Turkish Studies-Educational Sciences, Yıl 2013 Sayı Volume 8 Issue 1

Hocam Âmil ÇELEBİOĞLU

Cemal KURNAZ — 2026-07-16

Şairlerin Gözüyle Mecmua

Cemal KURNAZ, Halil ÇELTİK — 2026-07-16

Ömer bin Mezid'in Mecmuatu'n-nezâir isimli eserinin yayını dışında, mecmua alanında son yıllara kadar önemli bir yayın faaliyeti gerçekleştirilmemişti. Son yıllarda Fuzûlî, Bâkî ayarında neşredilerek herkesin ilgisini çekecek

Mecmualara Sorulması Gereken Sorular

Yaşar AYDEMİR, Cemal KURNAZ — 2026-07-16

Mecmualar derleme türü eserlerdir. Her mecmua bir tarihsel dönemi içine alır. Bir zaman diliminde düzenleyicinin tercihlerini yansıtır. Edebiyat araştırmalarında yeni yeni gündemimize giren mecmuaların nasıl değerlendirileceği, mecmualara hangi açılardan bakılacağı konusunda elimizde ayrıntılı, kapsamlı akademik çalışmalar yoktur. Mecmualar, edebiyat alanını ilgilendirdiği kadar tarih, ilahiyat, sosyoloji, etnografya, ziraat, tıp, farmakoloji, arşiv gibi birçok alanı da ilgilendirir. Mecmualara, farklı alanların farklı soruları olur. Edebiyat araştırmacısından, kendi alanıyla ilgisi oranında sorular sorması ve muhtemel cevaplar vermesi beklenir. Yazımız, mecmua üzerinde çalışan araştırmacıların meselenin farklı taraflarına ilgisini çekmeyi, ele alınan mecmuaya sorulabilecek muhtemel soru ve cevapları üzerinde düşündürmeyi, kimi meseleleri de tartışmaya açmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla yazıda öncelikle mürettip, muhteva, okuyucu, devrin edebî zevki; mecmua ile paydaş alanların ilişkisi; mecmuanın tertip edildiği bölge; mecmuanın birden fazla nüshası olması; kimi şair, yazar, eserler ve aktarılan bilgiler açısından mecmuanın tek kaynak olması; imlası, arşiv malzemesi içermesi gibi soru sorulacak merkez konular belirlenmiş, arkasından da bunlar üzerinden sorular detaylandırılmıştır. Daha sonra da bazı mecmua ve mecmualar üzerine yapılan çalışmalar üzerinden sorular somutlaştırılmış ve muhtemel cevapları üzerinde düşünülmüştür. Üzerinde çalışma yapılan eserlere ait sorulması gereken sorular ve dikkat çekilen hususlarla ilgili olarak yaptığımız değerlendirmeler asla ilgili çalışmaların eksiklerini bulmaya yönelik değildir. Sadece mecmualar üzerine yapılacak çalışmalarda nelerin de düşünülmesi gerektiğine işaret eden değerlendirmelerdir.

Üç Dostun Birlikte Meşki: Nev’î, Bâkî ve Muradî’nin Nazireleşmeleri

Yaşar AYDEMİR — 2026-07-16

Mecmualar edebiyat tarihine, edebiyatın gelişimine, bizatihi edebiyatın kendisine ve toplumdaki yansımasına ışık tutar. Ortak edebiyat zevkinin aynası konumunda olan eserlerdir. Biz edebiyat tarihine yansımamış birçok bilgi ve belgeyi onlardan alırız. Nazire, edebiyattaki meşki karşılar. Divan edebiyatında şairin yetişmesinde önemli rol oynayan uygulamaların başında meşk geleneği gelir. Şairler, nazire sayesinde dile ve geleneğin bütün üsluplarına aşina olurlar. Bir tür egzersiz görünen nazire sayesinde herhangi bir şairin şairlik serüvenini takip edebildiğimiz gibi bir bütün olarak şiirin gelişimini, aşamalarını da takip edebiliriz. Bâkî ve Nev’î aynı dönemde yaşamış, eğitim öğretimleri ve şairlik serüvenleri aynı çevrede geçmiş iki dost şairdir. Şairlik açısından verimli oldukları dönemde kendisi de

Milli Kütüphanede Kayıtlı Bulunan Bir Şiir Mecmuası Üzerine

Ahmet AKGÜL, Kamile ÇETİN — 2026-07-16

Divan edebiyatı, altı yüz seneyi aşkın ömrü ve yayılmış olduğu geniş coğrafî sahada, sayısı tam olarak tespit edilememiş çok sayıda değerli şairi ve kıymetli eseri kültür dünyamıza sunmuştur. Edebiyat tarihimizin uzun asırlar boyunca devam eden söz konusu güçlü edebî geleneğine ait eserlerin bir kısmı, ilim adamları tarafından günümüz insanının okuyup anlayabileceği duruma getirilmişken bu devre ait birçok edebî mahsul de üzerinde çalışma yapılmayı beklemektedir. Söz konusu eser türlerinden biri de

Milli Kütüphanede Bulunan 06 Hk 319/1 Numaralı Gazel Mecmûası Üzerine

Mustafa ATİLA — 2026-07-16

Çeşitli hacimlerdeki metinlerin ve risâlelerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan mecmûalar, zamanla değişim ve gelişim göstermiş hatta bir kısmı telif eser olarak tertip edilmiştir. Edebiyat terimi olarak ise türlü konulardaki manzum ve mensur yazıların bir araya getirildiği kitap ve şiir defterleri olarak kullanılmıştır. Osmanlı ilim, kültür ve edebiyatında çok sayıda örneği bulunan manzum mecmûalar, zamanının şiir antolojileri sayılabilir. Mecmûalar, edebiyat tarihimizin birincil derecedeki kaynaklarında yer almayan şâir ve şiirlerin tespitinde önemli mürâcaat kaynaklarındandır. Ayrıca yazıldıkları dönemin şiir zevkinin tespitinde, üslup araştırmalarında ve şâirlerin edebî kişiliğinin belirlenmesinde araştırmacılara katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada ele aldığımız 06 Hk 319/1 numaralı mecmûa, iki ana bölüm hâlinde tertip edilmiştir. Mecmûanın birinci bölümünde müsemmen, müseddes, murabba’, muhammes, müseddes, müsebba’, müstezâd, kasîde, tercî-i bend ve rubâ’î nazım şekilleri ile yazılmış şiirler yer almaktadır. “Mecmûa-yı Gazeliyyât” başlığını taşıyan ikinci bölümde ise gazeller bulunmaktadır. Çalışmamızda öncelikle mecmûanın genel özellikleri hakkında bilgi verilmiş ardından eserin ikinci kısmında yer alan gazeller ele alınmıştır. Şiirlerin incelenmesi sırasında şâirlerin isimleri ile her gazelin matla’ beyitleri, şiirlerin sıra numaraları, vezinleri, varak numaraları tablo hâlinde gösterilmiştir. Tablonun hacim bakımından uzun olması sebebiyle makta’ beyitlere yer verilmemiştir. Şiirlerin bulunduğu dîvân vb. eserlerden ulaşılabilenlere mürâcaat edilmiş, ilgili şiirlerin yer alıp almadığı incelenmiş ve mevcutsa sayfa numaraları tablonun açıklamalar kısmında belirtilmiştir.

Bir Mecmû’a Ekseninde Bazı Tespît ve Değerlendirmeler

Timuçin AYKANAT — 2026-07-16

Arapça bir sözcük olan mecmû’a; Türkçede toplamak, bir araya getirmek gibi anlamalarla karşılanmaktadır. Bu anlamdan hareketle; bir şekilde birbiriyle ilintili olan manzûm, mensûr veya manzûm-mensûr karışık sözleri içeren risâle ya da daha hacimli ürünlere de mecmû’a denilmektedir. Mecmû’alar, içeriklerine ve oluşturulma biçimlerine göre farklı adlarla anılırlar. Söz gelimi, hadîslerden oluşan bir mecmû’a “mecmû’tü’l-ehâdis” ya da tıpla ilgili bir mecmû’a “mecmû’a-yı tıb” biçiminde adlandırılırken, doğrudan bir kişiye ya da farklı birkaç kişiye âit şiirleri içeren mecmû’alar, “mecmû’a-yı eş’âr” şeklinde isimlendirilir. Süreç içerisinde te’lîf bir edebî ürün görünümü kazanan mecmû’alar, özellikle klâsik Türk edebiyatı bağlamında; temel olarak, belli nazım şekillerine âit şiirleri içerenler (mecmû’a-yı gazeliyyât gibi), birden çok şâirin dîvânını barındıranlar (mecmû’atü’t-devâvîn), birbirine cevâp niteliği taşıyan şiirlere yer verenler (mecmû’atü’n-nezâ’ir) ve derleyicisinin adı ile anılanlar (Pervâne Bey Mecmû’ası gibi) biçiminde tasnîf olunabilir. Edebiyat söz konusu olduğunda mecmû’alar, araştırmacıya birçok yönden kolaylık sağlayabildiği gibi onu birtakım yanlışlara da sürükleyebilir. Bu bakımdan hemen her materyalde olduğu gibi mecmû’alara da imtinâ ile yaklaşılmalıdır. Bu makale ile metinler üzerinden yapılacak tespit ve değerlendirmelerin daha sağlıklı sonuçlar sunacağı düşüncesinden hareketle; Millî Kütüphâne Yazmalar Katoloğu’nda 06 Hk 4041 arşiv numarası ve Mecmû’a-yı Eş’âr isimlendirmesiyle Şeyh Osmân Şemseddîn adına kayıtlı mecmû’a ekseninde ve ilgili mecmû’a metninin sunduğu veriler üzerinden bazı tespît ve değerlendirmelerde bulunuldu.

Bâkî’nin Pervane Bey Mecmuası’nda Yer Alan Yayımlanmamış Gazelleri

Savaşkan Cem BAHADIR — 2026-07-16

Bâkî(1526-1600), ortaya koyduğu

Arnavutluk Devlet Kütüphanesindeki (Biblioteka Kombëtare) Türkçe Yazma Mecmualar

Bünyamin ÇAĞLAYAN, Adem BALABAN — 2026-07-16

Klasik Türk edebiyatını teşkil eden

Ali Emirî'nin Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası

Seher ERDOĞAN ÇELTİK — 2026-07-16

Süreli yayınlar, edebiyat tarihimize kaynaklık eden dokümanlardandır. Dergiler çevresinde genelde edebî bir muhit oluşur; tefrika roman, hikâye, şiir, tenkit ve benzeri gibi edebî ürünler onlar vasıtasıyla okuyucusuyla buluşur. Millet Kütüphanesinin kurucusu olan Ali Emirî Efendi'nin de "Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası" ile "Tarih ve Edebiyat Mecmuası" adında birbirinin devamı niteliğinde olan iki dergisi vardır. Dergilerden Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası 31, Tarih ve Edebiyat Mecmuası 5 sayı olmak üzere toplam 36 sayı olarak yayınlanır. Yayınlandığı dönemde dergiler etrafında oluşan edebî atmosfer gençleri edebî faaliyetlerinde teşvik edici bir misyon üstlenmiştir. Bu çalışmada Ali Emirî Efendi'nin Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası ile Tarih ve Edebiyat Mecmuası adlı dergileri kısaca tanıtılmış; bu dergilerin tarih, edebiyat ve kültür hayatımıza yaptığı katkılara yer verilmiştir. Ali Emirî Efendi, "Osmanlı Tarih ve Edebiyat Mecmuası" ile "Tarih ve Edebiyat Mecmuası"nı öncelikle vatan ve milletine faydalı olmak gayesi ile çıkarır. Daha sonra Osmanlı tarih ve edebiyatına ışık tutacak bilgileri ortaya çıkarmayı ve bilgi-belge yanlışlıklarını düzeltmeyi hedefler. Yazar dergi vasıtasıyla kendi aleyhinde çıkan yazılara da cevap vermek istemiş, başta Mehmet Fuat Köprülü olmak üzere pek çok kişi ve kuruma yönelik tenkitlerde bulunmuştur. Divanu Lügati't-Türk'ü Türk dünyasına kazandıran Ali Emirî Efendi, görevi gereği çeşitli yerlere seyahatlerde bulunmuş ve buralarda sürekli bilgi ve belge toplamıştır. Bu bilgileri, zaman zaman dergi vasıtasıyla okuyucuya sunmuştur.

XIV-XVI. Yüzyıllar Arasında Yazılmış Bazı Şiirleri İhtiva Eden Bir Mecmua ve İbn-i Ömer’in Şiirleri

Ersen ERSOY — 2026-07-16

Mecmualar Türk edebiyat, kültür ve tarihi açısından birer hazine olarak değerlendirebileceğimiz içinde çeşitli dualar, yazışmalar, ilaç tarifleri, şiirler, notlar ve tarihi bilgilerin olduğu kitaplardır. Şiir mecmuaları, muhtelif şairlerin beğenilen şiirlerinin derlendiği antolojik metinlerdir. Şiir mecmuaları derlendikleri dönemin edebi beğenisini aksettirmenin yanında edebiyat tarihi açısından ihtiva ettikleri bilgilerle önem taşırlar. Makalede tanıtacağımız mecmua Paris Bibliotheque National’de Supplement Turcs 361 numara kayıtlıdır. Bahsi geçen mecmuada 23b’ye kadar

İzmir Millî Kütüphane’de Kayıtlı Bulunan (1467/14) Bir Mecmua-İ Eş’âr’ın Düşündürdükleri

Yasemin ERTEK MORKOÇ — 2026-07-16

İzmir Millî Kütüphane’de 1467/14 numaraya kayıtlı bulunan tanıtmayı amaçladığımız “Mecmua-i eş’âr”, on dokuz ayrı eserin tek cilt altında toplandığı bir kitabın içinde on dördüncü eser olarak karşımıza çıkmaktadır. İlk bakışta çok küçük ama okunaklı ve temiz bir ta’lik yazı ve düzenli bir sayfa yapısı ile dikkati çeken bu yazma mecmuanın ilk sayfalarındaki çiçek tezyinatı da özenli bir elden çıktığı izlenimini uyandırmaktadır. Mecmuanın musannifinin adı ve tasnif tarihi belirtilmemiştir. Ancak mecmuaya seçilen şairler göz önüne alındığında bir dönem panoraması ile karşılaşılmaktadır. 15. yüzyılın ilk çeyreği ile 16. yüzyılın ilk çeyreği arasında aşağı yukarı bir asır içinde yetişmiş olan şairlerden bir seçki söz konusudur. Şiir mecmuasında merak uyandıran bir başka husus ise esere dahil edilen şairler arasındaki edebî etkileşim ağıdır. Birbirine nazire yazan veya aynı dönemde yaşayan, örnek aldığı şairle şiirleri arka arkaya sıralanan

Seyyid Vehbi'nin Divanında Yer Almayan Bir Kasidesi

Haluk GÖKALP — 2026-07-16

Şiir mecmuaları çeşitli şiirleri derlemekle birlikte yazıldığı devrin sanat ve kültür birikimini de bir araya getirirler. Nazire mecmuaları nazire geleneğini ve şairler arası etkileşimi örnekleriyle gözler önüne sererken, farklı konular etrafında toplanan ya da -tamamen okuyucunun zevkine göre gelişigüzel toplanan- şiir defterleri edebiyat tarihini bir bütünlük içinde görmemize olumlu katkılar sağlar. Bu nedenle nazire mecmuaları ya da diğer şiir mecmuaları,

Şiir Mecmualarının Kaynakları Üzerine

Mehmet GÜRBÜZ — 2026-07-16

Mecmualar, Osmanlı okur-yazarları arasında özellikle 16 ve 17. yüzyıllarda moda olmuş bir edebî üretim biçimidir. Bu tür eserlerin şekil, içerik özellikleri ve tertip biçimleri için geleneğin belirlediği herhangi bir ölçüt bulunmamaktadır. Son derece sistematik bir şekilde tertip edilmiş mecmualarla birlikte farklı ilgi alanlarına ait birbirinden bağımsız bilgilerin son derece düzensiz bir biçimde kaydedildiği mecmualar da mevcuttur. Bu şekilde herhangi bir ölçüte bağlı olmaksızın tertip edilen mecmuaların tanımlanması, sınıflandırılması, incelenmesi, hatta bir inceleme yönteminin geliştirilmesi başlı başına bir problem durumundadır. Bunlardan başka farklı bilimsel disiplinlerin ilgi alanlarına giren metinlerin/kayıtların günümüz okuyucusuna nasıl aktarılacağı ve bu bilgilerin güvenilir olup olmadıkları meseleleri de konuyla ilgili başlıca sorunlardandır. Bu makalede şiir mecmuaları merkeze alınarak sınırlı ölçekteki malzeme üzerinden bir mecmua mürettibinin eserini oluştururken ne tür kaynaklardan yararlandığı araştırılmaya çalışılacaktır. Mecmuaların içerdikleri bilgiler bakımından güvensiz eserler olduğu yolundaki yaygın kanı bu tür bir araştırmayı gerekli kılmaktadır. Mecmualardan yararlanılarak hazırlanmış kimi çalışmalarda eserdeki bilgilerin araştırmacıyı yanlışlığa sürüklemesi bu kanaatin oluşmasında etkili olmuştur. Mecmuaların oluşum sürecinde, sözlü gelenekte dolaşıma girmiş olan malzemenin de etkin bir şekilde kullanılmış olması bu tür yanlışlıkların en önemli nedenlerindendir. Ancak bu noktada bütün mecmuaların aynı şekilde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ayrıca üzerinde durulması gereken bir konudur. Meselenin bu boyutunun araştırılması, mecmuaların edebiyat araştırmalarındaki işlevselliği üzerinde yeniden düşünmeyi gerekli kılacaktır.

Aruz İncelemelerinde Nazire Mecmualarından Yararlanma

Meheddin İSPİR — 2026-07-16

Aruz, Arap edebiyatında ortaya çıkmış ve sistemleştirilmiş bir ölçüdür. Arap edebiyatından Fars edebiyatına, Fars edebiyatından da Türk edebiyatına geçmiştir. Aruz, hecelerin sesine ve heceleri belirleyen harflerin hareli ve harekesiz oluşuna göre düzenlenmiş bir ölçüdür. Aruzda birim beyittir. Aruzun temelini tef’ileler oluşturur. Tef’ilelerden bahirler ve her bahir içinde de belli kalıplar oluşturulmuştur.Türk edebiyatında aruz, islamiyetin kabülüyle kullanılmaya başlamıştır. İlerleyen yüzyıllarda bu ölçü Türkçeyle özdeşleşerek Türk aruzu oluşmuştur. Aruzu Türk şiirine uygulamada belli zorluklar ortaya çıkmıştır. Bunların başında Türkçe’de uzun ünlü olmayışıdır. Bundan dolayı imaleye çokça başvurulmuştur. Bu ölçü edebi ürünlerin şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Aruz şiirde bir ahenk unsurudur. Aruz incelemelerinde kaynaklara ihtiyaç vardır. Bu kaynaklar arasında, Divan şiirinde nazirelerin bir araya getirildiği nazire mecmuaları sayılabilir. Nazire mecmualarında nazire şiirlerin belli bahirler altında sıralanması aruz incelemeleri için bir kolaylıktır. Bu mecmualarda aruz kalıpları için pek çok örnek bulunabilir. Aruz uygulamasındaki kusurların kullanım sıklıkları bu eserlerden takip edilebilir. Aynı dönem şairlerinin şiirleri arasında aruzun kullanımı bakımından karşılaştırma yapılabilir. Yine bu mecmualardan hareketle aruzun gelişimi ve uygulanması ile ilgili süreç takip edilebilir. Bu makalede Türk edebiyatındaki nazire mecmualarından Ömer b. Mezîd’in Mecmû’atü’n-nezâir’i, Edirneli Nazmi’nin Mecma‘u’n-Nezâ’ir’i, Pervane b. Abdullah’ın Mecmu‘atü’n-nezair’i, Hisâlî’nin Metâliü’n-nezâir’i örnek alınarak konu işlendi. Aruz incelemelerinde bu eserlerden yararlanmanın gerekliliği üzerinde duruldu.

Peşteli Hisâlî-Metaliü’n-nezâir Mecmuası ve Mecmuada Yer Alan Şairlerin Mahlasları

Abuzer KALYON, Bilge KAYA YİĞİT — 2026-07-16

Bu çalışmanın konusu, XVII. yüzyılın şair, nazire mecmuası sahibi Peşteli Hisâlî’nin Metâli’ü’n-nezâ’ir adlı eserinin I. Ve II. cildinin tanıtılarak eserde matlaları bulunan şairlerin listesinin hazırlanmasıdır. Günümüze kadar bilinen diğer nazire mecmuaları, nazire şiirleri ihtiva ederken Metâli’ü’n-nezâ’ir’in sadece matlaları bir araya getirmesi diğer mecmualardan farklı bir özelliktir. Peşteli Hisâlî eserinde Anadolu sahasında gelişen Türk edebiyatına mensup şairlerin matlalarının yanı sıra Balkanlar ve Orta Asya’da gelişen edebiyatımızın pek çok şairinin matlalarına da yer vermiştir. Bu açıdan bakıldığında Hisâlî’nin çok geniş bir coğrafyada gelişen, varlığını sürdüren Türk edebiyatına mensup şairlerin matlalarını biraraya getirmesi dikkat çekicidir. Metâli’ü’n-nezâ’ir’in Türk edebiyatının 13. ve 17. yüzyıllar arası şiirlerinin özeti niteliğinde olduğunu söyleyebiliriz. Bu çalışmada, eser tanıtılarak eserde matlaları bulunan şairlerin ve her şairin kaç matla ile yer aldığı listelenerek verildi.

Karamanlıca Bir Musikî Mecmuası: Mecmua-yı Makamat

Mustafa KILIÇARSLAN — 2026-07-16

Türk dili tarih boyunca birçok alfabe ile yazılmıştır. Bunlar arasında Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesiyle başlayıp özellikle 18. yüzyıldan sonra gittikçe artan Grek harfli Türkçe metinlerin yazılmış oldukları görülmektedir. Bu metinler genellikle Anadolu’daki Hıristiyan Türkler için yazılmışlardır. Grek harfleri ile Karamanlıca yazılan bu eserler Anadolu’nun Türkçe konuşan Hıristiyanlarının dillerini yansıttıkları için dil incelemeleri bakımından önemli malzemelerdir. Grek alfabesiyle Türkçe yazan ve konuşmalarında da bu dili kullanan Ortodoks Hıristiyanlara Karamanlı denmektedir. Onların konuştukları dil ise Karamanlıca olarak adlandırılmıştır. Nüfus mübadelesinden beri çoğu Yunanistan’da yaşayan bu insanlar, özellikle dinî nitelikli olmak üzere Grek harfleriyle Türkçe yüzlerce eser meydana getirmişlerdir. Türk gelenek ve göreneklerini benimseyen Karamanlılar, Türk kültüründen ve sanatından da Karamanlıcaya çeviriler yapmışlardır. Grek harfli Türkçe metinler Türkçenin Arap alfabesiyle yazılan metinlerindeki sorunların çözümde alternatif bir alfabe olması yönüyle ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü Arap harfli Türkçe metinlerde ünlülerin gösterilmesi konusunda alfabenin yetersizliğinden kaynaklanan bir durum söz konusudur. Arap alfabesine göre ünlüleri göstermede daha belirgin olan Grek alfabesi, araştırmacılara dönem ile ilgili Türk dili hakkında daha fazla ve daha doğru bilgi verebilmektedir. Bu çalışmada Grek harfleriyle Türkçe yazılmış eserlerden kısaca bahsedildikten sonra Grek harfli bir eser olan “Mecmua-yı Makamat” isimli mûsikî mecmuasının içeriği ve imlâ özellikleri üzerinde durulmuştur. Bu bölümün devamında eserde geçen güfte örneklerine yer verilmiştir. Makalenin sonuna Mecmua-yı Makamat’tan örnekler eklenmiştir.

Millî Kütüphane’de Kayıtlı 4689/5 Numaralı Şiir Mecmuası

Nazmi ÖZEROL — 2026-07-16

Edebiyat tarihi açısından mecmualar, döneminde rağbet gören manzum veya mensur çeşitli edebî ürünlerin günümüze kadar gelmesini sağlayan son derece değerli kaynaklardır. Mecmualar vasıtasıyla dönemin sanat ve edebiyat zevkini tespit etmek, somut bilgilere ulaşmak daha kolay olmaktadır. Klasik Türk edebiyatının şiir ağırlıklı bir edebiyat olduğu düşünülürse mecmualar içerisinde şiir mecmualarının önemli bir yere sahip olduğu anlaşılır. Şiir mecmuaları çeşitli sebeplerle unutulmuş ya da adı hiç duyulmamış şairleri gün yüzüne çıkarma ve bazı

Tezkire Niteliğinde Bir Şiir Mecmuası

Uğur ÖZTÜRK — 2026-07-16

Bir araya getirilmiş, toplanmış manasını taşıyan mecmualar içerisinde şiir mecmuaları Osmanlı edebiyatı tarihini oluştururken veya şairlerin hayatları hakkındaki bilinmeyen noktaları belirlerken elimizdeki birincil kaynaklar arasında yer alır. Şiir mecmualarından kaynak oluşturma ya şiirlerden hareketle yapılır yahut da bazı biyografik bilgiler içeren şiir mecmualarından oluşturulur. Biyografik bilgiler içeren mecmuaların diğer mecmualar gibi tek nüsha şeklinde olması, içerdiği bilgiler ve dönemin zevkini yansıtmaları açısından önemlidir. Unutulmuş, devirlerinde az okunmuş şairleri ve sonraki asırlarda hala okunmaya devam edilmiş şairlere yer vermesiyle de bu mecmualar önemlidir. ‘Antoloji’ kelimesi sonraki dönemlere ait olduğu için bu mecmualar Mecmu‘a-i Eş‘âr diye adlandırılmıştır. Seçme şiirlerden oluşan veya nazire şeklinde tasarlanmış bu şiir mecmualarını meydana getiren kişilerin amaçları ya beğendikleri şairlerin en güzel şiirlerini (berceste niteliğindeki şiirler) toplamak ya da bilinmeyen çoğu şairin de içinde bulunduğu genel bir şiir defteri yazmaktır. Şiir mecmualarına genel olarak baktığımızda bu mecmuaları belli bir harf düzenine göre yazılmış seçme şiirlerden oluşan defterler veya nazire mecmuaları olarak adlandırmak yerindedir. İşte tüm bu bilgiler ışığında unutulmuş veya az okunmuş şairleri şiirlerini içeren bir şiir mecmuasını araştırmamızda konu edindik. Mecmua, her ne kadar eksik kısımları olsa ve bazı yanlış bilgiler içerse de; mecmuanın içerisinde yer alan kısa fakat yararlı bilgiler ve hiç duyulmamış şairlerin şiirlerini içermesi yönleriyle araştırmamıza konu olan bu mecmua dikkate değer niteliktedir.

Diyarbakır İhtisas Kütüphanesinde Bir Şiir Mecmuası

Ramazan SARIÇİÇEK — 2026-07-16

Şiir mecmuaları, Klâsik edebiyat araştırmaları için önemli kaynaklardandır. Bu mecmualar, derlendikleri dönemin beğenilerini, beğenilen şairlerini ve şiirlerini ortaya koymaktadırlar. Yine şiir ve sanata ilginin toplumdaki yaygınlık alanlarını göstermeleri bakımından da edebiyat tarihimiz için önemlidirler. Ayrıca kaybolduğu sanılan bazı eserleri;

Millî Kütüphanede Kayıtlı 3692 Numaralı Şiir Mecmuası

Bahir SELÇUK, Ahmet BELLİBAŞ — 2026-07-16

Yazıldıkları dönem okuyucusunun beğenisine göre şekillenmiş olan şiir mecmuaları, bugünkü şiir antolojileri hükmündedir. Genellikle

Süleymaniye Kütüphanesi’ndeki 1211 Numaralı Na’t ve Mi’râciyye Mecmûası

Ahmet TANYILDIZ — 2026-07-16

Klâsik Türk edebiyatının kıymeti gün geçtikçe daha ziyade fark edilen hazineleri mahiyetindeki mecmûalar; ilim, edebiyat, halk kültürü, sağlık bilgileri, mitoloji ve tarih gibi farklı alanlara ait çok sayıda yazılı materyali taşımaktadır. Bu yönüyle farklı disiplinler ve bakış açılarıyla da incelenmeyi gerektirmekle birlikte klâsik Türk edebiyatı sahası araştırmaları için oldukça önem arz etmektedir. Söz konusu amaç çerçevesinde bu çalışmada, sınırlı sayıdaki na’t ve mi’râciyye mecmûalarından Süleymaniye Kütüphanesi, Hamîdiye Bölümü 1211 numarada yer alanı ele alınmıştır. Na’t ve Mi’râciyye mecmûaları; Hz. Muhammed’in kişiliği, mucizeleri, şefaati, ailesi, yakın çevresi, sahabeleri ve doğumundan ölümüne kadarki dönemde yaşanan gelişmeler gibi konuları içeren na’tların ve O’nun en büyük mucizelerinden biri olarak kabul edilen Mi’râc hadisesinin anlatıldığı mi’râciyyelerin derlendiği eserlerdir. İncelemeye çalıştığımız bu mecmûada 16 şairin na’t ve mi’râciyye türündeki 45 şiiri bulunmaktadır. Bu çalışmada öncelikle mecmûanın fiziksel özellikleri değerlendirilmiş ve eserdeki şiirler nazım türü, nazım şekli, şairi ve bend/beyit sayısı açısından tasnif edilmiştir. Daha sonra tablolar hâlinde şiirlerin türü, şekli, birimi, vezni, başlığı, matla’ bend/beyitleri ve makta’ bend/beyitleri belirtilmiştir. Her tablonun alt kısmındaki not bölümünde şiirlerle ilgili varsa özel bilgilere yer verilmiştir. Şiirlerin ait olduğu dîvân ve mesnevî gibi eserler yeni yazı ile yayınlanmışsa o eserlere de ulaşılmaya çalışılmış ve tespit edilebilen şiirlerin sayfa numaraları yine not bölümünde belirtilmiştir.

On Yedinci Yüzyıldan Bir Kırkambar: Baldırzâde Ailesine Ait Bir Mecmua

Fatma BÜYÜKKARCI YILMAZ — 2026-07-16

Tokatlı bir ailenin oğlu olan Baldırzâde Selisî Şeyh Mehmed Efendi’nin dedesi Ali, gençliğinde Bursa’ya gelip yerleşmiş, onun oğlu Mevlânâ Mustafa farklı ilim merkezlerinde başarıyla eğitimini tamamlamış, Bursa’ya dönmüş, hatip ve imamlık yapmıştır. Mevlânâ Mustafa’nın oğlu, Baldırzâde Selisî Şeyh Mehmed Efendi de Bursa’da, İstanbul’da, Mekke’de müderrislik, kadılık gibi çeşitli görevlerde bulunmuş, çok sayıda telif eser bırakarak 1060/1650’de Bursa’da vefat etmiştir. Oğlu Derviş Mehmed Efendi, babası gibi bir süre Bursa’da müderrislik yapmış, kadı olarak Konya, Trablusşam ve Kayseri’de görev almış, felç geçirdiği için emekli olmuş, 1079/1668’te Bursa’da vefat etmiştir. Derviş Mehmed Efendi’nin terekesine göre pek çok kitabı vardır. Ölümünün ardından kitapların bir kısmı Ulucami’de satılmıştır. Baldırzâde ailesine ait olan mecmuanın, bu satış sonucu ailenin elinden çıkmış olabileceği düşünülmektedir. Mecmualar, bir bakıma günümüz not defterleridir. Baldırzâdelere ait bu mecmuada da kişisel ve mesleki kullanım amacıyla kaydedilen fetvalar ve vakıf suretleri vb. gibi bazı belgelerin suretleri yanında şiirler, dualar, dini ve tasavvufi konulardaki çeşitli metinler ve alıntılar ile bazı risaleler/eserler mevcuttur. Bu mecmua örneğinden yola çıkarak, mecmuanın içeriğinden yola çıkarak Osmanlı kültür dünyasını kavramak, tarihsel ve kültürel odaklı incelemelerde faydalanmak; hazırlayıcısının okuma pratiğini ortaya koymak imkânı vardır. Bazen kayıp olan veya nüshasına henüz rastlanmayan bir esere bu mecmualarda rastlanabilir. Burada da Tâcîzâde Cafer Çelebi’nin daha önce tesadüf edilmeyen “nâme”si bulunmaktadır. Bu makalede ilk olarak mecmuanın içeriği detaylı olarak verilmiş, Tâcîzâde Cafer Çelebi’nin “nâme”si tanıtılmış, ardından Şeyh Mehmed Selisî Efendi ve ailesi hakkında bilgi verilmiş ve mecmuadaki Baldırzâde ailesine ait doğum ve ölüm kayıtları gibi şahsi notlara yer verilmiş, mecmuanın içeriğinden yola çıkarak, bir okur olarak Baldırzâdelerin ilgi duyduğu konular üzerinde durulmuştur.

Türk Dil Kurumu Kütüphanesi Yz. A. 210 Numarada Kayıtlı Lügat Mecmuası Üzerine Bir Değerlendirme

Mustafa ARSLAN — 2026-07-16

Bu yazıda, henüz üzerinde çok fazla çalışma yapılmayan “lügat mecmuaları” üzerinde durulmuştur. Medreselerde ders kitabı olarak okutulan ve ezberletilen sözlüklerden bir kaçının aynı yazma içerisinde bir araya getirildiği lügat mecmualarına kütüphane kataloglarında sıkça rastlamak mümkündür. Türk Dil Kurumu Kütüphanesinde bulunan yazma eserler içerisinde de bol miktarda lügat mecmuasının bulunduğu görülmüştür. Bu yazıda bu mecmualardan en hacimli olanı seçilmiş ve değerlendirilmiştir. Taranan mecmua içerisindeki sözlüklerin, Farsça öğretmek amacıyla yazılan eser ve konu sözlükleri olduğu görülmüştür. Bu sözlüklerin bölümleri, içeriği ve kelime hazinesi hakkında bilgi verilmiştir. Bu sözlükler başka nüshalarıyla karşılaştırılarak çeşitli ihtilaflı bilgiler düzeltilmeye çalışılmıştır. Mecmua içerisindeki sözlüklerin hemen tamamı, eğitim amaçlı yazılmış satır arası tabir edilen sözlüklerdir. Yine bu sözlüklerden bazılarının Farsça gramer ihtiva eden bölümleri bulunmaktadır. Mecmua içerisindeki sözlüklerin çoğunluğunda müellif adı ve telif tarihi kayıtlı değildir. Üzerinde durduğumuz mecmua ile ilgili kütüphane ve katalog kayıtlarında tavsif, eser sayısı, adlandırma, varak sayısı vb. yönlerden çeşitli eksikliklerin ve hataların olduğu saptanmıştır. Kataloglama çalışmaları sırasında sözlüklerin bazı bölümlerinin ayrı bir eser gibi değerlendirildiği, bazı sözlüklerin ise hiç kayda girmediği tespit edilmiştir. Yapılan incelemeden elde dilen sonuçlar doğrultusunda mecmuanın eser kadrosu ve bu eserlerin özellikleri yeniden değerlendirilmiştir. Elde edilen bilgilerin, kütüphane kayıtlarındaki eksik ve hatalı bilgilerin düzeltilmesine ve bu alanda çalışma yapan araştırmacılara fayda sağlayacağı düşünülmektedir.

