında (1911-1916) yaşanan savaşlar; Türk milletinin hafızasında derin yaralar bırakmış, çoluk çocuk ayrımı yapılmadan alınlarına bıçakla haç çizilmiş, sarıklarından asılmış din adamlarının, yerlerde sürüklenip her türlü iğrençliklere maruz kalmış masum genç kızların acı ve ızdırap dolu yaşam öyküleriyle dolu, binlerce Müslüman Türk’ün vahşice katledildiği, “felaket yılları” olarak adlandırılmış ve tarihe kara bir leke olarak yazılmış savaşlardır. Bu dönemde Avrupa devletlerinin kirli tezgâhlarıyla koskoca bir imparatorluğun ve bakiyesinin yok olmaya yüz tutması, her taraftan ihanetlerin türemesi gibi yaşanan olumsuzluklar, Müslüman Türk milleti üzerinde üzüntü ve ümitsizliğe neden olmuş, bu nedenle imparatorluğu kurtarmak için çeşitli fikir akımları ortaya konmuş; fakat bunlar sonuç vermemiş, neticede kısa sürede vatanın her tarafı işgale ve zulme uğramıştır. Böyle bir ortamda, Türk milliyetçiliği ideolojisini kendisine şiar olarak seçen birçok vatanperver aydın ve yazarlar boş durmayıp dil ve edebiyatın eğitim yönünü ön plana çıkarmak suretiyle Türk milletinin moral ve motivasyonunu artırmaya yönelik çalışmalar yapmışlardır. Özellikle Selanik’te yayın hayatına başlayan Ömer Seyfettin, Ali canip Yöntem ve Ziya Gökalp’in öncülüğünde ortaya çıkan Genç Kalemler, Yeni Lisan Hareketi’yle; dilde sadeleşmeyi, Türkçeden yabancı kaidelerin çıkarılması ve yazı dili ile konuşma dili arasındaki ayrımın ortadan kaldırılmasını, dolayısıyla dilde birlik ve dilde millîleşme amacındaki bu dil ve edebiyat hareketi; Balkan Savaşları neticesinde güçlü bir taraftar kitlesine ulaşan Türkçülük akımının güçlenmesinde önemli rol oynamıştır. Bu dönemde Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem, Ziya Gökalp ve M. Fuad Köprülü gibi birçok milliyetçi aydın ve yazarlarca, dil ve edebiyat bir vasıta işlevinde, birey ve toplumun eğitilmesinde, bilinçlendirilmesinde eğitim aracı olarak kullanılmış, dönemin içinde bulunulan şartlarına kayıtsız kalınmamış; bilakis aktif olarak vatanperverlik örnekleri sergilenmiş, millî bir çerçevede Türk milletinin kurtuluşuna çareler aranmış; bu bağlamda Tasvir-i Efkâr gazetesi başta olmak üzere, Türk Yurdu, Türk Ocağı ve Türk Derneği gibi dergilerde, Maarif Nezareti’ne bağlı okullarda okutulacak dersler için hazırlanan Türkçe-Edebiyat ders kitaplarında millî hassasiyetler yoğun olarak işlenmiş, insanların “gaflet uykusu”ndan uyandırılmaları ve bilinçlendirilmeleri hedeflenmiştir. Bu anlamda dil ve edebiyat; Balkan Harbi’nde ve sonrasında yoğun şekilde aydın ve yazarlar tarafından kalem ile millî mücadelede araç görevinde kullanılmıştır. Bu çalışmada nitel araştırmanın doküman incelemesi yöntemiyle, Balkan Harbi’nde ve sonrasında (1911-1916) yaşanan savaşların atmosferindeki dil ve edebiyatın eğitim amaçlı olarak hangi işlevlerde kullanıldığına yönelik olarak M. Fuad Köprülü’nün Osmanlı Dönemi’nde ilköğretim 8. ve ortaöğretim 9. Sınıf öğrencilerine yönelik olarak hazırladığı Millî Kıraat (Beşinci Kısım) adlı Türkçe-Edebiyat ders kitabındaki örnek metinlerle tespitlerde bulunulmaya çalışılmış, değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışma ile tarihe ışık tutulmuş, edebî metinlerin dil ve edebiyat eğitimindeki rollerine ve işlevlerine dikkat çekilmeye çalışılmış, bu konuda yapılacak çalışmalara katkı sunulması hedeflenmiştir.

8. Sınıf ve 11. Sınıf Öğrencilerinin Yazılı Anlatım Performansları İle Kompozisyonlarında Kullandıkları Kelimeler Arasındaki İlişki

Mehrali CALP — 2026-07-16

Yazma eyleminin temel amacı, bireyin duygu ve düşüncelerini yazılı olarak ifade etmesidir. Yazılı anlatım pek çok alt beceriyi gerektiren çok yönlü, karmaşık ve zor bir süreçtir. Anlatımın temelinde anlamlı dil birlikleri olan cümleler ve kelimeler bulunmaktadır. Anlama ve anlatma becerilerinin etkin kullanımı kelime hazinesine bağlıdır. Bu çalışmanın amacı, 8. sınıf ve lise 11. sınıf düzeyindeki öğrencilerin yazılı anlatım performansları ile kompozisyonlarında kullandıkları kelimeler arasında ilişki olup olmadığını ve bu ilişkinin sınıf düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Çalışma tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Çalışma kapsamında ortaokul 8. sınıf düzeyinden 201, lise 11. sınıf düzeyinden 177 öğrenciye birer kompozisyon yazdırılmıştır. Kompozisyonlar iki aşamada incelenmiştir. İlk aşamada, öğrencilerin yazdığı kompozisyonlar iki kez analitik ölçme aracı, bir kez de holistik ölçme aracı ile olmak üzere 3 kez puanlanmıştır. Yazılı anlatım performansı söz konusu bu üç puanlamanın aritmetik ortalaması alınarak hesaplanmıştır. İkinci aşamada her bir kompozisyon "performans" dışındaki "toplam kelime sayısı, basit-birleşik-türemiş kelime sayısı, yanlış yazılmış kelime sayısı, batı kökenli kelime sayısı, en uzun ve en kısa cümledeki kelime sayısı" değişkenleri gibi diğer değişkenler açısından incelenmiş ve söz konusu kelime sayıları elde edilmiştir. İki aşamada toplanan sayısal veriler için Spearman korelasyon katsayısı hesaplanmış, iki sınıf düzeyinin karşılaştırılması için ise Mann Whitney U testi yapılmıştır. Sonuçlara göre 11. sınıf öğrencilerinin kompozisyon performansları 8. sınıflara göre daha yüksektir. 11. sınıf öğrencileri daha çok kelime kullanarak 8. sınıflara oranla kompozisyonlarını daha uzun tuttukları görülmektedir. 11. sınıf öğrencilerinin daha çok basit ve türemiş kelime kullandığı, birleşik kelime kullanmayı çok fazla tercih etmediği anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın yazılı anlatım performansında kelimelerin ne derece önemli olduğuna dikkat çekmesi umulmaktadır.

Aleksandr Soljenitsın’ın Eserleri Ve Yazar Kimliği Üzerine Bir Değerlendirme

Badegül CAN EMİR — 2026-07-16

Toplumun elçisi vazifesi gören yazarların eserleri ülkelerinin tarihidir. Onlar ülkenin geçmişini oluşturdukları şahıslar aracılığı ile göstererek yarına işaret ederler. Söz konusu elçi yazarlardan biri de 1970 Nobel Edebiyat Ödüllü Muhalif Yazar Aleksandr İsayeviç Soljenitsın’dır. Stalin karşıtı tavrı sebebiyle Soljenitsın, yaşamının on yılını mahkûm olarak çeşitli kamplarda, yirmi yılını ise vatanından ayrı sürgünde geçirir. Eserlerinin malzemesini de yaşadığı bu ağır deneyimlerden toparlayan yazar, siyasi söylemleriyle ön plana çıkar. Soljenitsın her ne kadar bir yazardan çok, politikacı gibi algılanmış olsa da, önemli niteliklere sahip kimliği, kötülüklere, yalanlara ve haksızlıklara karşı çıkan duyarlı yaklaşımıyla tanınmış bir yazardır. Soljenitsın’ın eserlerinde konu yelpazesinin temelini sosyal eşitsizlik, özgürlük, siyasî ve ideolojik baskı, Stalin kampları gibi konular oluşturmaktadır. Yazar bu konuları merkeze alarak Rusya’nın sosyal politik ve ekonomik değişim ve dönüşüm dönemi ile ilgili gerçeklere uzanmaktadır. Dolayısıyla Soljenitsın’ın eserleri Rus tarihinin önemli bir kesitini oluştururlar. Bu eserler tarihi gerçeklerin edebiyatta dile getirilmesi ve edebiyatın tarih öğreticiliğinde üstlendiği rolü göstermesi açısından önemlidir. Eserlerinin eksen olarak alındığı bu çalışmayla şimdiye dek siyasi kalıplar içerisinde duymaya alışkın olduğumuz Soljenitsın, asıl kimliğiyle, Yazar Soljenitsın olarak araştırılmaya, anlatılmaya çalışılmıştır. Nitekim Soljenitsın’a edebiyat penceresinden bakmak, onu edebiyat dünyası içinde aramak bambaşka bir dünyanın kapılarını aralayacaktır.

Gösterişçi Tüketim Bağlamında İki ‘Alafranga Züppe’ Tipi: Bihruz Bey Ve Felatun Bey

Selami ÇAKMAKCI — 2026-07-16

Lale Devri ile başlayan Batılılaşma hareketleri Tanzimat Fermanı’nın ilânıyla plânlı bir şekil alır. Sosyal ve kültürel açıdan çok hızlı gelişmelerin yaşandığı bu dönemde Batının gündelik yaşam unsurları etkin bir şekilde toplumsal yaşama girer. Sosyal yaşamın yeniden ve hızlıca şekillenmesinde ise gecikmiş modernliğin payı vardır. Avrupa’da Aydınlanma çağının doğuş koşullarını hazırladığı roman türü, Türk edebiyatında Batılılaşma hareketinin sonucunda ortaya çıkar. Batılılaşma olgusu, ilk roman örneklerinde alafranga züppe tipleri üzerinden sorun olarak ele alınmış ve Batılılaşmanın sadece şekilde yaşandığı vurgulanmıştır. Alafranga züppe tipi, yabancıya olan aşırı hayranlığı, taklitçiliği ve basit özentisi ile tanınır. Bu çalışmada “alafranga züppelik”le ilgili aşırı Batılılaşma eksenli yapılan bir okuma gerçekleştirilmiş; yabancı arzuların peşindeki iki alafranga züppenin ortaya çıkışındaki şartlar, düşüncelerine ve davranışlarına yön veren nedenler belirlenmiştir. Çalışmada asıl amaçlanan şey ise Doğulu kalmak veya Batılı olmaktan çok aşırı Batılılaşma arzusu taşıyan bir toplumun arkasında gizlenen sosyal gerilimleri fark etmektir. Toplumsal kırılmaların yaşandığı bir dönemin ürünü olan alafranga züppe tipi; “Araba Sevdası”nda ironik bir söylemle, “Felatun Beyle Rakım Efendi” romanında ise toplumun örnek alabileceği yeni aydın tipinin karşıtlığında eleştirisi konusu yapılmaktadır. Bu romanlardaki başkişilerin gündelik yaşamına ilişkin ögeler modernleşmeye olan bakışlarını yansıtmaktadır. Ayrıca gündelik yaşama ilişkin seçilen araçlar ikisinin de Batılılaşmayı algıladıkları zihin düzeyine ilişkin bilgi verir.

Eski Türk Edebiyatı Araştırmalarında Bilgisayar Teknolojisinin Kullanımına Dair Bazı Düşünceler

Mehmet Korkut ÇEÇEN — 2026-07-16

Günümüzde birçok alanda bilgisayar kullanımı neredeyse zaruri hâle gelmiştir. Akademik alandaki çalışmalarda da bilgisayar teknolojisinden faydalanılmakta olup dil ve edebiyat araştırmalarında bilgisayar teknolojisi araştırmacılara büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Daha özelde ise Eski Türk Edebiyatı araştırmalarında istifade edilen bilgisayar ve internet uygulamalarının büyük kısmı etkin bir biçimde kullanılmamaktadır. Eski Türk Edebiyatı alanında araştırmacılar kelime işlemci, tablolama, resim ve sunum programlarından oluşan ofis uygulamalarını kullanırlar. Günümüzde yaygın olarak kullanılan kelime işlemci programlarında farklı alfabe kullanımı, dizin hazırlama gibi işler kolaylıkla yapılabilmektedir. Tablolama programları verilerin çeşitli ölçütlerle değerlendirilmesinde, resim programları nadir eserlerin dijital kopyalarının kullanılmasında ve işlenmesinde, sunum programları ise akademik bildirilerin veya çalışmaların daha etkili bir şekilde sunumunda faydalar sağlamaktadır. İnternette Eski Türk Edebiyatı alanına yönelik bibliyografya, katalog ve nadir eserler veri tabanı uygulamaları mevcuttur. Nadir eserler ve bu eserler üzerine yapılan çalışmaların bir bölümü internet ortamında yer almaktadır. Bu tür elektronik kaynaklar, eski harfli ve yeni harfli olmak üzere iki bölümde değerlendirilebilir. Eski harfli kaynaklar daha çok nadir eser kütüphanelerinde bulunmaktadır. Bu kütüphanelerden bazısı, yazma ve matbu eserlerin dijital kopyalarını çıkarmış, kataloglarını hazırlamış ve böylece veri tabanlarını oluşturmuştur. YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki yüksek lisans ve doktora tezleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Projesi, Metin Bankası, akademik dergilerin elektronik ortamdaki kopyaları, elektronik dergiler ile bibliyografya, biyografi, ansiklopedi, sözlük vb. alanlarındaki çeşitli veri tabanları ise yeni harfli elektronik kaynakları oluşturur.

