Bu çalışma, Emile Durkheim'ın Moral Education ile The Elementary Forms of Religious Life adlı eserleri arasındaki teorik ilişkiyi, onun seküler ahlak modeli ile kutsal sosyolojisi arasındaki görünür gerilim ekseninde incelemektedir. Araştırmanın temel sorusu, bu iki eserin Durkheim'ın düşüncesinde bir kopuşu mu yoksa modern toplumun ahlaki temellerini konu alan tek bir entelektüel projenin birbirini izleyen aşamalarını mı temsil ettiğidir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı içinde doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş; Durkheim'ın başlıca eserleri ile klasik ve çağdaş yorum literatürü tematik ve karşılaştırmalı bir okumaya tabi tutulmuştur. Analiz, Durkheim'ın ahlak ile dini aynı epistemolojik zeminde, toplumsal olgular olarak konumlandırdığını ortaya koymaktadır. Bu temelde seküler ahlak, kutsalın reddi olarak değil; modern toplumun kolektif idealleri çerçevesinde yeniden biçimlendirilmesi olarak belirmekte, dolayısıyla sekürleşme kutsalın ortadan kalkması değil dönüşmesi anlamına gelmektedir. Bu çerçevede çalışma, literatürde baskın olan “kopuş tezi”ne karşı çıkarak, iki eser arasında bir çelişki değil teorik bir derinleşme bulunduğunu savunmaktadır; zira her iki eserde de ahlaki otorite, bireyi aşan aynı kolektif kaynakta temellenmektedir. Bulgular ayrıca mekanik ve organik dayanışma, kolektif bilinç ve kolektif temsiller kavramları aracılığıyla ahlak ile dinin ortak toplumsal kökenini; ahlaki bireycilik ile kolektif bağlılığın ise birbirinin karşıtı değil tamamlayıcısı olduğunu göstermektedir. Çalışma, söz konusu iki eserin tek ve sürekli bir projenin aşamaları olduğu ve Durkheim'ın toplumu yalnızca bir örgütlenme biçimi olarak değil, ortak değerler ve kolektif temsiller aracılığıyla kendini yeniden üreten ahlaki ve sembolik bir gerçeklik olarak kavradığı sonucuna ulaşmakta; Durkheimcı çerçevenin sivil din, kolektif bellek ve ulusal kimliği anlamada hâlâ verimli olduğunu ortaya koymaktadır.
This study examines the theoretical relationship between Emile Durkheim's Moral Education and The Elementary Forms of Religious Life along the axis of the apparent tension between his model of secular morality and his sociology of the sacred. The central question of the research is whether these two works represent a rupture in Durkheim's thought or successive stages of a single intellectual project concerned with the moral foundations of modern society. The study was conducted with a qualitative research approach using the document analysis method; Durkheim's principal works, together with the classical and contemporary interpretive literature, were subjected to a thematic and comparative reading. The analysis reveals that Durkheim situates morality and religion on the same epistemological ground, as social facts. On this basis, secular morality emerges not as a rejection of the sacred but as its reformulation within the collective ideals of modern society; accordingly, secularization signifies not the disappearance of the sacred but its transformation. Within this framework, the study challenges the “rupture thesis” dominant in the literature and argues that there is not a contradiction but a theoretical deepening between the two works, since in both of them moral authority is grounded in the same collective source that transcends the individual. Through the concepts of mechanical and organic solidarity, collective consciousness, and collective representations, the findings further reveal the common social origin of morality and religion, and show that moral individualism and collective attachment are complementary rather than opposed to each other. The study concludes that the two works are stages of one continuous project and that Durkheim conceived of society not merely as a form of organization but as a moral and symbolic reality that reproduces itself through shared values and collective representations; it thus demonstrates that the Durkheimian framework remains productive for understanding civil religion, collective memory, and national identity.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