XVI. Yüzyılda Derlenmiş Bir Musammat Mecmûası

Sadık YAZAR — 2026-07-16

Klâsik Türk edebiyatı sahasındaki araştırmaların 2000’li yılların başından itibaren muhteva bakımından çeşitlenmeye başlamasından sonra, bu edebiyatın önemli bir parçasını teşkil ettiği hâlde uzun bir dönem hak ettiği değeri görmeyen şiir mecmûaları da daha sık olarak akademik çalışmalara konu olmuştur. Gecikmeli olarak artmaya başlasa da bu çalışmalar sayesinde, birçok yazma eser kütüphanesinde yüzlerce örneği bulunan şiir mecmûalarının edebiyat tarihi araştırmalarına sağladığı katkılar fark edilebilmiştir. Bununla birlikte, son 10-15 yıllık bir süre içinde artan mecmûa eksenli çalışmaların arzulanan düzeyden çok uzak olduğu ve şiir mecmûaları konusunda katedilecek daha çok mesafenin bulunduğu da kabul edilen bir gerçektir. Bu bağlamda, şiir mecmûalarının sağlam bir bibliyografyası hazırlanarak içerdikleri şiir ve şairlerin dökümü yapılmadığı gibi nispeten daha öncelikli olarak araştırmalara konu olan nazîre ve nu’ût mecmûaları gibi bir veya birden fazla ortak paydaya sahip şiir mecmûaları da aynı kadere mahkûm edilmiştir. Genel olarak mecmûalar özel olarak da şiir mecmûalarını tasnife çalışan kimi araştırmalarda, şiir mecmûalarının ne gibi ortaklıklar gözetilerek oluşturulduğu noktasında önemli bilgiler bulunmakla birlikte bu konunun tam olarak halledildiği söylenemez. Belli bir ortaklığın dikkate alınarak oluşturulduğu şiir mecmûaları konusunda katkı yapması arzulanan bu makalede; XVI. yüzyılda derlendiği düşünülen bir örneğinden hareketle daha evvel üzerinde fazla durulmayan musammat nazım biçimlerindeki şiirleri bir araya getirmeyi gaye edinen musammat mecmûaları üzerinde durulmuştur. Makalede öncelikle şiir mecmûalarının tasnifi üzerinde durulup bu makaleye konu olan mecmûaya benzer birkaç musammat mecmûası tanıtılmıştır. Daha sonra musammat nazım biçimlerini bir araya getiren bir mecmûa örneği olarak çalışmamıza konu olan mecmûaya geçilmiştir. Öncelikle mecmûanın genel özellikleri hakkında bilgiler verildikten sonra tablolar eşliğinde mecmûada bulunan şiirlerin dökümü yapılmıştır. Ayrıca mecmûada yer alan her bir nazım biçiminin örnekleri üzerinde durularak ortaya çıkan sonuçlar, mevcut musammat nazım biçimleri hakkındaki araştımaların sonuçlarıyla karşılaştılmıştır. Makalenin sonunda, ele alınan mecmûadaki şiirlerin kimi özelliklerini gösteren bir tablo ile mecmûada yer alıp daha evvel yayımlanmamış şiirlerden seçmeler ek olarak yerini almıştır.

Kütüphanelerde Kayıtlı Olmayan Bir Mecmua

Çetin YILDIZ — 2026-07-16

Mecmualar, içerisinde barındırdığı pek çok şiir ve nesir parçalarıyla edebiyat tarihimize; doğum tarihleri, davetiyeler, ilaç tarifleri, çeşitli dualar gibi gündelik yaşama dair öğeleri içermesi bakımından da sosyal ve kültürel tarihimize katkıda bulunan önemli kaynaklardandır. Mecmualar, meydana getirilirken genellikle belli bir düzen takip edilmez. Bu açıdan araştırmacılar için çeşitli zorluklar barındırsa da içerisindeki geçmişe dair bilgiler oldukça kıymetlidir. Bu yüzden mecmuaların tanıtılması ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Tokat’ta ikamet eden Hasan Erdem’in kişisel kütüphanesinden temin edilen bir mecmua tanıtılacaktır. Bu mecmuada gazel, beyit, rubai, kıt’a, muamma gibi manzum metinler bulunmaktadır. Bu manzum metinlerden gazellerin ve pend-namelerin ilk ve son beyitleri verilmiştir. Birer örneği bulunan ilahi ve murabbanın son dörtlükleri, rubai ve kıt’lardan ikişer örnek, muammalardan dört örnek, bir örneği bulunan davet-namenin ise tamamı verilmiştir. Mecmuada manzum metin olarak en çok beyitlere rastlanmaktadır. Bunlarda da şairi belirtilen ve belirtilmeyen beyitlerden örnekler sunulmuştur. Bunun yanında ilaç tarifi, dua, ayet, hadis gibi kültürel ve sosyal hayatla ilgili mensur metinler de mevcuttur. Daha çok manzum metinlerin üzerinde durulacağı bu çalışmada mecmuanın mensur kısımları da genel hatlarıyla tanıtılacaktır. Mecmuadaki mensur metinler içerisinde ilaç tarifleri oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle mecmuanın son varaklarında çeşitli hastalıklarla ilgili değişik ilaç tarifleri bulunmaktadır. Bunun dışında hastalıklardan korunma yolu olarak dua ve bu duaların uygulanış şekilleri de dikkate değerdir.

Fars Dilinde Türk Dilinden Alıntı

Naile AĞABABA — 2026-07-16

Bu güne kadar hep Farsçadan Türkçeye sözcükler geçmiştir diye düşünülüyordu. Ama bunun doğru olmadığı Prof. Dr. H. Zerinezade tarafından ilk defa ortaya konmuştur. Prof. Dr. H. Zerinezade yaklaşık 600 sözcüğün Azerbaycan Türkçesinden Farsçaya geçtiğini kanıtlamıştır. Türk ve Fars dillerinin karşılıklı ilişkisi önemli bir konudur. Türk ve İran halklarının komşuluk, ticaret ve kültürel ilişkileri yüzyıllar boyu devam etmiştir. Bu ilişkiler diller üzerinde de etkisini bırakmış, her iki dilin zenginleşmesine neden olmuştur. Türk ve İran halklarının tarihi gelişmesi, Türk ve Fars dillerinin tarihi, dil bilim tarihi, tarihi fonetiği bu konunun araştırılmasında oldukça önemlidir. Azerbaycan Türkçesinin tarihi grameri, ağızları, fonetiği konusunda yazılmış birçok eserde Arap, Fars ve diğer dillerin Türkçeye etkisi incelendiği halde, Türk dilinin bu dillere etkisi konusunda sınırlı sayıda eser mevcuttur. Diller arasında bir etkileşim söz konusuysa, bu etkileşim mutlaka karşılıklı olmalıdır. Dilcilerin en önemli görevi her iki dilin tarihi gelişmesini, gramerini inceleyerek bu etkileşimi bilimsel kanıtlarla ortaya koymaktır. Dillerin karşılıklı ilişkisi yazı dili, konuşma dili veya her ikisiyle gerçekleşe bilir. Farsçada kullanılan Türkçe sözcükler hem yazı, hem de konuşma aracılığıyla alınmışlardır. İkinci yolla alınan sözcükler ağır basmaktadır, çünkü Türk bilim adamları ve yazarlarının uzun süre Arap ve Fars dilinde yazdıkları bilinmektedir. Konuşma yoluyla alınan sözcükler, alan dilin özelliklerine iyice uyum sağlar. Bu yolla alınan sözcükler kültürel alan dışında sıradan yaşamdan da sözcükleri içerir. Çağdaş Farsçanın ağızlarında Türkçeden alıntı sözcükler yazı dilinden çok daha fazladır. Bu lehçeler Fars dilinin eski sözcüklerini günümüze kadar koruduğu gibi Türkçenin de eski sözcüklerini günümüze kadar korumuştur.

“Lisân-I Osmânî” Üzerine Bir İnceleme

Onur AKBAŞ — 2026-07-16

Tanzimat’ın birinci dönemi, edebi türlerde sureta eskiye bağlı kalmakla beraber içerik itibariyle yeni temlerin ele alındığı bir edebiyattı. Dilde sadeleşmeyi ve sanatı toplumun ve ideolojinin emrine vermeyi gaye edinen birinci dönem edebiyatının üç saç ayağından biri elbet de Namık Kemal’dir. Ancak yenileşme süreci bu anlayış üzerine devam etmeyecek birinci dönem Tanzimatçılarının tezgahından geçen ikinci dönem Tanzimatçıları “Güzel olan her şey sanatın konusu olabilir…” (R. Mahmut Ekrem) düşüncesiyle sanatı ön plana çıkardılar. İşte o anlayışın yetiştirdiği isimlerden biri de Namık Kemal’in oğlu Ali Ekrem Bolayır’dı. Sadeleşme karşısında aruzun ve Osmanlıca’nın önemli savunucularından olan Bolayır, babasının yenilik adına dokunmadığı şiirin şeklini savunmasıyla tanınan bir şairdir. 1867’de İstanbul’da doğdu. Namık Kemal’in oğludur. İlköğrenimine Hûbyâr mahalle mektebinde başladı. Fatih Askeri Rüştiyesi’ne bir müddet devam ettikten sonra oradan alınarak özel hocalar yardımıyla eğitimini tamamlamış Arapça, farsça ve Fransızca dersleri almış, dokuz-on yaşlarında şiirle uğraşmaya başlamıştır. Padişahın delaletiyle saraya mabeyn katibi olan Ali Ekrem, Mabeyn’de on sekiz yıl çalışmıştır. 1906 yılında Kudüs Mutasarrıflığı’na gönderildi. İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra Beyrut Valiliği’ne terfi ettirilmişse de üç gün sonra bu görevinden istifa ederek İstanbul’a dönmüştür. 1908 eylülünde Cezayir-i Bahr-ı Sefid (Akdeniz Adaları) valiliğine gönderildi. Balkan Harbi sırasında Yunanlılar’a esir düşmüş bir hafta sonra İstanbul’a dönmüştür. 1913’te Darülfünun(İstanbul Üniversitesi)’nda edebiyat müderrisi olarak görevlendirildi. 1919 yılında buradaki görevine son verilerek Galatasaray Sultanisi’ne edebiyat muallimi olarak görevlendirildi. 1923’te Darülfünun’daki görevine geri dönmüş ve 1933 yılına kadar bu görevine devam etmiştir. Bu tarihte Darülfünun’un İstanbul Üniversitesi’ne dönüşümü sebebiyle açıkta kalmış ve hayatının geri kalan kısmını maddî sıkıntılar içinde geçirmiştir. 27 Ağustos 1937’de vefat eden sanatçının mezarı Zincirlikuyu’daki Asri Mezarlık’tadır. Ali Ekrem’in ilk şiirleri Mirsad dergisinde yayınlanmıştır (1891) ilk yazılarında İlham takma adını kullanan şair sonraları “Ayın Nadir” ismini kullanmıştır. Asıl şöhretini Servet-i Fünûn dergisinde yayımladığı şiirleriyle elde etmiştir. Yunan Harbi sırasında yazdığı “Vasiyet” şiiri bunlardan en dikkat çekenidir. 1900 yılında “şiirimiz” makalesi sebebiyle Tevfik Fikret’le araları açıldı. Ali Ekrem bu yazısında Servet-i Fünûn sanatçılarına yapılan hücumların tamamen yersiz olmadığını, kendilerininin de bu itirazlara yol açacak hareketlerde bulunduklarını ve kendi kendilerini eleştirerek hatalarını düzeltmeleri gerektiğini belirterek bir özeleştiri yapmıştı. Tevfik Fikret yazının bazı yerlerini keserek yayınlayınca Ali Ekrem dergiden ayrılmış ve Servet-i Fünûncuların rakibi olan Baba Tahir’in Musavver Malumat dergisinde yazmaya başladı. Şairin Servet-i Fünûn dönemi ile birlikte 1908 yılına kadar olan devrini “ferdiyetçi dönem” olarak değerlendirmek mümkündür. Şairin ikinci döneminde şiirlerinin muhtevasının da değiştiği dönem olarak göze çarpar. Sosyal temalar bu dönem şiirlerinin en belirgin özelliğidir. Servet-i Fünûn şairleri içinde Tevfik Fikret’ten sonra başkalarının sıkıntılarına yer veren bir başka sanatçı Ali Ekrem’dir. Gerek sosyal gerekse ferdî şiirlerindeki göze çarpan en büyük kusur bütünün içinde bazı güzel ve orijinal bölümler olmasına karşın bu başarı şiirin tamamında görmek mümkün değildir. Kendi hislenmelerini anlattığı şiirlerinde dahi renkli hayallerin izlerini görmek mümkün değildir. Lirizm yakalamak uğruna dile ve nazım tekniğine gösterdiği önem ile titizliği birleşince şairin doğal olmaktan uzak sunî bir atmosfere sürüklendiği görülür.

Türkçede Ön Seste Y

Sertan ALİBEKİROĞLU — 2026-07-16

Kökleri çok eski tarihlere uzanan Türkçe, eski kıtalar üzerinde çok geniş coğrafyalara yayılmıştır. Bu coğrafyalara yayılım ve dilin doğasında bulunan canlı bir varlık olma vasfının Türkçenin çok çeşitli lehçe ve şivelere ayrılarak dallanmasının ana sebeplerini oluşturması, Türkologların, Türkçeyi tasnif ederken değişik ölçüler kullanmalarına neden olmuştur. Coğrafya, boy adları ve lehçe özelliklerine göre tasnif edilmeye çalışılan Türkçenin tasnifinde, lehçe özelliklerini kullanan Türkologların ses bilgisi çalışmaları sonucunda, İlk Türkçenin Doğu ve Batı kolları arasında iç ve son seste l-ş, r-z ve ön seste y-s/ş denklikleri tespit edilmiştir. Elbette yalnızca bu ses denklikleri bulunmamaktadır. Tarihî ve Çağdaş Türk Lehçeleri arasında -özellikle mekâna ve zamana bağlı- pek çok ses değişimleri ortaya çıkmış ve lehçeler arasındaki ses denkliklerini oluşturmuşlardır. Bu denklikler, Türkçenin uzun tarihî yolculuğunda uğradığı değişikliklere ışık tutarken; günümüzdeki durumunun anlaşılmasında ve gelecekteki şekillerinin tahmininde önemli bilgiler içermektedir. Bu çalışmada, Türk lehçelerinin tasnifinde kullanılmış olan ön ses y-’nin uğradığı değişiklikleri göstermek amaçlanmıştır. Bu değişmeler gösterilmeye çalışılırken belirlenen hedeflerden birincisi, İlk Türkçe devresinde kelimelerin ön sesinde aslî olarak “y-” ünsüzünün bulunup bulunmadığını ve Türkçenin yazılı devrinden önce “y-“ nin durumunu tespit etmek; ikincisi ise Türkçenin yazılı devrinde ön ses y-‘nin aldığı şekilleri göstermektir. Bu düşünceden hareketle bu çalışma, yalnızca ön ses y “y-“ ile sınırlandırılmış; iç ve son sesteki durumları çalışmaya dâhil edilmemiştir.

Coodarbeşim Destanının Varyantları

Cıldız ALİMOVA — 2026-07-16

Türk destancılık geleneğinde önemli bir yere sahip olan Kırgız Türklerinin, başta Manas Destanı olmak üzere bütün destanlarında, kahramanların yaptıkları mücadeleler aksettirilmiştir. Kırgız destanlarında genellikle, bahadır bir babanın mücadelesini bahadır oğlu ya da bahadır kızı devam ettirerek vatanını düşmanlardan korumaktadır. Böylelikle destan, genellikle birden fazla daireden oluşmaktadır. Bu tür destanların başında Manas gelmektedir. Manas’ın mücadelesini, Manas öldükten sonra oğlu Semetey, ondan sonra da torunu Seytek devam ettirir. Er Töştük Destanının ikinci dairesini ise Coodarbeşim Destanı teşkil etmektedir. Destanda Coodarbeşim, babası Er Töştük’ün bir zamanlar yapamadığı işleri yapmak üzere yola çıkar ve çeşitli maceralar yaşayarak evine, doğduğu yere döner. Er Töştük Destan dairesinin ikinci halkası olması nedeniyle Kırgız Destan Geleneği içinde ayrı bir yere sahip olan Coodarbeşim Destanı, Kırgız Türklerinin önemli destanlarından biri olarak halk arasında hem masal (cöö comok), hem destan şeklinde söylenip gelmiştir. Bu çalışmada Coodarbeşim Destanının Oruzbay Urmanbetov, Abdıkerim Asan ve Kalça Surançiyev’in varyantları üzerinde durulmuştur. Varyantların nasıl ve ne zaman derlendiği ya da yazıya geçirildiği ile ilgili ve anlatıcılar hakkında bilgiler verilmiştir. Her varyantın tek tek özetleri verilerek karşılaştırma yapılmıştır. Destanın tüm varyantlarında yer alan aynı veya farklı kahramanlar, olayın geçtiği mekânlar, başkahraman Coodarbeşim’in gurbete çıkma sebebi, kahramanın karşılaştığı engeller, sınavdan geçmesi, kahramanın evliliği gibi epizotlar karşılaştırılmış ve varyantların farklılık ve benzerlikleri gösterilmeye çalışılmıştır.

Ahmet Mithat’ın Mesâil-i Muğlȃka Romanındaki Gayrimüslim Karakterlerin Analizi

Ahmet ALVER — 2026-07-16

XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti eski ihtişamını kaybetmesi, askerî gücünden uzaklaşması, siyasi ve idarî bir çok sorunla karşı karşıya kalması Avrupa devletlerinin Osmanlı’nın içişlerine ve özellikle de sınırları içinde yaşayan gayrimüslim unsurlara sıklıkla müdahale etmelerine imkan tanımıştır. Egemenlik haklarına gölge düşüren bu durum karşısında Osmanlı devlet adamları, Batılı devletler ve kendi tebaası huzurunda 1839'da Tanzimat Fermanı’nı ilan ederek devletin yönetim felsefesinde önemli değişikliklere gitmişleridir. Böylelikle, müslim ve gayrimüslimler arasında mal, namus ve can güvenceleri ile vatandaşlık hak ve ödevleri bakımından eşitlik ilkesi kabul edilmiş, ikinci sınıf vatandaşlık uygulaması son bulmuştur. Bu çalışmada, Ahmet Mithat Efendi’nin Mesâil-i Muğlâka (1898) adlı romanında, gayrimüslim karakterleri nasıl ele aldığı ve onları romanında nasıl konumlandırdığını dönemin tarihsel ve politik gelişmelerinin arka planı ve yazarın bu konuda benimsediği ideoloji ile ilişkilendirilerek incelenmiştir. Ahmet Mithat, romandaki gayrimüslim unsurları farklı bir kimlik olarak keskin bir şekilde ötekileştirmese de İslam normalarını, ahlak kurallarını ve dindarlık unsurunu ölçüt olarak almıştır. Olumlu karakterleri dindar olmalarına, ahlak ve namus kavramlarına önem vermelerine göre çizdiği tespit edilmiştir. Buna karşın Ahmet Mithat, bu anlayışla bağdaşmayan karakterleri ise olumsuz karakterler olarak konumlandırdığı görülmüştür. Bu bağlamda, romanın Fransa’da yaşayan, gayrimüslim karakterleri mensup oldukları Hristiyanlık dinine göre kategorize edilmemiş, İslam’ın temel hususlarından biri olan ahlaklı ve namuslu olmalarına göre romanın kurgusuna dahil edilmişlerdir. Bununla birlikte, Ahmet Mithat’ın romanda idealize ettiği tip olan Abdullah Nahifi’nin örnek tavırları ile Osmanlı Türk-İslam düşünce ve ahlak anlayışının temsilcisi olduğu da açık ve net bir açıdan okuyucuya sunulmuştur.

Üniversite Öğrencilerinin İstiklal Marşı’ndaki Anahtar Kelimeleri Bilme Durumları

Akif ARSLAN — 2026-07-16

Araştırmanın amacı üniversite birinci sınıf öğrencilerinin İstiklal Marşı’ndaki anahtar kelimeleri bilip bilmediklerini belirlemek, bundan hareketle İstiklal Marşı’nın yeterince anlaşılıp anlaşılmadığına yönelik çeşitli çıkarımlarda bulunmaktır. Çalışma açık uçlu sorulardan oluşan başarı testinin uygulandığı betimsel bir araştırmadır. Başarı testi eğitim hayatlarını Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi’nin farklı birimlerinin birinci ve ikinci öğretimlerinde devam ettiren üç yüz birinci sınıf öğrencisine uygulanmıştır. Araştırmanın sonunda uzman görüşünden hareketle oluşturulan İstiklal Marşı’ndaki anahtar kelimelerin % 33.8’inin bilindiği, % 66.1’inin bilinmediği belirlenmiştir. Araştırmada, ayrıca, ilk iki kıtanın kelimelerinin bilinme oranının (Birinci kıtanın anahtar kelimelerinin bilinme oranı % 53.4 iken ikinci kıtanın kelimelerinin bilinme oranı % 59.5’tir.) sonraki kıtalardaki kelimelerin bilinme oranından (Örneğin, dokuzuncu kıtanın anahtar kelimelerinin bilinme oranı % 14.8 iken onuncu bölümün kelimelerinin bilinme oranı % 4.6’dır.) daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Diğer bir ifadeyle öğrencilerin haftada iki kez okudukları ilk iki kıtadaki kelimeleri şiirin diğer bölümlerindeki kelimelerden daha iyi bildikleri tespit edilmiştir. Araştırmanın son bölümünde milletin ideallerini içinde barındırması yönüyle milletin yaşantılarından, ortak paydalarından doğmuş, millet olma bilincini en derin şekliyle hissettiren en önemli değerlerden biri olan İstiklal Marşı’ndaki kelimelerin daha iyi öğrenilmesi ve marşın yeterince anlaşılması için marşın on kıtasının bütüncül bir bakış açısıyla daha sık ele alınması, çeşitli görsel-işitsel araçlardan faydalanılması gibi çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Ahmet Haşim’in Poetikasına Göre “Vuzuh”Un Mahiyeti Ve Değeri

Özden APAYDIN — 2026-07-16

Bu çalışmada, modern Türk şiirinin en önemlisi isimlerinden biri olan Ahmet Haşim’in “Bir Günün Sonunda Arzu” adlı şiiri sebebiyle kendisini eleştirenlere cevaben kaleme aldığı ve genel itibariyle poetikasını anlattığı Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar adlı yazısında sıklıkla bahsettiği “vuzuh” konusu ele alınmaktadır. Şair, Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar’ın temelini iki önemli kavram üzerine kurar: Mana ve vuzuh. Bunlar, her ne kadar birbirini tamamlayan kavramlar da olsa, tek başına “vuzuh” kavramının Haşim için ne ifade ettiğini görmek ve şiirindeki önemini anlamak için salt bir değerlendirme yapılmalıdır. Ancak incelemede, gerek duyulan noktalar için, şairin “mana” hakkındaki fikirlerinden de yararlanacaktır. Bu nedenle, çalışmanın esas konusu olması itibariyle poetika’nın vuzuh ile ilgili kısımlarında dikkatimizi çeken bazı kavramlar üzerinden yorum yapılarak Haşim’in bu konudaki tavrı elden geldiğince ortaya konulacaktır. Dikkat çeken bu kavramlar, inceleme içerisinde ayrı bir alt başlık halinde açıklanarak tek tek ele alınmaya çalışılacaktır. Çalışmanın esas noktası olarak belirlenen “Ahmet Haşim’e göre vuzuh nedir? Vuzuh’un şiirdeki yeri nedir; olması mı, olmaması mı gerekir? Haşim’in bu meselede kendi şiir anlayışı bakımından çelişkiye düştüğü noktalar var mı? Kendisini kapalı şiir yazmakla suçlayanlara hangi cevabı vermiştir? Şiirinin muğlak olup olmadığı konusundaki fikri nedir?” gibi sorulardan hareket edilerek konu, irdelenmeye çalışılacak; böylece şiirde vuzuh kavramın Haşim’ce nasıl değerlendirildiğine ve açıklandığına ulaşılacaktır.

Taşköprü (Kastamonu)’de Mâni Söyleme Geleneği

Sagıp ATLI — 2026-07-16

Hızlı bir şekilde değişen zamana ve gelişen olaylara bağlı olarak hem yazılı hem de sözlü kültür dönem dönem belirli seviyede değişime uğramaktadır. Bu farklılaşmalar neticesinde bazı geleneksel yapılar değişik şekillerde sürekliliğini devam ettirirken bazıları da zamanla işlevselliğini yitirmektedir. Bu değişim ve dönüşümden en çok etkilenen geleneklerimizden birisi de mâni söyleme geleneğidir. Yılların süzgecinden geçerek günümüze kadar gelen bu gelenek, söylendiği yöreye göre farklılık arz etmektedir. Bazı bölgelerde hâlâ canlı bir şekilde sürdürülürken bazı bölgelerde ise eski canlılığını kaybetmiştir. Bu yazıda, Türk halk şiirinin en temel tür ve şekillerinden biri olan mâni hakkında genel bir bilgi verdikten sonra, Kastamonu iline bağlı Taşköprü’deki mâni söyleme geleneği hakkında tespit ve yorumlara yer verilecektir. 2009-2010 yıllarında Kastamonu’nun Taşköprü ilçesinden derlediğimiz ve konuyla ilgili daha evvel yapılmış olan çalışmalardan da tespit ettiğimiz 625 mâni metni; yaratım ve aktarım özellikleri (Taşköprü’deki mâni söyleme geleneğinin hangi ortamlarda/zamanlarda devam ettiği hangi ortamlarda/zamanlarda ne gibi sebeplerden dolayı unutulduğu, mâni söyleyicilerinin ve dinleyicilerinin kimler ve hangi özelliklere sahip olduğu vb.), şekil ve yapı özellikleri (Mânilerin vezni, kafiye şeması, dize sayısı vb.), içerik özellikleri (Mânilerin en çok hangi konular üzerinde söylendiği.) ve işlev özellikleri (Mânilerin eğitici, öğretici, öğüt verici, eğlendirici, dert ve sıkıntıların aktarılmasına aracı, bahşiş istenmesinde vasıta vb. özellikleri.) bakımından incelenecektir.

Yakut Türkçesinde İkizleşmiş Ünsüzler

Emine ATMACA — 2026-07-16

Uygur-Oğuz grubuna ait Yakut Türkçesi, Türk dilinin Sibirya’da Rusya Federasyonu’na bağlı Yakut Özerk Cumhuriyetinde konuşulan uzak bir lehçesidir. Yakut Türkçesi, Türk Dilinin Ana Türkçe döneminden çok önce ayrıldığı için genel Türkçeden çok uzaklaşmıştır. Yazı dili hâline çok sonra geçmiş Yakut Türkçesinin söz varlığında Moğolca, Tunguzca, Samoyetçe ve Rusçaya ait dil öğeleri bulunur. Yakut Türkçesinin Kangal-Vilguy, Nam-Aldan ve Dolgan olmak üzere üç ağzı vardır. Bilindiği üzere Türk dilinin ünlüleri, boğumlanma süreleri bakımından uzun ünlüler, kısa ünlüler ve normal süreli ünlüler olmak üzere üç grupta ele alınır. Uzun ünlüler kendi içerisinde ikincil uzun ünlüler ve birincil (~aslî) uzun ünlüler olmak üzere iki gruba ayrılır. İkincil uzun ünlüler bugün Oğuz grubu lehçelerinden Gagauz ve Türkmen; Karluk grubu lehçelerinden Uygur; Kıpçak grubu lehçelerinden Kırgız, Kumuk, Karaçay-Malkar; Sibirya grubu lehçelerinden Tuva, Altay, Şor ve Hakas Türkçelerinde görülmektedir. Türk dilinde birincil ünlü uzunlukları ise düzenli olarak Türkmen, Halaç ve Yakut Türkçelerinde yaşamaktadır. Özellikle Yakut Türkçesi, en eski Türk diline ait birincil (~aslî) uzun ünlüleri sistemli bir şekilde koruduğundan Türk Dili araştırmaları açısından son derece önemli bir lehçedir. V. M. Anisimov bu makalesinde Yakut Türkçesinde uzun ünsüzler var mıdır? Yoksa bu durum, birbirine tamamen benzemiş iki ünsüzün (~ünsüz ikizleşmesi) yan yana gelmesi midir? gibi sorulara Yakut Türkçesinde tespit ettiği örneklerden hareketle cevaplamıştır.

Manevi Kültürümüze Ait İki Kelime: ‘Ağıt ve Sığıt’ Üzerine

Adem AYDEMİR — 2026-07-16

Ölüm olgusu, yaşayan her canlının mutlaka karşılaştığı bir durumdur. İnsanlığın başlangıcından bu yana ölü yakınları, ölüm karşısında farklı davranış biçimleri sergilemişlerdir. Ölüm olayının Türk kültürü ve düşüncesinde önemli bir yeri vardır. Eski Türk toplumlarında, ölüme geçiş merasimleri ve bu merasimler etrafında gerçekleştirilen defin törenleri oldukça canlı ve çeşitlidir. Bu sebeple yaşamın önemli geçiş dönemlerinden birini oluşturan ölüm anında ve sonrasında bazı törenler yapılır. Orta Asya eski Türk topluluklarından başlayarak günümüze kadar Türklerin çeşitli olayları ve kavramları, yazılı olarak anlatım yerine sembolik ifadelerle anlatmayı tercih ettikleri bilinmektedir. Bu makalede, soyut olan durumların, somut durumların ifadesinde kullanılan terimlerle adlandırıldığı, ‘ağıt, yas, aş, sagu, sığıt, yoğ’ gibi dinî hayata özgü terimlerin hususiyle ölüm ve sonrasında ruh ve bedenin halleri ile geride kalanların onun için yaptığı ayin ve faaliyetlerle alâkalı olduğu, bunların ‘ığ ~ ağ’ fiil köküne bağlı bulunduğu ortaya konulmaktadır.

Kutadgu Bilig’in Dilinde Bilgi Kavramı ve İşlevi

Özgür Kasım AYDEMİR — 2026-07-16

Dil verileri, üretim bağlamının özelliklerini barındıran çok yönlü veri niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle ele alındığında edebî ürünlerin, başta dilbilim ve felsefe olmak üzere farklı bilim dallarının yardımıyla çok yönlü değerlendirilmesi durumunda, kendilerini değerli kılan zenginlikleri de belirlenebilecektir. Bu doğrultuda, siyasetnameler birey, toplum ve devlet bağlamında önemli bir tarihsel veri tabanı özelliği taşımaktadırlar. Özellikle 16. yüzyıldan itibaren yaygınlık kazanan siyasetnameler, dönemin devlet adamlarına, devletin işleyişine ilişkin önerilerde bulunmak amacıyla yazılmıştır. Bu yönü ile ele alındığında, bir edebi tür olan siyasetnameleri kültür tarihi açısından önemli bir veri kaynağı olarak değerlendirmek mümkündür. Bu bağlamda, Türk edebiyatının bilinen ilk siyasetnamesi olan Balasagunlu Yusuf Has Hacib’in yazdığı telif eser niteliğindeki Kutadgu Bilig de, Türk kültür evreni içerisinde önemli ve öncü bir veri kaynağı olarak değerlendirilebilir. Kutadgu Bilig, kendisinden sonra yüzyıllar boyunca yazılan siyasetnameleri de içeriğine dayalı olarak etkileyebilmiştir. Bu öncü eserin içeriğini etkin kılan özelliklerden biri olan dil kullanımının çok yönlü olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Makalemizde, Türk Kültür Evreni’nin önemli birimlerinden olan Kutadgu Bilig’in dilinde ölümsüzlük bulan bilgi kavramının anlam evreni tespit edilmiştir. Ardından, bilgi kavramının işlevi felsefi bağlamda değerlendirilmeye çalışılmıştır. Böylelikle bilgi kavramının bir dil verisindeki kullanımından hareketle ideal birey, toplum ve devlet kurgusu içerisindeki yeri belirlenmeye, çözümlenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Zira bilgi kavramı, kültür tarihimizin bu temel eserine ad olacak derecede öneme sahiptir.

Arada Kalanların Romanı: Araf

Mustafa AYDEMİR — 2026-07-16

Dünya edebiyatında altmışlardan sonra, Türk edebiyatında ise, seksenlerden sonra ortaya çıkan postmodern roman, hemen her açıdan geleneksel roman anlayışından farklılık gösterir. Türk edebiyatının son dönem yazarlarının çoğunda bu akımın özellikleri görülür. Bunda değişen dünyanın değer yargılarını ve algılarını postmodern romanın daha başarılı yansıttığı inancı etkilidir. Günümüz edebiyat eserinde birden fazla anlamsal katmanın olması, okuyucuyu farklı okumalara götürerek onun da anlatıyı kurgulama açısından yazarla eşit söz hakkına sahip olduğunu gösterir. Böylece yazar okuruna imkânı sunup aradan çekilir ve metnin arka plânını okuyucu tamamlar. Elif Şafak’ın Araf’ı, postmodern roman anlayışını yansıtan bir anlatıdır. Geleneksel olay örgüsü, zaman anlayışı, mekâna bakış, şahıs kadrosu ve metinlerarasılık bakımından modern romanın kurgusundan farklılık gösterir. Bu çalışmada romanın öne çıkan özellikleri, belli başlıklar altında incelenmiş ve postmodern anlayışa dikkat çekilmiştir. Ayrıca romanda sık sık vurgulanan “isim”ler vesilesiyle birtakım değerlendirmeler yapılmaya çalışılmış, isimlerin romana kattığı anlam üzerinde durulmuştur. Araf, okuyucuyu düşünmeye yöneltmek amacıyla karmaşık bir olay örgüsüyle kurgulanmıştır. Modern romandaki zamanın aksine, postmodern metinlerde olduğu gibi zaman parçalı ve dağınıktır. Mekân da pek işlevsel olmayan, bireyle özdeşleşip onu tahakkümü altına almayan, silik ve müphemdir. Ayrıca modern romanda idealize edilmiş, çelişiksiz bireye verilen önemin aksine, postmodern romanda paradoksları olan, duruma göre değişebilen özneye önem verilir. Metinlerarasılık ve imge romanın öne çıkan özelliklerini oluştururlar.

Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Metinlerin Edimsel Sınıflandırılması

İ. Seçkin AYDIN, Kürşad YANGİL — 2026-07-16

Tüm dünyada eğitime yönelik problemlerden biri olarak anadili öğretimi ve yabancı dil öğretimi kabul edilir. Buna bağlı olarak farklı yöntem ve teknikler denenir. Her koşulda dil öğretimi için metin kullanımı kaçınılmazdır. Özellikle sınıf ortamında, metne dayalı olarak dinleme, okuma, konuşma, yazma ve dilbilgisi çalışmaları yapılır. Bu nedenle dil öğretimi için metin seçimi önemli bir unsurdur. Seçilecek olan metinler, çeşitli ölçütlere göre değerlendirilerek belirlenir. Ölçütlere bağlı olarak belirlenen metinler, öğrencilerin dilsel becerilerini geliştirmek için kullanılır. Dil öğretiminde metin seçimine yönelik dilbilimsel ölçütler belirlemek önemli bir unsurdur. Bununla ilgili olarak seçilen metinlerdeki işlevsel görünüm, öğrencilerin dilin imkânlarını kavraması açısından gereklidir. Bu çalışmanın amacı, 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinleri edimsel yönden değerlendirmektir. Araştırmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Metin içerisinde yer alan sözceler, Searle’nin söz eylem kuramına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmada ortak tema olan Toplum Hayatı’ndaki metinler analiz edilmiştir. Değerlendirilen üç ders kitabındaki metinler, düzyazı türleriyle ve bir tema ile sınırlandırılmıştır. Kullanılan ölçütler üstlenimsel, eylemsel, buyruksal, açıklayımsal ve bildirimsel başlıkları altında toplanmıştır. Araştırmada, ders kitaplarındaki söylemlerde bildirimsel ve açıklayımsal ifadelerin çokluğu saptanmıştır. Diğer söylemlerin ise yetersiz kaldığı görülmüştür. Metinlerde farklı söylem kullanımı, öğrencilerin anlama ve anlatma becerilerine katkı sağlar. Bu çalışmada, öğrencilere yönelik seçilecek metinlerde edimsel yönden farklı söylem türlerinin kullanılması önerilmiştir.