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Eşadlı Sözcüklerin Doğru Sesletiminde Parçalarüstü Birimlerin Görünür Hâle Getirilmesi

Safa ÇELEBİ, M. Hülya KİBAR FURTUN — 2026-07-16

Türkçede yer alan eşadlı sözcükler, sesletim sırasında çoğu zaman yabancı bir öğrenci tarafından doğru algılanamamaktadır. Türkçe öğrenen yabancıların eşadlı kelimelerdeki anlam ayırıcı özelliklerin yani vurgu, ton, ezgi, süre, durak gibi parçalarüstü birimlerin farkına varabilmeleri için söz konusu kelimelerin sesletiminde meydana gelen farklılıkların görünür hâle getirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkçede bulunan bazı eşadlı sözcüklerin parçalarüstü birimler açısından farklılıklarını tespit etmek ve bu farklılıklar doğrultusunda doğru sesletimlerinin sağlanmasında parçalarüstü birimlerin görünür hâle getirilmesinin önemini vurgulamaktır. Yabancılara Türkçe öğretiminde parçalarüstü birimlerin bilgisayar ortamında görünür hâle getirilmesi, öğrencilerin doğru, etkili konuşma ve sesli okuma becerisi kazanmalarına büyük katkı sağlayacaktır. Çalışmada olayları ve olguları doğal koşulları içerisinde incelemeyi hedefleyen betimsel yöntem kullanılmıştır. Veriler, TDK Sesli Türkçe Sözlük’te yer alan bazı eşadlı sözcüklerden ve çekime uğramış bazı eşadlı sözcüklerin de cümle içerisinde Türkçe öğretimi alanında uzman 5 kişiye sesli okutulması ve ses kayıt cihazıyla kaydedilmesiyle elde edilmiştir. Ses kayıt cihazıyla kaydedilen veriler, Praat 5.3.56 programıyla analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarının değerlendirilmesinde istatistiksel yöntem kullanılmıştır. Sonuç olarak Türkiye Türkçesinde eşadlı sözcüklerin vurgularının birbirinden farklı olduğu; sözlük birim bakımından vurgu farkı olmayan eşadlı sözcüklerin ise bir bağlam içerisinde vurgusal farklılıklarının tespit edilebildiği; sesli okuma veya konuşma becerisinde eşadlı kelimelerin doğru sesletimlerinin sağlanmasında vurgu, ton, ezgi, süre, sınır, durak gibi parçalarüstü birimlerin bilgisayar ortamında görünür hale getirilerek yabancılara vurgu çalışmaları yaptırılması gerekliliğinin büyük öneme sahip olduğu ortaya çıkmıştır.

Dil-Kültür İlişkisinde Nehcü’l-Ferâdîs Örneği

Ali ÇELİK — 2026-07-16

Günümüze gelene kadar Türkler farklı toplumlarla birlikte yaşamış, bunun sonucunda karşılıklı kültür alışverişinde bulunmuşlardır. Bilhassa İslâm dininin kabulü ile birlikte dil alanında birtakım kelime alışverişleri olduğu görülmektedir. İşte bu durumdan yola çıkarak çalışmamızda Harezm Türkçesinin önemli eserlerinden olan Nehcü'l-Ferâdîs’in dil-kültür ilişkisi hakkında bilgiler verilmek istenmiştir. Nehcü'l-Ferâdîs Türk dili tarihi içinde önemli bir yere sahiptir. Gerek dili gerek bağlı bulunduğu asır içinde Türk dilinin Orta Devrini yansıtmaktadır. Ayrıca eserde kullanılan kelimelerin bir kısmı günümüz Türk dillerinde de kullanılmaktadır. Bu sebeple kuşaktan kuşağa aktarılan kültürde dil unsurlarının bir kısmı korunup günümüze kadar gelmiştir. Aslında bunda dil, hem doğrudan doğruya millî kültürün bir parçası hem de bir başka kültür unsurunun aracıdır. Durum böyle olunca edebî eseri oluştururken seçilen dil de yazarın/şairin bağlı olduğu kültürel değerlerin doğrudan göstergesi durumundadır. Edebi eserde kullanılan dilden hareketle o eserin arka planını oluşturan kültür boyutu hakkında tespitler yapılabilir (Börekçi 1999: 534). Diğer taraftan her millet dilini ve kültürünü yoğurur. Bu esnada o, akan bir nehir gibi, içinden geçtiği her topraktan bazı unsurlar alır. Her medeni milletin konuşma ve yazı dili, karşılaştığı medeniyetlerden alınma kelime ve deyimlere doludur. Bu bakımdan her milletin dili, milletin çağlar boyunca yaşadığı tarihin adeta özetidir. Dile bu gözle bakılırsa mana kazanır (Kaplan 1998: 140). Bu sebepten dolayı Orta Türkçe devrinin önemli eserlerinden olan Nehcü'l-Ferâdîs’in dönemine uygun yapısının dil-kültür ilişkisi hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.

Sözlüklerde Tanımlama Söz Varlığı Üzerine Bir İnceleme

Bayram ÇETİNKAYA — 2026-07-16

Başvuru eserler arasında önemli bir yere sahip olan sözlükler, kullanıcılarının dil ile ilgili yeterliliklerini arttırmalarına yardım eder. Kullanıcıların yaşı, eğitim düzeyi, ana dili, sözlükten yararlanma amacı, imkanlarına bağlı olarak sözlükler de çeşitlenmekte, türlere ayrılmaktadır. Günümüzde gerek sınırlandırılmış gerekse sınırlandırılmamış pek çok türde sözlük görmek mümkündür. Bir sözlüğün, kullanıcılarının ihtiyaçlarına göre şekillenip şekillenmediğini sözlük maddelerine ve özellikle tanımlamalarına bakarak anlayabiliriz. Sözlük hazırlayıcıları, sözlüğün bir başvuru kaynağı olarak amacına ulaşabilmesi için sözlük maddesini en uygun şekilde tanımlaması gerekmektedir. Büyük bir özen gerektiren tanımlamalar, sınırlandırılmış sözlükler arasında yer alan okul sözlüklerinde daha bir önem arz eder. Öğrenciler dil ile ilgili bilgi ve yeterliliklerini artırmak, farklı alanlardaki derslerde karşılaştıkları anlamını bilmedikleri sözcükleri öğrenmek amacıyla okul sözlüklerine başvururlar. Sözlük hazırlayıcıları, belirli bir düzeye sahip olan öğrencilerin bildikleri sözcük ve kavramları göz önünde tutarak, bilinmeyeni bilinenlerle tanımlamaya çalışmalıdır. Tanımlamalarda kullanmak üzere dili kullananlar arasında bilinirliği yüksek olan sözcüklerden oluşan bir tanımlama söz varlığının oluşturulması hem kullanıcılara tanımı anlamada kolaylık sağlayacak hem de sözlüğü kendi içinde sistemli, düzenli bir yapıya kavuşturacaktır. Bu çalışmada sözlük hazırlayıcılarının tanımlamalarda, sözcük seçimi açısından, nasıl bir tutum sergiledikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için tanımlamaların önem arz ettiği ilköğretim okulları için hazırlanmış olan sözlükler seçilerek, bu sözlüklerin tanımlamalarında kullanılan sözcüklerin oluşturduğu tanımlama söz varlığı niceliksel yönden incelenmiştir. Sözcüklerin tanımlamalardaki kullanım sıklıkları göz önünde bulundurularak, sözlükler arasında ortaklık ve farklılıklar belirlenmeye çalışılmıştır.

Hüseyin b. Ahmed Sirôzî’nin Hayatı, Eserleri ve Câmiü’l-envâr ‘Alâ Tefsîri’l-ihlâs Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme

Murat ÇOLAK, Mesut Bayram DÜZENLİ — 2026-07-16

Halvetiyye tarikatine mensup olduğu bilinen Hüseyin b. Ahmed Sirôzî’nin mesnevi nazım biçimiyle kaleme aldığı Câmiü’l-Envâr ‘Alâ Tefsîri’l-İhlâs adlı eser şu anki tespitlere göre Divan edebiyatındaki tek manzum İhlas Suresi tefsiridir. 10911 beyitten oluşan bu hacimli sayılabilecek mesnevide İhlas Suresi’nin tefsiri dışında din büyükleriyle ilgili menkıbeler, Allah’ın isimlerinin zahirî ve batınî manası, zikir ve duanın önemi, ilahî aşk, cennet, cehennem, seyr-i süluk, nefis ve mertebeleri gibi tasavvufla bağlantılı pek çok konu da işlenmiştir. Bu yapılırken İhlas Suresi dışında pek çok ayet ve hadise de anlatılanlara delil olması açısından yer verilmiştir. Çalışmada birinci bölümde Bursalı Mehmet Tahir Efendi’nin Ahlak Kitaplarımız ve Osmanlı Müellifleri adlı eserlerinden faydalanılarak şairin hayatı, mensup olduğu tarikatla bağlantısı; Câmiü’n-Nasâyih ve Câmiü’l-Envâr ‘Alâ Tefsîri’l-İhlâs adlı iki manzum eseri hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın asıl konusunu oluşturan Câmiü’l-Envâr ikinci bölümde incelenmiştir. Bu bölümde öncelikle nüshanın ayrıntılı olarak tanıtılması, beyit sayısı, kullanılan nazım şekilleri gibi hususlara değinilmiştir. Devamında eser muhtevası yönünden incelenmiştir. Bunu yaparken eserin içeriği göz önüne alınarak “Eserde İhlas Suresinin Tefsiri” ve “Eserde Tasavvufi-Ahlaki Konular” şeklinde iki alt başlık oluşturulmuştur. Bunu takip eden dil ve imla özelliklerinin anlatıldığı alt başlıkta ise büyük oranda müstensihten kaynaklanan imla hataları ve 16. yüzyılda görülmeyen Eski Anadolu Türkçesine ait eklerin kullanımı örnek beyitlerle tespit edilmiştir. Câmiü’l-Envâr ile içerik yönünden büyük benzerlikler gösteren Kitâb-ı İzhâr-ı Ehâdiyyet adlı mensur İhlâs Suresi tefsirinin eserimizle mukayesesi yapıldıktan sonra son bölüme geçilmiştir. Sonuç bölümünde eserin Türk dilinin gelişimi ve özellikle tasavvuf kültürümüz açısından önemi değerlendirilmiştir.

Runik Harfli Metinlerde, Eski Uygur Yazmalarında -v-, -v Sesine Dönüştüğü Düşünülen Söz İçi ve Söz Sonu -b-, -b Var Mıdır?

Ümit Özgür DEMİRCİ — 2026-07-16

Kutsal merkez Ötüken’de kurulan I. Köktürk devleti zamanından kalan Bugut Yazıtı ve Çory Yazıtı gibi yazıtlardan birinin dilinin Soğdca olması nedeniyle; diğerinin de hacim olarak küçük bir yazıt olmasından dolayı, II. Köktürk devletinden kalan Tunyukuk, Köl Tigin ve Bilge Kağan Yazıtları Türk dilinin ilk edebi eserleri ya da Türk yazı dilinin başlangıcı olan eserler olarak kabul edilmektedir, II. Köktürk devleti döneminden kalan Ongin Yazıtı, Küli Çor Yazıtı, Ihe Ashete Yazıtı gibi yazıtlar da vardır. Yine runik alfabeyi kullanan Bozkır Uygur Devleti zamanından kalan Şine Usu Yazıtı, Tes Yazıtı ve Taryat Yazıtı gibi yazıtlar da bu coğrafyada yazılarak, Türk diline armağan edilmiştir. Runik harfli yazıtlar üzerine gerek yurt dışında gerekse de yurt içinde pek çok Türkolog birbirinden değerli çalışmalar yapmıştır. Arami kökenli olduğu ve bize Soğdlular üzerinden geldiği tahmin edilen runik alfabesi konsonantlar bakımından oldukça zengin bir alfabe olmasına rağmen, dudak ve diş-dudak seslerini b, m, p işaretleriyle sınırlamıştır. Böylece sav, suv, yavlak, yavız gibi kelimeler, runik harfli metinler üzerine çalışan pek çok bilim adamları tarafından sab, sub, yablak, yabız biçiminde kabul edilmiştir. Kansu bölgesine göç eden ve orada yeni bir dinin etkisiyle kabul edilen Uygur alfabesinde, v sesi için hususi bir işaretin olması nedeniyle Uygur yazmalarında sab, sub, yablak, yabız gibi kelimelerin sav, suv, yavlak, yavız biçiminde v ile yazıldığı görülmektedir. Bu çalışmada ilgili yazımların bir ses değişimi değil imla ve allophone sorunu olduğu konusu işlenmiştir.

Söz Dizimi Anlam İlişkisi Üzerine Yeni Bir Metot Denemesi

Özlem DEMİREL DÖNMEZ — 2026-07-16

Bu çalışmada söz dizimi şekillerinin nasıl elde edileceği ve elde edilen verilerin nasıl değerlendirileceği üzerinde durulmaktadır. Çalışma şu ana kadar denenmemiş bir metodu sunmaktadır. Bu metot, bir metinde, özellikle şiirde, yer alan cümlelerin alt alta dizilerek aynı ögelerin bir çizgide birleştirilmesi esasına dayanmaktadır. Bu birleştirme sonucunda ortaya çıkan şekilde ögelerin karşılık geldiği kelimeler sıralanarak yorumlanmaktadır. Bu metot, yapı anlam ilişkisini sağlamanın yanında söz dizimi konusuna da katkı sağlamaktadır. Çalışmada Orhan Veli Kanık’ın Bu Güzel Havalar şiiri örnek olarak seçilerek incelenmiştir. Öncelikle şiirdeki cümleler belirlenerek, cümlelerin ögeleri tespit edilip şiirin ögeler tablosu oluşturulmuştur. Daha sonra ise çalışmaya orijinalliğini kazandıran söz dizimi grafiği çizilmiştir. Bu grafik, şiirdeki aynı ögelerin birleştirilmesiyle ortaya çıkmıştır. Ayrıca ortaya çıkan şeklin eksik kalan kısmı aynı hat üzerindeki öğe ile tamamlanmıştır. Son olarak da grafik anlam açısından yorumlanmıştır. Bu yorum ortaya çıkan şekil üzerinden yapılmış olup bazen ögelerin yeri değiştirilmiştir. Bu durum yani ihtiyaç duyuldukça ögelerin yerinin değiştirilmesi metodun en zayıf yönüdür. Ortaya konulan metot geliştirildikçe olumsuz taraflarının telafi edilebileceği düşünülmektedir. İncelenen metinlerin sayı ve çeşitliliği arttıkça metodun başarısı kesinlik kazanacaktır. Zira her metinde farklı ve benzer şekillerle karşılaşılacaktır. Burada tek bir metin verilmesinin sebebi ise bu çalışmanın sadece metodu tanıtma amacını gütmesindendir. Bu amacın yapı anlam ilişkisini arama yolunda bir adım olacağını düşünmekteyiz.

