https://turkishstudies.net/education?mod=sayi_detay&sayi_id=237 Turkish Studies-Educational Sciences tr 2026-07-16 <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Ankara Bilim &Uuml;niversitesi</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Kamp&uuml;s&uuml;</p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;">Maltepe Mahallesi Şehit G&ouml;nen&ccedil; Caddesi No: 5 &Ccedil;ankaya, ANKARA</p> <p style="margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Web: </strong><a href="https://ankarabilim.edu.tr">https://ankarabilim.edu.tr</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>Telefon:</strong> <a href="tel:4442228">444 22 28</a></p> <p style="text-align: justify; margin: 6.0pt 0cm .0001pt 0cm;"><strong>E-mail:</strong>&nbsp;<a href="mailto:info@ankarabilim.edu.tr">info@ankarabilim.edu.tr</a></p> https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13593 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13593 Ali AKAR İçinde pek çok eski ve yeni dil biçimleri barındıran Türkiye Türkçesi ağızlarında, özellikle hayvanlar ile ilgili kavram alanı adlandırması çok geniştir. Bunlardan birisi de VIII. yüzyıldan itibaren Türkçe metinlerinde görülen {-cı} gelecek zaman ve sıfat-fiili ekidir. Bu yapı, günümüz Türkiye Türkçesi ağızlarında özellikle gebe hayvanları adlandırmada kuzlacı “kuzulayacak olan koyun”, bodlacı “yavrulayarak olan deve” gibi kelimelerde yaşamaya devam etmektedir. Bu özellik dilin hayat tarzı ile olan doğru orantılı bağlantısını göstermektedir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13594 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13594 Aygül AKMATOVA Bu makalede önce ‘Kırgız’ kelimesinin halk ve bilimsel etimolojisi üzerinde durularak, Kırgız uruklarının Milat’tan önceki yıllardan XVI.asra kadar olan süreçte şekillenmeleri hakkında bilgi verilmiştir. Bunun ardından Kırgız urukları hakkında bilgi verilerek bu urukların yaşadıkları bölgeler ile uruk dil bağlantısı üzerinde durulmuştur. Son olarak Kırgız diyalektolojisi üzerinde yapılan çalışmalar tanıtılmış ve bu çalışmalara dayanılarak coğrafî ve uruk özelliklerine göre ağız farklılıkları üzerinde durulmuştur. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13595 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13595 Ercan ALKAYA Bu çalışmada Orta ve Doğu Karadeniz ağızlarından Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon ağızlarında, yazı dilimizin dışında kullanımı görülen ikilemeler ele alınmıştır. Adı geçen yöre ağızlarıyla ilgili ağız çalışmalarında geçen metinlerden ve Derleme Sözlüğü’nden alınan bu ikilemeler; köken, yapı ve anlam bakımından değerlendirilmiştir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13596 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13596 Ercan ALKAYA Bir dilin söz varlığının temelini teşkil eden temel söz varlığı, her dilde kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşayan, insan hayatında birinci derecede öneme sahip olan, insana ve çevresine ait önemli kavramları yansıtan sözcüklerdir. Vücutla ilgili sözcükler, doğayla ilgili kavramlar, renk bildiren sözcükler, hayvan adları, sayılar, en çok kullandığımız fiiller, manevî kültüre ait dinle, kutsal kavram ve kişilerle, gelenek, göreneklerle ilgili sözcükler temel söz varlığını oluşturan unsurlardır. Bu çalışmada Kazan, Orenburg ve Samara bölgelerinden 1884’ten sonra göç edip Eskişehir ili Çifteler ilçesinin Osmaniye köyüne yerleşen Kazan Tatar Türklerinin ağzındaki söz varlığı değişimi ele alınmıştır. Kazan ve çevresinden Türkiye’ye göç eden Tatar Türklerinin dil özellikleri/lehçeleri, bu bölgede meskun olan Oğuz boyuna mensup yerli halktan önemli