Ontolojik Çözümleme Yöntemi Ve “Kanla Kirlenmiş Evrak” Şiiri Üzerine Bir Çözümleme Denemesi

Samet AZAP — 2026-07-16

Sanat bireyin kendini ve çevresini yeniden kurmasına olanak sağlayan bir değerdir. Resim, müzik, şiir yaratıcı bir mizacın yansımalarıdır. Ontoloji ise sanat eserinin varlığı ile öbür varlıkların yapılarını inceleyen bir alandır. İlk çağdan beri üzerinde en çok kafa yorulan sorunsal olan sanat nedir? Toplum için mi yoksa birey için midir soruları yerini sanat yapıtının tabakalarının incelenmesine bırakmış modern bir felsefi disiplin olan sanat ontolojisi doğmuştur. Sanat ontolojisi, varlık tabakalarını Roman İngarden ve Nicolai Hartmann’ın görüşleri ile ayırarak tabakaları açımlar. Yaratıcı suje ile özne arasındaki ilişkiyi gün yüzüne çıkaran sanat ontolojisi edebiyat metinlerin çözümlenmesinde de kullanılan bir yöntem olmuştur. Bu yöntem vasıtasıyla edebiyat metinlerini özellikle de şiiri Ön yapı ve Arka yapı şeklinde açımlamak ve kapalı anlam katmanlarına ulaşmak mümkündür. Bu perspektifte, edebi metinlerin çözümlenmesinde kullanılan bir yöntem olan ontoloji yöntemi sanat eserinin ontik yapısının anlaşılır kılınmasında son zamanlarda kullanılan bir yöntem olmuştur. İlk kez İsmail Tunalı’nın Sanat Ontolojisi başlıklı çalışmasıyla duyurduğu ontolojik yöntemle varlığın katmanlarının açımlanması ve özellikle şiirin anlaşılır kılınması sağlanır. Türk edebiyatında Dursun Ali Tökel ve Yavuz Bayram’ın özellikle

Türkçe Dersinde “Tablet Pc Pilot Uygulaması”Yla Öğretim Gören Öğrencilerin Tutumlarını Belirlemeye Yönelik Ölçek Çalışması

Süleyman BALCI — 2026-07-16

Bu araştırmada, İlköğretim birinci kademe öğrencilerinin Tablet kitabın Türkçe dersinde kullanılmasına yönelik tutumlarını belirlemek için geçerli ve güvenilir bir tutum ölçeği geliştirmesi amaçlanmıştır. Ölçek maddeleri alan taraması yapılarak ve uzman görüşleri alınarak 20 maddeden oluşan 5’li likert tipi taslak ölçek oluşturulmuştur. Ölçekte, öğrencilerin Türkçe dersinde teknoloji ürünü (tablet pc) kullanımına yönelik tutumlarını belirlemeye yarayan maddeler yer almaktadır. Taslak ölçek FATİH projesi kapsamında pilot bölge olarak seçilen Uşak İl Merkezi Yaşar Akar İlköğretim Okulu ile Bingöl İl Merkezi İMKB Fatih İlköğretim Okulu I. kademe 5. sınıfta okuyan öğrencilerden 114 öğrenciye uygulanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçeğin kapsam geçerliliği uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Yapı geçerliliği için yapılan faktör analizi sonucunda 15 maddeden oluşan ve faktör yükleri .59-.82 arasında, toplam varyansın % 60’ını açıklayan üç alt boyuttu kapsayan bir ölçek elde edilmiştir. Ölçek maddelerinin 10 tanesi olumlu, 5’i olumsuz ifade içermektedir. Ölçeğin Kaiser-Meyer-Olkin değeri .81, Bartlett testi anlamlılık değeri .00 ve Cronbach-alpha iç tutarlılık katsayısı ise .84 olduğu bulunmuştur. Yapılan çalışma sonucunda Türkçe alanında bu anlamda bir ölçeğin olmaması bir eksiklik olarak görülmüştür. Bu bağlamda projenin uygulandığı okullarda elde edilen verilerden hareketle oluşturulan ölçeğin alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bunun yanında Türkçe dersinde teknolojinin kullanımına yönelik daha detaylı çalışmaların yapılmasının da yararlı olacağı ortaya çıkmaktadır.

Almanca ve Türkçede Düz ve Dolaylı Tümleçler

Umut BALCI — 2026-07-16

Bu çalışmanın çıkış noktasını yabancı dil eğitiminde dört temel becerinin ( dinleme, okuma, yazma, konuşma) temel özellikleri ve bu becerilerin geliştirilmesi için kullanılabilecek yöntemler oluşturmaktadır. Dil öğrenimi dört temel becerinin eşit oranda kullanımı ve geliştirilmesine bağlı olmasına rağmen, bu çalışmada dilbilgisi öğretimi üzerine ağırlık verilmektedir. Özellikle konuşma ve yazma becerileriyle direk ilintili olan dilbilgisi öğretimi konusunda bazı yöntemlerde dil öğrenimini zorlaştıran gereksiz bilgilere yer verilmektedir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada, dilbilgisinin alt konularından biri olan düz ve dolaylı tümleçlerin dilbilgisi kitaplarında ele alınış şekli üzerinde durulmaktadır. Nesneler, dilin kaynaşmalı, eklemeli ya da bükümlü oluşuna göre morfolojik, konumsal ya da yapısal olarak tanımlanan sözdizimsel işlevlerdir ve cümlede, yüklemin gösterdiği eylemle /oluşla /durumla ilgili olan kişi ya da konu olarak görünürler. Cümlede anlatılmak isteneni tümlerler, bu yüzden Türkçede tümleç diye adlandırılırlar. Geleneksel Türkolojide nesne, belirli ya da belirsiz akuzatif durumunda olabilen ve geçişli eylemi tümleyen cümle öğesi olarak tanımlanmaktadır. Almanca bilimsel dilbilgisi ile Türkçe bilimsel ve eğitsel dilbilgisi kitaplarında düz ve dolaylı tümleç ayrımı yapılmakta ve akuzatif tümleçler dolaylı tümleç, datif tümleçler ise düz / dolaysız tümleç olarak kabul edilmektedir. Ancak bu ayrım kimseye yaramamakta ve karışıklıklara neden olmaktadır; çünkü tutarlı ölçütlere dayanmamaktadır. Ayrıca Almanca öğretiminde düz tümleç / dolaylı tümleç ayrımı yapılmaz; buna karşılık Türkçe öğretiminde ve dilbilgisinde bu ayrıma çok önem verilmektedir. Tutarlı ölçütlere dayanmayan bu ayrım anadili Türkçe olan kişilerin yabancı dil öğrenimini de zorlaştırmaktadır. Bundan dolayı, bu çalışmada bu tutarsızlıklar örneklerle açıklanıp, düz-dolaylı tümleç ayrımının gereksiz olduğu Almanca ve Türkçe cümlelerin karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmasıyla gösterilmiştir.

Mekân Poetikası Bağlamında Âşık Kahvehaneleri Ve Âşık Üzerinde Kimi Fonksiyonları

Adem BALKAYA — 2026-07-16

Edebî bir ekolün veya zevkin gelişim, değişim ve başkalaşım sürecinin temelinde her yönüyle onun uzamı vardır. Bu durum sadece edebî değil felsefi veya sosyolojik akımların oluşumunda ve yayılımında da böyledir. Sistemleşme, kural belirleme veya bir manifesto oluşturma ancak sabit bir yer ile mümkündür. Bir tarzın, ekolün veya zevkin temellendiği veya sürdürüldüğü mekân incelendikçe o oluşuma dair her türlü episteme elde edilebilir. Âşık tarzı edebiyat geleneği gibi verileri havada olan bir sözlü kültürün ayağının yere basması kahvehane uzamını temele almasıyla mümkün olmuş ve sistemleşmesini bu uzamla tamamlamıştır. Bir mekân, sahip olduğu düzenleyicilik, denetleyicilik, sürdürülebilirlik gibi kimi misyonları ile edebî, fikrî veya sanatsal bir ekolün/akımın inspraition kaynağını barındırır hatta kimi özellikleri ile sağaltıcı bir etki de yapar. Ortaya çıktığı günden beri kahvehaneler, âşıklık geleneğine ait her türlü edimi bir sonraki dönemlere aktarmak üzere saklayan uzamlar olmuşlardır. Âşıkların yetiştiği birer edebi mektep, âşıklar arasında hiyerarşi ve statü göstergesi olan birer icra mekanı, sanatsal açıdan yeterlilik sunan birer doktrin merkezi ve tüm bu özellikleri ile sürerlilik ve taşıyıcılık özelliği olan bu uzamlar, bir taraftan geleneği ayakta tutarken diğer taraftan da geçmiş hakkında bilgi verirler. Bu nedenle âşık tarzı edebiyat geleneği kahvehaneden ayrı düşünülemez. Bu çalışmada mekânın tarz üzerindeki etkisi üzerinde durulmuş, kahvehanenin kısa bir geçmişi hatırlatılarak âşıklar üzerindeki kimi fonksiyonları tartışılmış, kahvehanenin gelenek içerisindeki önemine vurgu yapılmıştır.

Bilmecelerin Dil-Düşünme Bağlamında Eğitimdeki Yeri ve Önemi

Elif Emine BALTA — 2026-07-16

Özet Bilmeceler, sade görünümleri, derin arka planları ve sanatlı söyleyişleri ile eğlenceli halk edebiyatı ürünleri olup yüzyıllar boyu, biriktirmiş olduğu kültürel ögeleri günümüze taşıma gibi manevi değere sahiptir. Gündelik hayatta bilmeceler, eski popülerliğini kaybetmiştir. Yaşam koşullarının farklılaşması, sosyal ortamların niteliğini değişmesi, bireyselleşme ve benzer sebepler, insanların ihtiyaçları ve anlayışlarında olduğu gibi ilgi ve zevklerini de değiştirdiği için bu durum normal karşılanabilir. Akademik anlamda, bilmeceler ile ilgili çalışmalar halkbilim sahasında sınırlı kalmıştır. Bu sahada yapılmış olan değerli çalışmalar ise eğitim-öğretim boyutunda yeteri kadar değerlendirilmemiştir. Eğitim öğretim alanında da bilmecelere yeteri kadar yer verilmediği görülmektedir. Oysa bilmeceler, dil ve kavram öğretiminde, bunlarla yakından ilişkili olan düşünme öğretiminde de başarı sağlamada araç olarak kullanılabilecek zenginlik ve derinlik özelliğine sahiptir. Eğitim-öğretim sürecinde, bilmecelerin en önemli katkısı, anadili eğitiminde görülür. Kavram öğretiminde ve kelime hazinesini zenginleştirmede bilmeceler yardımcı araç olarak görülebilir. Bilmecede cevabı arama süreci dinamiktir; birey, zihninden geçen tüm kavramları soruda belirtilen özellikleri ile karşılaştırır. Açık bir ifadeyle bilmeceler üst düzey düşünme becerilerinden olan yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme ve problem çözme becerileri ile ilişkilidir. Bilmecelerin eğitsel ve düşünsel bağlamda değerinin farkına varılmalı ve diğer edebi türler gibi eğitim ortamlarına dahil edilmelidir. Bu çalışmada, bilmece türünün eğitim-öğretimde etkili bir araç, zengin bir uyaran olarak yeri ve önemi belirlenmiş ve açıklanmıştır.

Cumhuriyet Döneminde Yayımlanmış Mesneviler Üzerine-I

Ramazan BARDAKÇI — 2026-07-16

Arapça bir kelime olan mesnevi, edebiyat terimi olarak ilk defa İran edebiyatında kullanılmış olmakla birlikte, araştırmacılar tarafından ilk örneklerinin Arap edebiyatında ortaya çıktığı kabul edilen bir nazım biçimidir. Mesnevi terimi ve nazım şekli Türk edebiyatına İran edebiyatından geçmiş, XI-XIX. yüzyıllar arasında bu türde sayısız eserler yazılmıştır. Divanlardan sonra, eski Türk edebiyatı tarihinin araştırılmasında en önemli yapı taşlarından olan mesneviler, Fars ve Türk edebiyatında en çok telif edilen eserlerin başında gelir. Eski Türk edebiyatının en önemli eserlerinden olan

Yakup Kadri’nin Romanlarını “Sosyal Kronik” Olarak Okumak Mümkün Müdür?

Münire Kevser BAŞ — 2026-07-16

Üslup ve roman tekniği bakımından yeterince nitelikli olmadığı her seferinde vurgulanmakla beraber Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun romanlarının “sosyal kronik” olarak okunabileceği hatta okunması gerektiği kesin bir kanı olarak yerleşmiş gibidir. Oysa edebi metindeki yetkin olmayan üslup ve teknik ile ilgili tercihler, söylem ile ilgili sorunları beraberinde getirecektir. Bu çalışma hem roman türünün nitelikleri bağlamında Yakup Kadri romanlarını yeniden okumayı hem de yazarın yöntem tercihinin sonuçlarının anlam inşa etme sürecine yansımalarını irdelemeye odaklanmaktadır. Birinci aşamada, Mihail M. Bahtin’in çoksesli roman kavramından hareket edilmekte, ikinci aşamada ise John B.Thompson’un anlam inşa etme yöntemleri olarak kavramsallaştırdığı yapı metot olarak kullanılmaktadır. Böylece üslup ile söylem arasındaki etkileşimin somut verilerini elde etmek hedeflenmektedir. İlk aşama sonucunda yazarın monolojik/teksesli metinler oluşturmuş olduğu tespitine ulaşılmış, ikinci aşamada ise yazarın bu teksesli söyleminin analizi yapılmıştır. Yazarın, toplumun tüm katmanlarını yansıtacak bir yapıdan uzak tekniğinin şekillendirdiği teksesli söylemi, yazarın hakikatine hizmet edecek anlam üretme stratejileri kullandığı görülmüştür. Bunlar meşrulaştırma, farklı biçimde gösterme, birleştirme, parçalama, nesneleştirme, dışlama ve mistifikasyon başlıkları altında gruplandırılarak örneklendirilmiştir. Sonuç olarak, yazarın gerçeklik algısı ve bunu yansıtmadaki tutumunun nesnel olmadığı görülmüştür. Bu nedenle Yakup Kadri romanlarını “sosyal kronik” olarak nitelendirmenin isabetli bir yaklaşım olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Müzakereli Okumanın Üst Düzey Zihinsel Becerileri Kullanmadaki Etkisinin Belirlenmesi

Zekerya BATUR, Hakan GÜLVEREN , Süleyman BALCI — 2026-07-16

Bu çalışma kontrol gruplu deneysel bir araştırmadır. Araştırmaya, gönüllü olarak 12 kişi kontrol ve 12 kişi deney grubu olmak üzere 24 kişi katılmıştır. Çalışma dört hafta sürmüştür. Deney grubu her çarşamba kitabın yaklaşık elli sayfasını okuyarak bir araya gelmiştir. Rehber öğretmen öncülüğünde okunan bölümle ilgili tartışma yapılmıştır. Diğer gruba ise aynı kitap verilmiş, kitabı kendi başına bitirmeleri istenmiştir. Her iki gruba, bir ay sonra okutulan kitapla ilgili okuduğunu anlama testi uygulanmıştır. Testte alt ve üst düzey sorular sorulmuş, her iki grubun alt düzeydeki sorulara verdikleri cevaplar anlamlı bir fark oluşturmazken üst düzeydeki sorulara verilen cevaplarda ise deney grubunun lehine anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Buna göre müzakereli okumanın okuduğunu anlamada etkili olduğu, bu teknikle bireyin algılama ve kavrama düzeyinden analiz ve değerlendirme düzeyine çıktığı görülmüştür.

Dîvân Şiirinde Ebû Hanîfe

Şeyma BENLİ — 2026-07-16

Dîvân şiirinin şahıslar kadrosunda hükümdarlar, devlet adamları, tarihî ve efsanevî şahsiyetler, peygamberler, mutasavvıflar, şairler ve âlimler beyitler ya da müstakil şiirler vasıtasıyla dîvân şiirinde kendilerine yer bulmuşlardır. Dîvânlarda bahsi geçen âlimlerden biri de, daha çok Ebû Hanîfe künyesiyle tanınan ve İmâm-ı A‘zâm diye övülen Nu‘mân b. Sâbit’tir. Dîvân şiirinde sadece onu anlatmak için yazılmış, övgü dolu şiirler mevcuttur. Ancak Ebû Hanîfe için husûsî olarak yazılmış şiirler sayıca azdır. Asıl yekûnu, ondan dolaylı bir şekilde bahseden ama hep onun üstünlüğünü vurgulayan şiirler oluşturur. Kimi zaman bazı âlimler ona benzetilmek sûretiyle methedilir, kimi zaman Ebû Hanîfe’ye ve onun mezhebine hizmet edenler takdir edilir. Bu çalışmanın amacı İslam ilim geleneğinde önemli bir pozisyona sahip olan ve ilm-i fıkıhta kendine has bir ekol sahibi olan büyük âlim Ebû Hanîfe’nin dîvan şiirinde sahip olduğu yeri tespit etmek ve sahip olduğu yerin mahiyetini, husûsiyetlerini vuzûha kavuşturmaktır. Makalenin araştırma safhasında yüze yakın dîvân tek tek incelenmiştir. Bazı dîvânlarda Ebû Hanîfe ile ilgili herhangi bir beyite rastlanmamıştır. Ulaşılabilen tüm beyitler ise makaleye dahil edilmiştir. Bu çalışmada sadece dîvânlar esas alınmış, Ebû Hanîfe menâkıbnâmeleri kapsam dışı bırakılmıştır. Makalede öncelikle Nu‘mân b. Sâbit’in hayatı hakkında bilgi verilecek. Akabinde ise ona dair yazılmış beyitler konularına göre tasnif edilecek ve açıklamalar yapılacaktır.

Kirdeci Ali ve Dâstân-ı ‘Ömer İbni Hattâb Adlı Küçük Mesnevisi

Halit BİLTEKİN — 2026-07-16

Anadolu’da gelişen Türk edebiyatının ilk ürünleri dinî kaynaklı eserlerdir. Bu eserler Anadolu’nun Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında fetihlerden sonra etkili olan önemli unsurlardan biridir. Bu eserler, Anadolu’nun Türkleşmesinin ve İslamlaşmasın kalıcı olmasında önemli hizmetlerde bulunmuşlardır. Başlangıçta Kur’an ve surelerin çeviri ve tefsiri ile başlayan hizmet, daha sonra dinî, tasavvufî ve ahlakî manzum eserlerle devam etmiştir. Bu manzum eserlerin en çok görüldüğü dönemlerden biri XIV. yüzyıldır. Bu yüzyılda konuları dinî, ahlakî ve islam kahramanlığı olan, küçük mesneviler şeklinde Geyik, Kesikbaş, Güvercin, Ejderha, Ejderha gibi halkın dinî, ahlakî ve kahramanlık duygularına hitap eden eserler yazılmıştır. Bu eserlerin birçoğunun yazarı belli değildir. Bazılarının ise, eserin içinde geçen ismin yazar mı, yoksa söyleyen mi olduğu konusu belirsizdir. XIV. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Kirdeci Ali de böyle şairlerden biridir. Kirdeci Ali’nin bugün elimizde edebiyat tarihinde yerini almış Kesikbaş Destanı, Güvercin Destanı ve Ejderha Destanı olmak üzere bilinen üç kısa mesnevisi vardır. Bunlar dışında Kirdeci Ali’ye izafe edilen Hikâye-i Delletü’l-muhtel, Geyik Destanı gibi mesneviler varsa da bunların Kirdeci Ali’ye aidiyeti şüphelidir. Kirdeci Ali’nin bugüne kadar kaynaklarda adı geçmeyen, tarafımızdan tanıtılacak olan Dâstân-ı Ömer İbni Hattâb adlı mesnevisi on beş beyitlik kısa bir mesnevidir.”fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün” kalıbıyla yazılan mesnevinin konusu Hz. Ömer ile bir yahudi arasında geçen hikâyedir. Bu kısa mesnevide Hz. Ömer vasıtası ve Tanrı’nın takdiriyle bir yahudi topluluğunun müslümanlığı kabul etmesi olayı anlatılmaktadır.

Yerel Bir Mecmua Örneği: Çağlayan Mecmuası

Erdal BOZDAĞ — 2026-07-16

Türkiye’de kültür ve sanat faaliyetleri genel itibariyle İstanbul merkezli olmuş ve buna paralel olarak belli başlı sanat ve edebiyat dergileri de hep İstanbul’da çıkarılmıştır. Yerel dergi yayıncılığı ise İkinci Meşrutiyet’ten sonra kurulan Türkçü derneklerin faaliyetleri ile başlar ve Cumhuriyet yıllarında Halkevleri’nin kurulmasıyla büyük bir artış gösterir. Çoğu, bu dernekler vasıtasıyla yayımlanan yerel dergiler, yerelden ulusala yükselememiş olsalar da bunların bazıları hem yazar kadroları, hem de ele alınan meseleler açısından İstanbul menşeli dergilerin kalitesini yakalayabilmiştir. Bu dergilerden biri de Çağlayan mecmuasıdır. Bu makalede 1925-1926 yılları arasında Orhan Şâik Gökyay tarafından Balıkesir’de çıkarılan Çağlayan mecmuasının genel bir incelemesi ve fihristi yapılmıştır. İnceleme kısmında, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e sanat ve edebiyat dergiciliği hakkında genel bir değerlendirmenin yapıldığı giriş bölümünün ardından derginin şekil özellikleri, önemi, sanat anlayışı ve yazar kadrosundan kısaca bahsedilerek dergide müstear isim kullanan yazarların listesine yer verilmiştir. Fihrist kısmında ise dergi üzerinde yapılacak çalışmalara kaynaklık edebilmesi için yayımlanmış yazıların sırasıyla yazarları, isimleri, türleri, yayımlandıkları sayı, tarih ve sayfa numaraları yer almaktadır. Dergide müstear isim kullanan yazarların esas isimleri tespit edilmeye çalışılmış, tespit edilebilen isimlere hem müstear isim kullanan yazarlar listesinde, hem de fihristte yer verilmiştir. Bu isimler, fihrist kısmında esas ismin ardından italik olarak yer almıştır. Tespit edilemeyen az sayıdaki müstear isim de olduğu gibi bırakılmış, fakat bu isimlerin kim olabileceği hakkında ipuçlarından yola çıkılarak fikir yürütülmüştür.

Özne Türleri Üzerine

Şahap BULAK — 2026-07-16

Türkçe gramer kitaplarında söz dizimine fazla yer verilmemiştir. Söz dizimi konuları bu kitaplarda kalıp ifadeler ve benzer örneklerle kısaca işlenmiştir. Ancak son zamanlarda söz dizimi en çok araştırmaya konu olan dilbilgisi konusu haline gelmiştir. Bu araştırmalar neticesinde son zamanlarda peş peşe söz dizimi kitapları yayımlanmaya başlamıştır. Bu konuda yapılan araştırmaların artmasından dolayı doğal olarak çok farklı değerlendirmeler ortaya çıkmıştır. Bu farklı değerlendirmeler, temel bir görüş etrafında birleşme yerine gittikçe çeşitlenmiştir. Bu farklılıklar, Türkçenin öğrenilmesi ve öğretilmesi çalışmalarında büyük zorluklar oluşturacak boyutlara ulaşmıştır. Bu değişik fikirlerden dolayı cümlenin yapısı ve ögeleri ile ilgili terimlerde bir görüş ya da kabul birliği sağlanamıyor. Bu çalışmada hakkında çok farklı görüşler öne sürülen özne türleri konu alınmıştır. Giriş bölümünde özne türleri hakkındaki sorunlar tartışılmış, bazı dilcilerin bu sorunlar ile ilgili fikirleri verilmiştir. Konunun daha iyi anlaşılması için öncelikle dilcilerin özne türleri için kullandığı terimler verilmiştir. Bu terimlerin tanımları ve örnekleri ile bunlar hakkındaki eleştiri ve farklı görüşler özetlenmiştir. Özne türleri ile ilgili terimlerin çoğunun öznenin özelliği olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Ondan sonra öznesiz cümleler tasnif edilerek incelenmiştir. Bu inceleme neticesinde öznenin cümlede temel/asıl/zorunlu öge olmadığı kanaatine varılmıştır. Daha sonra açık özne ve gizli özne olmak üzere iki özne türü önerilmiştir. Bu türlerin özellikleri bu konuda çalışan dilcilerin örnekleriyle verilmiştir. Böylece özne türleri konusunda doğruluğuna inanılan bir görüşte birleşmeye katkıda bulunmak amaçlanmıştır.

Anadolu Ağızlarında Çalışma Yapılmayan İl ve İlçeler

Serdar BULUT — 2026-07-16

Türkiye Türkçesi Ağızları üzerine yapılan çalışmaların kökeni 1867’deki Maksimov’un çalışmalarına dayanır. Literatürde yabancı araştırmacılar dönemi diye geçen bu dönem, 1940’lı yıllara kadar sürmüştür. Bu dönemde yapılan çalışmalar birçok yönden eksik olsalar da, Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılan ilk çalışmalar olmaları sebebiyle büyük önem arz etmektedirler. 1940 yılından sonra yerli araştırmacılar tarafından ağız çalışmalarına öncelik verilmiştir. İlk derli toplu çalışmalar da bu dönemle birlikte verilmeye başlamıştır. Çalışmaların yapılması kadar, yapılan çalışmaların bir liste halinde bilim âlemine sunulmaları da önemlidir. Bu sebeple bibliyografya çalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bibliyografya çalışmaları bilimsel araştırmalar açısından son derece önemli nimetlerdir. Bu sebeple araştırmacılarımız bu güne kadar hep ağız çalışması yapılan yerlerin tespitini yaptılar. Başta Saadettin Buluç olmak üzere, Kayahan Erimer ve en sonunda Tuncer Gülensoy ile Ercan Alkaya’nın “ Türkiye Türkçesi Ağızları Bibliyografyası” bize hep çalışma yapılan yerler hakkında bilgi verdiler. Fakat biz bu çalışmamızda onlardan farklı olarak Türkiye Türkçesi ağızları üzerine henüz yüksek lisans, doktora tezi ile yayınlanmış dar alan kitap çalışması bulunmayan il ve ilçeleri tespit edeceğiz. Bu sayede Türkiye Türkçesi ağızları üzerine çalışma yapacaklara hazır bir liste sunacağız. Çünkü yapılan çalışmaların tespit edilmesi kadar, çalışma yapılacak yerlerin de tespit edilmesi önemlidir. Lisans mezuniyet tezi yapılan yerleri, sadece merkez ağzını ele alan yerleri ve geniş alan çalışması şeklinde yapılan yerleri de çalışma yapılmayan yerler listesinde vereceğiz.

Türkçe Öğretmeni Adaylarının Yazma Eğitimi Dersine Yönelik Tutumlarının Değerlendirilmesi

Dilek CERAN — 2026-07-16

Yazma becerisinin geliştirilmesi, herhangi bir bilginin, görüşün kalıcılığını sağlamak ve nesiller arasındaki iletişimi kurmak bakımından önemli bir iletişim aracıdır. Yazma becerisi genellikle formel eğitim yoluyla kazandırılan dil becerilerindendir. Dolayısıyla öğrencilere yazma becerisinin kazandırılması, yazmaya yönelik ilgi ve isteklerinin uyandırılmasında temel sorumluluk öğretmenlere özellikle de Türkçe öğretmenlerine düşmektedir. Türkçe öğretmenleri, öğrencilere yazma deneyimleri kazandırmalı, onları yazmaya teşvik etmeli ve sürece etkin katılımlarını sağlamalıdır. Bu sebeple lisans programında Türkçe öğretmenlerinin söz konusu becerisini geliştirilmeye yönelik derslere ihtiyaç vardır. Bu amaçla Eğitim Fakültelerinin Türkçe Eğitimi bölümü üçüncü sınıf programında Yazma Eğitimi dersine yer verilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretmeni adaylarının Yazma Eğitimi dersine yönelik tutumlarını belirlemektir. Türkçe öğretmeni adaylarının Yazma Eğitimi dersine yönelik tutumlarını tespit etmek için 37 maddelik bir tutum ölçeği hazırlanmıştır. Ölçek, 2011-2012 eğitim öğretim yılında Necmettin Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü’nde öğrenim gören 137 üçüncü sınıf öğrencisine uygulanmıştır. Türkçe öğretmeni adaylarının Yazma Eğitimi dersine yönelik tutumları genel itibariyle olumludur. Ayrıca ölçekten elde edilen bulgular; cinsiyet, öğrenim türü ve ders başarı notlarına göre değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, Türkçe öğretmeni adaylarının Yazma Eğitimi dersine yönelik tutumları cinsiyete ve ders başarı notuna göre anlamlı bir farklılık göstermiştir. Kız öğretmen adaylarının derse karşı tutumları erkek öğretmen adaylarına göre daha olumludur. Ders başarı notuna bakıldığında ise ders başarı notu iyi olan öğrenciler, orta ve geçer olanlara göre derse karşı daha olumlu bir tutum sergilemektedirler. Buna karşılık Türkçe öğretmeni adaylarının Yazma Eğitimi dersine yönelik tutumlarının öğretim türüne göre bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir.

Türkçe Ders Kitaplarındaki Öykülerin Çocuğa Görelik İlkesi Açısından İncelenmesi

Pınar ÇAKIR — 2026-07-16

Ders kitapları çocuğun eğitim ve öğretim sürecinde önemli bir yere sahiptir. Türkçe ders kitaplarındaki öyküler de ders durumuna yönelik kazanımların gerçekleştirilmesinde etkili olan, çocuğun severek okuduğu edebi metinlerdir. Dolayısıyla ders kitaplarında yer alan bu metinlerin özenle seçilmiş ya da hazırlanmış olması gerekmektedir. Bu çalışmada Türkçe ders kitaplarında yer alan öyküler çocuğun gelişim özellikleri ve “çocuğa görelik” ilkesi dikkate alınarak şu başlıklar altında incelenmiştir: 1. Türkçe ders kitaplarındaki öykülerin çocuğa görelikler açısından taşıması gereken tasarım özellikleri: Kağıt, sayfa düzeni, ve resimlemeler. 2. Türkçe ders kitaplarındaki öykülerin çocuğa görelikler açısından taşıması gereken içerik özellikleri: Konu, tema (izlek), karakter(ler), dil ve anlatım, ileti ve çevre. Tasarım özellikleri bakımından yapılan inceleme sonucunda öykülerde kullanılan resimlerin metin ile ilişkili olmasına karşılık, aynı resimlerdeki nesneler ve tiplemelerin çocuğun yaş grubuna uygun olmadığı, resimlerin gereğinden fazla kullanıldığı ve metnin önüne geçtiği saptanmıştır. Öykülerde, sayfa düzeni bakımından, sayfa kenarlarındaki boşluklarla okuma-izleme rahatlığı sağlanmış fakat, görsel özelliklerin fazlasıyla ön planda olması sebebiyle tasarımda sorunlar ortaya çıkmıştır. İçerik özelikleri bakımından yapılan inceleme sonucunda ise metinlerde, çocuğun dikkatini çeken ve ilgi alanına giren konulara değinilmemesi, otoriter yaklaşımın kullanıldığı dil ve anlatım yanlışlarının varlığı, metin seçiminde seviyenin, gelişim ve çocuk bakışının göz ardı edildiği, genel olarak “çocuğa görelik” ilkesine uyulmadığı bu sebeplerle de çocuğun ders kitabına ve dile olan yaklaşımının olumsuz etkileneceği tespit edilmiştir. Sonuç olarak Türkçe ders kitaplarında yer alan bazı öykülerin özensiz yaklaşımlar sebebiyle özellikle dil ve tasarım yönünden hatalı ve çocuğa görelik ilkesine uygun olmadığı söylenebilir.

“Cumhuriyet Dönemi Popüler Aşk Romancılarından Muazzez Tahsin’in Romanlarında Batılı Yaşam Tarzının Sosyal Yaşamdaki Yansımaları”

Selami ÇAKMAKCI — 2026-07-16

Tanzimat sonrası meydana gelen sosyal gelişmeler eğlence yaşamında köklü değişiklikleri beraberinde getirir. Bu değişimin sonucu olarak ortaya çıkan eğlence hayatı Tanzimat döneminden itibaren Türk romanlarına girer. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e uzanan süreçte eğlence yaşamındaki değişiklikler sonraki dönemde de romanlara konu edilir. Toplumsal yapıdaki değişimle birlikte eğlence yaşamının yeniden şekillenmesi, bireyin geleneksel yaşamdan farklı eğlence biçimleriyle tanışmasını sağlar. Balo, çay davetleri, suareler, dans, kumar ve içki bu eğlencelerin başında gelmektedir. Özellikle kadınlar, Batılı yaşamın getirdiği bu yeni eğlence biçimleri ile sosyal alanda yer almaya başlar. Kadınların kendilerini görünür kılmasına yardımcı olduğu bu sosyal etkinlik alanları, sosyal ilişkilerinin geliştirilmesini de sağlar. Toplumun eğlence anlayışının geleneksel olandan uzaklaşarak alafranga boyuta taşındığı bu süreçte, kadın ve erkeğin sosyal ve kültürel etkinlik alanlarındaki davranış kalıpları değişir. Kadınların ve erkeklerin eğlence mekânlarında dans etmeleri, kumar oynayıp içki içmeleri Batılı bir yaşam unsuru olarak toplumsal yapıya yerleşen yeni bir davranış kalıbıdır. Geleneksel yaşam tarzında görülmeyen Batılı dans geleneği, kadın erkek ililişkilerini geliştiren yeni eğlence biçimi olarak toplumsal yaşamda kendine yer bulur. Balo ve çay davetleri şeklinde gerçekleşen eğlenceler adeta bir dans eğlencesine dönüşür. Çünkü bu eğlencelerde dans etmek, vals ve tango yapmak bir ritüel haline gelir. Modern yaşamın büyük bir hızla toplumsal yaşamda yaygınlaşmasında, Beyoğlu’nun payı büyüktür. Çünkü Türk toplumu bu süreçte Batılı hayat tarzına ait birçok yeniliği modern yaşamın İstanbul’daki merkezi olan bu semt üzerinden tanır. Tanzimat’tan beri Batılı yaşamın İstanbul’da en yoğun şekilde yaşandığı bu semtin, Muazzez Tahsin’in kahramanlarının yaşamında da önemli yeri vardır. Yazarın romanlarında birçok Batılı eğlence ve kültürel zevklerin Beyoğlu üzerinden zamanla toplumun bütün kesimlerine yayıldığı görülmektedir.

