Bu çalışma, kıraat farklılıklarının yemin kefareti bağlamında fıkhî hükümlere etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Kur’an-ı Kerim’in kıraatleri, yalnızca fonetik farklılıklar olarak değerlendirilmemeli; bazı durumlarda lafız ve anlam düzeyinde çeşitli rivayetler vesilesiyle farklı hüküm istinbatlarına katkı sunduğunu göz önünde bulundurmak gerekir. Bu bağlamda çalışma, Mâide sûresi 89. ayette yer alan kıraat vecihlerini merkeze almakta ve özellikle “عقدتم”, “أو كسوتهم” ve kefaret orucuna ilişkin farklı okuyuşların fıkhî sonuçlarını analiz etmektedir.
Araştırmada klasik tefsir ve fıkıh literatürü mukayeseli yöntemle incelenmiş; başta Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri olmak üzere farklı ekollerin temel kaynakları ve müftâ bih görüşlerine müracaat edilerek söz konusu kıraatlere yaklaşımları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra şâz kıraatlerin hüküm istinbatındaki yeri ve delil değeri usûl-i fıkıh çerçevesinde ele alınmış ve bu kıraatlerin hangi durumlarda dikkate alınabileceği ele alınmıştır.
Bu çalışmada elde edilen bulgular, kıraat farklılıklarının lafızdan anlama ve anlamdan hükme uzanan süreçte etkili olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu farklılıkların fıkhî ihtilaflara zemin hazırladığı görülmekle birlikte, söz konusu ihtilafların İslam hukukunda bir çelişki değil, yorum zenginliği ve metodolojik çeşitliliğin bir göstergesi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle kefaret orucunda tatâbu‘ meselesinde fakihler arasında ihtilafın bulunduğu, kimi fakihlere göre bunun zorunlu değil, ihtiyaten tercih edilen bir uygulama olarak değerlendirildiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu durum, kıraatlerin hüküm istinbatında rolünün ne denli büyük olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Mâide sûresinin 89. ayetini ele almasıyla, kıraat farklılıklarını genel olarak ele alan çalışmalara göre yemin ahkâmını, kıraat farklılıklarını ve fukâha ihtilaflarını ele almasıyla konunun önemine vurgu yapmış, çalışmalar arasına serpiştirilmiş bir konudan ziyade müstakil bir başlık altında ele almakla literatürdeki önemini ön plana çıkarmayı amaçlamıştır.
This study aims to examine the impact of variant Qurʾānic readings (qirāʾāt) on juristic rulings in the context of oath expiation (kaffārat al-yamīn). The qirāʾāt of the Qurʾān should not be considered merely as phonetic variations; rather, in certain cases, they should be treated as transmitted forms that contribute to legal derivation by introducing diversity at both the lexical and semantic levels. In this context, the study focuses on the variant readings found in Qurʾān 5:89, with particular emphasis on the expressions “ʿaqadtum,” “kiswatuhum,” and the recitations related to the fasting component of expiation, analyzing their juristic implications.
The research adopts a comparative methodology, examining classical tafsīr and fiqh literature. The primary sources of the Ḥanafī, Mālikī, Shāfiʿī, and Ḥanbalī schools, along with their authoritative legal positions (muftā bih), are consulted to evaluate their approaches to these variant readings. In addition, the evidentiary value and legal function of shādh (irregular) readings are discussed within the framework of uṣūl al-fiqh, particularly regarding the conditions under which they may be considered in legal reasoning.
The findings demonstrate that qirāʾāt variations play a significant role in the process extending from wording to meaning and from meaning to legal ruling. Although these variations give rise to juristic disagreements, such اختلاف should not be regarded as contradictions but rather as indications of interpretive richness and methodological diversity within Islamic law. In particular, concerning the issue of tatābuʿ (consecutive fasting) in oath expiation, it is concluded that while jurists differ on its obligation, the majority consider it not mandatory but preferable as a matter of precaution. This also highlights the functional role of qirāʾāt in the formation of legal rulings.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