Klasik Türk Şiirinde “Merkez Sembolü” Olarak “Sevgili”

Gamze DEMİREL — 2026-07-16

Sembol olanla, sembolize ettiği şey arasında önemli bir bağ vardır. Bu sebeple, sembollere, gelişigüzel anlamlar yüklemek yerine; her sembolü, kullanıldığı metin ve şekillendiği kültür bağlamı içerisinde değerlendirmek gerekir. Klasik Türk edebiyatı metinlerinde çeşitli kimliklerde ve yüzlerde karşımıza çıkan “sevgili (sultan, övülen)”; “merkez (nokta)” i, aşık ise; merkez noktanın yayılımı neticesinde oluşan “daire (çember, küre, yuvarlak)” yi sembolize eder ve (sevgili, övülen)”, aşıkın ulaşmayı amaçladığı esas ilke, yegane amaçtır; çünkü sonunda herkes ve her şey, “merkez (sevgili, övülen)” e dönecektir. Tüm varlıklar tek bir nokta (merkez) ya doğru yönelir; hepsi de merkezde birleşmeyi; ona yakın olabilmeyi; yani merkez ile “bir” olabilmeyi hedeflerler. Yaşamdaki amacının bu “ilksel varlık (nokta, merkez nokta, merkez, çember, yuvarlak)” ı aramak olduğunu fark eden aşık, nokta (daire, yuvarlak, küre, çember) sal merkezdeki konumunu “aşk” ile belirlemeye çalışacaktır. Aşıkın bu mistik yolculuğunda, son derece dikkat çekici ve incelemeye tabiî tutulması gereken “dairevî hareketler (pervanenin mum etrafında dönmesi, aşıkın sevgilinin bulunduğu yeri gece gündüz tavaf etmesi gibi)” sergilediği dikkati çeker. Bu dairevî hareketlerle, aşık tekamülünü tamamlar ve merkeze ulaşarak kendini gerçekleştiren aşık, (mükemmel bilge, insan- ı kâmil), bu noktada ilkenin değişmezliğine katılarak onunla çözülmez bir birlik içine girer.

Göktürk Kitabelerinde Türk Dini İnancının İzleri

Serkan DERİN — 2026-07-16

II. Göktürk kağanlığı zamanında yazılan Göktürk Kitabeleri, Türklerin tarihine ışık tutan en önemli belgelerden biridir. Bu tarihi belgelerde Türklerin devlete, siyasete ve topluma nasıl baktığını gösteren parçalar bulunur. Bunların yanında dini düşünceye parçalar da bulunur. Bu parçalardan hareketle Türklerde kitabelerin yazıldığı dönem itibariyle nasıl bir inanç dünyası olduğuna dair çıkarımlarda bulunmak mümkündür. Türkler, tarih boyunca Şamanizm, Budizm, Hıristiyanlık, İslamiyet gibi çeşitli dinleri kabul etmişlerdir. İnsanların ya da toplumların bir dinden başka bir dine geçişleri belirli bir süreci gerektirdiğinden eski inançlardan kopmak ve yeni inançları benimsemek çok kolay olmamaktadır. Aynı şey Türkler için de geçerlidir. Örneğin Türkler, Şamanizm’den İslamiyet’e geçerken eski adet ya da inançları tamamen terk etmemiştir. Eski inançları yeni dinin içinde yeni formlar ile yaşatmaya devam etmiştir. Tarihsel süreçte yazılan bazı metinlerde bu geçişin izlerini görmek mümkündür. Göktük Kitabeleri de bu geçişin izlerinin sürülebileceği metinlerden biri olarak değerlendirilebilir. Dönem itibariyle Göktürkler için din değiştirme gibi bir şey söz konusu değildir. Ancak mevcut dinin tekamül sürecinde olduğu söylenebilir. Kitabelerdeki hem mitolojik hem de gelişmiş dinlere ait ibareler buna işaret eder. Yani kitabelerin yazıldığı dönemde Göktürkler mitolojik bir inanç sisteminden daha gelişmiş bir inanç sistemine geçiş yaşamaktadır. Bu çalışmada mitolojik dönemden dini döneme geçişin izleri saptanmaya çalışılacaktır.

Ortaokul Düzeyinde Bir Fabl İnceleme Örneği

Bahar DERVİŞCEMALOĞLU — 2026-07-16

Fabllar, çocuklara ahlâk dersi vermek amaçlı bir eğitim aracı olarak yüzyıllardır kullanılmaktadır. Fablların veciz, metaforik ve çok anlamlı özellikleriyle önemli bir işlev taşıdıkları açıktır. Bu makalede, öncelikle fablların genel özellikleri ve çocuk eğitimindeki rolleri üzerinde durulacak, daha sonra da “Tilkiyle Leylek” isimli Ezop fablının ortaokul düzeyinde bir inceleme örneği sunulacaktır. Burada esas amaç, öğrencilerin zaten aşikar olan şeyleri tekrar etmesi yerine, fablın derin yapısını kavramalarını ve fablda verilen dersleri mantıklı ve eleştirel bir bakış açısıyla sorgulamalarını sağlamaktır. Bunun için fabl analiz edilirken öncelikle fablın iki kutuplu anlatısal yapısı üzerinde durulmuş ve Labov’un genel kabul görmüş anlatı modelinin altı unsuru, incelenmekte olan fabla uygulanmıştır. Daha sonra çalışmada esas alınan “Yazarı Sorgulama” yaklaşımı ile ilgili genel bilgiler verilmiş ve fablın bu yaklaşıma göre nasıl incelenebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Söz konusu fabl, Yazarı Sorgulama yaklaşımına göre analiz edildiği takdirde okuma eylemi çok daha aktif ve etkileşimsel bir deneyim hâline dönüşmekte, dolayısıyla daha verimli bir öğrenme gerçekleşmiş olmaktadır. Fabldaki fikirleri olduğu gibi kabul etmek yerine öğrencileri sorgulamaya ve fabldaki örtük anlamları keşfetmeye teşvik eden bu yaklaşım, öğretmenin cevapları bizzat kendisi vermek yerine öğrencileri yönlendirdiği, çeşitli sorular ortaya atarak onları düşünmeye ve sorgulamaya ittiği, kendi aralarında tartışmalarını sağlayarak sınıf içi iletişimi kuvvetlendirdiği ve etkileşimi sağladığı son derece verimli bir ders ortamı doğurmaktadır. Fabllar, ciddi ve derinlemesine ele alındıklarında, öğrencilere sorgulamayı, eleştirmeyi, düşünmeyi, yorumlamayı, analiz etmeyi, empati kurmayı vs. öğreten önemli bir araç hâline dönüşmektedir. Bu açıdan öğretmenlerin fabl metinlerini işlerken büyük bir dikkat ve özen göstermesi, konuyu daha verimli kılacak yöntem ve yaklaşımlardan faydalanması gerekmektedir.

Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken Hikâye Kitabında İroninin Kullanımı

Sümeyye Dinler KÖKSAL — 2026-07-16

İroni çağlar boyu kullanıla gelen bir söz sanatıdır. Söylenenin aksini kastetme ya da alaya alma olarak tanımlanabilecek olan ironi, kıvrak bir zekânın ürünü olarak kabul edilmektedir. İlk örneklerine Sokrates’in söylemlerinde rastlanılan ironi, edebî metinlerde de kullanılan etkili bir yöntem olmuştur. İroni, çoğunlukla bir eleştiri yöntemi olarak kullanılmaktadır. Eleştirilerini ironi yöntemi ile ileten yazar, eleştirinin dozunu yükseltmiş ama dilini yumuşatmış olur. İroni, Türk hikâyeciliğinde zaman zaman kullanılan ifade tarzlarından biridir. Ahmet Mithat’tan itibaren hikâye dalında ironin örneklerini görmek mümkündür. Türk edebiyatının öncü isimlerinden biri olarak kabul edilen Oğuz Atay, eserlerinde ironiyi oldukça fazla kullanmıştır. O ironiyi, edebî bir tarz olarak benimsemiştir. Oğuz Atay’ın ironi ile ördüğü Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar romanlarının yanında tek hikâye kitabı olan Korkuyu Beklerken’de de ironik unsurlar kullanılmıştır. Korkuyu beklerken hikâyesi ve kitaptaki diğer hikâyelerde belirgin ironik söylemler vardır. Bir Mektup, Babama Mektup, Tahta At ve Ne Evet Ne Hayır başlıklı hikâyeler ironinin yoğun olarak kullanıldığı hikâyelerdir. Bu çalışmada Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken hikâye kitabında yer vermiş olduğu ironinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Hayatta bir ‘tutunamayan’ örneği olan Oğuz Atay, eserlerinde hayata yönelik eleştirilerde bulunmuş ve bunu genellikle ironik olarak yapmıştır. İroniyi bir yazı tekniği olarak kullanan Atay’ın eleştiri yöntemi dikkat çekicidir. Korkuyu Beklerken’de Atay’ın ironik eleştirilerinin neye yönelik yapıldığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.

Kutadgu Biligde Dil Olgusu ve Dilsel Belirlemecilik

Murat ELMALI — 2026-07-16

Bu çalışmada Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig adlı eseri dil ve dilsel belirlemecilik (Linguistic Determinism) açısından değerlendirilmiştir. Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib tarafından kaleme alınmış, Türklerin İslam kültür çevresindeki ilk eserlerindendir. Eser bir siyasetname olup, belirli değerleri temsil eden kahramanların mutluluk eksenindeki söyleşilerini içerir. Eserin ana temi “ideal insan”dır. Kutadgu Bilig günümüze değin çok sayıda çalışmaya konu olmuş bir eserdir. Ancak bu çalışmalarda eser, ağırlıklı olarak dilbilgisel yönden incelenmiştir. Türk dili tarihi içerisinde eşsiz bir yere sahip olan Kutadgu Bilig’de modern dilbilimi araştırmacılarının 19. ve 20. yüzyılda ifade ettikleri bazı kuramların izlerini görmek mümkündür. Bu kuramlardan biri de dilsel determinizmdir.. Kısaca dilin birey ve toplum üzerindeki etkisine dayanan bu kurama 11. yüzyılda yazılmış bu önemli eserde çeşitli derecelerde rastlanmakladır. Bu çalışmada doküman inceleme yöntemi kullanılarak öncelikle dil ve dilsel belirlemecilik konusu üzerinde durulmuş, ilerleyen bölümlerde konuyla ilgili olduğunu düşündüğümüz dizeler orijinal biçimleri ve Türkiye Türkçesine aktarılmış şekilleri verilerek değerlendirilmiştir.

Sünbül-zâde Vehbî Dîvânı'nda (Sünbülistân) Kozmik Unsurların Kullanımı

Emrah GÜLÜM — 2026-07-16

Gökyüzü ve gök cisimleri tarihin her anında ve alanında olduğu gibi, edebiyat alanında da her zaman ilgi çekici konular olmuştur. Yıldızlar, yıldız kümeleri, gezegenler vs. astronomların ve bilim adamlarının dışında, şairlerin ve yazarların da fazlasıyla ilgisini çekmiş, onlar da bu kavramları eserlerinde sıklıkla kullanarak insanoğlunun bu merakını bir üst basamağa taşımıştır. Yaklaşık altı yüzyıllık Osmanlı edebiyatı da insanoğlunun bu ilgisinden nasiplenmiş; Dîvân şairleri yazdıkları mensur ve manzum eserlerde kozmik âlemlere dalmaktan geri durmamışlardır. Hemen hemen her

Dorian Gray’in Portresi’ndeki Saygın Görüntü Ardındaki Yozlaşma Büyüsü

Neslihan GÜNAYDIN — 2026-07-16

Medeniyet, yalnızlık, bencillik, tembellik ve çökme gibi kışkırtıcı şeylerle dolu bir olgudur. Kültür, bir toplumda yaşayan insanların karakterini, ahlakını ve zekâsını etkileyen ana faktördür ve bu insanların tecrübe ettiği her ne varsa, kültürlerinden ayrı düşünülemez. Ahlaki çöküşün bir aynası olan, Oscar Wilde’ın kaleme aldığı Dorian Gray’in Portresi, suç ve kültür arasında hiçbir temel uyumsuzluğun olmadığını gösterir. Statü ve dış görünüşün çok önemli olduğu bir toplumda, sadece iki seçenek vardır: bireyler ya medenileşecek ya da yozlaşacak. Oscar Wilde’ın Dorian Gray’in Portresi adlı eserinde resmedilen Viktorya aristokrasisinin ve orta sınıfın ikiyüzlülüğü, yozlaşmış toplum ile bireylerinin yozlaşmış tabiatı arasındaki yakın ilişkinin iyi bir örneğidir. Suçla saplantılı olma, hata ya da bireysel suç gibi kültürel bir olgudur. Bu yüzden, yazımın amacı, başkarakter Dorian Gray’ın toplum içinde saygıdeğer ve şerefli bir rol üstlenirken, hem kültürel hem bireysel dürtülerin etkisiyle ve de dünyevi arzu ve tutkularından dolayı nasıl suça, yolsuzluğa ve ikiyüzlülüğe bulaştığını göstermektir. Dorian Gray, toplum içindeki görünüşteki saygın duruşunun aksine, kültürel ve estetik dürtülerden dolayı, gizli kötü yanının kurbanı olmuştur. Güzellik, gençlik ve ölümsüzlüğe olan aşırı tutkusu, kaçınılmaz ölüm, yaşlılık ve insan doğasının yozlaşmakta olan diğer yanı gibi hayatın gerçekleri karşısında yenik düşer. Bu nedenle, bu çalışma, aynı zamanda, Gray’in düşüşünün hedonist nedenlerle, kibir, narsisizm, estetik duygusuyla ve ebedi gençliğe ve güzelliğe duyulan can alıcı arzuyla körüklendiğini belirtecektir. Bu, Gray’in kendi içindeki kötülüğe ve kötülüğün çekiciliğine ayna tutan, çift yönlü bir hayattan aldığı lezzete işaret etmektedir.