Yatır ve Ziyaretlerin Halk Kültüründeki Rolü Bağlamında Mersin’deki Muğdat Dede Türbesinin İncelenmesi

Nilgün ÇIBLAK COŞKUN — 2026-07-16

Anadolu’nun pek çok köşesinde rastlanan yatır ve ziyaretler, halk arasında veli ya da ermiş adı verilen şahıslara ait mezar ya da makamlar olup kaynağı İslamiyet öncesi dönemlere kadar uzanan inanç merkezleridir. Dinî-tasavvufi bağlamda Tanrı dostu kabul edilen bu kişiler, yaşarken keramet sahibi olmakla ödüllendirilmiştir. Ölümlerinin ardından ise söz konusu kerametleri, adları etrafında oluşturulan çeşitli efsanelerle inandırıcılık özelliğini daha da arttırmıştır. Bunun sonucunda velinin mezar ya da türbesi de kutsallaştırılmıştır. Günümüzde sosyokültürel konumu fark edilmeksizin birçok kişi, yatır veya türbelere karşı korku ile karışık büyük saygı duymaktadır. Buna bağlı olarak da halk arasında çaresiz kalınan durumlarda yatır ve ziyaretlere gitmek, buralarda dua edip adaklarda bulunmak oldukça yaygındır. Mersin halk kültüründe de, diğer illerde olduğu gibi, yatır ve ziyaret inancı oldukça önemli bir yere sahiptir. Söz konusu şehirde yatır ve ziyaretlerin sayısı bir hayli fazladır. Ancak bunların arasında şehir merkezinde büyük bir türbesi bulunan ve gerek Mersin halkı gerekse çevre illerde yaşayanlar tarafından bilinip yoğun olarak ziyaret edilen Muğdat Dede Türbesi’nin ayrı bir yeri vardır. Bu makalede Muğdat Dede Türbesi halkbilimsel bakış açısıyla ele alınıp incelenmiştir. Çalışmamızda öncelikle Muğdat Dede’nin kim olduğu üzerinde durulmuş, ardından Mersin’deki türbesi tanıtılmıştır. Buna göre yazılı ve sözlü kaynaklardan elde edilen bilgilerden yola çıkılarak Muğdat Dede’nin halk arasındaki önemi, kerametleri, dolayısıyla velinin kült haline getirilmesi konusuna değinilmiştir. Ayrıca velinin türbesinde gerçekleştirilen inanç ve pratikler de ele alınıp incelenmiş, bunların İslamiyet öncesi kaynakları irdelenmiştir. Böylelikle yatır ve ziyaretlerin halk arasındaki anlam, önem ve işlevi konusu açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır.

Women Transforming Space and Communicating a Message Through Use of Space: The Case of Fatma Aliye

Ayşe DEMİR — 2026-07-16

Fatma Aliye, Osmanlı Devleti’nin son yüzyılının önemli bir siması olan Ahmet Cevdet Paşa’nın kızıdır ve kendisi gibi bir romancı olan Emine Semiye’yle kardeştir. Böyle bir aile içerisinde yetişmek onu devrin meselelerine, toplumsal yapıya duyarlı hâle getirmiştir. Ancak onun en önemli dikkatlerini edebiyat ve kadın meseleleri oluşturur. Düşünce hayatında yer eden bu iki hususu bütünleştirme imkânına ise yazdığı romanlarda kavuşur. Onun tüm romanlarında başlıca odak kadındır. Merkeze, o âna dek hakkında yine sadece erkeklerin konuşmuş olduğu, kadını ve kadın dünyasını yerleştirir. Fatma Aliye’nin romanlarında merkezde kadın kahramanlar yer alır. Yazar bu kadın kahramanların yaşamlarını, hayata bakış açılarını ve maceralarını hareket noktası kabul ederek romanın kurgusunu bu çerçevede oluşturmaktadır. Roman içerisindeki tüm entrikalar ve vakalar onların karakteri etrafında birleşir. Diğer kahramanlar romanlara bu ana kişiyle ilişkileri doğrultusunda dâhil olmaktadır. Kadın ana kahramanlar hem kendi hayatlarını hem de çevrelerindeki yaşamları değiştirebilecek yeterli donanım ve birikime sahiptir. Onlar bu güçlü etkilerini sadece yaşam şartları üzerinde değil mekânlar üzerinde de gösterirler. Mekânı, çevre şartlarını kendilerine göre düzenler ve dönüştürürler. Fatma Aliye’nin başkahramanları aynı zamanda ideal tiplerdir, hayatları, olaylara karşı takındıkları tutum ve davranışlarıyla en önemlisi de düşünceleriyle yazarın mesajlarını okura iletirler. Bu mesajlar, doğrudan zaman zaman da dolaylı biçimde verilebilmektedir. Eser içerisinde kahramanların ve kısmen de anlatıcının mekân karşısındaki durumu, yazarın dolaylı mesajlarını sunabilmesi/sergileyebilmesi için uygun bir sahnedir. Yani anlatıcı, kahramanın mekâna bakışı, onu kullanışı veya düzenlemesi vasıtasıyla ideal mekân-insan ilişkilerini örnekler. Bu durum nesneler dünyası için de geçerlidir.

Modern Zamanlarda Bir Ashâb-ı Kehf Yorumu: Ayışığı Sofrası

Hiclal DEMİR — 2026-07-16

ÖZET Yedi Uyurlar/ Ashâb-ı Kehf, Hırıstiyan ve İslam kültürlerinde önemli bir yere sahiptir. Kutsal kitaplardan yalnızca Kuran’da zikredilmesi, kıssanın İslam kültüründe canlılığını daima sürdürmesini sağlamıştır. Kehf Suresi’nin 9-26. ayetleri bu kıssa ile ilgilidir. Ölümden sonraki yaşama delil olarak görülen Ashâb-ı Kehf, tefsir ve hadislerin yanı sıra menâkıbnâmeler, kısas-ı enbiyâlar ve fütüvvetnâmelerde yer bulmuştur. Yedi Uyurlar, içerdiği mucizevi durumlar nedeniyle fantastik edebiyatın da ilgisini çekmiştir. Fantastik anlatılarda gerçek hayatın zaman kavramı ve mekânları önemsizleştirilebilir. Hayal ile gerçeğin iç içe geçmesi okurda başlangıçta bir şaşkınlık yaratsa da yazarın kurmacadaki tutarlılığı metnin alımlanmasını sağlayacaktır. Gerçeği bozma eğilimindeki fantastik edebiyatta tarihî ve mitolojik kahramanlar, tarih yanılgısı (anakronizm) ile bugüne taşınabilir. Nazlı Eray, Ayışığı Sofrası adlı eserinde böyle bir anakronizm yapmış, kendi hayatıyla ilgili sorulara yanıt arayan anlatıcıyı (Serra), Ashâb-ı Kehf’ten biri olan Yemliha ile günümüz Ankara’sında karşılaştırmıştır. Bu karşılaşma, her iki taraf için de şaşırtıcıdır. Serra, Ashâb-ı Kehf’in yaşadığı “kaybolma”, “uyuyup uyanma (ölüp yeniden dirilme)”, “karanlıkta hayata dair sorulara cevap bulma” gibi motifler ile kendi yaşamı arasında paralellikler kurmuştur. Mağara arkadaşları ise uyandıkları dünyayı anlatıcı sayesinde tanımış, uyudukları zaman ile uyandıkları zamanı karşılaştırma imkânı bulmuşlardır. Romanda, Yedi Uyurlar’ı modern yaşamla tanıştırmak için sabırsızlanan anlatıcı üzerinden modern yaşam ve modern insanın tutkuları da ele alınmıştır. Serra (anlatıcı), yaşamına dair soruların hepsine yanıt bulamasa da Ashâb-ı Kehf’in yaşadıklarından yola çıkarak bir kabullenişle hayatına devam edecektir.

Metindilbilim Dersinin Türkçe Öğretmen Adaylarının Okuma Etkinlikleri Geliştirme Yetilerine Etkisi

Şükran DİLİDÜZGÜN — 2026-07-16

Türkçe öğretiminde hedeflenen okuma kazanımları metin yapısı temelli ve anlama / anlatma becerilerini geliştirmek için yeterlidir; ancak ders kitaplarında okuma etkinlikleri okuma kazanımlarını yineleyici niteliktedir ve öğrencilerin okuma becerilerini geliştirmek için bilişsel süreçleri işletebilecekleri metin çalışmaları yetersizdir. Araştırmanın amacı Metindilbilim dersinin öğretmen adaylarının okuma kazanımlarını gerçekleştirici nitelikte etkinlikler hazırlama yetisini geliştirmeye etkisi olup olmadığını saptamaktır. Bu nedenle metindilbilimin seçmeli olarak okutulduğu Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi ve programında bu ders olmayan denk bir fakültenin Türkçe öğretmenliği son sınıf öğrencileri örneklem olarak alınarak gerçek, sontest-kontrol gruplu seçkisiz deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubunun aldığı eğitimden sonra her iki gruba da bir öykü üzerine ana düşünceye götüren en az beş okuma etkinliği hazırlayacakları sontest uygulanmıştır. Etkinliklerin değerlendirilmesi için okuma kazanımları, metin yapı ölçütleri ve diğer etkinlikler başlıkları altında kategoriler bulunan bir rubrik oluşturulmuştur. Sınıflandırılan etkinliklerin frekansları ve yüzdeleri alınmış, daha sonra gruplar arasındaki farkın anlamlılığı bağımsız örneklem t-testi ile saptanmıştır. Metindilbilim dersi alan öğrencilerin hem etkinlik sayılarının yüksek olduğu hem de okuma kazanımlarını yineleyen etkinliklerden çok metin yapısına dayalı etkinlikler hazırlayarak öğrencilerin metin çözümleme/oluşturma becerilerini geliştirme ortamı hazırladıkları gözlemlenmiştir. Her iki grubun da yazınsal metinlere yaklaşımları ve deney grubunun metindilbilim dersine ilişkin görüşleri alınarak açık uçlu sorularla saptanarak araştırma nitel olarak da desteklenmiştir.

Peyami Safa’nın Yalnızız Romanında Kadın ve Aileye Batılılaşma Ekseninden Bakış

Sümeyye Dinler KÖKSAL — 2026-07-16

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında Batı’nın üstünlüğünün kabul edilmesiyle Osmanlı Devleti’nde Batılılaşma hareketinde hızlanma görülmektedir. Öncelikle askerî olarak başlayan Batı’yı örnek alma hareketi zamanla yaşamın her alanına yayılır. Batılılaşmanın toplumun her kesiminde kendini yoğun olarak gösterdiği bir dönem olan Milli edebiyat dönemi edebî eserler bakımından verimli bir dönemdir. Zira Batılılaşma ile büyük ölçüde değişime uğrayan sosyal yapıda ele alınacak çokça mesele ortaya çıkmıştır. Böylece Batılılaşma dönemin birçok edebî eserinde temel konuyu teşkil etmiş olur. Toplumun büyük kesiminde yaşanan bu sosyal değişime kayıtsız kalmayan edebî eserler, Batılılaşmayı her yönüyle olarak sık sık işlemişlerdir. Özellikle roman türünde Peyami Safa’nın Batı’yı ve Batılılaşmayı işleyen eserler verdiğini görürüz. Toplumsal yapıyı oluşturan unsurları Batılılaşma ekseninde titizlikle ele alan Peyami Safa’nın, kadın ve aileyi bu yöndeki değişimine daha çok eğildiği dikkat çekmektedir. Kadının genel karakteri ve Batılılaşma serüveninde oynadığı rol üzerine kafa yoran Peyami Safa eserlerinde kadınları özenle işler ve onlara önemli vazifeler yükler. Ailenin temel yapısı ve Batılılaşmadan etkilenme oranı üzerine de tespitlerde bulunan Peyami Safa’nın eserleri bu dönem adına önemli belgeler olarak kabul edilebilir. Bu çalışmada Peyami Safa’nın Yalnızız romanında, kadınların ve aile yapısının, Batılılaşma ile nasıl bir değişime uğradığını tespit etmeye çalıştık. Bu eserde kadın ve ailenin Batılılaşma ile nasıl bir değişime uğradığının örneklerini öne çıkarma fırsatını bulmuş olduk.

Özdemir Asaf Şiirinde Egzistansiyalist Ögeler ve “Kendi”lik Kavramı

Gökay DURMUŞ — 2026-07-16

Özdemir Asaf, Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri’nin henüz yeterince tahlil edilmemiş isimlerinden birisidir. Asaf, edebiyat tarihimize yönelik çalışmalarda, daima, “müstakil şahsiyetler” arasında sayılır; fakat şiiriyle ilgili geniş ve derin analizler yapılmaz. Bu nedenle çalışmanın giriş bölümünde, Asaf’ın müstakil kabul edilişine dair kanılar ve bu kanıların nedenleri tartışılmıştır. Çalışmanın gelişme bölümü, Asaf’ın egzistansiyalizmi arka plan edinen şiiri üzerine kuruludur; çünkü egzistansiyalizm onun hem yaşam algısının hem de poetikasının odak noktasıdır. Bu nedenle, bölümde önce, egzistansiyalizmin temel ilkeleri tanıtılmaya çalışılmıştır. Bu felsefî sistemin, Asaf’la çağdaş edebiyatçılara ve edebiyat ortamımıza etkisine, bu ortamda bulduğu yankıya da değinilmiş; Türk edebiyatında egzistansiyalizmin izi sürülmüştür. Asaf’ın egzistansiyalizmin ilkelerini şiirine nasıl yansıttığı meselesi, gelişme bölümünün çatısını oluşturmaktadır. Özdemir Asaf, egzistansiyalizmin, insana yaklaşım tarzından etkilenmiştir. Bu yaklaşımın özünü, dünyaya kendi iradesi dışında gönderildiği halde, bu olumsuzluğu lehine çevirmesi, böylece yapacağı doğru seçimlerle, yazgısını kendi elleriyle yazması beklenen insan oluşturmaktadır. Özdemir Asaf, ikinci kişiyi, yani “sen”i merkez edinir ve “sen” aracılığıyla tüm insanlığa seslenir. Bunu yaparken şiiri vasıta kılan, dolayısıyla düşünce şiiri yazan Özdemir Asaf, “sen”i, kendi olması, hayatının yönetimini başkalarına devretmemesi ve dünyevî yaşamını değerli kılması için uyarır. Çünkü her bir bireyin, kendi yaşamını değerli kılarak, toplumun da yaşamını düzenleyeceğini, toplumun yaşam ve ahlâk standardını yükselteceğini düşünür. Dolayısıyla şairin “sen”e yönelik çağrıları, okuduğu şiire nüfuz etmeye çalışan her okurda yankı bulabilecek türdendir. Sonuç bölümünde ise çalışmanın seyri içinde daha önce varılan yargıların özü üzerinde durulmuş ve şairin “kendi olmak” ilkesini hayatına da yansıttığı kanısına varılmıştır.

İkinci/Yabancı Dil Öğretiminde Özgün ve Değiştirilmiş Dilsel Girdi Üzerine

Mustafa DURMUŞÇELEBİ — 2026-07-16

Dil öğretiminde öğreniciye sunulan dilsel girdi (input) ve bu dilsel girdinin öğrenici tarafından anlaşılma (comprehension) düzeyi konuları, üzerinde önemle durulan çalışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu dilsel girdinin öğrenicilerin öğrenme süreçlerinde hangi biçimde sunulduğu önemli bir konudur. Öğrenicilerin dil öğrenim sürecinde öğrenebildiklerinin içinde, duyduğu veya maruz kaldığı bu dilsel girdiler, hedef dili ana dili olarak konuşanların doğal iletişim ortamlarında üretilmiş özgün (authentic) metinler olabildiği gibi, öğrenici kaygıları gözetilerek doğal yolla veya özgün metinleri hedef kitlenin yeterlilik düzeylerine göre değiştirim yoluyla üretilmiş değiştirilmiş (modified) metinler de olabilir. Değiştirilmiş metinler yine, sadeleştirilmiş (simplified) veya genişletilmiş (elaborated) metinler olarak sunulabilir. Yazıda, dil öğretim sürecinde okuduğunu anlamanın önemi, özgün veya değiştirilmiş metin seçimi ve değiştirim türleri ele alınacaktır. Şunu da belirtmek gerekir ki, önerilen herbir metin türünün, ikinci/yabancı dil öğretim sürecinde tek ve mutlak kullanım sahası bulması mümkün görünmemektedir. Buna karşılık öğretim malzemeleri oluşturulurken, okuma metinlerinin özgün, sadeleştirilmiş ve genişletilmiş örneklerinden yararlanılarak, öğretim süreci zenginleştirilebilir. Çünkü, sadeleştirilmiş ve genişletilmiş metinler, öğrenicilerin anlama düzeylerini yukarılara çekerek onların öğrenme güdülerini olumlu etkilerken; özgün metinler, sundukları doğal dil malzemesi nedeniyle, öğrenicilerin hedef dilde iletişim becerilerini geliştirmelerine yardımcı olamaktadır. Yazı, dil öğretim sürecinde otantik metinleri veya dönüştürülmüş metin türlerini ortaya çıkaran kuramsal özellikleri, bu türlerin biribirlerine göre yararlı bulunan veya anlamayı güçleştiren yönlerini konuyla ilgili oluşmuş temel literatüre de işaret ederek ortaya koymaktadır. Bu yönüyle yazı, dil öğretiminde öğreniciye sunulacak metinleri oluşturmak durumunda kalan öğretim elemanlarının, yayın evlerinde bu amaçla ilgili hedef kitleye yönelik metin oluşturmak durumunda kalan kişilerin uygulamalarına temel oluşturacak çerçeveyi ortaya koyan kuramsal ve tasviri bir çalışmadır.

Türkçe Öğretmen Adaylarının Öğrenme Stilleri ve Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki

Erhan DURUKAN — 2026-07-16

Öğrenci başarısının artmasında öğrenme stillerinin ve öğrenme stratejilerinin büyük bir önemi vardır. Öğrenme stilleri doğuştan getirilen özelliklere, öğrenme stratejileri ise sonradan kazanılan ve kullanılan öğrenme biçimlerine dayanmaktadır. Bu nedenle öğrenme stilleri ile öğrenme stratejileri arasında bir ilişkinin olması beklenmektedir. Alan yazınında farklı disiplinlerde bu yönde çalışmaların bulunduğu fakat Türkçe eğitimi alanında bu yönde araştırmanın yer almadığı görülmüştür. Bu çalışmanın amacı Türkçe öğretmen adaylarının öğrenme stilleri ile öğrenme stratejileri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümünde okuyan 256 öğrenci (1, 2, 3 ve 4. sınıflar) üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada öğrencilerin öğrenme stilleri Kolb Öğrenme Stilleri Ölçeği (KÖSE) ile, öğrenme stratejileri ise Özdemir ve Güven tarafından geliştirilen Öğrenme Stratejilerini Belirleme Ölçeği (ÖSBÖ) ile toplanmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde yapılmıştır. Öğrencilerin öğrenme stilleri ve öğrenme stratejilerine ilişkin bilgiler frekans ve yüzdelerle belirtilmiş; öğrenme stilleri ve öğrenme stratejileri arasındaki ilişki SPSS 16 programında Tek Yönlü ANOVA ile analiz edilmiştir. Araştırma sonunda öğrencilerin sırasıyla özümseyen, ayrıştıran, değiştiren ve yerleştiren öğrenme stiline sahip oldukları ve kullandıkları öğrenme stratejilerinin öğrenme stillerine göre farklılaştığı sonucuna varılmıştır. Elde edilen sonuçlar alan yazınında yer alan araştırmaların çoğunluğunun sonuçları ile benzerlik göstermiştir. Sonuçlardan hareketle öğretmen adaylarının öğrenme stillerinden haberdar olması ve buna uygun öğrenme stratejilerini kullanması yönünde önerilerde bulunulmuştur.

Değerler Eğitimi Üzerine Yapılmış Lisansüstü Düzeyindeki Çalışmaların Değerlendirilmesi

Bilal ELBİR, Can BAĞCI — 2026-07-16

Değerler kişiler arası etkileşimden, aileden ve diğer toplumsal etkilerden denenerek ve gözlemlenerek öğrenilir. Değerler, uzun bir süre bireysel hayatla sınırlandırılmış ve sosyologların ilgi alanına girmemiştir. Daha sonra değerler, önemli bir sosyal olgu olarak kabul edilmeye başlanmıştır. Sosyolojide değerler, bireylere, gruplara, örüntülere, hedeflere ve sosyo-kültürel nesnelere verilen önem üzerindeki değerlendirmelere dayanan ölçütler temel alınarak tanımlanırlar. Bu çalışmanın amacı değerler eğitimi üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların değerlendirmesini yaparak, bu alanda üzerinde araştırma yapılabilecek konuların var olup olmadığını tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda yapılan taramalar sonucunda tam metni erişime açık olan lisansüstü çalışmaların dış yapı ve içerik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın yapısı gereği meta-analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada YÖK Ulusal Tez Merkezinde tam metnine ulaşılabilen Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi kapsamı dışında kalan toplam 21 doktora ve yüksek lisans tezi incelenmiştir. Ulaşılan tezlerde öncelikle konu sınıflandırılmasına gidilerek gerekli istatistiklere ulaşılmıştır. Daha sonra tezlerin ortaya koyduğu sonuç ve önerilerdeki ortak noktalar tespit edilmiştir. Sonuç, değerler eğitimi üzerine yapılan tezlerin çoğunda araştırmacılar Türkiye’de değerler eğitiminin yeteri kadar özümsenmediğini belirtmişlerdir ve değerler eğitimi alanında bulunan bu boşluğun bir an önce doldurulması konusunda aynı görüşü paylaşmaktadırlar. Ayrıca öğretmen adaylarının ve şu an görev yapmakta olan öğretmenlerin değerler eğitiminin öğretimi sırasında kullanabilecekleri çağdaş yöntem ve teknikler hakkında bilgilendirilmeleri gerektiği vurgulanmıştır.

Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarının Öğrencilerin Okuduğunu Anlama Becerilerine Etkisi

Cahit EPÇAÇAN — 2026-07-16

Bu çalışmanın amacı, İlköğretimde Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarının Öğrencilerin Okuduğunu Anlama Becerilerine Etkisini belirlemektir. Araştırmada kontrol gruplu ön test–son test deneysel modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Siirt ili Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Sancaklar İlköğretim Okulundaki ikinci kademe 7. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Bu öğrencilerden deney ve kontrol grupları oluşturulmuştur. Araştırmanın amaçlarını gerçekleştirmek için Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarına uygun ders etkinlikleri hazırlanmıştır. Bu etkinlikler öğrencilerin gelişim ve öğrenme düzeylerine göre uygulanmıştır. Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarının öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisini belirlemek için hem nicel hem de nitel veri toplama araçlarından yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri, Türkçe dersi hazırbulunuşluk testi ve okuduğunu anlama testinin uygulanmasıyla elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise, Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulama ve etkinlikleri ile öğrenme – öğretme süreci hakkında öğretmen ve öğrenci görüşlerini saptamaya yönelik görüşme formunun uygulanmasıyla toplanmıştır. Nicel ve nitel verilerden elde edilen sonuçlara göre, İlköğretimde Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarının öğrencilerin okuduğunu anlama düzeylerinin artmasında daha etkili olduğu saptanmıştır. Çoklu Zekâ Kuramına Dayalı Öğretim Uygulamalarının öğrencilerin okuma alışkanlıklarının geliştirilmesine ilişkin olarak; hem araştırmanın nicel bulgularının, hem öğretmen ve öğrenci görüşlerine dayalı nitel bulguların hem de çoklu zekâ kuramının öğretimdeki etkililiğine ilişkin daha önceden yapılmış araştırma sonuçlarının örtüştüğü saptanmıştır.

Mistik ve Metafizik Bağlamda Bir Yolculuk Üçlemesi: “Hüsn ü Aşk - Hacının Yolu - Simyacı”

Nazire ERBAY, Eren ÖZBEK — 2026-07-16

Yolculuk, zaman ve mekân içinde her ne kadar sıradan bir yer değiştirme anlamı taşısa da, mistik anlamda, insanın mevcut varlığını bir tarafa bırakıp metafizik bir tecrübe yaşamasıdır. İnsanı yani yolcuyu olgunlaştıracak, onu değiştirip/dönüştürecek olan seyahat oldukça zorlu, tehlikeli ve sıkıntı vericidir. Bu çalışmada Şeyh Galib’in ‘Hüsn ü Aşk’, John Bunyan’ın ‘Hacının Yolu’ ve Paulo Coelho’nun ‘Simyacı’ adlı eserlerin temelini teşkil eden kahramanları ezoterik yolculuğa çıkaran etmenler ve bu yolculuk esnasında üç eserde de kullanılan ortak/farklı semboller, eserdeki yardımcı kahramanlar, yolculuk esnasında kişiye engel olanlar ve nihayet kahramanların yolculukları sonunda vardıkları hedefler ve bunların anlamları üzerine karşılaştırmalı bir çalışma yapılmıştır. Üç eserdeki rüya metaforu üzerinden verilen yolculuk sürecinde, hayatın anlamını çözmek için insanın önüne çıkan sembolik mesajları görüp yorumladıktan sonra olgunlaşması ve dönüşüm süreci anlatılmaktadır. Dönüşüm farkındalığı, insana başka birisi tarafından kazandırılmaz, kişi tarafından elde edilir. Eğitim süreci olarak görülebilecek çileli yolculuk, eserlerde kahramanların yaşadığı çok sayıda olay ve durum, her eserin kendine özgü değişik anlamlardaki sembol ve simgeleriyle aktarılmıştır. Kahramanların önlerine çıkan simgeleri okuması, engelleri aşması, kendi gerçekliklerinin farkına varması önemlidir. Üç kültürün üç farklı eserlerinde; Hacının Yolu, Simyacı, Hüsn ü Aşk, kahramanlar, benzer olarak sembolik engelleri aşarak dönüşümü yaşar ve sonsuz mutluluğu yakalarlar.

Bektâşî ve İşrâkî Bir Şair: Sâfî, Hayatı ve Divan’ının Nüshaları

Özlem ERCAN — 2026-07-16

Sâfî, XVIII. yüzyılın son yarısında ve XIX. yüzyılın ilk yıllarında yaşamıştır. Tezkirelerde yer alan Sâfî mahlaslı şairler incelendiğinde içlerinden yalnızca Sâfî Murtaza Efendi ile yüzyıl bakımından bir uyum söz konusudur. Ancak Divan’ı incelenen Sâfî hem Bektâşi hem de İşrâkî’dir. Oysa Sâfî Murtaza Efendi’nin Bektâşî ve İşrâkî oluşuna dair herhangi bir ipucu yoktur. Bu sebeple bu iki kişinin aynı kişiler olup olmadığı konusunda şüpheler bulunmaktadır. Makalede bu karşılaştırmayı yapabilmek için Murtaza Sâfî Efendi’nin hayatından bahsedilmiş ve Sâfî’nin hayatına dair bilgiler Divan’dan elde edilmeye çalışılmıştır. Bu bilgilere göre Sâfî, Rumeli, İstanbul ve Uşak gibi coğrafyalarda bulunmuş, H. 1221- 1222/ M. 1807- 1808 yılları arasında sadrazam olarak görev yapmış Tayyar Mahmud Paşa’nın kitabet hizmetine atanmıştır. Dolayısıyla mesleği kâtiplik olan bir kişidir. Makalenin diğer bölümünde tespit edilmiş olan iki Divan nüshası tanıtılarak bu eserlerde yer alan nazım biçimleri ortaya konmuştur. Sonraki bölümde, Türk inanç sistemi içinde önemli bir yer tutan Alevî- Bektâşî kültürünün Sâfî’nin şiirine nasıl yansıdığı üzerinde durulmuştur. Bu bölüm, Hacı Bektâş Veli Sevgisi, Hz. Ali ve Ehl-i Beyt Sevgisi, On İki İmam Sevgisi, Dört Kapı Kırk Makam, İkrar ve Kerbelâ Olayı başlıklarından oluşmaktadır. Son bölümde İslâm felsefesinin ekollerinden biri olan ve ünlü filozof Şehabeddin Sühreverdî’nin kurduğu İşrâkiyye felsefesi tanıtılmıştır. Söz konusu felsefe, Nur Suresi, Nur, Nuru’n-Nur ve Zulmet başlıkları altında incelenmeye çalışılmıştır.

Güvercin Destanları Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Osman ERCİYAS, Duygu ORUÇ — 2026-07-16

Dinî içerikli metinler, Divan Edebiyatı ile Halk Edebiyatının önemli ürünleri arasındadır. Bu metinlerin değeri, onların dönemle ilgili manevi duyuş tarzını hissettirmesi kadar, yazıldığı kültür ortamıyla harmanlanan dil ürünlerini taşımasından da ileri gelmektedir. Halkın ortak dünya görüşüne tercüman olmuş bu tür zenginlikler, bilimsel çalışmalar aracılığıyla ele alınıp değerlendirilmedikçe unutulmakta ve en önemli görevlerinden birisi olan yeni kuşaklara sesini duyurabilme işlevinden uzaklaşmaktadırlar. Filolojik yaklaşımların gerektirdiği şekilde izlenecek yöntemler, metinlere gerçek değerlerini iade etme noktasında evrensel özelliklere sahiptirler. Anadolu sahası Türk Halk Edebiyatı içerisinde yer alan önemli eserlerin birçoğu, fazlaca ilgi görmelerinden ötürü değişik yazarlarca kaleme alınmış ve eser nüshaları bağlamında bir zenginlik ortaya çıkmıştır. Söz konusu nüsha zenginliği ise, karşılaştırmalı metin çalışmalarını zorunlu hale getirmiştir. Bu çalışmaya konu edilen metin de söz konusu amaç doğrultusunda incelemeye alınmış ve farklı nüshaların karşılaştırılması yoluyla değerlendirilmiştir. Dinî-tasavvufî Türk Edebiyatının Anadolu’daki ilk örneklerinden sayılan ve Kirdeci Ali’ye ait olduğu düşünülen ‘Güvercin Destanı’, farklı araştırmacılar tarafından varyantlarıyla ortaya çıkarılmış ve yayımlanmıştır. Bu çalışmanın amacı, Atıf Efendi Kütüphanesi, Mehmet Zeki Pakalın Koleksiyonu 45/3 numaralı, Destanlar ve Gazeller isimli yazma eserin 1a, 1b ve 2a numaralı sayfalarında bulunan “Güvercin Destanı”nın (Gügercin Dasitanı) bilinmeyen bir varyantını açığa çıkarmak, yayımlamak, değerlendirmek ve diğer varyantlarıyla karşılaştırarak aralarında bulunan benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.

Korece Konuşanların Türkçe Ünsüzleri Algılamaları

Mevlüt ERDEM, Mehmet Akif KILIÇ , Mustafa SARI — 2026-07-16

Turkish and Korean, both belong to Altaic language family, share many common features, i.e. word order, agglutinative structure, etc. When both languages are compared phonologically it will be seen that there are significant differences between them. Unlike the Turkish stops, Korean stops are typologically unusual in that they have a three-way contrast, but they are all voiceless in word final position. They are all voiceless in word-initial position. Korean has also the lax-tense fricative pairs: /s/ and /s’/. Moreover, the lateral consonant /l/ in Korean is pronounced in two different ways, depending on where it appears within the words. The aim of this paper is to investigate how Korean speakers who don't know any Turkish knowledge perceive Turkish consonants. The present study demonstrates that the perception of Turkish consonants by Korean learners is influenced by the phonological properties of Korean. The perception of the Turkish stops by Korean speakers must be related with the different VOT values in both languages. The Turkish consonants which Korean doesn't have were replaced by the nearest convenient sounds. Since the consonants /r/ and /l/ are not independent phonemes in Korean, especially the perception of Turkish word initial and word final /r/ is realized as /l/. Because two languages have nasal consonants the perception of these sounds are perfectly clear in word initial, word medial and word final positions. The nasal consonants /m/ and /n/ in Turkish and Korean are common. Because two languages have nasal consonants the perception of these sounds are perfectly clear in word initial, word medial and word final positions.

Konuşma Becerisinin Türkçe Öğretmenleri Tarafından Kullanılabilirliğine İlişkin Türkçe Öğretmeni Adaylarının Görüşlerinin İncelenmesi

Onur ER, Özden DEMİR — 2026-07-16

Bu araştırmanın temel amacı, normal ve ikinci öğretimde okuyan Türkçe öğretmenliği dördüncü sınıf öğrencilerinin, staj okullarındaki Türkçe öğretmenlerinin konuşma becerilerine ilişkin görüşlerini incelemektir. Araştırma nitel yönteme göre desenlenmiştir. Araştırmada olasılık dışı (amaçlı) örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında Türkçe öğretmeni adaylarının, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile staj okullarındaki Türkçe öğretmenlerinin konuşma becerisini kullanabilirliğine ilişkin görüşleri alınmıştır. Araştırmanın evrenini Kafkas Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği son sınıfta okuyan Türkçe öğretmeni adayları oluşturmaktadır. Araştırmada çalışma grubundan (çalışmaya gönüllü olarak katılmak isteyen) seçilen 39 öğrenciye yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu konuşma becerisinin; beden dili, hitap, konuşmanın içeriği ve konuşmanın dokusu ve örüntüsü boyutları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bu boyutlar belirlenirken ilgili alan yazını dikkate alınmış ve uzman görüşlerine başvurulmuştur. Araştırmada verilerin analizinde, içerik analizi yapılıp kodlar ve temalar oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda normal ve ikinci öğretim Türkçe öğretmeni adaylarının çoğunluğu konuşmanın hitap boyutunda olumlu görüş bildirmişlerdir. Ayrıca öğrenciler, öğretmenlerin sözcük dağarcıklarının yeterli olmamasından dolayı sıkıntı yaşadıklarını belirtmişlerdir. Bunun yanında sözcük dağarcığın yetersizliğinde yapılan içerik analizi sonucunda kısıtlı sözcük dağarcığı, yerel ağız, tekrar kelimeler, yetkin olmama, kitap okumama, kitaptaki sözcükle yetinme, derse hazırlıksız gelme, ders kitabına bağlılık, etkisiz anlatım, düzensiz anlatım, kılavuz kitaba göre anlatım, disiplinsizlik şeklinde olumsuz kodlara ulaşılmıştır.

Yahya Kemak'de Dil Estetiği

Zeliha GADDAR — 2026-07-16

Dil öncelikle bir iletişim aracıdır. Dilin farklı işlevleri farklı kullanımlarını oluşturur. Dil günlük kullanımda bilgi alışverişi sağlama işlevine sahiptir. Edebi eser bilgi aktarmak için yazılmaz. Edebi dil sanat işlevi yüklenir. Bu makalede Yahya Kemal’in eserlerindeki dil estetiği unsurları incelenmeye çalışılmıştır. Yahya Kemal’de dil estetiği unsurları iki başlık altında incelenmiştir. Yahya Kemal’in dil estetiğini sağlayan unsurlardan ilki sözcük seçimi ve bu sözcüklerin birbiriyle ilişkisidir. Yahya Kemal eserlerinde sözcüklerin çağrışım imkânlarından ve karşıtlık ilişkisinden yararlanmıştır. Yahya Kemal’in dil estetiğini sağlayan unsurlardan ikincisi musikidir. Musiki unsuru Yahya Kemal’in şiirlerinde dil estetiğinin oluşmasında oldukça önemlidir. Musiki unsuru üç başlık altında incelenmeye çalışılmıştır. Bunlardan ilki tekrardır. Yahya Kemal, şiirlerinde sözcük, sözcük öbeği, mısra ve nazım birimi tekrarlarına yer vermiştir. Yahya Kemal’in şiirlerindeki musiki unsurlarından ikincisi asonans ve aliterasyondur. Ses tekrarı ile muhteva arasındaki ilişki Yahya Kemal’in dil estetiğini arttırmıştır. Yahya Kemal’in şiirlerinde musiki ahengi sağlayan unsurlardan üçüncüsü ise vezin, kafiye ve rediftir. Yahya Kemal Ok başlıklı şiirinde hece vezniyle diğer şiirlerinde aruz vezniyle ahenkli mısralar söylemiştir. Yahya Kemal şiirlerinde kafiyeye önem vermiştir. Yoğun bir duyguyu ifade eden şiirlerinde de kafiyeye yer vermiştir. Yahya Kemal’in şiirlerinde musiki ahengi temin eden unsurlardan bir başkası da rediftir. Yahya Kemal hem ek halinde hem de sözcük halinde redif kullanmıştır.