ölçüde etkilenmiştir. Ses ve şekil özellikleri büyük oranda korunmakla birlikte, özellikle söz varlığı önemli ölçüde yerli ağızdan veya Türkiye Türkçesinden etkilenerek değişime uğramıştır. Osmaniye Tatar Türklerinin temel söz varlığındaki değişmeler çeşitli başlıklar altında ele alınarak değerlendirilmiştir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13597 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13597 Mehmet YASTIUfuk Deniz AŞÇI Dillerin kelime hazineleri incelendiğinde insanoğlunun zaman ve mekan kavramlarını adlandırmada farklı yaklaşımlar izlediğini görmekteyiz. Bu yaklaşımların sosyal, ekonomik ve kültürel etkenlerden dolayı dildeki yansımaları da farklı olmaktadır. Diğer dillerde olduğu gibi Türkçe için de bu durum geçerlidir. Türkçede özellikle zamanların adlandırılmasında çeşitli unsurların etkili olduğu görülmektedir. Bu özelliği ile Anadolu ağızlarında kullanılan gün adları dikkat çekmektedir. Edebi dilde kullanılan gün adları Anadolu ağızlarında çok farklı şekillerde karşımıza çıkmakta olup, bu kullanımlar Türkçenin sözcük varlığını ve diğer Türk lehçeleri ile olan bağlantılarını göstermesi açısından da önem arz etmektedir. Bu çalışmada Türk Dil Kurumunun yayımladığı 12 ciltlik Derleme Sözlüğü esas alınarak Anadolu’daki gün adlandırmalarında etkili olan unsurlar özelliklerine göre gruplandırılmaya çalışılarak irdelenmiştir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13598 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13598 Mehmet AYDIN Bu çalışmada Ordu ile Sinop yöresinden derlenen 133 armut adı ad bilimi açısından ele alınmıştır. Bu adlardan yalnızca 16’sı Sinop merkez ile Gerze’den öbürleri Ordu’dan derlenmiştir. İki yöreden derlenen armut adları değişik açılardan ele alınıp sınıflandırılmıştır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13599 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13599 Arzu Sema ERTANE BAYDAR Bu çalışmada Eskişehir ve yöresi Kırım Tatar ağzında kullanılan -p zarf-fiil eki bütün yönleri ile ele alınmış, ekin ses yapısı ve işlevleri zengin örnekler ile ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca, verilen örneklerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları da köşeli parantez içinde gösterilmiştir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13617 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13617 Erdoğan BOZ Ağız atlasları ülkede konuşulan ağızların; sesbilgisi, biçimbilgisi ve sözdizimi açısından özelliklerini verdiği gibi söz varlığına ilişkin doyurucu bilgiler de içerir. Ağız atlasları bu bilgiler ışığında yorumlandığında hem dilbilimsel hem de sosyo-kültürel ve siyasal açılardan önemli çıkarımlar sağlarlar. Dünyada birçok ileri ülke ağız atlaslarını tamamlamalarına karşın Türkiye’de bu çalışmaya başlanamamıştır. Ağız özelliklerinin kaybolmadan Türkiye Türkçesinin ağız atlasının hazırlanması dil ve kültür tarihimiz açısından büyük önem taşımaktadır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13600 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13600 Bernt BRENDEMOEN Bu makalede, Doğu Karadeniz ağızlarındaki yan cümleler üzerinde durulacaktır. Doğu karadeniz ağızlarındaki yan cümlelerin bazı özellikleri ilgi çekicidir. Örneklerle bu yan cümleler izah edilecektir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13601 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13601 Asiye Mevhibe COŞAR Bu çalışmanın konusunu başlıca işlevi, isimlerin yüklem olarak kullanılmasını sağlamak ve fiillerin birleşik zamanlı çekimlerini yapmak olan ek fiil i-’in Trabzon ağızlarında kullanılışına dair tespitler oluşturmaktadır. Burada ek fiil, isim ve fiillerle