Bektaşi Fıkralarında Yaratıcı Düşünme

Ahmet Zeki GÜVEN — 2026-07-16

Fıkralar yapısında barındırdıkları mizah ve gülmece unsuru ile özellikle ilk ve ortaokul çağındaki öğrenciler için büyük önem taşımaktadır. Fıkranın yapısında bulunan güldürürken düşündürme özelliği de öğrencilerin düşünme becerilerini büyük oranda etkilemektedir. Fıkradaki kahramanın herhangi bir problem karşısında takınmış olduğu tavır, sorunun çözümünde farklı yollar denemesi, sıra dışı bakış açıları ortaya koyması, fıkraları okuyan öğrenciler için de farklı neden ve sonuçların keşfinde örnek teşkil eder. Fıkra kahramanlarının sorunlar karşısındaki sıra dışı tavır ve düşünceleri öğrenciler için de örnek teşkil edecek, bu sayede öğrencilerin yaratıcı düşünme becerileri de gelişecektir. Bu nedenle bu çalışmada amaç, yaratıcı düşünme becerisinin özellikleri bakımından Bektaşi fıkralarının incelenmesi ve bu fıkraların Türkçe öğretiminde nasıl kullanılabileceğinin tespiti olarak belirlenmiştir. Araştırmada nitel veri toplama tekniklerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri Yıldırım (1999) tarafından hazırlanan Türk Edebiyatında Bektaşi Fıkraları adlı eser içerisinde yer alan 389 adet Bektaşi fıkrasının değerlendirilmesiyle elde edilmiştir. Araştırmada veri toplamak amacıyla Temizkan (2011) tarafından geliştirilen “Yaratıcı Düşünme Becerisinin Özellikleri” adlı ölçme aracı kullanılmıştır. Araştırma sonucuna göre Bektaşi fıkralarında en çok yer verilen yaratıcı düşünme özelliği “Olaylara herkesten farklı yönlerden bakma” (f 81); en az yer verilen yaratıcı düşünme özelliği ise “Kalıplardan kurtulma, değişik olma ve bilinenin dışında kullanma” (f 2) olarak tespit edilmiştir. Diğer özellikler de göz önünde bulundurulduğunda Bektaşi fıkralarının, yaratıcı düşünmeyi geliştirme bakımından zengin metinler olduğu tespit edilmiştir.

“Garîb” Redifli Gazellerin Şekil Ve Anlam İlişkileri Üzerine Bir İnceleme

Hikmet Feridun GÜVEN — 2026-07-16

Kafiye ve redif şiirde önemli ahenk unsurlarıdır. Divan şiirinde mısra sonlarındaki ses tekrarı (kafiye) ile sağlanan ahengi daha da kuvvetlendirmek için ek, kelime veya kelime grubu şeklindeki söz tekrarlarından (redif) istifade edilmiştir. Kafiye ve redifli mısraların dizilişi, nazım şekillerine göre değişerek, her nazım şeklinin kendine has ritminin oluşmasında etkili olur. Divanlarda redifli şiirlerin sayısı redifsiz olanlardan daha çoktur. En az bir kelimeden oluşan redifler, anlam ilişkisi kurduğu kelimeleri etrafına toplayarak şiirin anlamı üzerinde etkili olur. Bu sebeple Divan şiirinin gelişimini ve şairlerin birbirlerinden etkilenmelerini izleyebilmek için belli rediflerin izini sürmek fayda sağlayacaktır. Bu çalışmada Divan şiirinin temel nazım şekillerinden biri olan gazellerde “garîb” redifinin kullanılışı incelendi. İnceleme, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmuştur. Giriş kısmında Divan şiirinde redif kullanımı konusunda bilgi verildi. Redifin ahenk ve anlam üzerindeki etkisi üzerinde duruldu. Birinci bölümde “garîb” redifli gazel yazan şairler ölüm tarihlerine göre sıralandı, gazelleri vezni ve matla beyitleri verilerek tanıtıldı. İkinci bölümde gazeller beyit sayıları, vezinleri, kafiye ve rediflerine göre incelendi. Çizilen tablolarla gazeller arasındaki şeklî benzerlikler gösterildi. Üçüncü bölümde gazeller arasındaki anlam ilişkileri, “garîb” kelimesinin çeşitli anlamları dikkate alınarak üç alt başlık halinde incelendi. İncelemenin genel değerlendirmesi sonuç bölümünde yapıldı..

Cebrî’nin Mihr ü Mâh’ı

Ahmet İÇLİ — 2026-07-16

Mihr ü Mâh anlatıları, Klâsik Türk Edebiyatı edebi faaliyetleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Bugüne kadar yapılan çalışmalar ekseninde Klâsik Türk Edebiyatı şairlerinden Necâtî, Âlî, Kıyâsî, Zarîfî ve Hamîdî’nin olmak üzere varlığı bilinen beş Mihr ü Mâh anlatısı bulunmaktadır. Fakat bunlardan Necâtî’ye ait olanına halen rastlanamamıştır. Hamîdî’nin eserinin de sadece kütüphane kaydı bulunmaktadır. 16. Yüzyıl şairlerinden Cebrî’nin de Mihr ü Mâh’ının olduğu kaynaklarda verilen bilgiler arasındadır. Eserde Mihr ve Mâh’ın birbiriyle görüşüp konuşmaları, aşkları, ayrılıkları ve hem Ay hem de Güneş’in tabiattaki işleyişleri hakkında bilgiler verilmektedir. Mihr ve Mâh, kendilerinin simge değer oldukları tüm hususları açıklarken hem terim hem de kavramsal boyutta kendilerini açımlarlar. Bu açımlama, felsefe, edebiyat, tarih, coğrafya, dinî vb. boyutlardadır. Cebrî’inin Mihr ü Mâh isimli eseri sembolik bir özellik taşımaktadır. Anlatı Samanyolu galaksisinin işleyişiyle oluşan doğa olayları ve gök cisimlerinin hareketlerini sembolik bir dille vermektedir. Her sembolik değerin, Klâsik Türk Edebiyatında gök cisimleri ve onlar etrafında oluşan mazmunlar bağlamında değerlendirildiği görülür. Bu değerlendirmelerin tümü de bireysel gelişim ve değişim eksenli bir seyir izlemektedir. Eserde insanın mücadelesi ve bireysel tekâmülü Mihr ve Mâh bağlamında açıklanmıştır. Bu yönüyle bakıldığında eser Mihr ve Mâh’ın imgesel açılımıdır. Bu makalede Cebrî hakkında bilgi verilip Mihr ü Mâh’ın şekil ve muhteva yönünden tanıtımı yapılacaktır.

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenen İranlıların Yazılı Anlatımlarının Hata Analizi Bağlamında Değerlendirilmesi

Kayhan İNAN — 2026-07-16

Tarihsel süreç içerisinde Türkiye ile derin bir geçmişe ve sıkı bağlara sahip olan İran, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin yapıldığı ülkelerden biridir. Bu ülkede Türklerin ve Türkçenin tarihi eski olmak ile birlikte Türkiye Türkçesinin öğretimi yeni bir durumdur. İranlılar, Türkçe ve Farsça arasındaki yakınlık, ortak kültürel miras, Türkiye’ye ve Türkçeye duydukları ilgi ve sevgi nedeniyle Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenirken hızlı bir ilerleme göstermektedirler. Özellikle konuşma ve dinleme gibi beceri alanlarında başarılı olmakla birlikte yabancı dil öğretiminde temel bir etkinlik alanı olan yazma becerisi söz konusu olduğunda çeşitli sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Yazma, temel dil becerilerinin son basamağını oluşturmaktadır. Bu becerinin gelişmesi ya da geliştirilmesi çeşitli sebepler ile sona bırakılmaktadır. Bunun başlıca nedeni konuşmada yetkinlik ve dinlediğini anlamanın yabancı dil bilmenin göstergesi olarak anlaşılmasındandır. Ancak bir dili çok iyi konuşmak ya da her dinlediğini anlamak bir dili bilmek için yeterli değildir. Kişinin kendisini yabancı bir dilde yazılı olarak ifade etmesi de gereklidir. Yazmanın yabancı dil öğretimindeki bu önemine karşın İranlı öğrencilerin kendilerini yazılı olarak ifade etmede karşılaştıkları sorunlar yazmayı önemsememeleri, sınıf içerisinde yazma etkinliklerine ayrılan sürenin yetersizliği ve bu etkinliklerin ev ödevi olarak geçiştirilmesi, alfabe farklılığı, İranlıların kendilerine duydukları aşırı güvenden kaynaklandığı söylenebilir. Oysaki yabancı dilde etkili bir yazılı anlatım için yüksek motivasyon ve sıkı çalışma gereklidir. Bu araştırma yabancı dil olarak Türkçe öğrenen İranlıların yazılı anlatımlarında yaptıkları yanlışların nedenlerini belirlemek ve çözüm önerileri getirmek amacıyla 2012-2103 Bahar dönemi Tahran Yunus Emre Türk Kültür Merkezi B2 düzeyindeki 71 öğrencinin yazılı anlatımlarının Keshavarz’in (2011) yanlış analizi tasnifine göre değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Araştırma sonuçları yabancı dil olarak Türkçe öğrenen İranlıların Türkçe yazılı anlatımlarında yazım, noktalama ve ses bilimsel, sözcük-anlamsal, biçim-söz dizimsel ve süreç temelli yanlışlar yaptığı belirlenmiştir.

İlköğretim 8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Öz Yeterliklerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

H. Özgür İNNALI, İbrahim Seçkin AYDIN — 2026-07-16

Alan yazında okuma becerisi üzerine yapılan çalışmalarda, okumanın bilişsel yönünün ağırlıklı olarak değerlendirildiği görülmektedir. Ancak okumanın yalnızca bilişsel yönü olan bir edim olmadığı, aynı zamanda duyuşsal yönü de olan bir edim olduğu bir gerçektir. İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okur öz yeterlik inanışlarının ne düzeyde olduğu ve çeşitli değişkenler açısından bu durumun değerlendirilmesini amaçlayan bu çalışma, ‘‘İlişkisel Tarama Modeli’’nde betimsel bir çalışmadır. Bu model bağlamında araştırma, nicel araştırmaya bağlı olarak korelasyonel araştırma yönteminde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Türkiye’de MEB’e bağlı ilköğretim okullarında öğrenim gören öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemi ise İzmir ili Buca ilçesinde farklı okullardan “basit seçkisiz örneklem” yöntemine göre belirlenmiş 8. sınıf düzeyindeki 666 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmaya 314 (%47.1) kız, 351 (%52.7) erkek öğrenci katılmıştır. Çalışmada, geçerliği ve güvenirliği önceden saptanmış, ‘‘Okur Öz Yeterlik Ölçeği (Ülper ve diğer., 2013)’’ ve ‘‘Okuma Tutum Ölçeği (Özbay ve Uyar, 2009)’’ kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, örneklemde yer alan ilköğretim 8. sınıf öğrencilerin okur öz yeterliği konusunda kendilerini iyi ( =3.8) düzeyde gördükleri saptanmıştır. Öğrencilerin okur öz yeterlik inançlarıyla okumaya yönelik tutumları arasında okur öz yeterlik inançları lehine anlamlı bir fark olmasına karşın okur öz yeterlik ile okumaya yönelik tutum değişkenlerinin doğrusal bir ilişkiye sahip olduğu; cinsiyete göre kız öğrencilerin okuma yönünden kendilerini daha yeterli gördükleri; başarı durumlarına göre yapılan analiz sonucunda önceki yıl Türkçe dersi başarı durumuna göre okur öz yeterliklerinin de artış gösterdiği; anne-baba eğitim düzeyi yükseldikçe öğrencilerin okur öz yeterlik ortalama puanlarının da yükseldiği saptanmıştır.

İki Milli Şair: Mehmet Âkif Ersoy-Mirza Muhammed Taki Melikü’ş-şuara Bahar

Yeşim IŞIK — 2026-07-16

Osmanlı’da Tanzimat Fermanı’ndan sonra 1860 yılından itibaren başlayan modernleşme faaliyetleri İran’da Kaçarlar Dönemine rastlamaktadır. Geçiş dönemi olarak değerlendirebileceğimiz bu dönemde Batı ve Doğu arasında ikilemler yaşayan Türkiye ve İran aydını, birçok yeni fikir ve akımla karşı karşıya gelmiştir. Dünya genelinde ve ülke dâhilinde hızla değişen siyasi ortama ayak uydurmanın zorlaştığı bu zamanda, halk ve aydınlar arasında ikilemler yaşanmıştır. Meşrutiyet hareketleriyle belli bir platforma oturmuş siyasi, sosyal ve edebi gelişmeleri bu döneme şahitlik eden yazar ve şairler vasıtasıyla incelemek önemli bilgilerin elde edilmesini sağlayacaktır. Bu bağlamda Türkiye’de II. Meşrutiyet dönemine şahitlik etmiş Mehmet Âkif Ersoy ile İran’da I.Meşrutiyet döneminde benzer tecrübeyi yaşamış Mirza Muhammed Taki Melikü’ş-şuara Bahar’ın siyasi ve edebi yaşamları üzerinde durularak içinde bulundukları devrin anlamlandırılmasına çalışılacaktır. 1886-1951 yılları arasında yaşamış olan Mirza Muhammed Taki Melikü’ş-şuara Bahar ile 1873-1936 yılları arasında yaşamış Mehmet Âkif Ersoy’un siyasi ve edebi hayat serüvenleri şiirleriyle paralel gitmiştir. Kendilerini I. Dünya Savaşının ortasında bulan bu iki ülkenin içinde bulunduğu siyasi, sosyal ve iktisadi durum şair ve aydınlarını özgürlük için mücadele etmeye sevk etmiştir. Söz konusu şairler ülkelerinde hâkim olan baskı ve işgaller karşısında halklarına kendi tarih, kültür ve medeniyet değerleri hakkında bilinçlendirmeyi hedef edinmişlerdir. Bu çalışmada her iki ülkenin edebiyat alanında fikirleri ve edebi kişilikleri ile adlarını edebiyat tarihlerine yazdıran iki milli şair, karşılaştırmalı bir şekilde yaşadıkları dönemin özellikleri üzerinden ele alınırken, edebi eserlerinin yazarlarının hikâyesine bağlı, hayat hikâyesinin ürünü olduğuna inanılan Pozitivist İnceleme Yöntemine göre değerlendirilecektir

Şarkı Sözlerinden Hareketle Dilde Bağdaşıklık Sorunları

İbrahim KARAHANCI — 2026-07-16

Dil çalışmalarının belirli bir düzeye erişmesinde metin incelemelerinin yeri önemlidir. Cümle üstü birimleri merkezine alan metin dil bilimi, şu ölçütler çerçevesinde çalışmalarını yürütür: bağdaşıklık, tutarlılık, niyetlilik (amaçlılık), metin içi ilişki (metinler arasılık), bilgi vericilik (bilgilendiricilik), benimsenirlik (ikna edicilik, kabul edilebilirlik) ve durumsallık. Bunlardan bağdaşıklık ve tutarlılık diğerlerine göre daha yaygın uygulanır. Popüler kültür ve günlük yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biri haline gelen şarkıların, bir metnin üretilme amacına uyması ve kendi aracılığıyla aktarılmak istenen iletinin doğru kavranabilmesi için oldukça önemli olan bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleriyle değerlendirildiğinde gözle görülür bir dil kirliliği barındırdıkları ortaya çıkar. Sesli ve görüntülü kitle iletişim araçları sayesinde şarkıların inanılması güç bir hızla yayılması; bilinçsiz tüketim nedeniyle üretimin sınırlarının zorlanmasıyla üretim-tüketim dengesinin tüketim lehine bozulması; kendini şarkının ritmine kaptıran dinleyicinin de farkına varmadan dil yanlışlığını benimseyip taklit yoluyla geliştirdiği diline yeni yeni kurallar / kuralsızlıklar katması, pek çok alanda olduğu gibi şarkı sözlerinde de dil kirliliğini artırdığını düşündürmektedir. Doğru iletişim kurulmasında vazgeçilmez bir unsur olan dilin günlük yaşamda sıkça karşılaşılan sorunlarını -örneğin şarkı sözlerindeki dil kirliliği- önemsememek ya da bir şekilde geçiştirmek doğru ve kalıcı bir çözüm değildir. Çözüm, dilin doğasından getirdiği kurallar çerçevesinde belli bir bilgi birikiminin ürünü olan bilimsel verilerde gizlidir.