Bir Zarif Âşık: Rusçuklu Zarîfî Ve Dîvânı

Hüseyin GÖNEL — 2026-07-16

Kaynaklarda ismi Zarîfî Baba, Zarîfî Ömer Efendi, Zarîfî Baba Ömer Efendi, Şeyh Ömer Zarîfî Efendi, Ömer Baba şeklinde geçen Zarîfî 18.yüzyılda yaşamış mutasavvıf bir

Kara Bela Münasebetiyle Eleştirilen Bir Ekol: Namık Kemal

Hacer GÜLŞEN — 2026-07-16

Türk edebiyatının önemli sanatkârlarından biri olan Namık Kemal, yeni bir edebiyatın oluşmasında ve tanınmasında gösterdiği gayretlerle, eserleriyle, eleştirileriyle, âdeta bir ekol olmuştur. İsminin etrafında birçok isim toplanmış, düşüncelerini paylaşıp, onu savunmuşlardır. Çoğu zaman övülen Namık Kemal, bazen de eleştirilir. Namık Kemal, edebiyatımıza batıdan gelmiş türleri tanıtırken bunların içinde tiyatroya ayrı bir önem verir. Ona göre tiyatro, bir eğlencedir ama eğlencelerin en faydalısıdır. Mukaddime- i Celâl, Celalettin Harzemşah adlı eserinin önsözüdür. Namık Kemal, bu önsözü çok sevdiği Victor Hugo’nun Cromwell önsözüne benzeterek oluşturur. Özellikle bu bölümde, tiyatro hakkındaki düşünceleri ilgi çekicidir. Namık Kemal, Kara Bela adlı tiyatro eserini ise Magosa’da sürgündeyken yazar. Ancak ölümünden sonra basılan eserin zayıf bir eser olduğu düşünülmüştür. Kara Bela, Fecr- i Âti dönemi edebiyatının tanınmış sanatkârlarından biri olan Şahabettin Süleyman tarafından, 1911 yılında yazılan, “Tenkidat-ı Edebiye - Namık Kemal Kara Bela Münasebetiyle” adlı eserle eleştirilir. Şahabettin Süleyman, Namık Kemal’i bir avam sanatkârı olarak tanımlar. Sonra eseri değerlendirir, eserin olay örgüsünü gerçek hayata uygun bulmaz. Şahabettin Süleyman’ın, kendisinden çok önce edebiyat dünyasında var olan Namık Kemal’e, sadece Kemal diye hitap etmesi dikkat çekicidir. Bu makalede eleştirilen bir sanatkâr olarak Namık Kemal, Sanatkâra Dönük Eleştiri anlayışıyla ele alınacaktır. Bilindiği gibi bu eleştiri metodunda eleştirinin merkezinde sanatkâr yer alır.

Kırgız Atasözlerinin Cümle Yapısı Üzerinde Bazı Gözlemler

Mevlüt GÜLTEKİN — 2026-07-16

Kırgız Türkleri zengin bir folklor hazinesine sahiptir. Bu hazinenin önemli bir bölümünü de bazı çalışmalarda sayısı on bini aşan atasözleri oluşturmaktadır. Biz bu çalışmamızda, çoğu, Kırgızistan’da yayımlanan Bir Miñ Kırgız Eliniñ Makal-Lakaptarı (BM) adlı eserle Türkiye’de yayımlanmış Kırgız Atasözleri (KA) adlı iki çalışmadan seçilmiş, 97 Kırgız atasözünü cümle yapıları bakımından gözden geçireceğiz. Ancak bazı atasözleri, yüklemlerinin yeri ve anlamlarına göre de değerlendirilecektir. Kalıplaşmış ifade biçimlerinden biri olan Kırgız atasözlerini, yapıları itibarıyla, 1. Basit, 2. Birleşik, a. sıralı, b. girişik, c. şart, ç. içiçe birleşik ve 3. Karmaşık cümle yapısındaki atasözleri olarak tasnif etmek suretiyle inceleyeceğiz. Basit cümle yapısındaki atasözleri (1-10) , anlamca bildirme ve emir cümlesi yapısındakiler olmak üzere ikiye ayrılarak gözden geçirilecektir. Sıralı cümle yapısındaki atasözlerini (11-25) ise, dizilişlerine göre, kurallı ve devrik yapıda olanlar olarak inceleyeceğiz. Şartlı birleşik cümle yapısındaki atasözlerini (26-44) ise, zarf tümleci, özne, nesne, yer tamlayıcısı vb. işlevli olanlar biçiminde gözden geçireceğiz. İç içe birleşik cümle yapısındaki atasözlerini (45-55) de nesne işlevi gören ve degen sıfat-fiiliyle kullanılıp vasıflayıcı olanlar olarak ikiye ayırarak ele alacağız. Girişik cümle yapısındaki atasözlerini (58-78) ise, a. isim-fiillerle, b. sıfat-fiillerle, c. zarf-fiillerle kurulan girişik birleşik cümle yapılı atasözleri olarak inceleyecek ve bu fiil gruplarının katıldığı birleşik cümlelerdeki işlevleri de işaret edeceğiz. Girişik cümleli sıralı ve şart cümlelerinden meydana gelen karmaşık cümle yapısındaki atasözlerini (79-97) ise, makalenin sonunda gözden geçirileceğiz.

Nazire Geleneğinden Metinlerarasılığa Üç Şiirin Söyledikleri

İbrahim GÜLTEKİN — 2026-07-16

Türk edebiyatının pedagojik kaygılarla ya da başka sebeplerle

Eksiltim (Ellıpsıs) Ve Türkçede Eksiltim Türleri

Gürkan GÜMÜŞATAM — 2026-07-16

Bu makale, eksiltim ve eksiltimin Türkçedeki görünümleri üzerine hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı genel olarak dilde, özeldeyse Türkçede eksiltimin gerçekleşme nedenlerini ve biçimlerini göstermektir. Bu doğrultuda, öncelikle eksiltim terimi ele alınmış ve gramerlerdeki isimlendirmeler üzerinde durulmuştur. Ardından eksiltime neden olan en az çaba yasası tanıtılmıştır. Makalenin devam eden bölümünde konuşma ve yazı dilindeki eksiltim örnekleri değerlendirilmiştir. Sözcük ve eklerdeki eksiltim çeşitleri, söz dizimi düzlemindeki eksiltim, makalenin ilerleyen bölümlerindeki inceleme kısımlarıdır. Elektronik ortamdaki yazılı iletişim şekillerinde başvurulan eksiltimler de incelemeye alınarak konunun farklı bir boyutuna parmak basılmıştır. Neticede eksiltimin, en küçükten en büyük yapıya kadar anlam üzerinde etki etmeyen, dilde tasarrufu esas alan bir gelişme olduğuna işaret edilmiştir. Eksiltim, dil bilgisi ve dil bilimi kaynaklarında değişik adlar altında işlenmiştir. Çalışmada, dilciler tarafından kullanılan diğer terimlere de işaret edilmiş ve bu incelemede ‘eksiltim’ adı tercih edilmiştir. En az çaba yasası, ses düzeyinde başlar metin boyutuna kadar ilerler. O açıdan eksiltimin tek bir türünden bahsetmek mümkün değildir. Birçok ayrı eksiltim çeşiti vardır. Kelime düzeyinde ses düşmeleri, eklerin konuşmada söylenmemesi şeklinde karşımıza çıkar. Bu dil olayı cümlede kelime veya kelime gruplarının eksiltimiyle neticelenir. Edebî metinlerde eksiltim bir söz sanatı olarak uygulanır. Amaç, anlatıyı gereksiz unsurlardan ayıklamak, onu daha etkili duruma sokmaktır. Sonuçta, genele bakarak tüm eksiltim örneklerinde ortak noktanın dilde tutumluluk olduğu söylenebilir.

Yarlıg “Buyruk, Emir, Ferman” ve Yarlıka- “(Tanrı) Buyurmak; Lütfetmek” Kelimelerinin Kökeni

Galip GÜNER — 2026-07-16

Eski Türkçede yalın hâlde daha az ama genel kullanımda daha çok yarlıka- “(Tanrı) buyurmak; lütfetmek” kelimesinin yapısında karşımıza çıkan yarlıg “buyruk, emir, ferman” adının kökeni ve anlam alanı hakkında çok çeşitli görüşler ortaya konulmuştur. Bu görüşler çoklukla dört noktada yoğunlaşmaktadır. Bunlardan ilki yar- “kesmek, biçmek, ortadan ikiye bölmek” fiilinin zamanla mecazi bir anlam kazanarak “hüküm vermek” anlamını kazanmasıyla oluştuğu yönündeki görüştür. Bu görüş önce Doerfer tarafından ortaya atılmış daha sonra Ata tarafından yeniden ele alınarak değerlendirilmiştir. İkinci izah yarlıg’ı yansıma bir yar “bağırma, duyuru” kökünden getirir. +lıg ekiyle kelimenin “Tanrı’nın bağırması, seslenmesi; buyruğu” anlamını kazandığı savunulur. Üçüncü görüş Şinasi Tekin’e ait olup “salya, tükürük, sümük” demek olan yar adının ilahî bir boyut kazanarak Tanrı’nın buyruğu ve acımasını ifade etmesine dayanır. Son olarak Mustafa Öner kelimenin “yardım” anlamındaki yarı’dan ortaya çıktığını iddia eder. Bu dört farklı izah aslında ilahî bir nitelik taşıyan yarlıg’ın kökeni hakkındaki uyuşmazlığın boyutlarını göstermesi bakımından önemlidir. Makalede öncelikle yarlıg ve türevi olan yarlıka- kelimelerinin Türkçenin tarihî metinlerinde nasıl ve hangi anlamlarda kullanıldığı ortaya konulacaktır. Kelimelerin kökeni üzerine ortaya konulmuş görüşler verilerek yapılan tartışmalara değinilecektir. Bu yapılırken ilgili görüşler eleştiriye tabi tutulacaktır. Ardından yarlıg kelimesinin “hüküm, emir” anlamına gelen bir yar [Moğolca car] isminden +lıg ile türediği ve “hükümle teçhiz edilmiş olan yani hükmü olan, emir taşıyan, buyruk” anlamını kazandığı yönündeki görüşümüz ispatlanmaya çalışılacaktır.

İlkokul 2, 3 ve 4. Sınıf Türkçe Ders Kitapları Bütüncesinin Kelime Hazinesini Geliştirme Eğitimi Açısından İncelenmesi

Tahir GÜR, İbrahim COŞKUN , Ferhat SAĞLAM — 2026-07-16

Bütünce ya da derlem (İng. Corpus) dilbilimsel inceleme yapmak için metin ve konuşmaların toplanmasıyla oluşturulmuş yapılardır. Dil öğretimi derslerinde kullanılan ders kitapları doğası gereği hem edebi hem de bilgi verici içeriğe sahip olan kitaplardır. Her ikisi için de öğrenci ayrı ayrı anlama stratejilerine ve gerekli kelime servetine sahip olmalıdır. Buradan hareketle bu araştırma; ilkokul 2, 3 ve 4. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitaplarının bütüncesinin incelenmesi söz konusu kitaplardaki kelime hazinesini ve yeni kelime öğretiminin sistematiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması şeklinde desenlenmiştir. Durum çalışmaları var olan durumun derinlemesine analizini gerektirmektedir. Araştırmada ilkokullarda okutulan özel yayınevlerince basılan kitaplardaki metinler Microsoft Office Word dosyaları haline getirilip Text Master programında ön analizi yapılmıştır. Bu analizde elde edilen kelime listeleri Microsoft Office Excel dosyası haline getirilip içindeki özel isimler ve sayılar ayıklanmıştır. Sonra kelimelerin yapım ve çekim ekleri incelenmiştir. Bu şekilde elde edilen bütüncenin Text Master programında son analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda sınıflara göre farklı kelime sayılarının belirli bir oranda arttığı görülse de farklı sınıflarda tekrar edilen kelimeler yüzünden toplamın düştüğü; incelenen kitapların öğrencileri yeni kelimelerle karşılaştırmada, kök kelime vermede yetersiz oldukları bulunmuş; kelime hazinesinin geliştirilmesi ve yeni kelime öğretimi konusunda önerilerde bulunulmuştur

Benim Adım Kırmızı’da “Mutlakın Deneyimi, Büyük Bilinç, Kurulmuş Bilinç ve Sanat Bilinci

İmran GÜR — 2026-07-16

Özet: Benim Adım Kırmızı” Orhan Pamuk’un postmodernizmi ve postmodern anlatıyı kendi sanat bilincinden parodize ettiği en önemli romanıdır. Romanda çağ, postmodernin dört düşünürünün kurduğu bir “kurulmuş bilinçler” çağı olarak ele alınmakta ve “kurulmuş bilincin” ne üzerine kurulduğu postmodernizmin dört düşünürü ve postmodern anlatının kendi kavramları etrafında sorgulanmaktadır. Postmodernin kendi bilincini “mutlakı deneyimleme” iddiası”; deneyimlediği mutlakınsa “postmodernin kendi kurduğu mutlak” olduğu gerçeğini vurgulayan roman çağın kurgulanmış bilincinin gerekçesini kendi mutlak deneyimiyle ortaya koymaktadır. Postmodern bilincin kendi düşünürleri ve kavramlarıyla tartışıldığı “Benim Adım Kırmızı” yaşadığımız çağın büyük tartışmasını taraflarıyla birlikte yeni bir sanat bilinciyle kurmacanın tarihle “kurulmuş bilincin” mutlakla ilişkisi etrafında ele almaktadır. Romanın kendisi mutlakın deneyimi olarak sanatı mutlakın deneyimi sürecinde bir tanıklık bilinci, özneyi de mutlakın ve kendisinin bilincindeki “saf” deneyim konumunda tanımlamaktadır. Benim Adım Kırmızı’da mutlakın deneyimi “oku” merkezli vahyin deneyimi teklifi üzerine kurulmuştur. Romanda postmodernin mutlak deneyimi mistik öğretinin deneyimiyle birleştirilmiş, Doğu ve Batı’nın tarihsel deneyimleri söz merkezli deneyim olarak ele alınmıştır. Postmodernin mutlakın deneyimi iddiasıyla Doğu ve Batı’daki tarihsel deneyimlerin karşılaştırıldığı romanda sanat, mutlakın deneyiminde deneyim sürecinin kendisini bilince açmasının yöntemi olarak tanımlanmaktadır. Romanda Postmodernin Doğu ve Batı'nın tarihsel tanrı ve insan ikilemini çözme biçimlerinin karışımı olduğu vurgulanmaktadır. Tarihin temel meselesi olarak ele alınan tanrı insan ikileminin çözümlenmesinin odağına biri karışım biri saflık olmak üzere iki temel kavram yerleştirilmektedir. Saflık söz merkezli evrenin insanı tanrılaştırıldığı konumu karşılarken, karışım tanrının insanlaştırılması durumunu ifade etmektedir. Saflık ve karışımın ikisi de söz merkezli evrenin tanrı deneyimi olmakta, romanın kendi deneyimi ise saflık ve karışımın dışında insan ve tanrının vahyin deneyiminde birleştikleri "oku" merkezli deneyim olmaktadır.

Nâbî'nin Münşeâtında Biyografik Bilgiler

Halil İbrahim HAKSEVER — 2026-07-16

Hikemî şiirin büyük temsilcisi Nabî, manzum mensur birçok eserin sahibidir. Urfa’da başlayan hayatı İstanbul’da devam etmiş, çeşitli memuriyetlerde bulunmuş, uzun yıllar Halep’te yaşamıştır. Uzun gurbet hayatından sonra tekrar İstanbul’a dönmüş, yetmiş yaşını aşmış olarak itibarlı, şöhretli, hikmetli bir şair kimliğiyle hayata veda etmiştir. Yazdığı eserler arasında, hayatına dair kendi kaleminden aktarma bilgiler bulunan Münşeatı önemlidir. Daha çok İstanbul dışında -özellikle Halep’te- iken dost ve tanıdıklarına yazdığı çeşitli konulardaki mektupları, Nabi’nin sosyal ve edebî hayatına dair küçük bilgiler ve ipuçları içermektedir. Makam-mansıp sahibi bürokrat dostlarına, alt kademelerdeki memurlara ve diğer tanıdıklarına hitaben yazılmış bu mektuplardan Nabi’nin arkadaş muhitini, onlarla ilişkilerini, hayattaki beklentilerini, hayal kırıklıklarını ve sıkıntılarını; malî, ruhî ve edebî halini - biraz da olsa-öğrenebiliyoruz. Bu mektuplarda devlet mekanizmalarının işleyişine, bazı yörelerdeki asayiş durumuna ilişkin gözlem ve tespitler vardır. Nabî’nin deruhte ettiği bazı resmî görevleri, azil ve atamalarda içinde bulunduğu psikolojik halleri, yazdığı manzume ve eserleri tanıdıklarına ve yetkililere ulaştırma çabaları dikkatimizi çeken bilgiler arasındadır. Bu makalede, Münşeat’ın elimizdeki nüshasında mevcut mektuplardan bazı seçme bilgiler aktarılacaktır. Kronolojik sıra takip edilmeksizin kaydedilmiş olan mektupların içeriklerinden alıntılar yapılacak; Nabî’yi anlatan metinlerden veya onun tespit, gözlem ve düşüncelerinden nakillerde bulunulacaktır.

16 yy Çağatay Edebıyatında Yesevilik Geleneği (Şeybânî ve Ubeydî Örneği)

Nadirhan HASAN (Nodirkhon Khasanov) — 2026-07-16

Bilindiği üzere Hoca Ahmed Yesevî asırlardır Türk dünyasının manevi hayatında derin iz bırakan önemli simadır. Orta Asya’da İslamiyetin yayılması, ilk Türk Tasavvuf tarikatının kurulması ve Tasavvufî Türk şiirindeki Hikmet geleneğinin başlatılmasındaki öncülüğüyle düşünce, kültür, sanat ve edebiyat tarihimizde büyük yer tutan şahsiyettir. Aradan asırlar geçmiş olmasına rağmen hala onun mübarek ismi saygıyla anılmakta, türbesi ziyaret edilmekte, hizmetlerinden bahsedilmekte, eserleri okunmaktadır. Yaşadığı devirde olduğu gibi vefatından sonraki dönemlerde de Hoca Ahmed Yesevi’nin fikir ve görüşlerine büyük rağbet olmuştur. Nitekim bir yandan birçok mutasavvıf yazarlar Hoca Ahmed Yesevi hayatı, fikir, görüşleri ve takipçileriyle ilgili eserler kaleme almışlar, ikinci bir yandan ise Yesevi mensupları büyük Pir’in hikmetlerini

Visâlî Ali Çelebi ve Mevlid’i

Abdülmecit İSLAMOĞLU — 2026-07-16

Visâlî Ali Çelebi XVI. yüzyıl şairlerindendir. Şairin bilinen tek eseri olan Mevlid’inden yola çıkılarak adının Ali olduğu ve Kânûnî Sultan Süleymân döneminde yaşadığı şeklinde sınırlı bir takım bilgilere ulaşılabilmektedir. Visâlî’nin “Mevlid-i Fahr-i Kâ’inât Muhammedini’l-Mustafâ” adlı eseri, Hz. Peygamber’in doğumunu, yedi yaşına kadarki çocukluk dönemini ve bu süreçte gerçekleşen bazı mucizelerini konu edinen “mevlid” türünde yazılmış bir eserdir. Visâlî Mevlidi’nin bilinen tek yazma nüshası Türk Dil Kurumu Kütüphanesi, Yazma A/99 numarada kayıtlıdır. Büyük çoğunluğu mesnevî nazım şekliyle yazılan Mevlid’de tekdüzeliği bozmak ve okuyucunun dikkatini çekmek üzere aralarda kasîde/gazel nazım şekillerinde manzûmelere de yer verilmiştir. Eserde yoğunluklu olarak arûzun Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün kalıbı kullanılmıştır. Kasîde nazım şekliyle yazılan kısımlarda dil ağırlaşır. Mesnevî şekliyle yazılan bölümlerin ise daha sâde olduğu söylenebilir. Bununla birlikte Arapça-Farsça kelime ve tamlamalar mesnevîlerde de varlığını yoğunluklu olarak hissettirir. Mevlid’de tamamı Arapça ya da Farsça beyitler de bulunmaktadır. Bu özellikler ve şairin üslup ve şiir sahasındaki kudreti göz önüne alındığında eserin sâde ve akıcı olmadığı söylenebilir. Mevlid’in Hz. Peygamber’in çocukluk döneminde aniden sona ermesi, eserin yarım kaldığı izlenimini uyandırmaktadır. Buna rağmen eser mevlid türünde yazılmış diğer metinlerle kıyaslandığında 1715 beyit ile hacimli eserler kategorisinde yer almaktadır. Bu makalemizde Visâlî Ali Çelebi’nin Mevlid’i hakkında şekilsel ve muhtevâya yönelik bazı bilgiler verildikten sonra, eserin tespit edebildiğimiz tek nüshasının transkripsiyonlu metni sunulacaktır.

Sultan I. Ahmed’e Sunulan Nur-i Muhammedî Konulu Bir Eser: Nûr-Nâme

Mücahit KAÇAR, Turan AÇIK — 2026-07-16

Dînî-tasavvufî eserlerde Hz. Peygamber'in manevî şahsiyetini ifade etmek için kullanılan bir terim olan Nûr-ı Muhammedî, bazen de hakîkat-i Muhammediyye şeklinde ifade edilmektedir. Bu iki terim de Hz. Muhammed’in her şeyden önce yaratıldığını, kâinatın da ondan yaratıldığını ve dolayısıyla Hz. Muhammed’in bütün faziletlerin kaynağı olduğunu ifade etmek üzere kullanılır. Nûr-ı Muhammedî anlayışı, Osmanlı’da geniş halk tabakaları tarafından okunan temel İslâmî kitaplarda da daha basit ve anlaşılır şekillerde ele alınmıştır. Dolayısıyla bu anlayış sadece İbnü’l-Arabî gibi mutasavvıfların eserlerinde kalmamış avam tarafından da kabul edilen yaygın bir inanç haline gelmiştir. Hz. Peygamber’in nuru ve yaradılış arasındaki bağı konu edinen Nur-ı Muhammedî düşüncesi, Osmanlı’da toplumun bütün katmanlarının paylaştığı ortak bir temele işaret ettiği için Nûr-ı Muhammedî algısını Osmanlı insanının bilgisini temellendirdiği çıkış noktası olarak nitelendirmek mümkündür. 16. yüzyıl müelliflerinden olan Cafer Iyânî Bey’in kaleme aldığı Nûr-nâme isimli eserde ise hem siyer ve mevlid türü eserlerin muhtevâ özelliklerini hem de tasavvufî eserlerle kısas-ı enbiyâların muhtevâ özelliklerini bir arada görmekteyiz. Bu yönüyle ilginç bir özellik gösteren bu eserin metnini ve kısa bir değerlendirmesini vermeyi amaçladığımız bu çalışmada, öncelikle Nûr-nâme ve yazarı hakkında bilgi verilecek, ardından da Osmanlıyı anlama çalışmalarına ne tür bir katkı sağlayabileceğine dair kısa bir değerlendirmeden sonra eserin metni sunulacaktır. Anahtar Kelimeler: Nûr-ı Muhammedî, Nûr-nâme, Cafer Iyânî, Osmanlı İmparatorluğu.

Emirhan Yeniki’nin “Bir Saatliğine” Hikâyesi Ve Tatar Edebiyatında Savaşın İzleri

ALSU KAMALİEVA — 2026-07-16

Savaş, trajedileriyle, sanatkârlara geniş bir yelpazede tema çeşitliliği verir. Savaş teması, edebi eserlerin de iddialı temalarından biridir. İnsanlık tarihi boyunca yaşanan savaşlar, dünya edebiyatlarında çeşitli edebî türlerde işlenmiştir. Tatar Edebiyatı’nda da savaş teması geniş bir şekilde işlenmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasında Tatar toplumunun, İkinci Dünya Savaşı’nın bütün acılarını derin bir şekilde yaşamış olmasının büyük etkisi vardır. Bilindiği gibi Tatar halkı, Sovyet halkı ile iç içe bir hayat sürmüş, İkinci Dünya Savaşı’nda da Nazi Almanya’sına karşı Sovyetlerin yanında yer alarak mücadele vermiştir. Birçok Tatar yazarı, sanatçısı, savaşın içerisinde bizzat yer almış ve bu süreci yakından yaşamıştır. Adı mensubu bulunduğu milletin toprakları dışına da çıkmış yazar Emirhan Yeniki, İkinci Dünya Savaşı’nı yaşayan ve bu savaşı yetkin bir şekilde aktaran Tatar sanatkârları arasında yer almaktadır. “Bir Saatliğine” hikâyesi, Yeniki’nin, İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki Tatar toplumundan bir kesiti; bir annenin cephedeki üç evlâdından en küçüğü ile bir saatlik buluşmasını psikolojik tahlillerle zenginleştirerek anlattığı, Tatar Edebiyatı’nın savaş dönemi eserleri arasında kendisine haklı olarak yer edinebilmiş önemli hikâyelerinden birisidir. Yeniki’nin “Bir Saatliğine” başlıklı hikâyesinde döneminin Tatar köy yaşantısını hikâye türünün teknik imkânları dâhilinde incelikli işlenmiş olarak bulmamız mümkündür. Bunun yanı sıra hikâyenin etrafında şekillendiği ulaşım aracı trenin, o günün Tatar toplumu için önemi de bu hikâyede özellikle vurgulanmaktadır.

Esrâr Dede Divanı’nda Renkler

Mahmut KAPLAN — 2026-07-16

Esrâr Dede, klasik şiirimizin önemli simalarından biridir. Mevlevîliğe intisap ettikten sonra şiire başlamış, önemli eserler meydana getirmiştir. Şeyh Galib’in dostluğunu kazanmıştır. Şairin

Modernleşme Dönemi Türk Romanında Evden Kaçan ve Eve Sığınan Kadınlar

Şahika KARACA — 2026-07-16

Modernleşme dönemi Türk romanında ev, toplumsal değişim ve dönüşümleri takip edebilmek açısından önemli bir unsurdur. Tanzimat’ın ilanıyla hız kazanan yenileşme döneminde toplumsal dönüşümün özneleri olarak kabullenilen kadın ve kadınlığa ait meseleler de yazarlar tarafından edebî eserin konusu haline getirilmiştir. Dolayısıyla Modernleşme dönemi Türk romanlarına harem-mahrem ilişkisi içerisinde ev içi yaşamla, sınırlılıkları devam eden kadın ve kadınlığa ait meseleler yansımıştır. Modernleşme dönemi Türk romanında kadınlar ya geleneksel düzende kendilerine uygun görülen mekâna sığınırlar, ya da hakları olanı elde edebilmek için bu düzenden yani ev içi mekândan uzaklaşırlar. Romanlarda bu durum poligami/çok eşlilik, aldatılma, boşanma ve çalışma isteği gibi bireysel kimliklerini elde etmeye çalıştıkları durumlarda kadınların evden kaçarak çözüm üretmeye çalıştıkları görülmektedir. Bu çalışmada kadınlığa ait problemler mekân üzerinden anlatılırken modernizmle gelenek arasında gelgitler yaşayan modern kadının çatışmaları da irdelenmiştir. Bu kadınlar çoğu zaman evden kaçarak öznel kimliklerini gerçekleştirmeye çalışmışlardır. Ancak mücadeleleri çoğu zaman hüsranla sonuçlanmıştır. Bu da devrin ikilemleri bünyesinde barındıran genel yapısıyla alâkalıdır. Henüz toplum, kadının bireysel kimliğiyle var olmasına hazır değildir. Aynı şekilde modern kadın da bütünüyle öznel bir kimlikle toplumsal hayatta yer almanın ikilemlerini yaşamaktadır. Çalışmada Fatma Aliye, Emine Semiye, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun devri örnekleyen romanlarından faydalanılmıştır.

İshak Bağlamında Onat Kutlar’ın Öykücülüğü ve “Çatı” Öyküsünün Tahlili

Mustafa KARADENİZ — 2026-07-16

“1950 Kuşağı” olarak adlandırılan öykücüler, biçim ve içerik konusundaki tutumlarıyla Türk öykücülüğünde modernist bir dönüşümün / yeniliğin zeminini hazırlamışlardır. Sait Faik, Vüs’at O. Bener ve Nezihe Meriç gibi öncü yenilikçilerin birikimini, Varoluşçuluk, Sürrealizm gibi Batı kaynaklı düşünce ve sanat akımlarından mülhem etkilerle sentezleyen bu öykücüler, “birey”i ve onun iç yaşantısını, yalnızlığını, bunalımını, iletişimsizliğini modernist tekniklerle kurgu düzlemine taşımıştır. Onat Kutlar, henüz yirmi üç yaşındayken yazdığı İshak adlı öykü kitabıyla bu kuşağın önemli yazarlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Dokuz öyküden oluşan bu tek öykü kitabıyla 1960 Türk Dil Kurumu Öykü Ödülü’nü kazanan Kutlar, İshak’ta, dâhil olduğu edebî anlayışa paralel temaları ve teknik özellikleri kendine özgü bir tutumla kullanmıştır. Hayatın monotonluğundan bunalarak bulunduğu ortamdan kaçıp kurtulmak, yeni ve başka bir yaşam kurmak isteyen muhtelif insanların çabaları, İshak’taki öykülerin tematik bağlamını oluşturmaktadır. Bu paralelde, öykülerde, ev içi yaşantıların ve aile çevresinin sert kalıpları içinden çıkmanın yolunu / yordamını arama çabasındaki karakterlerle karşılaşılır. Fantastik / gerçeküstü / kafkaesk öğeler, öykülerin kurgu düzlemindeki temel motifler olarak dikkat çeker. Genel bir nazarla bakıldığında, İshak’taki öykülerin dil, kurgu, atmosfer ve içerik özellikleri bakımından bütünlüklü bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. Kitaptaki dördüncü öykü olan “Çatı”ya yönelik bir tahlil denemesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Tahlile katkıda bulunulacağı düşüncesiyle, çalışmanın giriş bölümünde, kabaca, “1950 Kuşağı” öykücülüğünü hazırlayan iç ve dış dinamiklere işaret edilmiş, ardından İshak dolayımında, Kutlar’ın öykücülüğüne dair genel birtakım tespitlerde bulunulmaya çalışılmıştır.

Codex Cumanicus'ta Hayvan Adları

Akartürk KARAHAN — 2026-07-16

Codex Cumanicus, Latin alfabesiyle yazılmış bilinen ilk Türkçe eserdir. Codex Cumanicus’un XIII. yüzyıl sonları ve XIV. yüzyıl başlarında, Karadeniz’in kuzeyindeki Kıpçak yurtlarında, Hristiyan papazlar ve Venedikli tüccarlar tarafından misyonerlik ve ticaret işlerinde kullanma amaçlı oluşturulduğu düşünülmektedir. Eserde Kumanca Farsça Latince sözcük listeleri dışında; Kıpçaklara ait atasözleri, bilmeceler, ilahiler de bulunmaktadır. Her ne kadar belli amaçlar için yazılmış bir eser olsa da, Codex Cumanicus’un söz varlığı oldukça çeşitli ve zengindir. Eserde değerli madenler, mineraller, bitkiler, hayvanlar, insan ve hayvan beden uzuvları, hastalık adları, sayı adları, renk adları, giyim kuşam adları, ev eşyaları, savaş malzemeleri, ticaret malları, din terimleri, takvim (gün ay hafta adları), hukuk, ölçü, nesne adları, yemek adları gibi günlük yaşamın bütün alanlarına özgü söz varlığı dikkati çekmektedir. Codex Cumanicus’taki söz varlığı unsurları, Kuman-Kıpçakların dili, yaşam biçimi, kültürleri, coğrafyaları gibi pek çok konuda ipucu verebilmektedir. Bu makalede de Codex Cumanicus’un hayvan adları söz varlığı konusu irdelenmiş; tarihsel ve modern Türk dili alanında karşılaştırılmıştır. Bu inceleme sonunda, Codex Cumanicus’taki hayvan adlarının çoğunun Türkçenin ilk metinlerinden itibaren bulunduğu görülmüştür. Codex Cumanicus’ta Türk dilinin diğer dönemlerinde rastlanmayan tek örnek hayvan adları da tespit edilmiştir. Farsça, Moğolca, Arapça, Yunanca, Rusça gibi dillerden alıntı hayvan adlarının varlığı da dikkat çekicidir. Bazı hayvan adları ise, tarihsel ve modern alanda yalnızca Kıpçak sahalarında tespit edilmiştir. Yalnızca Kıpçak sahasında izlenen bu adlar, Kıpçak söz varlığına özgü sözcükler olarak değerlendirilmiştir. Codex Cumanicus’taki hayvan adları sınıflandırıldığında, yaban hayvanlarının ve kuş adlarının çoğunlukta olduğu görülmüştür.

Dede Korkut Hikâyelerinde “Tutsaklıktan Kurtarma Motifi” Ve “Bey Oğulları” Arasındaki İlişki

Rezan KARAKAŞ — 2026-07-16

“Tutsaklıktan kurtarma motifi”, Dede Korkut hikâyelerinde yer alan çarpıcı motiflerden biridir. Bu motif, bir yönüyle anlatılardaki mücadele temini besleyen ona ivme kazandıran bir unsurdur. Bu çalışmada, “tutsaklıktan kurtarma motifi”yle “bey oğulları” arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Dede Korkut metinlerinde yer alan “tutsaklıktan kurtarma motifi” genel olarak Türk destan geleneğinde yer alan “alp tipi kahraman” motifiyle de örtüşmektedir. Bir başka söyleyişle destan metinlerinde gerçekleşen tutsaklıklar kabul edilebilir bir olay olarak algılanmaz; aksine “alplik” kavramının oluşmasına zemin hazırlar. Dede Korkut hikâyelerinde bey oğlunun taşıması gereken en önemli özellik, onun sıradan insanlardan ayrılması ve alp olmasıdır. “Uşun Koca Oğlu Segrek”, “Salur Kazan Oğlu Uruz” ve “Kazılık Koca Oğlu Yigenek” adlı üç hikâyede tutsaklık durumu, bey oğlundan gizlenir. Bunun nedeni, hikâyede kahramanlık göstermesi gereken bey oğlunun yiğitlik gösterebileceği yaşa 15/16 yaşlarına henüz gelmemiş olmasıdır. Bey oğlunun 15/16 yaşlarına gelmesinin “tutsaklıktan kurtarma motifi”nin işlevsellik kazanmasında belirleyici olması, bu bağlamda dikkate değerdir. 12 Dede Korkut hikâyesinin sekizinde “tutsaklıktan kurtarma motifi” anlatıların bel kemiğini oluşturur. Bu sekiz hikâyenin beşinde ise oğulun babasını (bir hikâyede ağabey) tutsaklıktan kurtardığı görülür. Bir hikâyede kendi çabasıyla tutsaklıktan kurtulmayı başaran “oğul”, sadece iki hikâyede tutsak düşer ve “baba” tarafından kurtarılır. Bütün bunlar, “tutsaklıktan kurtarma motifi”nin büyük ölçüde bey oğlunun yüceltilmesi amacıyla anlatılarda yer aldığı anlamında yorumlanabilir.