kullanılışı, çoğunlukla ekleşmemesi, ekleşme durumunda gösterdiği özellikler ve devrik yapılar içinde yer alışı bakımından incelenecektir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13602 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13602 Engin ÇETİN Bu çalışmada eski Türkçe metinlerden başlayarak günümüz Türk lehçelerinde ve Anadolu ağızlarında kullanılan gebe anlamındaki sözcükler ve bu sözcüklerin içerdiği anlam özellikleri üzerinde durulmuştur. Türkçede tarihî lehçelere ait metinlerden başlayarak gebe anlamında çok sayıda sözcük kullanılmıştır. Bu sözcüklerin büyük çoğunluğu günümüzde -bir bölümü sınırlı bir alanda da olsa- yaşamaktadır. Ayrıca, eski dönemlerde rastlanmayan çok sayıda sözcük de gebe anlamını karşılamaktadır. Çalışmada gebelere ad vermede başvurulan anlatım yolları değerlendirilmiş; gebe anlamındaki sözcüklerin sayıca çok olmasının nedenleri sorgulanmıştır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13603 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13603 Hayati DEVELİ XI. yüzyıl Oğuzcanın batıya, Anadolu'ya kitlesel olarak girdiği yüzyıldır. XIII. yüzyıldaki yeni göç dalgaları Oğuzcanın Anadolu'daki varlığını perçinledi. Bu makalede bu hususlar da dikkate alınarak Eski Türkiye Türkçesi Ağızlarının Sınıflandırılması üzerinde durulacaktır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13604 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13604 Talat DİNAR Afyonkarahisar’a bağlı, çok eski bir geçmişi olan Başmakçı ve Dazkırı ilçeleri Türklerin Anadolu’ya göçleriyle birlikte iskan edilmiş yerleşim yerlerindendir. Ancak Afyonkarahisar ilinin en uzak ilçeleri olmaları, il merkezi ile olan bağlantılarını zayıflatmıştır. Bölge bu özelliğiyle Afyonkarahisar ilinden bazı farklılıklar gösterebilmektedir. Teknolojik gelişmeler ve iletişim araçlarının yaygınlaşması ile kaybolmaya başlayan ağız özelliklerinin ve mahalli söz varlıklarının bir an önce yerinde tespiti önem arz etmektedir. Bu doğrultuda yapılan çalışma Başmakçı ve Dazkırı ilçelerinin merkez ve köylerinin ağız özelliklerinin belirlenmesi ve bu yolla ağız özellikleri açısından bölgenin Afyonkarahisar ili içersindeki yerinin tespitine ayrıca Türkiye Ağız Haritası’nın ortaya çıkarılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13605 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13605 Levent DOĞANİlker TOSUN Doğu Trakya olarak adlandırılan bölge, Türkiye’nin kuzey batısında yer almaktadır. Bu bölgede yer alan şehirlerde Rumeli ağızlarının doğu kolu konuşulmaktadır. Rumeli ağızlarının doğu bölgesi ile ilgili yeterince bilimsel çalışma yapılmamıştır. Doğu Trakya ağızları, Gacal, Dağlı, Pomak ve göçmen ağızlarını kapsar. Bu ağızlar kendi özelliklerini korusalar da birbirleri ile etkileşerek müşterek bir ağız oluşturmak üzeredir. Bu ağızlarda, istek eklerinin hepsi kullanılmamaktadır. İstek ifadesi emir ekleri ile karşılanmaktadır. Doğu Trakya ağızları kendi ortak bir ağız özelliği göstermeye başlarken bir taraftan da İstanbul Türkçesi’nin özelliklerini kazanmaktadır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13606 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13606 Talip DOĞAN Bu çalışmada, Güney Azerbaycan bölgesinde kullanılan Salmas ağzından derlenmiş metinlerdeki hâl eklerinin çeşitli yönleriyle incelenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca yeri geldikçe, bu hâl ekleri Anadolu ve Azerbaycan ağızlarıyla mukayese edilmiştir. Dildeki işlevleri bakımından önemleri açık olan hâl ekleri, Türk dili ağızları bakımından ele alındıklarında dilin tarihî dönemleriyle iç içe olduklarını gösteren görünümler sergilemektedir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13618 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13618 Musa DUMAN Bu yazıda isim ve sıfatlara getirilen zarf fonksiyonunda +lA ekinin kulanım alanı üzerinde durulacaktır. Bu ek hem köken hem fonksiyon bakımından ile edatından farklıdır. Böylece Eski Türkiye Türkçesi için tarihî ağız araştırmalarında yönlendirici bir kıstas olarak alınıp alınamayacağını değerlendireceğiz. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13607 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13607 Serpil ERSÖZ Türkçede topluluk/aile ismi yapmak için kullanılan iki ek vardır: +gil ve +lAr. Aynı zamanda isimlerdeki çokluğu da gösteren bu ekler, hemen hemen bütün Türkiye Türkçesi ağızlarında yaygın şekilde kullanılmaktadır. Bazı Türkiye Türkçesi ağızlarında +gil ve +lAr gibi topluluk ve aile ismi yapmak için kullanılan +eNi/+îNi eki, bu yazının konusudur. Ekin dar ünlülü +îN(i) biçimin göçmen ağızlarında; geniş ünlülü +eNi şeklinin ise, göçmen olmayan, çoğunluğunu yörüklerin ve farklı Oğuz boylarının oluşturduğu gruplar arasında kullanıldığı sonucuna varılmıştır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13608 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13608 Gürer GÜLSEVİN Anadolu ağızlarındaki ç > ş değişimini (gençler > genşler, gaçdı > gaşdı) bazı araştırmacılar Kıpçakça bir unsur olarak değerlendirmektedir. Ancak, bu varsayımın kanıtlanabilmesi için yeterli ölçü ve delillerin ortaya konulamadığı görülmektedir. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13609 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13609 Mehmet GÜMÜŞKILIÇ Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethetmesinden sonra İstanbul'a Anadolu'nun değişik yerlerinden gelip yerleşen Türklerin; Rum, Ermeni ve başka milletten halkların Türkçe kelimeleri telaffuz etme biçimlerinden süzülmüş olan imparatorluk dilini (İstanbul Türkçesini), esas olarak İstanbul ağzı oluşturmaktadır. Bu makalede; günümüzde kaybolmaya yüz tutmuş İstanbul ağzının 18. yüzyıldaki durumundan bahsedilecektir. 20. yüzyılın başlarında İstanbul ağzında rastlanılan bazı fonetik özellikler 18. asırda kaleme alınmış olan bazı eserlerdeki verilerle karşılaştırılacak ve bu yüzyılda İstanbul'da konuşulan standart dildeki bir takım kelime ve eklerin İstanbul ağzındaki şekillerle benzerlikleri ortaya konulmaya çalışılacaktır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13610 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13610 Ahmet GÜNŞEN Doğu Trakya ağızları, batı ve doğu olmak üzere iki kola ayrılan Rumeli ağızlarının doğu kolunda yer alır. Bu anlamda, doğu kolunun Bulgaristan ve Yunanistan ayaklarından sonra Türkiye ayağını teşkil eder. Birçok bakımdan Batı Rumeli ağızlarından ayrılan Doğu Trakya ağızları, ses ve şekil bilgisi özellikleri itibariyle birçok bakımdan da Türkiye Türkçesi yazı dilinin dayandığı İstanbul ağzına yaklaşmaktadır. Bu çalışmada Doğu Trakya ağızlarının şekil bilgisini belirleyen birtakım temel özellikler üzerinde durulmuştur. Söz konusu özellikler bölge ağızlarına ait derlenmiş metinlere dayalı olarak tespit edilmiş, birtakım sonuçlara ulaşılmıştır 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13611 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13611 Ayşe İLKER Bu makalede, Manisa Ağızları Projesi çerçevesinde toplanan dil malzemesinin değerlendirilmesi esnasında karşılaşılan davrı/davırı edatı üzerinde durulmaktadır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13612 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13612 Hayrullah KAHYA Karamanlılar Anadolu’daki Türkçe konuşan ve yazılarında Yunan alfabesini kullanan Ortodoks