Mecmūʿatüʿṣ-Ṣanāyiʿ ve Dil Özellikleri

Serdal KARA — 2026-07-16

Çalışmamızın konusu 17. yüzyılda Farsçadan Türkçeye tercüme edilen “Mecmÿèatüéã-äanÀyiè” adlı eserdir. Eser farklı alanlarla ilgili konuları ihtiva etmesi bakımından oldukça önemlidir. Çünkü bir dilin tarih içindeki gelişimini ortaya koyabilmek, farklı alanlarda yazılmış ve değişik dönemlerine ait eserlerin incelenmesi ile mümkün olabilmektedir. İncelemeye esas aldığımız eser de bu yönüyle önem taşımaktadır. Bu tür yazma eserlerin az sayıda olması da eserin önemini arttırmaktadır. Ayrıca eserin birden fazla nüshasının bulunması ve bu nüshaların farklı zamanlarda istinsah edilmesi eserin gördüğü ilgiyi göstermesi bakımından da ayrı bir değere sahiptir. Bunun yanı sıra eserde farklı alanlarla ilgili terimlerin yer alması da Türkçenin bu alanlardaki durumunu göstermesi bakımından ayrı bir önem taşımaktadır. Çalışmamızın giriş bölümünde eserin yazarı ve yazılış tarihi ile mütercimi ve müstensihleri hakkında bilgi verilmeye çalışılmış, daha sonra eserin konusu ve bölümleri üzerinde durulmuştur. Eserin adı ve yazılış amacı ile ilgili bilgiler ise nüshalardan hareketle verilmiştir. Bu bilgiler sonrası eserin nüshaları tek tek ele alınarak nüshalar hakkında ayrıntılı bilgi verilmeye çalışılmıştır. Giriş bölümünde verilen bu bilgiler sonrası eserin başlıca dil özellikleri ile günümüz Türkçesinden farklı olan kullanımları ortaya konulmaya çalışılmış ve son olarak da bu incelemeler sonrası elde edilen bulgulardan hareketle değerlendirmeler yapılmıştır.

Kavram Sözlükleriyle İlgili Terminoloji Üzerine

Pelin KOCAPINAR — 2026-07-16

Türk dilinde kavram sözlükleri; adbilimsel sözlükler, düzensel sözlükler, sistematik sözlükler, konusal sözlükler, konu tasnifli sözlükler, tematik sözlükler gibi farklı şekillerde adlandırılırken yabancı dillerde de çeşitli terimlerle karşılanmaktadır. Anlamına göre düzenlenen sözlükler olarak da değerlendirilen bu tür sözlükler, alfabetik olmayan (non-alphabetical), kavramsal (conceptual), ideografik (ideographic), ideolojik (ideological), nosyonal (notional), onomasiolojik (onomasiological), semantik (semantic), sistematik (systematic), tematik (thematic), konusal (topical) sözlük veya thesaurus, leksikon (lexicon) gibi adlarla yabancı dillerde karşılık bulmaktadır. Söz konusu sözlüklerle ilgili terim çokluğu, özellikle bu alanda çalışma yapmak isteyen araştırmacılar için de istenilen bilgiye ulaşma açısından bazı sıkıntılara sebep olmaktadır. Bu makalede, özellikle yabancı kaynaklardan yararlanılarak hangi ülkelerde hangi terimin daha yaygın olarak kullanıldığı, bu sözlüklere bu adların veriliş sebepleri belirtilmiştir. Kavram sözlükleriyle ilgili meydana gelen terim karmaşası yanında bu sözlüklerin çeşitlere ayrılması konusunda da farklı görüşlerin olması, ayrı bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Kavramdan veya anlamdan kelimeye doğru giden, alfabetik olmayan ve çeşitli adlarla anılan kavram sözlüklerinin, oluşturulmasındaki bazı farklı yöntemler düşünülerek kimi sözlük bilimciler tarafından çeşitlere veya alt bölümlere ayrılıp buna göre adlandırıldığı da görülmüştür. Yazıda bu görüşler de ele alınıp değerlendirmeler yapılmış ve çeşitlere ayrılan söz konusu sözlükler arasında ne gibi farkların olduğuna da kısaca değinilmiştir. Sonuç bölümünde ise Türk dilinde yaygın şekilde görülen terim karmaşasının yaşanmaması için kavram sözlüğü teriminin neden tercih edildiği açıklanarak konu aydınlatılmaya çalışılmıştır.

Türkçe Literatürde Çeviribilim Alanını Belirten Terim(ler) ve Bu Terim(ler)in Kapsamları Üzerine Bir Değerlendirme

Şaban KÖKTÜRK, Cem ODACIOĞLU , Nazan Müge UYSAL — 2026-07-16

Çeviri tarihi ile ilgili çalışmalar, çevirinin düzenli ve sistemli bir şekilde yapıldığı ve çeviri eyleminde kuramsal tohumların atıldığı ilk dönemin Antik Roma dönemi olduğunu göstermektedir. Bir sorunsal olarak antik çağdan bu yana incelenen çeviri, bilimsel bir perspektifle ilk olarak dilbilimin bir alt disiplini olarak incelenmiş, 1970’li yıllardan sonra ise bağımsız bir disiplin olarak kabul edilmeye başlamıştır. İnceleme konusu, insana, kültüre, dile özgü böylesine karmaşık bir doğaya sahip olan bir disiplin için kesin sınırların çizilmesi ve genel geçer kuralların koyulması zordur. Ancak bilimsel çalışmaların sürdürüldüğü disiplinlerde kavramların içeriklerine ilişkin bir uzlaşmanın olması gerektiği de aşikârdır. Ülkemizde bu bilimsel çalışma alanının genel adının kullanımı açısından bu alanda faaliyet gösteren akademisyenlerin söylemleri incelendiğinde bir tutarlılık bulunduğu söylenebilir, ancak kavramın altının ne ile doldurulduğu hususunda tam bir ortak kabulün olmadığı görülmektedir. Ülkemizde kavramların altının ne ile doldurulduğu hususunda görülen bu farklılıklar alanda egemen olan farklı ekollerin epistemolojik yaklaşım farklılıklarıyla ilgili olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, bu çalışmada, öncelikle Alman ve Anglosakson ekollerinin çeviri disiplinini hangi terimle ifade ettiği ve terimin altını ne ile doldurduğu hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra, ülkemizdeki akademisyenlerin çeviri alanına bakış açıları ve alan adı ile ilgili kullandıkları terimler ve terimlerin altını ne ile doldurdukları bir söylem analiziyle gösterilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, çeviri alanını belirten terim(ler)in arama motorlarında hangi çeşitlilikle kullanıldığını ve yaygın olarak tercih edilen terimleri içeren Google Trends Arama hacimleri ile ilgili bilgiler de sunulmuştur.

Şeyh Ahmed İlâhî Ve Pend-Nâme’si

Esra KURU — 2026-07-16

İnsanları iyiye, doğruya ve güzele yöneltmek; topluma faydalı, ahlâklı bireyler yetişmesini sağlamak amacıyla kaleme alınan eserlere nasihat-nâme, pend-nâme, öğüt-nâme vb. adlar verilir. Okuyanları ahlâkî ve sosyal açıdan kemale ulaştırmayı amaçlayan ve böylece örnek şahıs, olgun insan tipini yetiştirmeyi gaye edinen pend-nâmeler didaktik eserler arasında yer alırlar. Pend-nâmeler manzum, mensur veya manzum-mensur karışık şekilde meydana getirilmiş olup; okuyanın eserden didaktikî mahiyette dersler çıkarması maksadıyla sade, anlaşılır bir dille yazılmışlardır. Türk edebiyatında ilk örneklerini atasözü ve deyimlerin teşkil ettiği pend-nâmeler; komşu hakkından zinâya, evlât sevgisinden riyâya kadar birçok konu hakkında kaleme alınmışlardır. XV. yüzyıl Fatih Sultan Mehmed devri şairlerinden, Şeyh Ahmed İlâhî de mesnevî nazım şekliyle 45 beyitlik bir pend-nâme kaleme almıştır. 45 beyti hâvi olan eserde müellif, ârifler ve mürşid-i kâmiller üzerinden insanlara pend ü nasihatte bulunmuştur. Genel manada toplum içinde uyumlu bir insan modelini hedef alan İlâhî, bu model vasıtasıyla nasihatlerini beyan eder. İnsanları iyiye ve doğruya sevk edici ilâhî emirleri aktarmaya çalışan müellif, toplumun her ferdini kucaklayıcı bir davranış modeli de çizmeye gayret eder. Devrin padişahına sunulan bu eserde müellif, her üç dilin imkânlarından da istifade etmeye çalışmıştır. Bu makalede pend-nâme nazım şekli, Şeyh Ahmed İlâhî’nin hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri üzerinde durulduktan sonra, söz konusu pend-nâmenin transkribe edilmiş metni, şekil ve muhteva özellikleri açısından incelenecektir. Ayrıca, Arapça kısımların da transkribi yapılarak, bu bölümlerin genel manada ne ifade ettiği dipnotta gösterilecektir.

Dede Korkut Hikâyelerinde Eski Türkçenin İzleri

Serhat KÜÇÜK — 2026-07-16

Dede Korkut Hikâyeleri, Eski Anadolu Türkçesinin önemli eserlerindendir. Oğuzca’nın bilinen en eski yazı dili olan Eski Anadolu Türkçesi, aynı zamanda gösterdiği fonetik özellikler bakımından da Orta Türkçeden Osmanlıcaya geçişte köprü vazifesi görmektedir. Bundan dolayı Eski Anadolu Türkçesi döneminde Eski Türkçe ve Orta Türkçedeki pek çok unsur arkaik olarak barındırılmaktadır, bu unsurların bir kısmı ya aynı biçimde ya da fonetik değişmelere uğrayarak Osmanlıca ve Türkiye Türkçesinde devam ederken, bir kısmı da bu dönemden sonra özellikle edebi dilde kullanımdan düşmüştür. Ancak hemen şunu da belirtmeliyiz ki Eski Türkçe ve Orta Türkçedeki bazı kelime veya gramatikal unsurlar Eski Anadolu Türkçesinden sonra edebi dilde kullanılmazken, Anadolu halk şivelerinde varlıklarını sürdürmüştür. Anadolu halk şivelerini derlemeye yönelik şimdiye kadar yapılmış veya yapılacak olan çalışmalar saklanan bu unsurları ortaya çıkartmada çok önemlidir. Pek çok üniversitemizin Türkoloji bölümlerinde Anadolu halk şivelerinin derlenmesine yönelik çalışmaların artarak devam etmesi bu yönde olumlu bir gelişmedir. Dede Korkut Hikâyelerinin önemi sadece Eski Anadolu Türkçesine ait yazılı edebi eser olmasından ziyade, oluşumu çok daha eski zamanlarda başlamış ve uzun yıllar halk arasında söylenile gelen bu hikâyelerin halk şivesinden derlenerek yazıya aktarılmasıdır. Bundan dolayıdır ki bu eser arkaik unsurları saklaması bakımından diğer Eski Anadolu Türkçesi eserlerinden çok daha ehemmiyetlidir.

Osmanlı Alfabesiyle Bir Başka Dilin Yazımı: Rumca Örneği

Gökhan ÖLKER — 2026-07-16

Oğuz Türkçesinin, Azerbaycan Türkçesi ile birlikte ikinci devresini meydana getiren Osmanlı Türkçesi, Arap alfabesine dayanan ve otuz bir harften oluşan Osmanlı alfabesi ile yazıya aktarılmaktadır. Ancak Osmanlı alfabesi hiçbir zaman Türkçeyi tam anlamıyla karşılayamamıştır. Bilhassa ünlü sistemindeki yetersizlik ve aynı ses için gereğinden fazla harf kalabalığı bu alfabenin öğrenimini ve öğretimini her zaman zorlaştırmıştır. Tanzimat ile başlayan alfabe tartışmaları günümüzde dahi hâlâ sürmektedir. İç ve dış etkenlerden dolayı alfabe üzerinde yapılan veya yapılmaya çalışılan değişiklikler bu tartışmaların daha uzun bir süre devam edeceğini göstermektedir. Biz günümüzdeki tartışmaları bir kenara bırakarak Osmanlı alfabesi üzerindeki tartışmalara farklı bir pencereden bakmak istiyoruz. Osmanlı alfabesinin ünlü sisteminin zayıf olduğu ve bir ünsüz ses için gereğinden fazla harf bulunduğu eleştirilerinin bir noktada sağlamasını yapmak için aynı alfabenin farklı bir dile uygulanmasını ele alıp inceleyeceğiz. Bu araştırma Osmanlı devleti sınırları içerisinde Türkçeden sonra belki de en çok konuşulan dil olan Rumca üzerine olacaktır. Bunun yanı sıra Osmanlı devleti sınırları içerisinde Osmanlı alfabesiyle kaleme alınmış Rumca metinler için okuma anahtarı da ortaya konmuş olacaktır. Önce Osmanlı devleti içerisindeki Rumlar ve Rumca eğitimi üzerinde durulacaktır. Daha sonra on dokuzuncu yüzyılda Osmanlı alfabesiyle kaleme alınmış bir ders kitabı ile dört manzum sözlük ayrıntılı olarak ele alınıp Rumca kelimelerin nasıl yazıldığı ve Rum harflerinin Osmanlı alfabesiyle nasıl karşılandığı ortaya konulacaktır. Bu arada da Osmanlı alfabesinin Rumca harfleri karşılamadaki yeterliliği tespit edilecektir.