Üniversitelerdeki Türk Dili Dersi ve Türkçe Konusundaki Olumsuz Tutumlar

Mustafa KARATAŞ — 2026-07-16

Her insan dünyaya geldiğinde dil yetisine sahiptir ve bu dil yetisiyle ana dilini edinir. Çevresindeki dünyayı algılamaya başladığı andan itibaren başta annesi olmak üzere çevresinden ana dilini öğrenmeye başlar. Bu öğrenme gerek okulda gerekse okul dışında hayat boyu devam eder. Türk eğitim sisteminde, ana dili olarak Türkçenin eğitimi ilköğretimin birinci kademesinde başlayıp üniversite eğitimi sürecine kadar devam etmektedir. Bu sürecin son basamağı olan üniversitelerde Türkçe eğitimi, Türk dili ve edebiyatı bölümleri dışındaki tüm bölümlerde ortak zorunlu “Türk Dili” adıyla verilmektedir. Bu dersin üniversitelerde okutulmaya başlamasından bugüne kadar dersin önemi veya gerekliliği daima tartışılmıştır. Son dönemde ise artık dersin kaldırılması planlanmaktadır. Üniversitelerde okutulan ortak zorunlu “Türk Dili” dersinin uygulanmasında önemli sorunlar yaşanmaktadır. Bu dersle ilgili; dersin adı, okutmanlık mesleğinin özlük hakları, fizikî şartların yetersizliği, bürokratik sıkıntılar, müfredat, eğitim ve öğretim malzemesi ve öğrenciden kaynaklanan birçok sorun bulunmaktadır. Ancak bu dersle ilgili temel sorun, “Türkçe ana dili bilinci”nin çocuklara kazandırılamamış olmasıdır. Bu bilinçten yoksun bırakılan Türk gençleri, ana dilleri olan Türkçe konusunda “olumsuz tutum” sahibi olmaktadırlar. Bu çalışmada, üniversite öğrencilerinin Türkçe ile ilgili tutumlarını ölçmek amacıyla birinci sınıf öğrencilerine uygulanan sormaca (anket) ile bu öğrencilerin ana dillerine karşı olan tutumları tespit edilmiş ve Türklük biliminde genel kabul görmüş doğrular dışındaki bilgiler “olumsuz tutum” olarak değerlendirilmiştir. Bu “ana dili tutum ölçeği” aracılığıyla “Türkçe, Türk dili” eğitiminin nasıl olması gerektiği belirtilmiştir.

Cem Sultan’ın Cemşid Ü Hurşid Mesnevisinin Edebi Tarzlar Açısından Değerlendirmesi

Sedat KARDAŞ — 2026-07-16

Mesnevi Divan şiiri nazım şekillerindendir. Klasik edebiyatta, bugünkü roman ve hikâye gibi türler yerine edebi metinlerde mesnevi nazım şekli tercih edilmiştir. Özellikle uzun sürecek konular veya hikâyeler şiir yoluyla anlatılmak istendiğinde, kafiye kolaylığı nedeniyle mesnevi nazım şekline başvurulmuştur. Mesneviler aynı zamanda Doğu edebiyatlarında müstakil eserler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu eserler içerisinde en popüler olanları aşk konulu mesnevilerdir. Bunlardan biri de Osmanlı şehzadelerinden Cem Sultan’ın Farsça aslından ilham alarak yazdığı mesnevisidir. Adı geçen eser, edebi tarzlar bakımından oldukça zengindir. Eserde başvurulduğu tespit edilen Duaname, Münacaat, Nasihatname, Şefaatname, Medhiye, Fahriye, Hasbihal, Münazara, İtizariye, Tazallüm, Mektup, Şükürname, Firakname gibi edebi tarzlar, metnin iç ve dış yapısının oluşturulmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu çalışmada Cemşid ü Hurşid mesnevisi, ilk cümlesinden son cümlesine kadar edebi tarzlar açısından dikkatle taranarak, elde edilen bilgiler değerlendirilmiştir. Eserde yer alan her bir tarz bu çalışmada bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Ancak eserdeki edebi tarzların bütün ayrıntılarıyla birer araştırma konusu olduğundan, bunların ayrı bir başlık altında yorumlanması gerekmektedir. Çalışmamızda, edebi tarzların tamamı tespit edilmeye çalışılmış, ayrı ayrı bölümler oluşturan edebi tarz örnekleri değerlendirilerek, mesnevide bunlara örnek teşkil eden beyit bazındaki metinler sadeleştirilmiş şekliyle gösterilmiştir. Ayrıca Eserde yer alan; edebî tür, tarz ve anlatım teknikleri üzerinde değerlendirmelerde bulunularak, edebî tarzların metinlerin oluşturulmasındaki işlevleri gösterilmeye çalışılmıştır.

Yeni Eğitim Sistemi (4+4+4) Değişikliği Kapsamında Türkçe Öğretmenliği Lisans Programının İncelenmesi ve Öneriler

Saadettin KEKLİK — 2026-07-16

Eğitim, toplumların geleceğini belirlemede en önemli unsurdur. Eğitim sisteminin en önemli konularının başında ise öğretmen yetiştirme gelmektedir. Öğretmen eğitimi hususunda Türkçe öğretmenlerinin eğitiminin ayrı bir önemi vardır. Bu önem, Türkçenin din¬leme/izleme, okuma, konuşma ve yazmadan oluşan temel dil becerilerine dayanmasından ve bu becerilerin hayatın hemen her alanında kişiye gerekli olmasından kaynaklanmaktadır. Nitelikli öğretmenin yetişmesi nitelikli lisans programına bağlıdır. 2012 yılında yapılan değişiklikle ikinci kademe olan ortaokul dört seneye çıkarılmış, beşinci sınıf Türkçe derslerine Türkçe öğretmeni girmeye başlamıştır; ancak lisans programında bir değişiklik yapılmamıştır. Mevcut lisans programına göre Türkçe öğretmeni yetiştirilmeye devam edilmektedir. Eğitim sisteminde yapılan değişiklik, onu oluşturan parçaların tamamında yapılarsa verimli olur. Bu yüzden araştırmanın amacı, yeni eğitim sistemi (4+4+4) değişikliği kapsamında Türkçe öğretmenliği lisans programını incelemek ve bu doğrultuda önerilerde bulunmaktır. Araştırma betimleyici bir çalışma olup veriler doküman incelemesi yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada lisans programı, dil, edebiyat, dil bilimi, Türkçe eğitimi, meslek bilgisi ve genel kültür alanlarına göre analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda lisans derslerinin alanları açısından yetersiz olduğu, bazı derslerin ise uygun olmadığı belirlenmiş ve buna bağlı olarak yeni dersler ve içerikler önerilmiştir. Türkçe öğretmeni olacak kişilere verilmesi gereken bilgilerin daha çok uygulamaya dönük olması, lisans derslerinin içeriği ve kredisi Türkçe Eği¬timi Bölümünün hedeflerine hizmet etmesi ilkesine göre yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Eşiktekiler (Batılılaşmanın İki Ucunda İki Çocuk Tipi: Ömer ve Şermin)

Bedia KOÇAKOĞLU — 2026-07-16

Batıcılık, Osmanlı İmparatorluğu’nda başlayıp Cumhuriyet Türkiye’sinde oldukça farklı boyutlara varan ve Batı Avrupa’nın sosyal ve bilimsel algısını, ulaşılması gereken bir hedef olarak gören yaklaşımdır. Bu görüş ilk olarak Osmanlı’da bazen ılımlı bir biçimde ortaya çıkmış, bazen çok köktenci-geleneksel kültür öğelerimizi eleştiren boyutlar kazanmıştır. Bu bağlamda öncelikle sosyal ve siyasal düzenin içinde, yaşanılan sorunların giderilmesine çalışılmış, ardından küçük çapta reform hareketleri ve modernite projesiyle ilişki kurmanın zorunlu olduğunu öneren yönetim dışındaki grupların çalışmaları eklenmiş, en nihayetinde de imparatorluğun dağılarak, ulus-devlete dönüşmesi gerçekleşmiştir. Bu evreleri yaşamış olan Osmanlı’da -Tanzimat dönemi başta olmak üzere- oldukça netameli geçmiştir. Özellikle sosyal hayat, sanat ve edebiyat bağlamında ele alınmaya çalışılan Batı, öncelikle bu dönemde kendine sızacak bir aralık bulmuştur. Bunu izleyen Servet-i Fünun ise Batılılaşmanın daha kökten yaşanmaya başladığı bir devir olmuş, sanat ve edebiyatta özellikle Fransız edebiyatı örnek alınmıştır. Bu açıdan bakıldığında Tanzimat, Servet-i Fünun’a göre daha Doğulu kalmış, ortaya kafası karışmış ikinci dönem Tanzimat aydını ile Batılı olmaya çalışan aydın tipi çıkmıştır. Bu iki sınıf kendi algıladıkları Batıyı yaşamış ve yaşatmaya gayret etmiş, bu doğrultuda da bir gelecek nesil hayali kurmuşlardır. Şu halde daha Doğulu bir görünüm arz ederek Tanzimat’ın ikinci dönem sanatçılarından olan Muallim Naci ile Batılı Tevfik Fikret’in çocuk algısına bakmak, bu iki neslin iki farklı cepheden nasıl bir gelecek çizdiğini görmek adına anlamlı olacaktır. Çalışmamızda Muallim Naci’nin Ömer’in Çocukluğu eseri ile Fikret’in Şermin’i esas alınarak Batılılaşmanın bu iki bakış açısından bir mukayesesi yapılacaktır. Bu yolla Fikret’in Haluk’unu doğuran çocuk ile Muallim Naci’nin arada kalmışlığına sebep olan çocukluğu izlenebilecektir.

Balzac-Tanpınar: İki Hayalî Mülâkatın Karşılaştırılması

Abdurrahman KOLCU — 2026-07-16

Fransız edebiyatının en önemli romancılarından biri olan Honoré de Balzac, aynı zamanda Fransız dandizminin en önemli üç manifestosundan biri olan Traité de la Vie Élégante adlı eserin de yazarıdır. Bu eserinde zarif hayatın kurallarını ve çerçevesini oluşturmaya çalışan Balzac, bu amaçla dandy ve dandizm denince akla ilk gelen kişi olan George Bryan Brummell ile hayalî bir mülakat kurgular. Bu hayalî mülakatta Brummell elbiseler ve zarif yaşam konusunda bir otorite olarak sunulur, onun görüş ve tutumları ön plana çıkarılır. 20. yüzyıl Türk edebiyatının en önemli kişiliklerinden biri olan Ahmet Hamdi Tanpınar benzer bir hayalî mülakatı, yaklaşık yüzyıl sonra, Halit Ziya Uşaklıgil’in Mai ve Siyah adlı romanının başkahramanı olan Ahmet Cemil ile gerçekleştirir. “Ahmet Cemille Mülakat” başlığını taşıyan hayalî mülakat, 1933 yılının son ayında Anayurt dergisinin 8. ve 9. sayılarında yayımlanmıştır. Tanpınar, hayalî mülakatında artık yaşlılık döneminde olan Ahmet Cemil aracılığıyla Servet-i Fünun edebiyatının şiir ve kurgu dünyasını ve o dönemin yaşam biçimini alaycı bir yaklaşımla değerlendirir. Benzer şekilde mülakatın yapıldığı dönemin değişen edebiyat anlayışı ve yaşam biçimiyle ilgili değerlendirmeler de mülakata serpiştirilmiştir. Tanpınar’ın hayalî mülakatında ayrıca Brummell’in hayatı ve dandizm bağlamında değerlendirilebilecek bazı ayrıntılar iki mülakat arasındaki ortak yönleri çoğaltmakta ve bu bağlamda çok daha önce kaleme alınması dolayısıyla Balzac’ın etkisini gündeme getirmektedir.

Nef’î Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi

Halil Sercan KOŞİK — 2026-07-16

On yedinci yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Nef’i, Erzurum’un Hasankale ilçesinde doğmuştur. Asıl adı Ömer olan şair, oldukça mücadele dolu bir hayat geçirmiş ve bu hayata aynı zamanda önemli denilebilecek eserler de sığdırabilmeyi başarmıştır. Divan şiirinin önde gelen şairlerden biri olan Nef’i, adından hem yaşadığı dönemde hem de sonrasında çokça söz ettirmiştir. Nef’î’nin böyle bir şöhrete kavuşması onun edebi yeteneği ve kıvrak zekası yanında kaleminin keskin olmasından da kaynaklanmaktadır. Övdüğünü çok iyi öven, yerdiğini de çok kötü bir şekilde yeren Nef’i, edebiyatımızda ayrıca vezin ve kafiyede gösterdiği ustalıkla da tanınmaktadır. Mananın yanında lafza da önem veren şair,

Âşık Tarzı Şiir Geleneğinde “Mitik Mekân” ve “Mitik Zaman” Algısı

Serkan KÖSE — 2026-07-16

Mitler toplumların en eski sözlü kültür ürünüdür. Bir toplumun düşünce dünyasının yansımasıdır. Aynı zamanda mitler “ilkel” toplumun sosyal hayatını düzenler ve yönlendirir. Kısacası mit, sözlü kültür döneminde toplumun anayasası olarak görülebilir. Aktarım sürecinde, mitik bilincin ürettiği değerler zamanla sembolleşmiştir. Bu semboller destan, masal, efsane, halk hikâyesi gibi türlerin yanı sıra halk bilgisi ürünlerinin tümünde görülebilir. Mitoloji uzmanlaşmış hafıza koruyucu ve taşıyıcı tipler vasıtasıyla günümüze kadar aktarıla gelmiştir. Bu tipler, Türk kültür coğrafyası içinde ozan-baksı-kam gibi adlarla anılırken zamanla “âşık” olarak adlandırılmıştır. Âşıklar eserlerini belirli ortamlarda, saz eşliğinde icra ederler. Bu, bilginin “hatırlanabilir” olması için önemli bir durumdur. Öte yandan âşıklar toplumun nabzını tutarlar. Dolayısıyla toplumun ortak değerleri üzerinden hareket ederler. Bu ortak değerler toplumun zihinsel geçmişinden izler taşır. Zihinsel geçmişin kökeni ise mitik bilincin ürettiği düşünce sınırları içine girer. Bu bağlamda âşıkların eserleri mitik bilincin sahip olduğu algı ve tasarımları yansıtan en güzel örneklerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Âşıkların eserlerinde mitik bilincin ürettiği temel kodları değişim-dönüşümleriyle birlikte görmek mümkündür. Makalede, Tanzimat (1876)’dan itibaren Anadolu coğrafyasında yaşamış/yaşayan âşıkların şiirlerinde geçen “mitik mekân” ve “mitik zaman”a ilişkin değerler tespit edilip incelenmiştir. Çalışmada farklı zamanlarda yaşamış/yaşayan elli aşığın şiirlerinden seçilmiş örnekler verilmiştir. Veriler âşıklarla ilgili basılmış kitaplardan, yüksek lisans ve doktora tezlerinden elde edilmiştir.

Esâmî-i Lâle Şiirleri ve İstanbullu Hâtif’in Esâmî-i Lâle Matlaları Üzerine Bir İnceleme

Sevda ÖNAL — 2026-07-16

Asya kökenli bir çiçek olan lale, Asya, Anadolu ve Avrupa kültürlerinde gündelik hayattan yüksek saray kültürüne, dini sembolizmden özel kavramlaşmalara kadar yer edinmiş bir kültür bitkisidir. Asya’nın bu yabani çiçeği bir kültür bitkisi olma vasfını Anadolu’da kazanır. Batı kültüründe ve Anadolu’da Tulipomania olarak adlandırılan lale deliliğinin tarihi XVI. yüzyılda başlar. Bu tarihten sonra özellikle İstanbul’da, yeni bir lalenin yetiştirilmesi lale meraklılarını ve şairleri ad verme yarışında heyecanlandırmış, laleyi yetiştiren gibi, ona en güzel adı veren de ödüllendirilmiştir. Sosyal hayatın edebi geleneğe yansımasının müjdecisi olarak değerlendirilebilecek bu geleneğin en güzel örnekleri Esâmî-i Lâle manzumeleridir. İlk örneğiyle XVII. yüzyılda karşılaşılan lale çeşitleri üzerine yazılmış bu şiirler klasik edebiyat geleneğinde farklı ve yeni bir şiir türünün habercileri olmuştur. Özellikle XVII. ve XVIII. yüzyılda

Kars Örnekleminde Halk Hekimliğinin Arkaik Unsurları

Kürşat ÖNCÜL — 2026-07-16

Halk hekimliği günümüzde olumlu (alternatif tıp) ve olumsuz (batıl, kocakarı uygulamaları) yaklaşımları beraberinde taşıyan ikili bir yapı taşımaktadır. Ancak bu yaklaşımlarda sosyolojik verilerin sunduğu reel bir bilgiye ulaşmak; eğitim, yaş grubu, yaşam merkezi gibi temel verilerden hareketle gerçekçi bir değerlendirme yapmak mümkün değildir. Kent ortamında bu tür tedavi yöntemlerine daha mesafeli bir yaklaşım tarzı olduğu kabul edilse de son yıllarda konuyla ilgili televizyon programları ve kitaplar hem kent hem de köy ortamında bu tür tedavilere karşı ilginin artmasına olanak tanımıştır. Rasyonalitenin nispeten yüksek olduğu kent ortamında halk hekimliği uygulamalarına eğilimin artmasına yol açan temel etkenin özellikle modern tıbbın sunduğu tedavi yöntemlerinin sonuç vermediği koşullarda arttığı bireysel ve toplumsal bir realitedir. Kentlerde halk hekimliğinin özelde çaresizliğin genelde sağlıklı yaşam isteği doğrultusunda uygulanacak ritüel ve uygulamaların problemlere çözüm sağladığı inancı, geleneğin yaşatılmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu durum halk hekimliği uygulamalarının kökeninin binlerce yıllık bir dönemin sihirsel düşünüş biçiminden ayrılarak geçmişin bilgi ve tecrübelerinin bilimsel yeterlilik şekline dönüşmesine katkı sunmaktadır. Kars ili tarihsel ve coğrafi koşulları nedeniyle arkaik kodların korunduğu bir kültürel dokuya sahiptir. Bu korunaklılık günümüzde özellikle görsel medya tarafından halk hekimliği uygulamalarının modern bir formda yeniden sunulmasıyla korunaklılığını arttırmıştır. Kent ve köy ya da diğer bir ifadeyle bilimsel ve geleneksel antlı ve pratikler iç içe varlığını devam ettirme fırsatı yakalamıştır.

Nâbî Divanı'nda Medine

Nurgül ÖZCAN — 2026-07-16

Klasik Türk edebiyatında Hz. Muhammed’in hayatındaki her ayrıntı en ince noktasına kadar işlenmiş, onunla ilgili her şey

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Ders Malzemelerinin Önemi ve İşlevsel Ders Malzemelerinin Nitelikleri

Cihan ÖZDEMİR — 2026-07-16

Yabancılara Türkçe öğretimi uygulamalarında, ders malzemelerinin çok önemli bir araç konumunda olduğunu düşünmek, abartılı bir değerlendirme olarak kabul edilmemelidir. Gerçekte, ders malzemeleri, genellikle, öğrencilerin alması gereken dil verileri ve sınıfta sergilenen dil çalışmaları için temel vazifesi görmektedir. Türkiye dışında Türkçe öğrenen yabancı öğrenciler açısından bakıldığında da, ders malzemeleri, öğrencilerin, öğretmen dışında, Türkçe ile temaslarında önemli bir kaynak durumundadır. Söz konusu ders malzemeleri çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkmaktadır: Ders kitapları, çalışma kitapları, okuma kitapları, ödev kâğıtları; işitsel-görsel nitelikte malzemeler ya da bilgisayar tabanlı materyaller vb. Buna ek olarak, öğretimde kullanım amacıyla tasarlanmamış dergi, gazete ve TV programları gibi kaynaklar da müfredat içinde bir rol oynayabilmektedir. Dil öğretimi alanındaki kimi araştırıcılara göre, kullanıma arz edilen ve ticari amaçla hazırlanmış ders malzemeleri, öğreticilerin kişisel becerilerini azaltmakta, onları mesleki alanda düşünce üretme ve öğrencilerinin ihtiyaçlarına cevap verme imkânından yoksun bırakmaktadır. Ayrıca bu malzemeler, içerdikleri, yaşayan dilden uzak, yapay dil dolayısıyla, yanıltıcı da olabilmektedir. Kimilerine göre ise, ders malzemeleri, dil öğretiminde olumlu bir rol oynamaktadır. Örneğin bunlar, öğretmenlerin mesleki gelişimi bakımından yararlı ve öğrencilerin özerk öğrenme stratejileri geliştirmeleri açısından teşvik edici nitelikte olabilir. Bu tartışmalar ve ders materyallerinin artışı göstermektedir ki sorun, öğretmenlerin ticari amaçla hazırlanmış dil öğretim malzemelerini kullanıp kullanmamaları değildir; asıl problem, bu malzemelerin nasıl bir yapıya sahip olması gerektiğidir. Makalemizde, ders malzemelerinin yabancılara Türkçe öğretimindeki rolünü incelemeye çalışacağız. Makale, 2 bölümden oluşmaktadır. I. bölümde, Türkçe öğretiminde ders malzemesi kullanımına farklı yaklaşımlar üzerinde durulacak ve bu konudaki iki karşıt bakış açısı incelenecektir. II. bölümde ise, Türkçe öğretiminde kullanılacak ve sınıf içi öğrenme ortamını geliştirebilecek düzeydeki ders malzemelerinin sahip olması gereken nitelikler üzerinde durulacaktır.

/ı/ Türkçede Bir Anasesbirim midir?

Fatih ÖZEK — 2026-07-16

Dünya dillerinde iki tane /ı/’dan bahsedilebilir. Bunlardan bir tanesi Rusça “yeri” adı verilen /ı/ (ы) ünlüsü, diğeri ise uluslar arası transkripsiyon alfabesinde [ï] işaretiyle gösterilen ve neredeyse tamamen Türkçeye ait olan /ı/ ünlüsüdür. Türkçeye has /ı/ ünlüsü nitelik özellikleri bakımından kalın, dar, düz bir art damak ünlüsüdür. Nicelik bakımından ise normal sürelidir. /a/, /i/ ve /u/ ünlüleri genel olarak Türkçenin temel ünlüleri olarak kabul edilir. Bu yaygın görüşe göre genel Türkçedeki sekiz ünlü, bu ünlülerden gelişmiştir. Ancak A.N. Baskakov, /ı/ ‘nın ana bir sesbirim olduğu, [i,u,ü] ünlerinin /ı/ sesbiriminin değişkenleri olduğu görüşündedir. Bu farklı görüş makalenin yazılmasında etkili olmuştur. Anasesbirimi, bünyesinde birden fazla sesin özelliklerini barındıran anases veya bir dilin bilinen ilk sesleri olarak tanımlamak mümkündür. Anasesbirimler, güçlü seslerdir. Çoğunlukla varlıklarını korurlar. Ancak bu özellikler /ı/ sesbiriminde görülmemektedir. Buna delil olarak aşağıdaki tespitleri sayılabilir: 1. Codex Cumanicus’taki qlıç (~ qılıç) [cliç, cliz/kiliç] yazılışları, 2. /ı/ ünlüsünün söz başında ön damaksıllaşması (Uyg. biş- ~ bış- ‘pişmek, olgunlaşmak’; Hrzm. biş-; Kıp. biş- ~ piş-; Çağ.piş-; ETT piş-; Bşk., Tat., Türkm., Az. biş-; Kzk. pis-; Özb., Y.Uyg.,Gag., Trk. piş- < ET bış-; Uyg. til ~ tıl ‘dil’; Krh. dil ~ til; Hrzm. til; Kıp. til; Çağ. til; ETT dil; Tat., Bşk. tĕl; Kzk., Kklp., Nog.,Kmk., Krg., Özb., Y.Uyg. til; Az., Türkm., Gag., Trk. Dil< ET tıl vb.) 3. İlk hece /ı/ ünlüsünün zayıflaması ve kısa ı’ya (ĭ) değişmesi (Hak. hĭs,Tat., Bşk., Özb. kĭş, Kaz., Kklp, Nog. ḳĭs

Tokat’ın 17. Yüzyıl Âlim Şairlerinden İshak Bin Hasan Tokatî ve Nazmu’l-Ulum Adlı Mesnevîsi

Bayram ÖZFIRAT — 2026-07-16

Eski Türk Edebiyatı’nın en belirgin özelliklerinden biri dinî bir karakter taşımasıdır. Bu özellik muhtevada olduğu kadar şekil bakımından da tesirini göstermiş, dinî olsun olmasın mensur veya manzum eserler, basit şekliyle, Besmele’den sonra Hamdele ve Salveleye başlayıp dua ve münâcat ile bitmesiyle gelenek hâlini alan bir tertip husûsiyeti kazanmıştır. Dinî eserlerin manzum olarak yazılmasının ön önemli sebeplerinden biri didaktik olmasıdır. Bu çeşit eserlerin bir kısmı, eğitim gâyesiyle yazıldığından, ezberlenmesi istendiğinden; nazmın, okunma ve ezberleme kolaylığı dikkate alınarak bir çok manzum eser yazılmıştır. Bizim de üzerinde çalışma yaptığımız Tokatlı İshâk Efendi’ye ait olan Nazmu’l-Ulûm adlı mesnevîlerde de bu özellikleri görmekteyiz. Tokatlı İshâk Efendi on yedinci yüzyılda yaşamış önemli bir şâir ve yazardır. Biyografik kaynaklar kendisinden fazla bahsetmez. Bizim üzerinde çalıştığımız Nazmu’l-Ulûm adlı mesnevisinde, İshâk Efendi kabiliyetli bir şair olduğunu ortaya koymuştur. Tokatlı İshâk Efendi Nazmu’l-Ulûm adlı mesnevûsinde, çeşitli ilimler hakkında bilgi verildikten sonra bunların öğrenilmesi gereği vurgulanmaktadır. Mesnevî, arûz vezninin “Mefailün Mefailün Faulün” kalıbıyla yazılmıştır. Mesnevî 1098/1687 yılında Tokat’ta telif edilmiştir, 422 beyittir. Araştırmalarımız neticesinde yirmi iki nüshasını tespit ettiğimiz mesnevîde çeşitli ilimler hakkında bilgi verildikten sonra bunların öğrenilmesi gereği vurgulanmaktadır. Nazmu’l-Ulûm bu yönüyle manzûm bir nasihatnâmedir. Nazmu’l-Ulûm’da öğrenilmesinin öğütlendiği ilimlerin bazıları şunlardır: 1. İlm-i tecvîd, 2. İlm-i Kelâm, 3. İlm-i Fıkıh, 4. İlm-i Tasavvuf ve Ahlâk, 5. İlm-i Hadîs, 6. İlm-i Tefsîr, 7. İlm-i Tıp, 8. İlm-i Lugat, 9. İlm-i Nahv ve Sarf, 10. İlm-i Mantık, 11. İlm-i Edeb, 12. İlm-i Usûl-i Fıkıh, 13. İlm-i Meânî, 14. İlm-i Hisâb, 15. İlm-i Hendese, 17. İlm-i Kîmyâ, 18. İlm-i Arûz, 19. İlm-i Eş’âr. Nazmu’l-Ulûm’da sağlam bir kafiye düzeni vardır. Mesnevinin kafiye bakımından kusursuz bir yapıya sahip olduğunu söylemek mümkündür. Mesnevilerin kuru bir anlatımdan ziyade yerinde verilmiş örneklerle sürükleyici bir anlatımı vardır. Bolca söz sanatlarına ve tasvirlere yer verilmiştir. Gereksiz ifadelerden kaçınılmaya çalışılmıştır.

Bir Arka Plan Olarak Servet-i Fünun’da Pozitivizm

Mehmet ÖZGER — 2026-07-16

Türk edebiyatında Tanzimat, bir kırılma dönemidir bu dönemde ortaya çıkan edebiyata “kırılma edebiyatı” denebilir. Bu dönemle başlayan birtakım yenilikler, Servet- i Fünun sanatçılarında olgunluk seviyesine erişir. Yenileşmeye, sadece Türk edebiyatına yeni türlerin girmesi veya var olan türlerin değişime uğraması olarak bakmak meseleyi hafife almaktır. Yenileşmeyle birlikte, Osmanlı aydın ve sanatçısının varlığa bakış açısı da değişir. Yeni tür ve kavramlarla tanıştığımız andan itibaren, var olan metafizik algılama biçimi, yerini akıl’a ve duyular’a terk eder. Akıl ve duyu ise, pozitivizmin temel unsurlarıdır. Pozitivist anlayış, gerek sanat teorisini ve gerekse pratik sanat eserlerini metafiziğin olmadığı bir alanda ikame etmiştir. Servet-i Fünun edebiyatı, esas itibariyle realiteden kaçış ve hayale sığınma temaları etrafında değerlendirilir. Bu ise, görünüşte, onları pozitivizmin dışında bir yerde konumlar. Oysa, bu dönem şiirinin temel yapısına bakıldığında şiiri şekillendiren damarın akıl ve duyular olduğu görülecektir. Bu ise, Servet-i Fünun şiirinin kalkış noktasının pozitivizm olduğunu düşündürür. Roman alanında da pozitivist bir yaklaşıma sahip olan Servet-i Fünun sanatçıları, kurguyu bir satranç oyunu, kişilere yön veren temel yapıyı da bir deney düzeneği gibi görmüşlerdir. Romanlarda kişiler, muayyen bir genetik koda göre hareket eder. Romanlarda mekân, geniş mekânlardan dar mekanlara indirgenmiştir. Satranç tahtasına benzeyen bu yapıda, olay örgüsünde aksiyon hemen en aza indirgenerek kişilere yön veren saikler odağa alınmıştır. Bu yazıda servet-i Fünun edebiyatında pozitivizm ele alınacaktır. Bir bakıma satranç oyununa benzetilen bu sanatsal üretim tarzı, Servet-i Fünun edebiyatının varlık algısıyla da yakından ilintilidir.

İlköğretim 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarında Öğrencilere Kazandırılması Hedeflenen Sözcüklerin Öğretimi ve İç Sözlük İlişkisi (Mersin İli Örneği)

Erdost ÖZKAN — 2026-07-16

Bu araştırmada ilköğretim sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan temaların barındırdığı, öğrencilere kazandırılması hedeflenen sözcüklerin öğretimi ve bu sözcüklerin öğrenci iç sözlüğüne alınabilirliği araştırılmıştır. Araştırma, Mersin ili, Silifke ilçesinde bulunan üç farklı yerleşim yeri, ilçe-belde-köy okullarında öğrenim gören toplam yüz öğrenciye, yüz doksan üç sözcüğün yer aldığı veri toplama aracı ile uygulanmıştır. Araştırma sonunda elde edilen ham veriler, Spss 16 veri analizi paket programı ile çözümlenmiştir. Öğrencilere kazandırılması hedeflenen sözcükler, okul yerleşim birimi, cinsiyet ve temalar arası ilişki çatıları altında incelenmiş; belirlenen ölçütlerin doğrultusunda uygunluk frekansları ve yüzdelikleri tablolar ve grafikler aracılığıyla irdelenmiştir. Ayrıca araştırma örnekleminde bulunan öğrencilerin cinsiyetleri ile iç sözlüklerinde yer alabilen sözcüklerin ortalamaları arasındaki anlamsal farklılığı ortaya çıkarmak ve anlamlandırmak amacıyla t-test’ten yararlanılmıştır. Öğrencilerin öğrenim gördükleri yerleşim birimine göre sözcük ortalamaları arasındaki farklılığın ortaya konulmasında ise tek yönlü varyans analizi (one way anova) ve bu farklılığın hangi grup ya da gruplar lehine olduğunu belirlemek için post hoc veri çözümleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde yer alan öğrenci iç sözlüğüne kazandırılması hedeflenen sözcüklerin öğretimi bağlamında öğrencilere uygulanan çalışma dosyasında yer alan yüz doksan üç, p<0.5 anlamsal farklılığa göre on yedi, sözcüğün doğru kullanım değerleri irdelendiğinde örneklem grubunda yer alan kız öğrencilerin (43), erkek öğrencilere (57) göre sözcük kullanımında (köle sözcüğü hariç) üstünlük sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. 2. Araştırma örneklemini oluşturan yüz öğrencinin eğitim-öğretim gördüğü ve sözcüklerin edinimi doğrultusunda okul yerleşke türleri (ilçe-belde-köy) arasında anlamlı farklılıklar oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. 3. İlköğretim sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan toplam altı temanın içerisinde bulunan ve öğrencilere kazandırılması hedeflenen toplam yüz doksan üç sözcüğün, birey iç sözlüğüne alınabilme ortalamalarının temalar arası bir uyum özelliği taşımadığı ve temaların kolaydan zora, öğrenciye görelik ilkeleri göz önünde tutulmadan oluşturulduğu sonucuna varılmıştır.

Amasyalı Hüseyin Hüsameddin’in Temel Adlı Eserinin Birinci Cüz’ü

Erol ÖZTÜRK — 2026-07-16

Amasyalı Hüseyin Hüsameddin tarih ve dil konularında önemli çalışmalar yapmış bir yazardır. Şiirler yazmış, Arapça ve Farsçadan tercümeler yapmıştır. II. Meşrutiyetin ilanından sonra İstanbul’a gelerek Evkaf Nezaretinde Arapça ve Farsça mütercimi olmuştur. Niksar, Köprü, Osmancık, Refahiye gibi beldelerde resmî görevlerde de bulunmuştur. Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu üyesi olan yazar daha çok Amasya Tarihi adlı 12 ciltlik eseriyle tanınmaktadır. 1926 yılında Temel adlı bir çalışmanın birinci bölümünü tamamlamış ve İstanbul’da Arşak Matbaası’nda yayınlamıştır. Yazar eserinde Türk diline o zamana göre çok yeni ve farklı bir açıdan yaklaşmış, Türkçe kelimelerin kökenlerini Arap dilinin kurallarına göre açıklamaya çalışmıştır. Türkçe kelime kökleri ve bu köklerden yapılmış yeni kelimlerle ilgili çok sayıda örneğe yer verilmiştir. Eserde Türkçe dünya dillerinin anası kabul edilmiş, dil tarihi ile ilgili ilgi çekici bilgiler verilmiştir. Bu bilgiler Atatürk döneminde ortaya atılan Güneş Dil Teorisideki fikirlere benzemektedir. Belki de Hüseyin Hüsameddin’in Temel adlı eseri ve buna benzer eserler Atatürk’ün dilde yenileştirme ve sadeleştirme çabalarına fikirler vererek destek olmuşlardır. Eserde Türk dilinin sesleri, seslerin grupları, harfler, harflerin manaları, harekeler gibi konulara yer verilmiştir. Son bölümde ak kelimesi hakkında bir uygulamaya yer verilmiştir. Türkçenin tarihi ve grameri konusunda bilinenin dışında fikirler ihtiva eder. Ayrıca eserde pek çok yeni gramer terimi de kullanılmaktadır. Bu yazıda Temel’in birinci cüzünün metni sunulmuş ve yazarın bu konudaki fikir ve değerlendirmeleri toparlanmıştır.