Hristiyanlardı. Özellikle Anadolu’da (Karaman, Konya, Kayseri, Isparta, Burdur, Aydın ve Karadeniz vb.), İstanbul, Suriye ve Balkanlarda yaşadılar. Karamanlılar aslında 11. yüzyılda Anadolu’da, özellikle Toros dağlarına Bizans tarafından yerleştirilen askerlerdi. Bunlar Bizans ordusunda paralı asker olan Türk (bilhassa Peçenek ve Kuman Türkleri) boyları idi. Daha sonra zamanla Ortodoks Hristiyan inancını benimsediler. Şu anda çoğu 1926’daki nüfus mübadelesinden beri Yunanistan’da yaşamaktadır. Biz, bu çalışmada Karamanlıca bir kitaba göre Karamanlıcadaki Arapça ve Farsça kelimelerin fonetik özellikleri üzerinde duracağız. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13613 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13613 Mehmet Dursun ERDEM Bu makalede, Anadolu ağızlarında tespit edilen uzun ünlüler ortaya konulmuştur. Makalede Anadolu ağızlarında uzun ünlü taşıyan kelimelerin indeksi verilmiştir. Yine bir kısım çalışmalarda ve taramalarımızda karşılaştığımız uzun ünlülerin birincil olup olmadıkları üzerinde durulmuştur. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13614 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13614 Mukim SAĞIR Ağız araştırmaları bu gün itibariyle çok önemli bir yere gelmiştir. İl ve İlçe düzeyinde Türkiye Türkçesi ağızları büyük bir oranda araştırılmış bolca metinler oluşturularak önemli incelemelerde bulunulmuştur. Bütün bu çalışmalarda ses bilgisi yine en önce ve kapsamlı bir şekilde incelenen konu alanıdır. İlgili ağız yörelerinin ünlü ve ünsüz varlığı; ünlü, ünsüz ve hecelerle ilgili ses olayları çalışmalarda genişçe yer almıştır. Bu makalede mevcut eserlerden hareket edilerek Türkiye Türkçesinin ünlü varlığı; ortak tanımları ile belirlenmeye ve örneklendirilmeye çalışılmıştır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13615 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13615 Erhan SOLMAZ Afyonkarahisar’a bağlı, çok eski bir geçmişi olan Bolvadin ve Çay ilçeleri ile 1991 yılında ilçe teşkilatı kurulan Çobanlar ilçesi Türklerin Anadolu’ya göçleriyle birlikte iskân edilmiş yerleşim yerleridir. Ancak bu ilçelerden Bolvadin, Çay ve Çobanlar merkez dışındaki yerleşim yerlerinin Afyonkarahisar ili ile bağlantıları zayıftır. Bölge bu özelliğiyle Afyonkarahisar geneline göre bazı ağız farklılıkları gösterebilmektedir. Bölgenin bu özellikleri göz önüne alındığında yörenin ağız özellikleri üzerinde, Bovadin Karabağ Türkmenleri ağzı ve Çay Yörük ağzından başka bir çalışma yapılmadığı görülmektedir. Teknolojik gelişmeler ve iletişim araçlarının yaygınlaşması ile kaybolmaya başlayan ağız özelliklerinin ve mahalli söz varlıklarının bir an önce yerinde tespiti önem arz etmektedir. Yapılan bu çalışma Bolvadin, Çay ve Çobanlar ilçelerinin merkez ve köylerinin ağız özelliklerinin belirlenmesine ve bu yolla ağız özellikleri açısından bölgenin Afyonkarahisar ili içerisindeki yerinin tespitine ve ayrıca Türkiye ağız haritasının ortaya çıkarılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. 2026-07-16 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13616 https://turkishstudies.net/education?mod=makale_tr_ozet&makale_id=13616 Süleyman Kaan YALÇIN Deyimler, ifadeye katmış olduğu canlılık, akıcılık ve zenginlik bakımından dilin söz varlığı içinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada Orta ve Doğu Karadeniz ağızlarından Ordu, Giresun, Rize ve Trabzon ağızlarında, yazı dilimizin dışında kullanımı görülen deyimler ele alınmıştır. Adı geçen yöre ağızlarıyla ilgili ağız çalışmalarında geçen metinlerden ve Derleme Sözlüğü’nden alınan bu deyimler; köken, yapı, anlam ve söz dizimi bakımından değerlendirilmiştir. 2026-07-16