"Yalnızlık" Ve "Yalan" Bağlamında Kurgulanan Üç Roman Kahramanı: Fahim Bey, Samim Ve Hayri İrdal

Recai ÖZCAN — 2026-07-16

Edebiyat, toplumun siyasi, sosyal, ekonomik alanlarda karşı karşıya kaldığı problemleri farklı türlerle, farklı biçimlerde yansıtır. Türkiye’de 1930’lu yıllarda yoğunlaşan eski-yeni tartışmalarının ortasında kalan, zihnindeki yeni hayat arzusunu romanlarında kurmaya çalışan yazar, kimi zaman toplumcu gerçekçi bir yol izlemiş kimi zaman da birey psikolojisini öne çıkararak, bireyin gelenek karşısındaki duruşunu, toplumla çatışmasını anlatma yoluna gitmiştir. Modern hayatla birlikte bireyin karşı karşıya kaldığı bir problem olarak ortaya çıkan “yalnızlık” ve “yabancılaşma” gibi hâller, romanımızda ilk kez Cumhuriyet’in kuruluşunu izleyen yıllarda, psikolojinin ve psikanalizin kavramları da kullanılarak yoğun biçimde işlenmiştir. Modern hayatın büyük bir sorun olarak gündeme getirdiği bireyin yalnızlığı, edebi eserlere de yansımış, bazı roman kahramanlarının “yeni dünya” arayışına zemin hazırlamıştır. Bu arayış, Fahim Bey ve Biz romanında olduğu gibi, bireyin kendi iç dünyasına yönelmesi ya da Yalnızız romanındaki gibi Simerenya tarzı “ütopik” bir dünya tasavvuru biçiminde ortaya koyulurken; Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanında olduğu şekliyle, bireyin, içinde olmaktan çoğu zaman zevk aldığı, gerçekle hayal arasında var olan “büyülü” bir dünya hâline gelmiştir. Buna bağlı olarak bu yazıda “yalnızlık” ve “yalan” kavramlarının Fahim Bey ve Biz, Yalnızız ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı romanlardaki görünümleri; yazarlarının ve roman kahramanlarının bu kavramlara yükledikleri anlamlar ve bunların birbiriyle ilişkileri ele alınmıştır.

Bozkırın Üzerine Doğan Güneş: “Bozkırın Sırrı Türk Peygamber”

Mehmet ÖZDEMİR — 2026-07-16

Bu makalede; dini, sosyal, siyasi, kültürel vb. gibi pek çok konuda Orta Asya coğrafyasını konu edinen “Bozkırın Sırrı Türk Peygamber” romanı halkbilimi açısından değerlendirilmektedir. Türk edebiyatında kültür temalı romanın tarihi gelişimi düşünüldüğünde, gelenek ve görenekleri, köy yaşamını yani kültürü konu edinen ilk romanlar, ilk köy romanı mevzusunu ortaya çıkarmıştır. Pek çok konuda ilklerin yaşandığı bu dönemlerde “köy” teması da yazarların Anadolu’ya yönelişinde zengin sunumlar bulmuştur. Köy edebiyatının/köy romanının temellerinin atıldığı o günlerden bugünlere roman -her ne kadar batılı bir tür olarak değerlendirilse de- zengin anlatımlar ve örneklerle Türk kültür dairesinde kendisine özel bir yer edinmiştir. Bozkırın Sırrı Türk Peygamber romanı, önceki örneklerinde büyükşehirlerden/İstanbul köy yaşamına olan yönelişin, Anadolu’dan Orta Asya’ya yani Anadolulu bir yazarın gözünden Orta Asya’dan Anadolu’ya açılan bir penceresi olmuştur. Romanda aranan Anadolu değildir, bugün Anadolu’da sahip olunan mirasın hazırlanışıdır. Bu bağlamda romanda halkbilimi açısından Anadolu’ya ulaşılmaya çalışılmıştır. Bozkır, bugünkü Türk kültürünün doğuş havzasıdır. Millet olmayı, devlet olmayı ve her türlü üretimi burada öğrenen Türkler, pek çok nedene bağlı olarak bu birikimi Anadolu topraklarına ulaştırmışlardır. Bugün Anadolu’da görülen geleneklerin pek çoğunun Orta Asya kökenli oluşu, Türk kültürünün bu bölgeden çeşitli coğrafyalara yayılmasıyla ilgilidir. Bir bozkır romanı olan eser, Orta Asya geleneklerinin zengin örneklerini sunar. Bu yönüyle değerlendirildiğinde romanın önemi daha net olarak anlaşılmaktadır.

Türkiye Türkçesi Ağızlarında Ön Ses /y-/ Türemesi

Fatih ÖZEK — 2026-07-16

Bir ses hadisesi olarak türeme, asıl kelimede olmadığı halde, kelime başında veya içinde türeyen ses olarak tanımlanır. Ses türemelerinin sebepleri çeşitlidir. Ancak genel olarak seslerin birbirleriyle etkileşimi ve söyleyiş kolaylığı ile meydana gelir. Ön ses /y-/ türemesi Türkçede bilinen, çokça örnekleri olan bir ses olayıdır. Daha çok /ı/ ve /i/; nadiren diğer ünlülerin önlerinde türeyen /y-/ ile ilgili örneklere Türkçenin ilk yazılı kaynaklarında rastlanılır: AT *i-, id- ‘göndermek’ > Kök. yıd- ; ETT yid- (Krş. Krh. id- (DLT); Yak. it-); AT *alppagut ~ ilpagut, Kök. yılpagut ‘yiğitler, alpler” Talat Tekin’in “Türk Dillerinde Ön Sesde y- Türemesi” adlı çalışması /y-/ türemesinin Türkçenin daha sonraki tüm tarihî ve çağdaş lehçelerinde de görüldüğünü ortaya koymuştur. Ön ses /y-/ türemesinin Türkiye Türkçesi ağızlarında da örnekleri vardır. Çalışmanın ilk amacı bu örnekleri listeleyebilmektir. Bir ön çalışma ile yiye “sahip”, yirinti “çatlak”, yiri “iri”, yılgın “serap”, yacanmak/yecanmak “korkmak, ürkmek, çekinmek”, yuhu “uyku”, yüvez “üvez”, yiz “iz”, yığlamak “ağlamak”, yeri “utanmaz”, yege/yige “eğe”, yendürmek “indirmek”, yaldatmak “aldatmak” vb. ve yıbrıh (Ar.) “ibrik”, yırgat (Rum.) ırgat, yesir (Ar.) “esir” vb. gibi alıntı kelimelerde ön ses /y-/ türemesi tespit edilebilmiştir. Çalışmanın ikinci amacı ise bu türemelerin sebeplerini bulmaktır. İlk bakışta ön ses /y-/ türemesinin şu üç durumda ortaya çıktığını söylenebilir: 1. Uzun ünlülerin kısalmasıyla 2. Sandhi türemelerle 3. Söz başı zayıf/vurgusuz ünlülerin ses değerlerinin korunmasıyla Çalışma bu ilk tespitlerden hareketle Türkiye Türkçesi ağızlarındaki /y-/ türemesi örneklerini listelemeyi ve türemenin sebeplerini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Avustralya’da İlkokul Düzeyindeki Türk Öğrencilerin Ana Dil Ediniminde Aile Ve Okul Etkileşimi

Hatice PARLAK, Fatma ALKAN — 2026-07-16

Dil edinimi belirli bir çizgi dahilinde gerçekleşir ve doğal bir süreç içerisinde bir önceki nesilden miras alınır. Çocukların dil edinimleri, dil ile iç içe olmalarına ve etraflarındaki insanlarla o dilde etkilişeme geçmelerine bağlıdır. Dil edinimi, çocuklarda fiziksel, sosyal ve kavramsal gelişimin doğal bir süreci olarak gerçekleşir. Çocuklar 6-7 yaşına gelmeden önce dil ile iç içe olmazlarsa yani o dili günlük hayatlarında kullanmazlarsa, dil edinimi gerçekleşemeyebilir. Dilin akademik düzeyde de kazanılabilmesi için çocukların eğitim hayatında yer alması gerekir. Dilin hem evde hem de okulda kullanım alanına sahip olması öğrencilerin dile karşı olumlu yaklaşımlarını sağlar. Bu da çocukların dil becerilerinin güçlendirilmesine olanak tanır. Ailenin ana dile yaklaşım tarzı, çocukların ana dillerine karşı tutumlarını da belirler. Bir çocuğun ana dil gelişimi, aile ve okul dayanışmasını gerektirir. Bunun için okulda verilen ana dil eğitimi, evde aileler tarafından da desteklenmelidir. Avustralya’nın Viktorya eyaletinde yaşayan 4-11 yaş aralığındaki öğrencileri kapsayan bu araştırmayla, iki dilli çocukların Türkçe ve İngilizceyi kullanma oranları, ailelerin çocuklarının ana dil edinimi üzerindeki etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Nitel araştırma yöntemi esas alınarak uygulanan bu çalışmada, ilkokul düzeyindeki öğrencilerden veriler toplanmış ve toplanan bu veriler, betimsel analiz ve içerik analizi tekniğinden faydalanılarak çözümlenmiştir. Tablo ve grafiklerle desteklenen verilerin açıklanması, ilişkilendirilmesi ve anlamlandırılması aşamasında-yapılan yorumların daha nitelikli olması amacıyla- veriler arasındaki neden sonuç ilişkilerinin belirlenmesine özen gösterilmiştir.

Fenâfillâh Mertebesinden Bekâbillâh Makamına Mevlânâ’da İlahî Aşk

Yakup POYRAZ — 2026-07-16

Mevlânâ Celâleddin-i Rumî, ülkemiz topraklarında on üçüncü yüzyılda yaşamış bir şair ve düşünce insanı olarak sadece ülkemizde değil, dünyanın pek çok ülkesindeki insanlar için dün olduğu gibi bugün de önemli bir değere sahiptir. Mevlânâ düşüncesinde, Allah’a duyulan sevginin yani ilahi aşkın çözümlemesi günümüze dek yerli ve yabancı pek çok araştırmacının dikkatini çekmiş, bu sebeple de ilahi aşk çerçevesinde Mevlânâ, pek çok araştırmaya konu olmuştur. Mevlânâ’nın yaşamı ve Mevlânâ’nın Mevlânâ olmasına giden yoldaki yoldaşı Şems-i Tebrizî ile olan alakası yaşadığı dönemde pek çok tartışmaya neden olmuştur. Bu tartışmaların kökeni, insanların sahip oldukları bilginin sadece kendi akılları tarafından algılanıp yorumlanabiliyor olmasına dayanmaktadır. Bu doğrultuda Mevlânâ’nın “Testide ne varsa dışına o sızar” veya “Yay kötü oldu mu ok eğri gider” sözleri tam olarak bu gerçeği ifade etmektedir. Mevlânâ hakkında hem o dönemde hem de günümüzde şüpheci sorular ve yapılan tartışmalar sadece Şems ile ilgili değildir. Onun sahip olduğu inancı, yani ilahi aşkı ve Allah sevgisinin Onda ulaştığı mertebe ile bu mertebenin onun inancındaki yeri arasındaki ilişki de sürekli olarak sorgulanmıştır. Hakikat şudur ki, kalbindeki Hakk aşkını “Ben ol ki bilesin” ile ifade etmesi, esasen tüm soruların cevabını teşkil etmektedir. Bu çalışmada aşkın, her kişide farklı tezahür eden “aşkın” hali Mevlânâ çerçevesinde incelenmiş ve ondaki aşkın izahı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Disiplinlerarası Materyal Geliştirme Sürecinin Türkçe Öğretmen Adaylarının Öğretim Tasarımı Başarılarına Ve Üstbilişsel Farkındalıklarına Etkisi

Oğuzhan SEVİM — 2026-07-16

Bu araştırmanın amacı disiplinlerarası materyal geliştirme sürecinin Türkçe öğretmen adaylarının öğretim tasarımı başarılarına, üstbilişsel farkındalıklarına ve öğrenme sürecine yönelik görüşlerine etkisini incelemektir. Bu amaca uygun olarak ön test - son test kontrol gruplu yarı deneysel desen uygulanmıştır. Araştırma, 2013-2014 bahar döneminde Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü 2. sınıflarında Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme (ÖTMG) dersini alan 85 öğrenci ile Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) Bölümü 2. sınıfta Öğretim Tasarımı dersini alan 52 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu 137 öğrenciden oluşmuştur. Araştırmanın verileri Öğretim Tasarımı Başarı Testi, Üstbilişsel Farkındalık Envanteri ve Öğrenme Sürecine Yönelik Görüşme Formu ile toplanmıştır. Nicel veri toplama araçları hem deney hem de kontrol grubunda araştırma öncesi ve sonrasında uygulanmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizinde SPSS 18.0 paket programı kullanılmıştır. Bu doğrultuda, verilerin çözümlenmesinde bağımsız gruplar t-testi ve bağımlı gruplar t-testi kullanılmıştır. Nitel verilerin çözümlenmesinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. 11 hafta süren deneysel uygulama sürecinde dersler deney grubunda disiplinlerarası materyal geliştirme etkinlikleriyle, kontrol grubunda ise mevcut öğretim programında yer alan etkinliklerle işlenmiştir. Araştırmanın sonunda öğretim tasarımı açısından kontrol ve deney grubu öğrencileri arasında anlamlı bir fark bulunamazken üstbilişsel farkındalık açısından anlamlı bir fark bulunmuştur. Ayrıca Öğrenme Sürecine Yönelik Görüşme Formu ile elde edilen nitel verilerin nicel verileri desteklediği anlaşılmıştır.