Klasik Türk Edebiyatında Padişahlara Yapılan Yergiler

Murat ÖZTÜRK — 2026-07-16

Klasik Türk edebiyatında şairlerle yöneticiler arasında genel olarak himaye ve iltifat üzerine kurulu karşılıklı bir ilişki vardı. Şairler kendilerini koruyan ve sanatlarını takdir eden başta sultanlar olmak üzere devlet yöneticilerine iltifat etmişler ve onların olumlu propagandalarını yapmışlardır. Ne var ki zaman zaman bazı şairler bu genel durumun aksine yöneticileri bazı sebeplerden dolayı eleştirmişlerdir. Bu eleştiriler kimi zaman dolaylı bazen de doğrudan yapılmıştır. Şairler ve yazarların padişahlara karşı tenkitleri diğer devlet adamlarına nazaran çok daha seviyeli ve hafiftir. Bu makalede

Âgehi’nin Şütür Kasidesi

Mehmet PEKTAŞ, Mehmet ÜNAL — 2026-07-16

XVI. yy. şairlerinden Âgehî, Vardar Yenicesi’nde doğmuştur. Asıl adı Mansur olan şair, Hâce Kaynı Mehemmed Çelebi’den mülazım olmuş, sonrasında müderrislik ve kadılık görevlerinde bulunmuştur. Âgehî, kadılıktan azledilmişken 1577’de İstanbul’da ölmüştür. Hayatının bir döneminde Kaptan Piyale Paşa ile donanmada bulunan şair, yaşadığı dönemin denizcilik terimlerini kullanarak bir kaside yazmıştır. Kullanılan kelime kadrosu ve yapılan benzetmeler itibariyle orijinal olan bu kaside Osmanlı gemici dilinin zenginliğini göstermesi açısından oldukça önemlidir. Âgehî, “keştî kasidesi” olarak bilinen bu şiiriyle hayli şöhret kazanmış ve küçük çaplı bir akımın da kaynağı olmuştur. “keştî kasidesi”ne pek çok şair tarafından nazire ve tahmisler yazılmıştır. Âgehî, az sayıda şiir yazmış olmasına rağmen Divan edebiyatının önemli şairlerinden birisi olarak kendisini kabul ettirmiştir. Divanı bulunmayan şairlerin şiirlerine çeşitli şiir mecmualarında rastlamak mümkündür. Divanı olmayan şairlerin şiirleri, mecmualar kanalıyla unutulmaktan kurtularak sonraki nesillere taşınmıştır. Bu yönüyle mecmualar edebiyat tarihimizdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Bu makalede Âgehî’nin pek çok açıdan “keştî kasidesi” gibi orijinal olan ve bugüne kadar üzerinde durulmayan “şütür kasidesi” şiir mecmuaları yoluyla gün yüzüne çıkarılmış, transkribe edilerek incelenmiştir. Böylelikle mecmuaların

Klasik Edebiyatın Tartışılan Yanları Üzerine Yapılan Değerlendirmelere Toplu Bir Bakış

Salim PİLAV — 2026-07-16

Türk edebiyatı içerisinde oldukça önemli bir yer teşkil eden Divan edebiyatı üzerine geçmişten günümüze birçok tartışma yapılmıştır. Batı Tesirinde Gelişen Türk Edebiyatı döneminin başlamasıyla birlikte Divan edebiyatı özellikle kullanılan dil nedeniyle çok yoğun eleştirilere maruz kalmıştır. Dilin yanında işlenen konuların ve estetik zevkin de eleştiri konusu yapılması dikkatleri bu edebiyata yöneltmiştir. Divan edebiyatının, çağıyla uyumlu olması, kendi içindeki bütünlüğü ve özellikle de toplumu yansıtması bakımından oldukça idealist bir edebiyat olduğunu ifade edebiliriz. Bu bağlamda, Divan edebiyatı, kaynağı İslam medeniyetinin temel kaynakları olan, çağıyla uyumlu, içinden çıktığı toplumu bir bütün olarak yansıtan, istikrarlı bir şekilde devam eden; eski yeni çatışmasının olmadığı, tasavvuf felsefesine yaslanan ve gerçek sanatın önemli bir özelliği olan soyutluk vasfına sahip bir edebiyattır. Divan edebiyatı ürünleri Türk milletinin geçmişini, hassasiyetlerini, hayâl, beklenti ve temennilerini üstün bir sanat anlayışının ve estetik zevkin prizması arkasından yansıtmaya çalışmıştır. Divan Edebiyatını, günümüz anlayışı ve ölçütleriyle değil de- bütün sosyal bilimlerde olduğu gibi- kendi döneminin tarihî, toplumsal ve kültürel şartları içinde, kendine mahsus sanat anlayışıyla değerlendirip kabullenmek, bin yıllık bir medeniyetin kültür varlığı olarak görmek daha doğru olacaktır. Bu makalede Divan edebiyatına yönelik eleştiriler ve bu eleştirilere verilen cevaplar belli başlıklar altında tespit edilmiş ve böylece bir kez daha Divan edebiyatının kendine özgü yapısı ve kıymeti dikkatlere sunulmuştur. .

Behçet Necatigil’in Poetikası Üzerine

Gökhan REYHANOĞULLARI — 2026-07-16

Poetika, tarihte ilk defa Aristoteles tarafından kullanıldığını bilinmektedir. Daha sonraki çalışmalarda ise bütün dünya edebiyatları onu kaynak olarak kabul etmişlerdir. Önceleri genel manada sanatın karşılığı olarak kullanılmış olmasına rağmen, modern dönemlerde şiir sanatına dair görüşleri kapsayacak şekilde kabul görmüştür. Türk edebiyatında müstakil olarak az sayıda derli toplu poetika olsa da, şiir ve şiir sanatı üzerine söylenen sayısız görüş vardır. Bu durum Klasik edebiyatımız açısından kısır olmasına rağmen, yenileşme döneminde poetik görüşler oldukça fazladır. Özellikle Cumhuriyet döneminde bu durum en üst seviyeye çıkar. Şairler kendi şiir anlayışlarını dile getirirken daha çok kendilerine yönelik eleştirilere cevap verme amacını taşırlar. Ancak bütün poetikaları bu mahiyette kabul etmek doğru değildir. Henüz yaşarken kendi poetikasını yayınlayanlar arasında Behçet Necatigil de vardır. Necatigil’in poetikası temelde herhangi bir tutuma veya eleştiriye cevap niteliğinde değildir. Necatigil, kendi şiir anlayışını dile getirirken, kendinden önceki tutumlara tamamen zıt bir tavır takınmaz. Onun amacı, dünyayı, yaşadığı çağı, toplumu kendi süzgecinden geçirerek şiirlerinde yansıtmaktır. İnsana ait ne varsa, evi, aileyi, çevreyi, tanık olduğu her şeyi konu edinir. Şiir meydana getiren kişiyi, yani şairi önemser. Şiirlerin şekil yönünden sağlam olmasını ister. Dil’i şiirin en önemli öğesi olarak görür. Şiirin esas amacının toplumu ve yaşanılan çağı yansıtmak olduğuna inanır. Bütün bu meseleler karşısında şiir okuyucusunun, şiiri anlayabilmesi için çaba harcaması gerektiğini vurgular. Böylelikle şiir bütün yönleriyle gerektiği gibi algılanmış olur. Bu sebeple Necatigil’in Poetika’sı, yakın dönem şiir sanatımız açısından kayda değer fikirler ve önermeler taşımaktadır.

Şanlıurfa Ağzında Yaşayan Bazı Kelimelerin Tarihi ve Coğrafi Uzantıları

Mustafa SARICA, Ali SÖZER — 2026-07-16

Dilin sürekli bir değişim içinde olduğu bilinmektedir.) Dildeki değişmelerde etkili olan iki önemli unsur zaman ve zemindir (coğrafya). Zaman bağlı ortaya çıkan değişmeler tarihsel dilbiliminin konusuyken, coğrafyaya bağlı olarak ortaya çıkan değişmeleri, ağız araştırmaları incelemektedir. Gerçekten de ağız araştırmaları, ses, biçim, söz varlığı gibi dilin birçok alanında coğrafyaya bağlı olarak ortaya çıkan değişmeleri konu edinir. Bireylerin, kullandıkları sözcükler, ekler ya da söyleyiş özellikleri ait oldukları coğrafya hakkında bilgiler sunar. Birbirinden uzak iki yerleşim yerinde görülen ortak sözcükler, biçimler ya da söyleyiş özellikleri, bu iki yer arasındaki mevcut kültür ortaklığının habercisidir. Bu durumda sözcüklerden, eklerden ya da söyleyiş özelliklerinden yola çıkılarak farklı bölgeler arasındaki kültür bağları tespit edilebilir. Dahası ortak sözcükler için haritalar oluşturularak, mevcut kültür bağları görsel biçimde sunulabilir. Bu çalışmada, Şanlıurfa ağzında yaşayan bazı kelimelerden yola çıkarak, başka yerlerle Şanlıurfa arasındaki söz varlığı ortaklığı tespit edilmiştir. Hacimle ilgili sorundan dolayı çalışmada sadece 7 kelime kullanılmıştır. Kelimelerin seçiminde yaygınlık ve kullanım sıklığı ölçüt alınmıştır. apar-, baya / bayak(ı) / bayahtan, bıldır, cibinnik, kahınç / kakınç, soyha, yaylım kelimelerinin nerelerde kullanıldığı harita üzerinde gösterilerek sözcük haritası oluşturulmuştur. Eğitim bilimciler eğitim ve öğretimde görselliğin önemli bir unsur olduğunu belirtmekte, görsel materyallerin eğitim öğretimi kolaylaştırdığını ve kalıcılaştırdığını vurgulamaktadır. Bölgeler arasındaki kültürel ortaklığı görsel olarak sunan sözcük haritalarının kullanılması, ağız araştırmalarına yeni bir zenginlik katacaktır.

Talim-i Edebiyat’ın “Hatime”si Üzerine

Hakan SAZYEK — 2026-07-16

Recaizade Ekrem’in Talim-i Edebiyat adlı kitabı, 19 yüzyılın son çeyreğinde Türk edebiyatına yön vermiş önemli bir kuramsal çalışmadır. R. Ekrem’in Mekteb-i Mülkiye’de verdiği derslerin notlarından oluşan kitap, 1882’deki basımını müteakip, bir yandan modern edebiyat yanlısı edipler üzerinde etkili olurken öte yandan muhafazakâr edebiyat taraftarlarının da tepkisini çekmiş, bu bağlamda tartışmalara yol açmıştır. Talim-i Edebiyat, modern edebiyat kuramı ile geleneksel belâgati harmanlayan bir anlayışla yazılmıştır. Dört bölümden oluşan eserin ilk iki bölümü yenilikçi bilgiler içerirken diger iki bölümü Klâsik Türk edebiyatından tevarüs eden söz ve anlam tekniklerini kapsar. Eserin sonunda bir de “hatime” vardır. Bir sonsöz olarak görülebilecek bu kısımda R. Ekrem, eserinin Arap belâgatinden uzak, Türkçenin imkânlarıyla yazılmış metinlerden hareketle, kendi dilimize özgü bir kuramsal çalışma yaptığını vurgular. R. Ekrem, “hatime”de yedi maddede topladığı görüşlerini ortaya koymuştur. Bunlar, Türkçeyi Arapça ve Farsçaya karşı gözeten, ön plâna çıkarmaya çalışan bir tutumuyansıtır. R. Ekrem burada ayrıca “millî edebiyat” sözünü kullanır. Bu, şimdiye kadar edebiyat tarihimizde en erken 1897’de kullanıldığı bilinen bu sözün ilk kullanım tarihini onbeş yıl daha geriye çekmektedir. Ayrıca, 1911 yılında Yeni Lisan mensuplarının düzenlediği bir anketteki soruların niteliği ile “hatime”deki sorular arasında da büyük bir uyum bulunmaktadır. “Hatime”, barındırdığı görüşler bakımından önemli bir belge olmasına rağmen akademik çalışmalarda hemen hiç anılmamıştır. Bu makalede, Talim-i Edebiyat’taki “hatime”nin edebiyat tarihimizdeki yeri vurgulanmaya çalışılmış, ayrıca Latin harfli metni verilmiştir.

İşlevsel Dilbilgisi Çerçevesinde Kırgız Türkçesinde Ettirgenliğin İşlevsel-Anlamsal Alanı

Bilge Kağan SELÇUK — 2026-07-16

İşlevsel dilbilgisinde, bir iletişim aracı olarak tanımlanan dilin tüm birimleri ve bu birimler arasındaki ilişkileri, üstlendikleri işlevlere göre çözümlenir ve betimlenir. İşlevsel çözümlemede genel betimleme kurallarından yola çıkmak yerine, her dilin farklı özellikler taşıdığı göz önünde bulundurularak, esnek ve kapsayıcı olmak temel özelliktir. Ettirgenliğe yönelik tanım ve örneklendirmelerdeki tartışıla gelen sorunların da, önceden belirlenmiş kısıtlayıcı betimleme kurallarından kaynaklandığı görülmektedir. Belirli bir dildeki ettirgenliğe yönelik yargılar, başka bir dildeki ettirgen yapıların tanımlanmasında çelişkilerin doğmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla, bir dilin özelliklerini yansıtan metinlere yönelik çözümlemelerde, önceden belirlenmiş kurallar yerine, metindeki özellikler doğrultusunda somut tespitler yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. Biçimsel yaklaşım çerçevesinde yapılmış olan dilbilgisi çalışmalarında ettirgen yapıların genel karakterini belirleyen özelliklerin aynı zamanda ettirgenliğin kapsam ve sınırlarını oluşturan kurallar olarak da değerlendirildiği görülmektedir. Ettirgenliğe yönelik kısıtlayıcı özelliklerin bir dil içerisinde ya da, Kırgızca ve Türkçe gibi akraba diller arasında ettirgenlik ölçütlerine uymayan örneklerin ortaya çıkmasına ve çözümlemede güçlük yaşanmasına neden olmaktadır. Ettirgenliği ifade eden yapıların, her dilin tipolojik özelliklerine göre biçimsel, sözcüksel veya çözümlemeli yöntemlerle oluşturulduğu görülmektedir. Kırgızcada biçimsel yapıların dışında sözcüksel ve çözümlemeli ettirgen yapılar da bulunmaktadır. Bu çalışmada Kırgızcadaki ettirgenlik kavramını yansıtan dil birimlerinin, işlevsel dilbilgisinin ‘anlamdan biçime’ yöntemi çerçevesinde, soyut bir tasarım olarak düşünebileceğimiz İşlevsel-Anlamsal Alan’ı oluşturulmaya çalışılacaktır.

Eski Türkiye Türkçesi Devresine Ait Mensur Bir Eser: Risâle-i Mi’râciyye

Ayşe Nur SIR — 2026-07-16

XI. yüzyıla kadar tek bir koldan gelişen Türk dili, bu yüzyıldan sonra coğrafya ve kültürel değişimler doğrultusunda ayrı ayrı bölgelerde farklı lehçelerle ortaya çıkmıştır. Bu lehçeler, XIII. yüzyıldan başlayarak çeşitli yazı dillerini oluşturmuştur. Oğuz diyalektiği, Oğuzlar’ın XI. yüzyılda Horasan’a ve Anadolu’ya başlayan göçleri, Anadolu’nun fethi, buraya yerleşmeleri, bu coğrafyada farklı kültürlerle karşılaşmaları, burada siyasî üstünlük sağlamaları gibi etkenler sonucunda gelişmiş; XIII. yüzyıldan itibaren yazı dili haline gelmiştir. Bilim çevrelerinde XIII. ve XV. yüzyıllar arasında Anadolu’da Oğuz Türkçesine dayalı olarak gelişen bu yazı diline Eski Türkiye Türkçesi denir. Risâle-i Mi’râciyye, yazıldığı tarih kesin olmamakla birlikte eserin dil özelliklerinden hareketle XIV.-XV. yüzyıllar arasında kaleme alındığı düşünülen Anadolu sahasında yazılan mensur bir eserdir. Eser, miracnâme türünün en eski örneklerindendir. Eserin bilinen tek müstakil nüshası, Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi nr. Y.3/3 kayıtlı yazmanın 101a-119a yaprakları arasındadır. Risâle-i Miraciyye, muhteva açısından orijinal dinî motiflere, mitolojik unsurlara ve zengin söz varlığına sahiptir. Tarihsel Türkiye Türkçesinin karakteristik ses bilgisi ve şekil bilgisi dil özelliklerini yansıtır. Dönemin sözvarlığını ortaya koyar. Eski yazı sistemimizin kalıplaşmış imlâ geleneği içinde bir takım problemleri günümüze taşır. Bu bağlamda eser, dil ve edebiyat uzmanlarının üzerinde önemle durması gereken eserlerdendir. Çalışmamızda, önce mevcut nüsha hakkında bilgi verdik; metnin dil ve imlâ özelliklerini inceledik sonra metnin yazım özelliklerine bağlı kalarak metni transkribe ettik; metnin gramatik sözlüğünü hazırladık ve tıpkıbasımını verdik.

Güvâhî'nin Tazarru'-nâme'si ve Dil Özellikleri

Sezer ÖZYAŞAMIŞ ŞAKAR — 2026-07-16

Türklerin İslam dinini kabul etmelerinden sonra yazdıkları eserlerin konularından biri de Allah’a yakarıştır. Allah’a yakarışın anlatıldığı eserler “münacat”, “tazarru” veya “tazarru-nâme” adlarıyla anılmıştır. Tazarru-nâmeler manzum veya mensur biçimde yazılmıştır. Türk edebiyatındaki tazarru-nâmelerin en önemlisi XV. yy.ın ikinci yarısında Sinan Paşa tarafından manzum ve mensur karışık biçimde yazılmıştır. Sinan Paşa’nın Tazarru‛-nâme’si dışında Türk edebiyatında bu konuyla ilgili yazılan eserlerden birisi de Güvâhî’nin manzum Tazarru‛-nâme’sidir. Güvâhî’nin Tazarru‛-nâme’si Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi 19 Hk 2141 numarada kayıtlı bulunan 555 beyitlik manzum bir eserdir. Tespit edilebilen bu tek nüshalık eser XVI. yy.ın başında yazılmış, XVII. yy.ın ortalarında da istinsah edilmiştir. Muhteva bakımından dinî içerikli olan Güvâhî’nin Tazarru‛-nâme’sinde Allah’ın varlığının ve birliğinin, Hz. Muhammed’in, altı büyük peygamberin, dört büyük halifenin, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in anlatıldığı bölümler ile “el-mev‛ize, şi‛r-i hakîkat, ilâhî” başlığı taşıyan bölümler yer almaktadır. Güvâhî eserinde dünyanın fani oluşundan, ahiret için hazırlık yapılması gerektiğinden ve günahların bağışlanması için Allah’a yalvarılması gerektiğinden bahseder. Klasik Osmanlı Türkçesi döneminin başında yazılan bu eserde Eski Türkiye Türkçesinin dil özellikleri görülmekle beraber kelime ve eklerdeki değişiklikler dikkat çekicidir. Metnin tamamına bakıldığında Türkçe kelimelere oranla Arapça ve Farsça kelimelerin yoğunlukta olduğu görülür. Bu çalışmada Güvâhî’nin Tazarru‛-nâme’sinin çeviri yazılı metni, eserin dil özellikleri ve eserde geçen kelimelerin dizini verilmiştir.

Hayriyye-i Nābī’de Aktarılan Değerler

Hasan ŞENER — 2026-07-16

Değer, bir toplumun çoğunluğu tarafından doğru ve gerekli olduğu kabul edilen ortak düşünce, temel ahlakî ilke ya da inançlar sistemidir. Milleti millet yapan ve onu diğer milletlerden ayıran unsurların başında o milletin sahip olduğu değerler gelir. Milletler, millet olma vasfını kaybetmemek için sahip oldukları değerleri bir sonraki nesle aktarma yoluna bakarlar. Bu aktarımı başaramadıkları takdirde kültürel yozlaşma dediğimiz milletin kendine ait toplumsal ve kültürel değerlerin yıpranması, önemini kaybetmesi süreci başlar. Kültürel değerleri yıpranmış veya yok olmuş bir milletin kendi varlık, birlik, işleyiş ve devamını sağlaması ve sürdürmesi imkânsız hâle gelir. Değerleri bireylere aktarma yolu eğitimden geçer. Bundan dolayıdır ki değerler eğitimi, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan biri olmaya başladı. Özellikle ülkemizde küreselleşme ile birlikte yaşanan değer bunalımları ve toplumsal hayattaki olumsuzluklar değer eğitimini kaçınılmaz kılmıştır. Bu araştırmada, bir milletin öz değerlerinin, o millete ait menkıbelerde, masallarda, hikâyelerde, türkülerde ve tarihsel kimliği olan şairlerde bulunabileceği düşüncesinden hareketle, Türk edebiyatının güçlü şahsiyetlerinden biri olan Nabi’nin Hayriyye adlı eseri ele alınmış ve bu eserde Nabi’nin oğluna ve onun şahsında tüm gençlere aktarmaya çalıştığı değerler tespit edilmiştir. Eserin ele alınma nedeni düşünüldüğünde, günümüzde olduğu gibi o dönemde de toplumda buhranların belirmesi, bazı sorunların baş göstermesi, sosyal ilişkilerde ve ahlaki davranışlarda şikâyetlerin ortaya çıkması gösterilebilir. Eserin kaleme alındığı döneme bakıldığında Osmanlı devletinin içte ve dışta çeşitli problemlerle uğraştığı ülkenin sosyal, siyasal ve ekonomik sıkıntılar içinde bulunduğu ve bunun neticesinde de bazı değerlerin önemini yitirdiği açıkça gözlenmektedir. Nabi yaşadığı dönemde bu değer erozyonuna şahit olmuş olacak ki toplumun sahip olduğu değerleri gençlere tekrar hatırlatma ihtiyacı hissetmiş ve Hayriyye isimli eserini kaleme almıştır. Nabi’nin Hayriyye isimli eserinde aktarılan değerlerin tespitine yönelik olan bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ile yapılmıştır.

Göç Ve Ergenekon Destanlarında Mitostan Ütopyaya Yolculuk

Ebru ŞENOCAK — 2026-07-16

Destanlar, bir milletin kültürel yaşantısı, millî şuur ve hafızasını edebî bir zevkle sunan tarihi aynalardır. Göç ve Ergenekon Destanları, öz değerlerimize sahip çıkmak, kimlik arayışı ve göç sebeplerini irdelemek amaçlarıyla halk hafızasının ürettiği yaşanmışlıkların eseridir. Asırlık tecrübelerin nesilden nesile sözlü gelenek içerisinde aktarılarak yaşatıldığı bu anlatılar, geçmişin geleceğimize ışık tuttuğu tarihi, mitolojik ve kültürel miraslardır. Göç ve Ergenekon destanları, tarihine ve kültürel değerlerine “kutsal taşa” sahip çıkamayan bir milletin nasıl evsiz/yurtsuz kaldığını anlatmaktadır. Söz konusu destanlar, bir milleti geçmişine bağlayan pek çok mitolojik semboller ile örülmüştür. Destanlarda geçen ağaç, dağ, su, ateş, demir, rüya, vb. gibi semboller, Türk milletinin yaşam öyküsünü ve geçmişine dair bilgileri çözümleyebileceğimiz bir yol haritası gibidir. Bu harita, yalnızca bilinç-bilinçaltı içeriklerin açımlanmasıyla gün ışığına çıkabilecektir. Doğuş ve yeniden doğuş mitleri olan ağaç, dağ ve su sembolleri, destanın yaşam enerjisini besleyen ölümsüz güç kaynaklarıdır. Destanların başından sonuna kadar yer alan mitolojik ananın tezahürleri, destan ruhunun duyarlılığını okuyucuya iletmek için halk hafızasının seçtiği sembollerdir. Kahramanın kutsal yolculuğunu anlamlandırarak ona yol gösteren bu mitolojik öğeler, her aşamada bir duraklama ve düşünme yeri olarak destana potansiyel bir güç kazandırmaktadır. Biz bu çalışmamızda, Göç ve Ergenekon Destanlarında yer alan mitolojik sembollerin ışığında göç sebeplerini, kültürel değerleri ve kimlik arayışını ata/ana yurttan ayrılış, erginlenme süreci ve ata/ana yurda dönüş / mitolojik dirilme şeklindeki alt başlıklar halinde değerlendireceğiz.

Kan Kaşanmak Deyimi Üzerine

Yaşar ŞİMŞEK — 2026-07-16

İnsanoğlu, konuştuğu dilin ifade olanaklarını kullanarak, kendisine has duygu ve düşünceleri kalıplaşmış sözlerle anlatma yoluna gitmiştir. Kalıplaşmış sözlerin anlamı, sözcüğün ya da sözcük grubunun ilk anlamından mecaz yolu ile geçiş yaparak halkın ortak düşüncesinin ürünü olarak oluşur. Kalıplaşmış sözler içinde dilin ifade olanaklarını göstermesi bakımından deyimler oldukça ehemmiyetli bir yere sahiptir. Bir dildeki deyim varlığının tespiti de bu sebepten önem arz etmektedir. Bu makalede, günümüz yazı dilinde unutulmuş, fakat Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde sıkça geçen kan kaşanmak deyimi üzerinde durulacaktır. Makale iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde “tebevvül” anlamında Eski Türkçe döneminden itibaren Uygur Türkçesinde, Karahanlı Türkçesinde, Çağatay Türkçesinde, Kıpçak Türkçesinde ve Eski Anadolu Türkçesinde kullanılmış, bugün de Anadolu ve Azerbaycan ağızlarında yaşayan bir sözcük olan kaşanmak’ın, kan kaşanmak deyimine temel teşkil ettiği için, anlamı ve tarihi lehçelerden başlanarak kullanımı, örneklerle gösterilmeye çalışılacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise kaşanmak sözcüğünün deyimleşmiş hali olan kan kaşanmak deyiminin ilk anlamından başlanarak geçirdiği anlam geçişi üzerinde durulacaktır. Kan kaşanmak deyiminin ilk anlamının “kan tebevvül etmek” olduğu, daha sonra anlam geçişi ile “çok korkmak, altına yapacak kadar çok korkmak, kan işeyecek kadar çok korkmak” anlamına karşılık gelen bir deyim olduğu ve Eski Anadolu Türkçesinde sıkça kullanıldığı gösterilmeye çalışılacaktır. Çalışma, deyimin günümüz Anadolu ağızlarında kullanımının ilk anlamı olan “hayvanın yük işlerinde kullanılmasından ve yükün hayvana fazla gelmesinden dolayı kan işemesi” anlamına yakın bir anlamda, insan için de kullanıldığının gösterilmesi ile sonlandırılacaktır.

Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın “Kızılırmak Kıyıları” Şiirini Sosyolojik Okuma Denemesi

Yaşar ŞİMŞEK — 2026-07-16

Edebiyatın diğer bilim dallarıyla olan ilişkisi, edebî ürünlerin değerinin ortaya konulması konusunda yeni bakış açıları getirmiştir. Edebiyat ve sosyoloji de, birbirini etkileyen iki farklı disiplin olarak ortak kaynakları ve malzemeleriyle çeşitli araştırmalarda kullanılmıştır. Edebiyat eserlerinin incelenmesinde sosyolojinin imkânlarından yararlanılması, eser ve metin incelemelerine yeni anlamlar katmıştır. İnsan ve toplumu anlatması açısından edebiyat eserleri, yaşanan hayatı yansıttığı ve toplumun çeşitli meselelerine değindiği için sosyolojik okumalara da ihtiyaç duymuştur. Şiir eleştirilerinde de, sosyolojik ögelerin dikkate alınmasının gerekli olduğu düşüncesi, birçok eleştirmen tarafından vurgulanmıştır. Daha çok roman ve öykü incelemelerinde kullanılan bu tarz yaklaşımlar, “edebiyat sosyolojisi” disiplini ve “sosyolojik eleştiri” yöntemi içinde değerlendirilmiştir. Şiir çözümlemelerinde daha çok biçim ve teknik incelemeler üzerinde durulmuş, şiirin sosyolojik bir olgudan beslendiği gerçeği çoğunlukla ihmal edilmiştir. Bu çalışmada, edebiyat sosyolojisi ve sosyolojik eleştiri yöntemi açısından oldukça zengin bir metin olan Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın “Kızılırmak Kıyıları” şiiri incelenmiştir. Şiir, yazıldığı dönemin sosyal ve kültürel şartlarını göz önünde bulundurularak sosyolojik okuma yöntemiyle ele alınmıştır. Şiirin toplumsal gerçekliği yansıtması açısından taşıdığı değer gösterilmeye çalışılmıştır. Şiir, “iç okuma” ve “dış okuma” yöntemleriyle incelenerek, sosyolojik eleştirinin ve edebiyat sosyolojisinin imkânlarıyla değerlendirilmiştir. İç okuma yöntemiyle şiirin bütünü açıklanarak bir içerik analizi yapılmıştır. Dış okuma yöntemiyle ise, eserin ortaya çıktığı veya yazıldığı dönemin toplumsal koşulları belirtilerek toplumla kurduğu ilişkisi ve etkileşimi ele alınmıştır. Ayrıca şiirin, eser-sanatçı, eser-okur bağlamından hareketle kültürel, sosyal ve düşünce boyutu yorumlanmaya, değişim ve dönüşümlerini açıklanmaya ve şiirdeki sosyolojik olguların hayata yansıyan yönleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Vehb Bin Münebbih’in Rivayetine Dayanan Bir Mesnevî: Dâsitân-ı Erve Hatun

Bünyamin TAN — 2026-07-16

İslam tarihinin ilk dönemlerinde Ka'b Al-Ahbar ve pek çok Yahudi asıllı kişinin Müslüman olup hadis ve tefsir bilimleriyle alakadar olmasıyla İslam kültürüne pek çok İsra'iliyat unsuru girmiştir. Bunların birçoğu Tevrat kökenli hikâyeler olup bazıları da Yahudiler arasında anlatıla gelen ibret ve ders vermek amacıyla oluşturulmuş dinî hikâyelerdir. Yahudi asıllı ilk dönem âlimlerin İslam kisvesi altında bu hikâyeleri tefsir bilimine sokmalarıyla tefsirde İsra'iliyat dönemi başlamıştır. Bu âlimlerden biri de Vehb bin Münebbih'dir. Vehb bin Münebbih, İslam tarihinde pek çok hikâye rivayet etmekle tanınmaktadır. Bu hikâyeler tanınmış pek çok Müslüman tarihçi tarafından kaynak olarak kullanılmıştır. Bu Müslüman âlimlerin başında Taberi ve Mes'udi gibi isimler gelmektedir. Vehb bin Münebbih'in rivayet ettiği hikâyelerden biri de Erve hikâyesidir. Bu hikâye pek çok değişik versiyonuyla İslam kültüründe aktarıla gelmiştir. Türk edebiyatında ise sadece iki örneğine rastlanılmaktadır. Bunlardan birincisi 17. yüzyılda yaşamış olan Bilâl isimli şairin eseri olup bir diğeri yazarı bilinmeyen bir "halk tipi mesnevî" örneğidir. Bu makalede öncelikle Vehb bin Münebbih'in tarihî kişiliği anlatılmaya çalışmıştır. Onun nereden geldiği ve ailesinin hangi kökenden olduğu saptanmıştır. Mesnevînin nüshasının tavsifi yapılmıştır. Daha sonra mesnevînin şekil ve muhteva özellikleri incelenmiştir. Ayrıca Bilâl'in Kıssa-ı Erve isimli eseriyle karşılaştırması da yapılmıştır. Sonuç kısmında da eser hakkındaki genel değerlendirmeye yer verilmiştir.

Ziya Osman Saba’nın Şiirlerinin Kronotop Bağlamında İncelenmesi

Zeynep TEK — 2026-07-16

Zaman-uzam ve duygu birlikteliğini ifade eden ‘kronotop’, Mikhail Bakhtin tarafından Einstein’in görelilik teorisinden faydalanılarak edebiyata kazandırılan bir terimdir. ‘Chronos’ (zaman) ve ‘topos’ (mekân) kelimelerinden oluşan bu kavram, edebî metinlerin anlam alanını artırması nedeniyle işlevsel bir yöne sahiptir. Kronotop bağlamından yola çıkılarak yapılan bu okuma çalışması, Ziya Osman Saba’nın şiirlerinde zamana ve mekâna dair duygu değerlerinin sıkça kullanılmış olması sebebiyle yapıldı. Bugüne kadar Saba’nın şiirleri üzerine yapılan incelemelere ilave olarak bu makale ile yeni bir yaklaşım getirilmeye çalışılmıştır. 1910-1957 yılları arasında yaşamış olan Ziya Osman Saba, modern Türk şiirinde ev ve aile konularına duyarlı ve istikrarlı yaklaşımı ile dikkat çeker. Saba’nın “Sebil ve Güvercinler” (1943), “Geçen Zaman” (1947) ve “Nefes Almak” (1957) adlı üç şiir kitabı ve “Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi”(1952) ve “Değişen İstanbul” (1959) adlı iki hikâye kitabı vardır. Anı, hikâye, mektup gibi çeşitli türlerde eser veren Saba, ilk şiirini yayımladığı on yedi yaşından, ömrünün sonuna kadar şiir sanatıyla meşgul olarak ‘şairlik’ vasfını korumuş tek ‘Yedi Meşaleci’dir. Bu nedenle onun şiir sanatı üzerinde düşündüğü ve şiirlerinde kullandığı bütün sözcükleri büyük bir özenle seçtiği bilinmelidir. Saba’nın şiirlerinin bu kavram üzerinden okunması şiirleri anlamlandırmada büyük bir fayda sağlayacaktır. Böylece Saba’nın şiirlerinde geçen ev, oda, dolap, çekmece, bahçe, kapı, eşik gibi birçok kronotopta zaman, mekân ve duygu değerlerinin iç içe geçtiği ve farklı temsil değerleri olduğu görülecektir.

Tuhfetü’l- Erîbi’n-Nâfia li’r-Rûhânî ve’t-’Tabîb’in Dili ve Söz Varlığı

Feyza TOKAT, Ceyhun Vedat UYGUR — 2026-07-16

Her eserin içinden çıktığı bir toplum vardır ve eser doğal olarak o toplumun belli bir ağzının temel alınarak konuşulduğu ve yazıldığı kültür dili olan standart dilinin özelliklerini yansıtır. Ancak her eserin bir de müellifi/müstensihi vardır. Eser müellifinin/müstensihinin sanatına, dil ve üslubuna, dünyaya bakışına, bilgi seviyesine, hatta yaşamına dair izler taşır. Eserin ait olduğu edebî veya tarihî dönemin bilinen genel özelliklerini tekrar etmeyip, müellifin/müstensihin eserinin benzerlerinden ve çağdaşlarından farklı yönlerini tespit edip ortaya koyan çalışmalar bilinenlerin tekrarı yerine bilinmeyenlerin ortaya konması bakımından ayrı bir yere sahiptir. Sultan IV. Mehmet dönemi tarihçilerinden Hezârfen Hüseyin Efendi’nin “Tuhfetü’l- Erîbi’n-Nâfia li’r-Rûhânî ve’t-Tabîb’i (Tabibler ve Canlılar İçin Faydalı Mahir Bir Hediye) adlı eseri, 17. yüzyılda kaleme alınmış bir tıp eseridir. Osmanlı Devletinin yükselme döneminde olduğu 17. yüzyılda Osmanlı Türkçesinin oturmuş standart bir dili vardır. Çok geniş alanlara yayılan Osmanlı İmparatorluğunun dili, Arapça ve Farsçadan birçok unsuru alarak bir kültür dili durumuna gelmiştir. 17. yüzyıl Klasik Osmanlı Türkçesinin standart diliyle kaleme alınmış olsa da Tuhfetü’l- Erîbi’n-Nâfia li’r-Rûhânî ve’t-Tabîb’de Hezârfen Hüseyin Efendi’nin standart dilden farklı olarak tercih ettiği unsurlar bulunmaktadır. Bu sebeple bu çalışmada “Tuhfetü’l- Erîbi’n-Nâfia li’r-Rûhânî ve’t-Tabîb”in standart Osmanlı Türkçesinden imlâ, ses bilgisi ve söz varlığı bakımından farklılıkları üzerinde durularak, bu döneme ait metinlerde karşılaşılan güçlükleri aşmakta faydalı olmak amaçlanılmıştır.