Batı Kaynaklı Kategorik Yazınsal Argümanların Nesnellik Sorunu Ve Bunların Bazı Metin Türlerindeki Karşılıkları Üzerine

Selim SOMUNCU — 2026-07-16

Bu makale, Batı merkezli çalışan bazı şarkiyatçı kültür insanlarının ürettiği “Üçüncü Dünya Edebiyatı” ve “Ulusal Alegori” gibi yazınsal argümanlara yönelik bir değerlendirmeyi içermektedir. Bu bağlamda söz konusu argümanların üretildiği Batı medeniyetinin edebiyat algısının nesnellik düzeyini, Batılı bazı temel yazınsal metinlerin ve Batı merkezli edebiyat ödüllerinin politik boyutu üzerinden eleştirel olarak irdelemektedir. Bu bağlamda makale, yukarıda adı geçen argümanların ne amaçla üretildiğini, bunların Türk romanında bir karşılığı olup olmadığını tartışmaktadır. Bu yazının amacı Üçüncü Dünyanın tamamına ilişkin genellemeler yapmak değil, sadece Türk edebiyatını dolaylı ya da doğrudan “Üçüncü Dünya Edebiyatı”na dâhil eden bakış açılarının doğruluğuna ilişkin bir tespit yapmaktır.

Mehmet Fennî ve Tuhfetü’l-İhvân İsimli Şükûfe-nâmesi

Fatih SONA — 2026-07-16

Şükûfe-nâmeler, çiçekler ve çiçek yetiştirenler hakkında bilgi veren eserlerdir. Bu eserlerde Osmanlı çiçek kültürü hakkında bilgilere ulaşabiliriz. Çiçek sevgisi Osmanlılar’da yaygın bir heves olmuştur. Çiçek bir ticaret malı değil, bir gönül işi olmuştur. Çiçekleri yetiştiren insanlar, yetiştirdikleri çiçeklerinin adlarıyla nam kazanmışlardır. Bu çiçeklerden birisi de laledir. Lale, soğanlı ve otsu bir bitkinin adıdır. Çiçekleri bir sap üzerinde olup, kırmızı, sarı ve beyaz renkli olabilir. Bazı dönemler lale merakı çok artmıştır. İstanbul’daki lale merakı arttıkça, imparatorluğun çeşitli yerlerinden ve diğer ülkelerden bu şehre lale tohumları getirilmiştir. Girid Adası’ndan dahi İstanbul’a lale getirilmiştir. Çiçek meraklılarından biri Fennî Mehmed Çelebi’dir. Mehmed Fennî bazı kaynaklara göre M. 1708’de bazı kaynaklara göre ise M. 1715 tarihinde vefat etmiştir. Rumelihisarı’ndaki Kayalar Mezarlığı’na defnedilmiştir. Mehmed Fennî’nin eserlerinden biri Tuhfetü’l-İhvan isimli şükûfe-nâmesidir. Şair bu eserinin yanında iyi bir çiçek yetiştiricisidir. Şair, bu eseri yazmaya İbrahim Hanzade Mehmed Bey’in teşvikiyle başlamış ve laleleri anlatan bir kitap yazmıştır. Şair, bu eserinde o dönemdeki bazı çiçeklerin değerleri hakkında bilgi vermektedir. Lale ve özellikle Girid lalesi çok değerlidir. Eserde, o dönemdeki lale yetiştiricilerinin adlarını buluyoruz. Mehmed Bey, Rüştü Efendinin, Habib Bey, Himmet Efendi, Hacı Ahmed, Yıldız Çelebi bunlardan bazılarıdır. Bunun yanında o dönemdeki bazı lalelerin isimlerini de buluyoruz. Bî-mânend, semen-sîmâ, müsellem-i âlem, mihr-i münîr, la’l-i bedahşan, mülûkî ve nâdir bunlardan birkaçıdır. Bu makalede Fennî Mehmed Çelebi’nin Tuhfetü’l-İhvânı incelenmiş sonra da eserin tenkitli metni verilmiştir.

Oğuz Atay’ın Başlıca Eserlerinde Birer Sosyal Kusur Olarak Aile ve Evlilik Kurumları

Yiğit SÜMBÜL — 2026-07-16

Yedi yıllık kısa edebî kariyerine rağmen, Oğuz Atay Türkçe’yi kullanmadaki ustalığı ve 20. yüzyılın ikinci yarısındaki okurlara oldukça yabancı olan tekniğiyle kendisini modernist ve post modernist Türk edebiyatının öncüleri arasına koymayı başarmıştır. Batı edebiyatının ünlü modernist yazarlarından James Joyce, Marcel Proust, Vladimir Nabokov ve Fyodor Dostoyevski gibi isimlerden oldukça etkilenmiş olan Oğuz Atay eserlerinde çağdaş Türk aydınlarının arada kalmışlık, hiçlik gibi duygularıyla varoluşsal anlam arayışlarını ve bu sürecin sonucundaki toplumdan soyutlanmalarını, başka bir deyişle tutunamamalarını zamanının kaotik sosyal ve politik atmosferi ışığında yansıtmaktadır. Oğuz Atay’ın aydınları genellikle geleneksel sosyal ve politik kurumlara ve halkın uluslarının geri kalmışlığına karşı gözlerini kapatmış olmasına karşı büyük bir sorumluluk ve suçluluk duygusuyla baş kaldırmaktadır. Atay’ın eleştirdiği sosyal oluşumlar arasında geleneksel aile ve evlilik gibi müesseseler en başlarda gelmektedir. Ona göre bu sosyal zorunluluklar aydın bireyin, -ki bu aydın birey yazarın metinlerinde her zaman bir erkektir- omzunda bir yüktür ve bu yük onun ulusun kurtarıcısı olarak sahip olduğu yetenekleri ve potansiyellerini köreltmektedir. Bu bağlamda, Atay’ın aydın karakterleri ‘tutunamama’ erdemine ulaşabilmek için ilk olarak kendilerini aileleri ve evlilikleri ile ilgili yükümlülüklerden soyutlamak zorundadır. Yazarın başlıca eserlerinde de görüleceği gibi, her aydın karakter daha büyük hedeflere ulaşabilmek için ilk başta bu gibi sosyal müesseselere savaş ilan etmiştir.

Türkçede Para Birimleriyle İlgili Deyimler Ve Bunların Anlam Bilimsel Karşılaştırılması

Erdal ŞAHİN — 2026-07-16

Deyim, gerçek anlamından farklı anlamı olan ve en az iki sözcükten oluşan sözcük öbeğidir. Deyimler, dilinde oluştukları halkın geçmişi, yaşam biçimi, gelenekleri, görenekleri ve başka maddi ya da manevi değerleriyle ilgili izler taşır. Geçmişteki kültüre ait bazı unsurları ifade eden sözcük ve sözcük öbekleri, bugün o kültür yaşanmadığı hâlde, deyimlerde diğer sözcük veya sözcük öbekleriyle birlikte çeşitli kavramları ifade etmek üzere kalıplaşmış olarak bulunabilmektedir. Dilimizde de pek çok deyimin kuruluşunda geçmişten bugüne kadar kullanılan pek çok para birimi yer almıştır. Türkçede para birimlerinden sadece ‘akçe’, ‘kuruş’, ‘mangır’, ‘metelik’, ‘para’ ve ‘pul’ ile ilgili deyimler yapılmıştır. Yüzyıllardır para basan ve kullanan Türklerin deyimlerinde bu sözcükler, deyimi oluşturan diğer sözcüklerle türlü biçimlerde kalıplaşarak aynı ya da birbirinden farklı birçok kavramın ifadesi için kullanılmıştır. Türkçede para birimlerinin yer aldığı toplam 54 deyim tespit edilmiştir. Türlü biçimlerdeki bu deyimlerde yoğunlukla ‘değersiz, kıymetsiz’; ‘değersiz olmak, kıymetsiz olmak, değersizleşmek’; ‘değersiz etmek, değersizleştirmek’; ‘değer vermemek’; ‘yoksul, parasız’; ‘yoksul olmak, parasız olmak”; ‘çok para kazanmak’; ‘bir mesele üzerinde yerli yersiz fikir yürütme’ kavramları ifade edilmiştir. Çalışmada para birimleriyle ilgili deyimler, özellikle anlam yönünden karşılaştırılarak incelenmiştir.

Yapı Bakımından Tümce Türleri ve Yan Tümce

İbrahim TOSUN, Ali KOÇ — 2026-07-16

Dilde yargı birimleri olarak bilinen tümceler öğelerinin yerleri bakımından dilden dile farklılı kurulsalar da, bu kuruluş içerisinde yer alan öğeleri bakımından benzerdirler. Bu nedenle her dilde tümcelerin tanımı, işlev ve görevleri aynıdır. Bu aynılıktan dolayı tümce sınıflandırmaları ve çözümlemelerinde göz önüne alınan kıstaslar bütün dillerdeki tümcelere uygulanabilecek evrensel bir nitelik kazanmaktadır. Dilledeki bu genel, evrensel özellikler tümce çözümlemelerinde belirli yöntemlerin ortaya çıkmasını ve kuramsallaşmasını sağlamıştır. Naom Çomsky’nin ‘Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramı’ tümcenin ve diğer dilbilgisel kategorilerin bütün dillerde benzer olma özelliğine, evrenselliğine dayanmaktadır. Türkçede tümce konusu üzerine bugüne kadar epeyce önemli çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların çoğu, tümce türleri ve tümcenin sentaktik düzeniyle ilgili olmakla birlikte bazıları Türkçenin genel gramerini ele almış ve tümceye de yer vermişlerdir. Çalışmaların çokluğuna rağmen Türkçedeki tümce konusu bütün yönleriyle henüz tam bir açıklığa kavuşturulamamıştır. Özellikle yapı bakımından tümceler ve bu alanı oluşturan terimler üzerinde tam bir birlik sağlanamamıştır. Bu alanın en tartışmalı konuları eylemsilerle kurulu yan tümcelerin durumu, basit ve birleşik tümceler, sıralı tümce ya da tümce üstü birimlerdir. Bu konularda hâlâ devam etmekte olan görüş ayrılıklarına rağmen, bu çalışmada, yapı bakımından tümceler üzerine bugüne kadar söylenmiş olanlardan yola çıkılarak tümce yapısı konusunda toplu bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Karşıt görüşlere ve çelişkili açıklamalara rağmen konuyla ilgili yaygın kabul gören fikirler ön plana çıkarılmış, daha yaygın kullanılan terimler esas alınmıştır.

Feridüddin-i Attâr’ın Mantıku’t-tayr İsimli Eserinin Türk Edebiyatındaki İlk ve Tek Şerhi: Şem’î Şem’ullah’ın Şerh-i Mantıku’t-Tayr’ı

Muhittin TURAN — 2026-07-16

Tasavvufun Anadolu’da yayılışından itibaren bu konuda eserler kaleme alınmaya başlanmıştır. Fars, Arap ve Türklerin yaşadıkları havzada her biri diğerinden bir başka yönüyle üstün olan bu eserler vahdet-i vücut anlayışını anlatmıştır. Fars edebiyatında bu konuda akla gelen ilk eserlerden biri de Feridüddin-i Attâr’ın Mantıku’t-Tayr’ıdır. Seyr ü sülukun mertebelerini talep, aşk, marifet, istiğna, tevhit, hayret ve fena vadisi olarak sembolleştiren Attâr’ın 4725 beyitlik bu eseri, hem kendi devrinde hem de sonraki devirlerde revaç bulmuştur. Attâr’ın Mantıku’t-Tayr’ı Türk şairleri tarafından tercüme edilmiş, içerisindeki hikâyeler yeniden uyarlanarak kaleme alınmıştır. Bununla birlikte İslâm kültür dairesi içinde, büyük kısmı dini ve tasavvufi nitelikte olan Arapça, Farsça ve Türkçe pek çok şerh kaleme alınmıştır. Bu eserlerden biri de 16. yüzyıl şarihlerinden Şem’î Şem’ullah tarafından kaleme alınan Şerh-i Mantıku’t-Tayr’dır. Tespitlerimize göre Türk edebiyatında ilk ve tek Mantıku’t-Tayr şerhi Şem’î Şem’ullah’ın yaptığı şerhtir. Şerh-i Mantıku’t-Tayr bu yönüyle Türk edebiyatında dikkate değer bir eser olarak görülmüştür. Şem’î’nin, içinde barındırdığı bütün kültür öğeleriyle vücuda getirdiği bu eser, dil ve edebiyat açısından büyük önem arz etmektedir. Bu sayede devrin okuyucusunun kaynaklara ulaşmada yaşayacağı muhtemel zorlukları da engellemiştir. Bu çalışmanın amacı, meşhur İranlı şair Feridüddin-i Attâr’ın Mantıku’t-Tayr isimli eserinin 16. yüzyıl şarihlerinden Şem’î Şem’ullah tarafından yapılmış olan Şerh-i Mantıku’t-Tayr isimli şerhinin tanıtılması olacaktır.