Yunus Örneğinde Kahramanı Ete Kemiğe Büründürmek

Ümmühan BİLGİN TOPÇU — 2026-07-16

Bir romanı değerli kılan onu oluşturan unsurların kaynaşmasıdır. Bu bütünlük içerisinde romanı oluşturan unsurlardan biri diğerinden önemli değildir; ancak bir inceleme bu unsurların her birinin ayrı ayrı yerlerinin tespitini gerektirir. Bu çalışmada romanda kahramanın takdimi üzerinde durulmuştur. Bir edebî eserde kahraman, çoğunlukla tematik gücü ve dramatik aksiyonunu üstlenmiş bir unsurdur. Aynı zamanda kimlik ve kişilik yönünden işlenen kahraman, romanda gerçeklik izlenimini destekleyen en önemli araçtır. Bu yüzden onun sunumu, önemlidir. Bir kahramana kimlik ve kişilik kazandırmada kullanılan ayrıntıların seçimi ve düzenlenmesi konusunda yazar tamamen özgürdür. Biyografik romanlar da kahraman eksenli anlatımlardır. Ancak bir yönleri gerçeğe yaslanmak zorunda olan anlatımlar olarak gerçeği ve kurguyu belli oranlarda bir arada kullanmaları beklenir. Bu eserlerde biyografinin bir ölçüde sınırlandırdığı bir kurgu söz konusudur. Yazarın bu sınırlı imkanları değerlendirme biçimi, ancak ayni kahramanı konu alan biyografik romanlarda gözlenebilir. Bu çerçevede çalışmada Yunus Emre’yi anlatan iki biyografik romanda, Emine Işınsu’nun Bir Ben Vardır Bende Benden İçeri ve İskender Pala’nın Bir Yunus Romanı: Od eserlerinde, Yunus Emre’ye nasıl kimlik ve kişilik kazandırıldığı araştırılmıştır. Bu eserlerde biyografiye bağlanan unsurlar ana hatlarıyla hatırlatılırken kurgu kimlik ve kişiliklerin nasıl biçimlendirildiği ve iki Yunus arasında farkların nerelerde yoğunlaştığı anlaşılmaya çalışılmış; bunların takdimi üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak da her anlatımın bir yorum olduğu kabulü bu eksende değerlendirilmiştir.

Osmanlı Mühür Sanatı Ve Klasik Türk Şiirinde Mühür

Semra TUNÇ, Emine YENİTERZİ — 2026-07-16

Mühür; sert maddelerin üzerine kazınmış imza yerine geçen yazı, arma veya damgalarla, bunların baskısı anlamına gelir. Tarih boyunca Mezopotamya, Mısır, İran ve Anadolu’da kullanılan mühürler; başta altın olmak üzere gümüş, pirinç, demir, bronz gibi madenler veya zümrüt, ametist, akik, firuze, necef, Yemen taşı, kantaşı, inci gibi kıymetli taşlar üzerine kazılmıştır. Basıldığında düzgün çıkması için mühürlerin üzerindeki yazılar ters kazınır; is veya mürekkebe basılarak kullanılırdı. Mühürlere isim, görev adı, Kuran-ı Kerim ayetleri veya beyitler; ayrıca süslemek için de çiçek ve sarmaşıklar kazınırdı. Bir santimetrekarelik alana 8–10 kelimenin istif edildiği mühürler mevcuttur. Mühürcülük Osmanlı’da başlı başına bir sanat olarak kabul edilmiştir. Mühür ustaları; sülüs, ta’lîk, nesih, rik’a, reyhanî gibi yazı çeşitlerinden bir ya da birkaçında ustalık kazanmak zorundaydı. Ayrıca yazıların sert bir malzeme üzerine estetik bir düzenle, ters ve ancak okunabilecek büyüklükte kazınması büyük maharet, sabır ve dikkat gerektiren zor bir işti. Bu yüzden mühür ustaları mührün bir kenarına ince bir yazıyla kendi adlarını kazırlardı. Mühür kazma işine hakkâklik; bu işi yapana da hakkâk, mühür kesen gibi isimler verilirdi. Osmanlı toplumunda hakkâklik itibarlı bir meslek olarak kabul edilirdi. Zira bu mesleği icra edenler hem kabiliyetli, sanatkâr insanlar hem de asla sahtekârlık yapmayan, güvenilir insanlardı. Ayrıca resmî veya özel bütün işlerde mühür kullanılması, mührün sosyal hayattaki önemi, padişahların bu sanatı himaye etmeleri, hatta II. Mahmut gibi bazı sultanların bizzat mühür kazımaları mesleğin itibarını artırmıştır. Mühürler; mühr-i hümâyûn, şahsî mühürler, vakıf mühürleri ve resmî mühürler gibi kullanım amacına ve kullanan şahsa göre tasnif edilir. Yapıldığı malzeme, sanat değeri açısından da mühürler farklılık gösterir. Örneğin, padişahların biri zümrüt, üçü altın olmak üzere dört mührü olurdu. Mühürler genellikle şekilce birbirine benzer. Ancak mühr-i hümâyûnlar küçük beyzî (oval), daire, kare veya köşeleri kesik kare (sekizgen); vezir, beylerbeyi gibi üst düzey yöneticilerin mührü beyzî veya yuvarlaktır. Mühür; Osmanlı toplum hayatının tüm özellikleriyle bir ayna gibi aksettiği alan olan klasik Türk şiirine de malzeme olmuştur. Bu sebeple Osmanlı Devleti’yle ilgili çalışmalarda güvenilir bir kaynak olan şiirde mühür ve mühür sanatı ihmal edilmemesi gereken bir konudur. Klasik Türk şiirinde; mühür çeşitleri, şekilleri, üzerindeki yazıların istifi, mührün hazırlandığı malzeme, kullanım alanları, basılma tarzı, hakkâkin yaptığı mühre adını nakşetmesi veya gizlemesi, mührün hazırlanması için uğurlu zamanın tayin edilip bu uğurlu zamanda başlanması, mühür sahtekârlığı, mühürlerin parmakta yüzük olarak veya kese içinde göğüste taşınması, mührün hangi parmağa takıldığı, mühür yüzüklerinin içine zehir saklanması gibi hususlar şairler tarafından ele alınmıştır. Makalede sözü edilen bu hususlar klasik Türk şiirinden örneklerle tespit edilmiştir.

Klâsik Türk Edebiyatında Metinler Arasılık Alanında Bibliyografya Denemesi ve Hasibe Mazıoğlu’nun “Fuzûlî-Hâfız” Örneği

Nagehan UÇAN EKE — 2026-07-16

Kendisinden zengin kültür ve medeniyetlerle karşılaşmayan ve bunlardan yararlanmayan medeniyetlerin gelişmesi mümkün değildir. Sümer, Mısır, Yunan, Lâtin ve İslâm medeniyetleri gibi büyük medeniyetler de öncekilerden bir şeyler alarak ve kendisinden sonra gelenlere bir şeyler vererek varlıklarını sürdürmüşlerdir. Birçok büyük yazar da karşılaştığı dil ve kültürden yararlanarak dünya görüşünü zenginleştirir. Farklı dil ve kültürlerin eserleri ile beslenen yazarlar, bu farklı kültürleri mukayese etme imkânı bulurlar. Mukayese bir bakıma “kişinin ‘öteki’ ile karşı karşıya gelmesi ve onu keşfetmesi” demektir. Her edebî eser ya da metin, kendince yeniliğine ve özgünlüğüne karşın, var olan öteki eserler ağı içindeki yerini alır ve onlarla bir yansıma, uyum ve benzeşim ilişkisi içine girer. Bilindiği gibi ilmî araştırmaların temelinde analiz ve sentez vardır. Senteze ulaşmanın yolu da mukayeseden geçer. Önceleri iki farklı edebiyatın ya da kültürün karşılaştırılması şeklinde nitelenen “mukayeseli edebiyat” kavramı, daha sonraki yıllarda disiplinler arası bir alan olarak edebiyat-psikoloji, edebiyat-sosyoloji, edebiyat-felsefe, edebiyat ve diğer sanatlar-resim, müzik, fotoğraf ilişkileri, özellikle son yıllarda ise edebiyatın bir uzantısı olarak nitelenen sinema ile olan yakın bağları incelenmekte ve bu farklı alanlar teknik, üslûp gibi açılardan mukayese edilmektedir. Ancak hangi bağlamda ele alınırsa alınsın, mukayeseli edebiyat farklı kültürlere ve farklı edebiyatlara bir açılım ve ufuk genişletme şeklinde nitelenir. Bu çalışmada, öncelikle “metinler arasılık” ve “mukayeseli edebiyat” kavramları hakkında kısaca bilgi verildikten sonra, Klâsik Türk edebiyatında metinler arasılık alanında günümüze kadar yapılmış olan çalışmaların genel bir bibliyografyası sunulacak, son olarak da bu alandaki ilklerden ve en dikkate değer çalışmalardan biri olan Hasibe Mazıoğlu’nun “Fuzûlî-Hâfız: İki Şair Arasında Bir Karşılaştırma” adlı çalışması tanıtılacaktır.

“Kavram-Çağrışım-Kelime” Bağlamında Bitki Adlarına Anlam Bilimsel Bir Yaklaşım

İlhan UÇAR — 2026-07-16

İnsan, tabiatta kendi cinsinden sonra en yakınında bulunan hayvanları ve bitkileri birbirinden ayırmak için çeşitli işaretleme yollarına gitmiştir. Türkçede bitki adlarının ortaya çıkışı dilin ilk varlığıyla başlayan ve günümüze kadar devam eden bir süreçtir. Türkçede bitki adlandırmalarında kullanılan metot, birçok dille örtüşmektedir. Özellikle çeviri eserlerde kelime aktarmalarının oluşturduğu kavram alanlarının, sınırlı çağrışım aralıklarını oluşturması birçok dildeki bitki adlandırmalarında paralellikler ortaya çıkarmaktadır. Türkçede kullanılan bitki adlarının oluşturulması, anlam bilimi açısından değerlendirilmeli ve bu noktada çeşitli sınıflandırmalar yapılmalıdır. Dil denen sistem içerisinde bir takım kavramların işaretlenmesi çeşitli anlam olaylarını da beraberinde getirmektedir. Bu anlam olayları kavramı somutlaştırarak ifade etme, kelimeye dönüştürme endişesinin de ortaya çıkarmaktadır. Bitkilerin adlandırılmasındaki çağrışım aralığı incelenirken çok yönlü olarak ele alınmalıdır. Bitkiler adlandırılırken organ adları, hayvan adları, sayılar, şahıs adları, çeşitli hastalık adları, maden (cevher) adları, koku adları, astronomi terimleri, yetiştiği/geldiği coğrafya veya etnik/dini unsurlar vb. özelliklerden yararlanılarak işaretleme yoluna gidilmiştir. Bu işaretlemelerde deneme, tecrübe etme ve gözlem yapma da önem taşımaktadır. Hayvanı ve bitkiyi çeşitli özellikleriyle tanımaya başlayan insan, gerek hayvanlarda gerekse bitkilerde olsun kendisine yararlı olanları ayrı bir göz ve sözle işaretlerken, zararlı olanları ise ayrı bir göz ve sözle işaretlemiştir. Bitkilerin çeşitli nesnelerden hareketle benzetme yönü kullanılarak adlandırılmaları, birden fazla kelimenin ad karşılığı olarak kullanılmasını sağlamıştır. Bu makalede bitki adlandırmalarında kavramdan kelimeye geçişte ortaya çıkan “anlam alanları” ve “çağrışım aralıkları” göz önünde bulundurularak, bitkileri işaretleme metotları üzerinde durulmuştur.

Düş Kırıklığı Bağlamında Tevfik Fikret ve Vatan

Mehmet Emin ULUDAĞ — 2026-07-16

Her şairin sanat merkezini oluşturan objeler vardır. Soyut ve somut olabilen bu objeler temelde tek parça olup sanatkâra göre farklı imajlar yüklenirler. Bu objelerden resim, mimari, heykeltıraş, roman ve şiir gibi eserlerin çekirdeğini oluşturan zaman, kişiler, mekân ve vakıa şairlerin ve sanatkârların mizaçlarına göre şekil alır. Ayrıca edebiyatta mekânlar da şairlerin bakış açılarını ve üsluplarını farklı şekillerde etkiler. Bu etkileşim bazen bir kaçış bazen de bir kurtuluş olarak belirir. Batılılaşma döneminde özellikle Servet-i Fünûncularda -Yeni Zellanda, İskoçya, Finlandiya- vb. ülkelere bir kaçış vardır. Bu kaçış hem bir uzaklaşma hem de bir çare arama olarak görülebilir. Tarihsel bakış, sosyolojik inceleme ve ferdi ıstırapları derinlemesine tahlil bu kaçış dönemi ve kaçışa teşebbüs eden aydınların yaşadıkları dualizm hakkında doğru tespitler ve dönemi aydınlatacak bilgiler verebilir. Bu kaçışı sembolize eden şairlerimizin başında Tevfik Fikret gelir. Fikret vatanı terk etmez ancak birçok şiirinde mekânlara hem bir kaçış hem de bir kurtuluş misyonunu yükler. Bu misyonun en yoğun olduğu mekânlar ise sokak, âşiyan, kabir, camii, İstanbul, meclis, saray, bahçe ve köy gibi yerlerdir. Şairin perspektifi çoğu zaman trajik bazen de komik bir komplekslik boyutundadır. Bütün bunlardan hareketle çalışmada Tevfik Fikret’in mekân olgusu üzerindeki düşünceleri ve Rübab-ı Şikeste’deki mekânlara yüklediği imajlar ve anlamlar irdelenecek. Şairin şiirlerinden ve devrinin şairleriyle mukayeseyle hazırlanan çalışma özellikle Tevfik Fikret’in vatana bakışını ve onu algılayış ve tarif edişini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Klâsik Osmanlı Dönemi Ziraat Metinlerinde Geçen Ay İsimleri

Uğur UZUNKAYA — 2026-07-16

Soyut bir kavram olan zamanın bölümlere ayrılması toplumdan topluma farklılık göstermektedir. Bu farklılık özellikle gün, ay ve yıl gibi zamanın bölümlenmesinde ve isimlendirilmesinde ortaya çıkmaktadır. Hem tarihî hem de çağdaş Türk lehçelerinde zaman isimleri üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Ancak tarihi Türk lehçelerinin bir devamı sayılan Klâsik Osmanlı Türkçesinde kullanılan zamanla ilgili sözcükler üzerine herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Ziraat, Osmanlı medreselerinde bir ders olarak klâsik dönemde okutulmaya başlanmış ve böylece ziraat metinleri kaleme alınmaya başlanmıştır. Bu amaçla bu makalede Klâsik Osmanlı döneminde tercüme veya telif olarak yazılmış olan ziraat metinleri taranmıştır. Bu metinlerin bir kısmı neşredilmiş bir kısmı ise henüz neşredilmemiştir. Şimdiye kadar ziraat metinleri hakkında yapılmış bilimsel çalışma sayısı oldukça azdır. Bunda bu alanda verilen eserlerin sayısının azlığı da rol oynamaktadır. Hatta farklı isimlere sahip bazı eserlerin içeriğinin birbirinin aynı olması bu metinlere olan ilgiyi azaltmıştır. Oysaki bu metinler hem Klâsik Osmanlı Türkçesinin ses ve şekil özelliklerini vermesi hem de dönemin söz varlığına büyük katkı sağlaması bakımından oldukça önemlidir. Bu amaçla taradığımız metinlerden elde ettiğimiz ay isimlerinin çeşitliliği de Türk toplumunun ilişkide bulunduğu çevrelerin ne kadar çeşitli olduğunu göstermektedir. Bu ay isimleri Latinceden Yunancaya, Arapçadan Farsçaya, Türkçeye, Süryaniceye ve Kıbt diline kadar geniş bir çeşitliliğe sahiptir. Bu çalışma, zaman kavramı hakkında yapılan çalışmaların belirtildiği ve taranan metinlerin nüsha bilgilerinin verildiği Giriş bölümü, taranan metinlerde geçen ay isimlerinin alfabetik olarak verildiği Klâsik Osmanlı Ziraat Metinlerinde Geçen Ay İsimleri bölümü ve Sonuç bölümünden oluşmaktadır.

Na'îm'in Sâkînâmesi

Kaplan ÜSTÜNER — 2026-07-16

Divan şairlerinden Na’îm, 17. yüzyılda yaşamıştır. Üsküdar’da doğmuş, mahkeme kâtipliği ve müderrislik yapmıştır. Şair, doğduğu yerde 1694 yılında vefat etmiştir. Na’îm’in Divan ve Gülzâr-ı Na’im mesnevisi olmak üzere iki eseri bilinmektedir. Şairin

Eski Anadolu Türkçesi Açısından Germiyanlı (Kütahya) Şairlerin Yeri ve Kütahya’daki Yazma Eser Kütüphanelerinin Önemi

Emek ÜŞENMEZ — 2026-07-16

Anadolu Selçuklu Devletinin dağılmasıyla Anadolu coğrafyasında çeşitli beylikler ortaya çıkmıştır. Bu beyliklerden birisi de İç Batı Anadolu’da Kütahya payitahtlı olarak kurulan Germiyan Beyliğidir. 1283 yılında kurulan Germiyan veya Germiyanoğulları Beyliği (1283-1428) çok sayıda şair ve edip yetiştirmiştir. Anadoluda Oğuz Türkçesinin edebî yazı dili olarak ortaya çıkması ve gelişmesinde Germiyan şairlerinin ayrı bir yeri ve önemi vardır. Âni, Ahmedî, Hamzavî, Hızır Paşa, Şeyhî, Celâleddin Ergun Çelebi, Burhaneddin İlyas Çelebi, Şeyhoğlu Mustafa, Ahmed-i Dâî, Cemâlî, Kasım Izârî, Şeyh İlâhî gibi şairler 13-14 ve 15. yüzyılda Germiyan’da yetişmişlerdir. Germiyan Beyliğinin başkenti olana Kütahya şehri yazma eserler açısından da oldukça zengindir. Bugün için Kütahya’da üç tane yazma eser kütüphanesi vardır. Bunlardan birincisi Kütahya merkezde bulunan Vahit Paşa il Halk Kütüphanesidir. Bu kütüphane Osmanlı devlet adamlarından Vahit Paşa’nın Kütahya’daki sürgün yıllarında (1809-1811) kurulmuştur. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü binasının üçüncü katında yer alan Yazma Eserler Kütüphanesi Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere çok sayıda yazmayı bünyesinde barındırmaktadır. İl merkezinde bulunan diğer yazma eser kütüphanesi Belediye Mustafa Hakkı Yeşil El Yazması Eserleri Kütüphanesidir. 1905 yılında Kütahya’da dünyaya gelen Mustafa Hakkı Yeşil tarafından kurulan bu kütüphaneye Türkiye ve Türkiye dışından çok sayıda kurum talip olmuştur. Hatta Chicago Üniversitesi bu kitaplığın açık çek karşılığında kendilerine verilmesini istemiş ama Mustafa Hakkı Yeşil bu teklifi reddetmiştir. Kütahya ilindeki bir diğer yazma eser kütüphanesi ise Tavşanlı’da bulunan Tavşanlı Zeytinoğlu Kütüphanesidir. Zeytinoğlu ailesi tarafından oluşturulmuş ve içinde çok sayıda nadir eser bulunduran önemli bir kütüphanedir. Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi bağlamında Germiyanlı şairlere kısaca değinildikten sonra Kütahya şehrinde bulunan yazma eser kütüphaneleri ve buradaki Türkçe yazmaların durumundan (sayı, katalog, erişim imkânı vs.) bahsedilecektir. Bu kütüphanelerde bulunan (13-15 yy) yazmalar ve önemlerinden bahsedilecektir.

Aydın ve Yöresi Ağızlarında Geçmiş Zaman İşleviyle Kullanılan Bir Yapı: {-Ip-durur}

Ali İhsan YAPICI — 2026-07-16

Türkçenin tarihî ve çağdaş lehçelerinde, zaman kavramını karşılamak için eklerden ve birleşik yapılardan faydalanılmıştır. Bazen de Eski Türkçe dönemindeki şimdiki zaman ifadesinde olduğu gibi, bazı zaman kavramlarının başka bir zaman ekiyle ifade edildiği bilinmektedir. Bu süreçte belli bir zamana hasredilen ekler yanında, zarf-fiil ekiyle anlam boşalmasına uğramış yardımcı fiillerin (tasvir fiilleri) oluşturduğu yapılar da zaman ifade etmek için kullanılmıştır. Söz konusu yardımcı fiillerden biri de dur- (

Sezai Karakoç’un Şiir Poetikasında Çocuk Halleri

Hüseyin YAŞAR — 2026-07-16

Sezai Karakoç, modern Türk şiirinin en önemli şairlerindendir. Toplumun üzerindeki karamsar atmosferi dağıtmak için iç dinamikleri harekete geçirmeyi önemser. Bu bağlamda Karakoç, geleneği ve dinsel öğeleri önceler. Şiire ve yaşama dinsel bir perspektifle bakar. Gelenek, geçmiş ve din bir imge kaynağı olarak şiire büyük bir potansiyel oluşturur. Bu potansiyeli imge sağanağına dönüştüren şair, çocukluğu bu bağlamda değerlendirir. Toplum adına konuşan şair, çocuktan beklenti çetelesini oldukça yüksek tutar. Bu çalışma Sezai Karakoç şiirinde çocukluğu ve ilişkilendirildiği kavramları irdelemek amacındadır. Çalışmanın birinci bölümünde çocuk ile diriliş arasında bağlantı kurulmuştur. Şairde, çocuk diriliş eri olarak tasarlanmıştır. Çocuğu, Diriliş projesinin önemli sacayaklarından biri olarak görür. Onu diriliş eri olarak tanımlar. Çocuğun hem ahlaksal hem de bilimsel anlamda iyi yetiştirilmesi gerektiğini duyumsatır. Öz annenin çocuğun ruhsal ve bedensel gelişmesinde önemini vurgulayan Karakoç, Avrupalı eğitimdeki anneyi ikinci plana atma anlayışını şiddetle kınar. İkinci bölümde çocuğun tarihi şahsiyetlerde işlenişi ele alınmıştır. Çocukluğu imgeleştirmek için gül, şarap, menekşe gibi

Şeyhülislam Bahâyî Efendi’nin Gazelinin Divan Şiirine Yöneltilen Eleştiriler Çerçevesinde İncelenmesi

Kenan YAVUZ — 2026-07-16

Batı’nın çeşitli alanlarda ilerlemesi, Osmanlı üzerinde baskı oluşturmaya başlamasıyla birlikte ihtiyaç duyulan değişim ve ilerleme zorunluluğunun açık bir şekilde ortaya çıktığı Tanzimat senelerinde yoğunlaşan yenileşme arzusunun sonucu olarak Batılı bir şiir anlayışı oluşturma isteği

Türkiye’deki Üniversitelerin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. Sınıf Öğrencilerinin Türkoloji Kavramına İlişkin Algıları

Serdar YAVUZ, Ahmet AKKAYA , Özcan BAYRAK — 2026-07-16

19. yüzyıl Avrupa’sında İslam, Doğu ve dil araştırmaları ekseninde gelişen Türkoloji, günümüzde Türk’e ait ne varsa inceleyen bir bilim hâline gelmiştir. Özellikle ilk dönemlerde Türkologların dil araştırmalarına yoğunlaşması, onun bakış açısı ve yöntemlerini kullanması nedeniyle Türkolojinin sadece kavramsal olarak Türk diliyle özdeşleşmesine neden olmuştur. Bu çalışmaların etkisiyle Türkoloji, Türk dili gibi algılanmıştır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki üniversitelerin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. sınıf öğrencilerinin “Türkoloji” kavramına ilişkin algılarını, geliştirdikleri metaforlar aracılığıyla ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında bulunan yedi coğrafi bölge (Marmara Bölgesi, Ege Bölgesi, Akdeniz Bölgesi, İç Anadolu Bölgesi, Karadeniz Bölgesi, Doğu Anadolu bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi) ve bu bölgeler içerisinde bulunan 7 üniversitenin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. sınıfında okuyan 320 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri her öğrencinin “Türkoloji… gibidir, çünkü …” cümlesini tamamlamasıyla elde edilmiştir. Verilerin analiz edilmesinde ise toplanan verileri açıklayabilecek kavramlara ve ilişkilere ulaşılabilecek olan içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın sonunda Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. sınıf öğrencilerinin % 87,7’sinin Türkoloji kavramına ilişkin olumlu, % 11,4’ünün olumsuz ve % 0,9’unun ise hem olumlu hem de olumsuz bir algıya sahip oldukları tespit edilmiştir. Olumlu algıya sahip öğrenciler; değer katma, disiplin, inceleme alanı; olumsuz algıya sahip öğrenciler bilimsel eksiklik, iş kaygısı, olumsuz tutum; hem olumlu hem de olumsuz algıya sahip öğrenciler ise hem olumlu hem de olumsuz tutum kodu altında toplanan metaforlar geliştirmiştir

Gösterenleri Aynı Gösterilenleri Farklı Fiillere Yönelik Bir İnceleme

Seda YILMAZ — 2026-07-16

Bu çalışmada incelenen fiillere ilave edilen biçim birimleri eş yazılışlı olmalarına rağmen işlevleri birbirinden farklıdır. İncelenen fiillerin bileşiminde yer alan -t, -Dİr, -l, -n, -ş biçim birimleri çatı işlevinde veyahut fiilin bağımsız anlamının kendisiyle özdeşliğinin bozulmasıyla kelime türetme işlevinde kullanılmıştır. Çatı ekleri ve türetme eklerinin işlevi birbirinden tamamen ayrıdır: İlki fiille temsil edilen eylemin nesnelerle belirli bağlantılarını dile getirir, söz dizimi unsurları olan özne ve nesneyi yönetir ve fiilin semantik bir özelliği olan geçişlilik-geçişsizlik üzerinde belirleyici olur; ikincisi ise kelime kök veya gövdesinin sahip olduğu bağımsız leksik anlamın kendisiyle özdeşliğini bozar ve farklı anlama sahip bir kelime şekli ortaya çıkarır. Çatı ekleri kelimenin bağımsız anlamında böyle bir değişiklik meydana getirmediğinden türetme eki olarak değerlendirilmemelidirler. Çalışmada gösterenleri aynı gösterilenleri farklı fiillerin sahip oldukları farklı anlatılanların eksiksiz ve hatasız bir şekilde ortaya konulabilmesi için Çağdaş Türk edebiyatı malzemesinden ve konuşmalardan yararlanılmıştır. Birleşiminde söz konusu biçim birimlerin yer aldığı fiillerin işlevleri tarama yöntemiyle elde edilen örneklerle sınanmıştır. Araştırmada, incelenen fiillerin birleşiminde yer alan biçim birimlerin aynı anlatımda ya çatı ya kelime türetme işleviyle kullanıldığı, söz konusu biçim birimlerin aynı anlatımda hem çatı hem de kelime türetme işleviyle kullanılamayacağı, çatı eklerinin fiille temsil edilen eylemin nesnelerle belirli bağlantılarını dile getirmekle görevli oldukları, fiilin bağımsız anlamının kendisiyle özdeşliğini bozmadığından çatı kategorisinin ilgili morfemlerinin türetme eki olarak değerlendirilemeyeceği vb. sonuçlara ulaşılmıştır.

Le Prédicat Modo-Temporel À Valeur Épistémique En Turc (De L’intention À La Réalisation)

Selim YILMAZ — 2026-07-16

Bu makalede, Türkçenin çekim eklerinden “epistemik” kipsel değeri olan fiil yüklemlerinin içerdikleri zaman/kip ekleri incelenecektir. Burada üzerinde durulacak epistemik yüklemler, Fransızcada “conditionnel” adı verilen ve “olasılık” bildiren yüklemlerin kipsel değer ve işlevleri bakımından Türkçe eşdeğerleridir. Bu bağlamda, sözceleme anında konuşan öznenin niyetini bir varsayım kapsamında ifade ettiği sözceler ele alınacaktır. İki önermeli bileşik sözcelerde, epistemik yüklemlerin sözceleme ve olasılık değerleri, üretildikleri bağlamda yer alan zaman/kip eklerinin kullanımı açısından irdelenecektir. Türkçede epistemik yüklemlerin büyük bir bölümünde, birbiriyle uyumlu olmayan ama varsayımsal bir niyet ve ileti bildiren “-EcEk” (gelecek zaman kipi) veya “-Ir” (geniş zaman kipi) eklerinden birinin kullanıldığı görülecektir. Bunun için, dağılımsal dilbilim yaklaşımı ile epistemik yüklemlerin bulunduğu sözceler biçimlerine gore sınıflandırılarak “varsayım/olasılık” ve “koşul” gibi kipsel değerler, biçim-anlam ilişkisi açısından değerlendirilecektir. Çalışmanın temel amacı, epistemik yüklemlerin kip/zaman değerlerini belirlemekle birlikte, sözceleri yorumlarken biçim ve sözdizim açısından bu yüklemin Türkçede yapısal bir modelini araştırmaktır. Araştırma bütüncemiz, Türk Edebiyatının klasik eserleri arasında yer alan Yaşar Kemal’in bir romanı (Kuşlar da gitti, 1978) ile onun Münevver Andac tarafından yapılan Fransızca çevirisidir (Alors, les oiseaux sont partis…1983).

Mehmet Harmancı’nın Küçürek Öykülerindegündelik Kuşatma Altındaki İnsanın Varoluş Görüngüleri

Mutlu DEVECİ — 2026-07-16

Başkalarıyla birlikte varlık olan insan, bireyleşme sürecinde değerlerini/ özünü koruyarak geleceğe taşınmalıdır. Başkalarının içinde onlar gibi kalmak, bireyleşememek, şey’ler dünyasında yitip gitmektir. İnsan gerçeğini tarihsel boyutuyla ele alan Mehmet Harmancı, öykülerinde, bireyin kendi oluşuna göndermede bulunur. Anlam arayışı içerisindeki insanların; ölüm, aşk ve yalnızlık izlekleri etrafında eylem ve eylemsizliklerini dile getirir. Mehmet Harmancı Muhtemel Menkıbeler adlı eserinde yer alan küçürek öykülerinde, yaşamın anlamına yönelik sorgulamalarda bulunur. Türler arası geçişkenliğin dikkat çektiği bu eserde yazar, menkıbe türünün imkânlarını aşarak küçürek öykü türüne özgü bir anlatım yolu seçer. Öykülerde, şimdi’yi vareden değerler, geçmişin izdüşümünde kurulur ve gündelik kuşatma altındaki insanın varoluş görüngüleri sergilenir. Mehmet Harmancı, geleneğin izdüşümünde kurduğu Muhtemel Menkıbeler’inde moderniteyi ıskalamadan geleneği de modern olana ezdirmeden yol alır. Yazar, değerlerini yok sayarak medeniyet kurmaya çalışanlara karşı geleneği, modern dünyanın fenomenolojik temeli sayar. Bu açıdan modernite olarak kabul ettirilmeye çalışılan dünya/ yaşam yerine, temeli geleneğe dayalı bir modern dünya arzusu taşır. Muhtemel Menkıbeler’deki öykülerin pek çoğu böylesi bir ruh dünyasına aittir. Muhtemel Menkıbeler’deki öykülerde, geleneğin deneyimsel, kültürel ve nesneler belleğini başat değer olarak kabul eden yazar, yaşamın anlam arayışına yönelik sorgulamaları ile yol göstericilik özelliğini ön plana çıkarır. Çalışmada, Mehmet Harmancı’nın Muhtemel Menkıbeler adlı eserinde yer alan öyküleri analiz edilirken, menkıbe ile küçürek öykü türleri arasındaki ilişkiye dikkat çekilerek; gelenek ile modernite arasında sıkışan insanın, ölüm, aşk ve yalnızlık görüngülerine yer verildi.

Necip Fazıl Kısakürek’in “Kaldırımlar” Şiiri Üzerine Dil Bilimsel Bir Çözümleme

Yusuf TEPELİ, Esra PEKTAŞ — 2026-07-16

Dil, diğer edebi türler gibi şiirin de temel malzemesidir ve bu yönüyle şiirin başarısında ve kalıcılığında büyük paya sahiptir. Şiir dilden ayrı düşünülemeyeceği için şiir eleştirisi de dilden bağımsız gerçekleştirilemez. Şiirin yansıttığı duyguları, okuyucuya yaşattığı atmosferi birtakım öznel değerlendirmelerle aktarmak yerine tamamen metnin kendi söz varlığına dayanan, bilimsel bir yöntemle açıklamak ihtiyacı bu çalışmanın yapılmasında etkili olmuştur. Bu çalışma için Necip Fazıl Kısakürek’in şiirinin tercih edilmesinde şairin sapmalar ve aktarmalarla özgün imgeler yaratması, ses ögelerinden bolca yararlanması, konuşulan dilin verdiği rahat söyleyişi yakalaması etkili olmuştur. Şair kişinin yoğun iç hesaplaşmalarının, ruh çalkantılarının yansımalarını dış dünyanın gerçekliğiyle aktardığı mistik şiirler kaleme almıştır. “Kaldırımlar” şiiri tüm bu nitelikleri içermesi bakımından bizlere ideal bir dil malzemesi sağlamaktadır. Bu çalışmada, Necip Fazıl Kısakürek’in Kaldırımlar adlı şiiri dilbilimsel bakışla çözümlenmeye çalışılmıştır. Bunun için Doğan Aksan'ın "Şiir Dili ve Türk Şiir Dili" adlı eseri temel alınarak, Aksan’ın değişik şiir örnekleri üzerinde gösterdiği şiir inceleme yöntemi bir Kaldırımlar şiiri üzerinde uygulanmıştır. İki bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde kısaca sözcük türleri üzerinde durulmuş, ikinci bölümde ise metnin söz varlığını oluşturan sözcüklerin dil bilimsel/ anlam bilimsel/ gösterge bilimsel incelemesi yapılmış, bulgular tablolaştırılarak aktarılmıştır. Metinde geçen sözcükler tür, anlam yönü, ses ögeleri bakımından incelenmiş, bunların duygu değerleri, geçiş sıklıkları ve birbirleriyle ilişkileri tespit edilerek çözümlemeye gidilmiştir.

Osmanlı Şiirinin Hazineleri: Mecmualar ve Cönkler Çalıştayı

Mehmet GÜRBÜZ — 2026-07-16

Türkçede Art Zamanlı Değişmeler (Yüz Hadis Yüz Hikaye Örneği)

İ. Gülsel SEV — 2026-07-16