Anadili Türkçe ve Kürtçe Olan 4. Sınıf Öğrencilerinin Yazmaya Karşı Tutumlarının Karşılaştırılması

Ali TÜRKEL, Behsat SAVAŞ , H. Sebile SAVAŞÇI — 2026-07-16

Ana dili eğitimi dört temel dil becerisinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Bu, bireyin hem bireyselleşme hem de sosyalleşme sürecinde önemli bir paya sahiptir. Ancak çağdaş bir toplum olmanın başat niteliklerinden kabul edilen okuma ve yazma ana dili eğitiminin diğer iki becerisine göre daha ileri sayılan becerileridir. Diğer beceriler doğuştan gelirken okuma ve yazma sonradan geliştirilir. Okuma ve yazma özellikle de yazma, daha ağır geliştirilen bir beceri olarak karşımıza çıkar. Bunun sonucu olarak öğrencilerin yazmaya yönelik tutumu diğer becerilere göre daha olumsuzdur. Bu nedenle yazmayla ilgili çalışmalar ana dili öğretiminde önemli gereksinimlerden biridir. Öte yandan ülkemizde ana dilleri farklı olan toplulukların varlığı ana dili öğretimi açısından göz önünde bulundurulması zorunlu bir gerçekliktir. Ülkemizdeki ana dili farklı olan toplulukları birleştirici bir unsur olarak Türkçe’nin ana dili farklı olan çocuklara da sağlıklı bir şekilde öğretilmesi önündeki engellerin tanınması, bunları aşmaya yönelik önlemlerin alınması açısından önemli bir gereksinimdir. Bu açıdan başkaca ana dillerin yanı sıra ana dili Kürtçe olan öğrencilerin yazmaya yönelik tutumları araştırılmaya gereksinim duyulan bir konudur. Bu türden araştırmalar ana dili Türkçe olmayan çocukların Türkçeyi öğrenme ve Türkçe dil becerilerini geliştirme sürecinde bulundukları durumu daha bilimsel boyutta ele almamıza katkı sağlayabilir. İşte bu gerekçelerle bu araştırmada anadili Türkçe ve anadili Kürtçe olan 4. sınıf öğrencilerinin Türkçe yazma çalışmalarına yönelik tutumlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla; “Anadili Türkçe ve anadili Kürtçe olan 4. sınıf öğrencilerin yazmaya yönelik tutumları arasında anlamlı bir fark var mıdır?” alt problemine yanıt aranmıştır. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma evrenini Ağrı İli Tutak ilçesi merkez ve köy ilköğretim okullarındaki 4. sınıf öğrencileri ve Burdur ilinde rasgele seçilmiş bir ilköğretim okulundaki 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma örneklemini ise, anadili Türkçe olan 133 öğrenci ve anadili Kürtçe olan 67 öğrenci olmak üzere toplam 200 öğrenci oluşturmuştur. Örneklem seçiminde tesadüfi örneklem seçimi kullanılmıştır. Öğrencilerin yazma tutumlarını belirlemek için çalışmada www.region15.org/file/3465/download sitesinden alınan “yazma tutumu belirleme anketi” uzman görüşlerinden yararlanılarak kullanılmıştır. Öncelikle maddeler Türkçeye çevrilmiş, değişik sınıflara devam eden öğrencilere okutulmuş, anlaşılmayan ifadelerin düzeltilmesini takiben son şeklini almıştır. Alpha güvenirlik katsayısı 82,4 olan anket 15 maddeden oluşmakta olup 5’li Likert tipindedir. Eksik olan veriler çıkarıldıktan sonra öğrencilerden toplanan 200 anketin verisi SPSS ortamına girilmiş ve 200 veri üzerinde istatistiksel analiz yapılmıştır. Analiz sonuçlarının anlamlılık durumları p<0,05 düzeyine göre değerlendirilmiştir. Öğrencilerin yazma tutumu anketine ilişkin görüşlerinde yüzde ve frekans değerleri kullanılmıştır. Öğrencilerin anadilleri ve yazma tutumları arasındaki ilişki için “Ki Kare” (Kay-Square) analizi yapılmıştır. Anadili ile yazma tutumları arasındaki oranlar incelendiğinde, “çizmekten hoşlanırım”, “ne yazacağımı düşünmek beni üzer”, “keşke okulda yazmak için daha çok zamanım olsaydı” maddeleri ile öğrencilerin anadilleri arasında anlamlı ilişkiler olduğu görülmektedir (p<0,05). Bu maddelerden “çizmekten hoşlanırım” ve “keşke okulda yazmak için daha çok zamanım olsaydı” maddelerinde ana dili Kürtçe olanlar lehine anlamlı bir fark görülürken “ne yazacağımı düşünmek beni üzer” maddesinde ana dili Türkçe olanlar lehine anlamlı bir fark oluştuğu görülmektedir. Sonuçta, bu üç maddede ana dili Kürtçe olanların yazmaya yönelik tutumlarının daha olumlu olduğu söylenebilir. “Hikâye yazmaktan hoşlanırım”, yazmak çok sıkıcı”, “boş zamanlarımda yazmaktan hoşlanırım”, “insanlara mektuplar ve notlar yazarak eğlenirim”, okulda yazmaktan hoşlanırım”, “evde bir şeyler yazmak çok eğlenceli”,

Destan Şairi Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Söz Varlığı

Melike ULUÇAY — 2026-07-16

Her dil temel kelime hazinesi, deyimler, atasözleri ve kalıplaşmış ifadelerden oluşan bir söz varlığına sahiptir. Söz varlığı bir dilin zenginliğini, dili kullanan milletin kültür birikimini ve düşünce dünyasının gücünü gösteren ve geliştiren önemli ölçütlerden biridir. Dilin edebiyatın ana malzemesi olmasıyla nedeniyle, söz varlığını oluşturan kelime ve terkipler de bu ana malzemenin en küçük anlam birimleridir. Edebi eserleri meydana getiren şair ve yazarlar eserlerinde kullandıkları sözler ile bir dilin söz varlığını zenginleştirmekle birlikte dile ait olan söz varlığının aktarılmasını sağlarlar. Bu çalışma Türk edebiyatının en üretken şairlerinden biri olan ve 1953’ten sonra kendini yalnızca Türkçenin söz varlığı ve dizim olanaklarıyla şiir yazmaya adayan Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın söz varlığını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Örneklem olarak seçilen, şairin Kurtuluş Savaşı’nı destan formunda kaleme aldığı Bağımsızlık Savaşı serisindeki bütün şiirler bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Kelimeleri sıklıklarına göre dizen ve kelime sıklık istatistiği yapan “Simple Concordance Program 4.07” kullanılarak söz varlığı unsurlarının içinde yer aldığı ortak bir havuz oluşturulmuş ve burada yer alan kelime, özel isim, ikileme, deyim ve atasözleri ayrı ayrı tespit edilmiştir. Söz varlığına ilişkin nicel veriler gösterilirken, en sık kullanılan söz varlığı unsurlarının eserin türüyle ve içeriğiyle olan bağlantıları tartışılmıştır. Kelime listesinde yer alan kelime ve kavramların sıklığı ile şairin üslubu hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Şairin kendi ürettiği, Türkçenin söz varlığına katkıda bulunan kelimeler tespit edilmiştir.

Ferit Edgü’nün “Bir Gemide” Öyküsünün Greimas’ın Eyleyenler Modeline Göre İnceleme Denemesi

Ahmet USLU — 2026-07-16

Hikâye sanatı, onu meydana getiren anlatıcısından bağımsız olmayan, anlatıcısının kurguladığı izlencede meydana gelen bir anlatı türüdür. Eser meydana geldikten sonra eseri yorumlama, anlamlandırma sırası okura gelir. Metnin içerdiği yapıları, izlekleri yeniden yorumlamak, dönüştürmek, anlamsal bağlarını keşfetmek okurun işidir. Eski Yunancada gösterge anlamına gelen semeion ile bilim anlamına gelen logos sözcüğünün birleşmesiyle meydana gelen semology Türkçede gösterge bilimi terimiyle karşılanmaktadır. Göstergebilimin öncüleri olarak iki isimden söz etmek mümkündür. Bunlar Charles Sanders Peirce ve İsviçreli dilbilimci Ferdinand de Saussure’dür. Peirce, “Tüm evren, yalnızca göstergelerden oluşmamış olsa bile, göstergelerle dolup taşar” sözü ile bütün bilgi nesnelerinin göstergebilimin konusu olabileceğini ifade etmiştir. Ferit Edgü’nün “Bir Gemide” öyküsü 1978 yılında yayımlanmıştır. Biz bu öyküde Greimas’ın göstergebilim için önerdiği metin inceleme metodunu kullandık. A.J. Greimas’a göre anlatının oluşabilmesi için öyküyü başlatacak bir olay ve bu başlangıç durumunu bozacak dönüştürücü ögeye ihtiyaç vardır. Göstergebilim bir metni çözümlerken, yüzey yapısından hareketle, derin yüzeydeki yapıya açıklık getirmeye çalışır. Bunu yaparken de metnin anlam evrenine ulaşmaya çalışırken bazı araçlar kullanır. Greimas’ın eyleyenler modeli karşıtlıklar ilkesine dayanır. Bu metodun öykü incelemesinde ve metni derin anlam düzeyinin kullanılmasında önemli olduğunu düşünüyoruz. Öyküde kesitler belirlenmiş, daha sonra da kesitler söylemsel ve anlamsal düzeyde incelenmiştir. Bu kesitlerde eyleyenler modelinde bulunan altı eyleyenin bulunduğu, anlatı izlenceleri tespit edilmiştir. Bu çalışmanın bu alanda yapılacak çalışmalara ışık tutacağı kanaatindeyiz.

Kur’an’ın Işığında Fuzûlî

Mehmet ÜNAL — 2026-07-16

Klasik Türk edebiyatında olduğu gibi Fars Edebiyatının da en önemli kaynaklarından birisi de Kur’an-ı Kerim’dir. Hem Türk hem de Fars birçok şair eserlerinde Kur’an-ı Kerim’den iktibaslar yapmışlar, bu yolla okuyucuya verilmesi gereken mesajı daha etkili sunmuşlardır. Bu şairlerin önde gelen temsilcilerinden biri de hem Türkçe hem de Farsça şiirler yazan, 16. yüzyıl Fars ve Türk edebiyatının önde gelen temsilcilerinden Fuzûlî mahlaslı Molla Muhammed b. Süleyman Bağdâdî’dir. Şiir bir söz sanatıdır. Fuzûlî de bir söz üstadıdır. Şairin meşrebi aşk ve sevgidir. Bütün eserlerinde Kur’an-ı Kerim’in engin denizinden faydalanmış, hemen hemen bütün eserlerinde ayetleri ya aynen almış, ya da biraz değiştirerek ayetleri tazmin etmiş ve bazen de kendi sözlerini Kur’an-ı Kerim’in ayetlerinin mefhumuna yerleştirerek söylemiştir. Farsça ve Türkçe yazılan

Türkmencede İsteme İfade Eden Yapılar

Ünal ZAL — 2026-07-16

Sovyetler Birliginin yıkılması Türk dünyasına yönelik siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel ilgi ve yakınlaşmayı da beraberinde getirmiştir. Siyasi ve cografi nedenlerle birbirinden uzun yıllar ayrı kalmış Türk soylu top¬lu¬luk¬lar arasındaki kültürel bütünlüğü sağ¬la¬ma-nın yollarından biri de üre¬tilen bilim, kültür ve sanat eserlerinin karşılıklı olarak bilinmesi ve aktarılmasıdır. Bugün sö¬zünü et¬ti¬ği¬miz kül¬tü¬rel bütünlüğün sağlanmasında tarihî ve siyasî sebeplerden dolayı ortaya çık¬mış olan fark¬lı yazı dilleri ve yazı sistemlerinin kullanılıyor olması önemli bir engeldir. Bu en¬¬geli aş¬ma¬nın yol¬larından biri de bilim, kültür ve sanat eserlerinin karşılıklı olarak akta¬rıl¬ma¬sıdır. Şimdiye kadar yapılan aktarma çalışmaları göz önüne alındıgında, lehçeler arası aktarmanın göründüğü kadar kolay olmadığı ve kendine özgü bir takım zor¬lukları olduğu açıkça görülmektedir. Bu zorlukları aşmak için bu alanda çalışan birçok bilim insanı tarafından çeşitli çözüm önerileri sunulmuştur. Biz de yaptıgımız çeşitli araştırmalarda Türk lehçelerinde, istek, rica, emir, empoze etme, yalvarma, tembih, uyarı, önerme, tavsiye, cesaretlendirme, tahrik etme gibi anlamları ifade etmede farklı işaretleyicilerin kullanıldıgını gördük. İsteme ifadeleri aynı zamanda ümit etme, arzulama, istekli olma, temennide bulunma ifadelerinin dilek, izin verme, ümit verici olma anlamlarını da kapsamaktadır (Johanson 2009). Kaynak lehçe olarak Türkmen Türkçesi, hedef lehçe olarak ise Tür¬kiye Türkçesinin seçilmiş olduğu bu çalışmada, Türkmen Türkçesinde sadece istek kipini ifade eden yapılardan sentetik düzeydeki –mAkçI,–mAkçIdIr ekleri ile analitik düzeydeki -mAkçI bol- ve –AsI gel- yapılarının nasıl, hangi biçimlerle ve ve hangi anlamları karşılayacak şekilde kullanıldığı üzerinde durulacaktır.

Türk Sözlükçüğünde Bir Dönüm Noktası: Misalli Büyük Türkçe Sözlük

Mehmet GÜRLEK — 2026-07-16

Bir dilin söz varlığını belli bir düzenle bir araya getiren sözlükler, kelimelerin anlamlarını belirtmek için yazılır. Bu yönüyle genel sözlükler, özel sözlükler, tek dilli, iki/çok dilli sözlükler gibi türlere ayrılır. Türklerde sözlükçülük Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lügati’t-Türk’üyle başlar. Tanzimat’la birlikte Türk sözlükçülüğünün bir ivme kazandığı görülür. Ahmed Vefik Paşa’nın Lehçe-i Osmanî’sine kadar Anadolu sahasında Türkçe sözcüklerin madde başı yapıldığı bir sözlüğe rastlanmamıştır. Ahmed Vefik Paşa’nın eserinden günümüze kadar çok sayıda Türkçe sözlük yazılmıştır. Bunların arasında Şemseddin Sami’nin Kâmûs-ı Türkî’si, yaklaşık yetmiş yıllık sözlükçülük tecrübesine sahip Türk Dil Kurumu tarafından hazırlanan Türkçe Sözlük ile Meydan Larousse’nin sözlük bölümünü bir tarafa bırakırsak genellikle modern sözlükçülük ilkelerinin göz ardı edildiği görülmektedir. 1972 yılından 2005 yılına kadar süren yoğun bir çalışmanın ürünü olan Misalli Büyük Türkçe Sözlük’ün, çeşitli açılardan değerlendirildiğinde, Türkçenin bugüne kadar ortaya konulabilmiş en mükemmel sözlüğü olduğu ortaya çıkacaktır. Çalışmanın giriş bölümünde sözlükle ilgili temel kavramlar verilmiş, sözlük türleri ve her birini Türk sözlükçülüğünde önemli birer aşama olarak gördüğümüz bazı sözlükler tanıtılmıştır. Değerlendirme bölümüne Misalli Büyük Türkçe Sözlük kısaca tanıtılarak başlanmış, bilimsel, iyi temellendirilmiş bir sözlüğün seçimine ve hazırlanmasına yaklaşılabilecek yirmi başlıkta sözlük değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede konuyla ilgili yer yer örnek madde başları seçilerek tablo halinde gösterilmiştir. Sonuç bölümünde ise bu sözlüğün Türk sözlükçülüğünde hangi açılardan bazı ilkleri gerçekleştirdiği açıklamıştır.

Çetin Cumagulov, Kırgızistandaki Nesturi-Türk Yazıtları (XIII-XIV. Yüzyıllar) - Kırgızstandagı Nestorian-Türk Cazuu Estelikteri (XIII-XIV- Kılımdar)

Ali ÇELİK — 2026-07-16

Ahmet Atillâ Şentürk Armağanı (2013), Ahmet Kartal-Mehmet Mahur Tulum (ed.), Akademik Kitaplar Yayınları, İstanbul, 775 s., ISBN: 978-605-5688-59-2

Bilge KARGA — 2026-07-16