Sâbiîlerin mahiyeti konusunda ortaya konulan yorumlar, en fazla ihtilaf edilen konular arasında yer almaktadır. Zira Kur’an-ı Kerim, onlar hakkında ayrıntılı bir açıklama yapmamış; bilakis onları Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam gibi semavî dinlerin mensuplarıyla birlikte anmıştır. Bu nedenle müfessirler ve fakihler, Sâbiîleri tanımlama hususunda içtihatta bulunmuşlardır. Onların dayanağı ise genellikle kendileriyle komşuluk ettikleri, karşılaştıkları ya da duydukları kimselerden—özellikle Ehl-i Kitap’tan—nakledilen rivayetler ile bazı âlimlerin bu toplulukları bizzat gözlemlemeleridir. Fıkhî yönüyle öne çıkan müfessirlerin ve fakihlerin, Sâbiîlerden bahseden ayetler üzerinde daha fazla durdukları görülmektedir. Bunun sebebi, onların mahiyetinin bilinmesinin birtakım fıkhî hükümlerin belirlenmesinde etkili olmasıdır. Nitekim şu sorular önem arz etmektedir: Sâbiîler Ehl-i Kitap mıdır, yoksa kâfirler kapsamında mı değerlendirilmelidir? Günümüzde Sâbiîler kendi kutsal kitapları üzerinden kendilerini nasıl tanımlamaktadırlar? Bu çalışma, müfessirler ve fakihlerin görüşleri ile Sâbiîlerin kutsal kitabında yer alan bilgiler arasında karşılaştırma yaparak söz konusu önemli meseleyi ele almaktadır. Araştırma şu eksenler etrafında şekillenmiştir:
Sâbiîlerin tanımı ve tarihsel süreçteki yayılım alanları,
Onların zikredildiği Kur’ânî bağlam ile müfessir ve fakihlerin görüşleri,
Sâbiîlerin kendi kutsal kitapları (Ginza Rabba) çerçevesinde incelenmesi,
Araştırma şu önemli sonuçlara ulaşmıştır:
Sâbiîlik dini başlangıçta tevhid inancını savunmuş olup oldukça eski bir dine dayanmakta ve Hz. İbrahim’den önceki döneme kadar uzanmaktadır; nitekim bu dönemde yıldızlara tapınma pratiği mevcuttu.
Müfessirler arasındaki ihtilaf, Sâbiîliğin farklı mezhep ve gruplara ayrılmış olmasından kaynaklanmaktadır.
“Ginza Rabba” adlı kutsal kitap, Allah’ın birliğine iman etmeyi ve O’na ibadet etmeyi teşvik etmekte; yıldızlara, şeytana, tanrılara ve nefsin arzularına tapınmayı yasaklamaktadır. Bununla birlikte, bu tevhid anlayışı tam anlamıyla saf değildir.
Bu veriler ışığında, araştırma Sâbiî-Mendâîlerin Ehl-i Kitap kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve kâfirler sınıfına dâhil edilmemesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Bu çalışma, betimleyici, analitik ve karşılaştırmalı yöntem esas alınarak hazırlanmıştır.
The interpretations concerning the reality of the Sabians are among the topics where significant differences of opinion exist. The Qur’an does not elaborate on their nature, but mentions them within the context of followers of divine laws: Judaism, Christianity, and Islam. Therefore, exegetes and jurists have endeavored to define them, relying on the accounts they received from those who lived among them, met them, or heard about them from the People of the Book in general, as well as direct observation of some of these communities. It seems that the attention given by exegetes, particularly those concerned with jurisprudential aspects, was greater than others, due to the legal implications of understanding their reality. Questions such as whether they belong to the People of the Book or are considered disbelievers to whom the rulings applicable to non-believers apply were central. Furthermore, what do the Sabians themselves state about their identity today through their sacred book? This study addresses this significant topic by comparing what general exegetes and jurists have written with what appears in the Sabians’ sacred text. The study is organized around the following themes:
Introducing the Sabians and their historical and contemporary areas of distribution.
The Qur’anic context in which they are mentioned, along with the views of exegetes and jurists.
The Sabians as represented in their sacred book, Kinza Rba.
The study reached several conclusions, the most important of which are:
The Sabian religion initially called for monotheism and is ancient, dating back to the pre-Abrahamic era, during which they worshipped celestial bodies.
The differences among exegetes regarding the true nature of the Sabian religion stem from the multiplicity of its sects and the disagreements among them.
The Kinza Rba advocates the worship of God alone and forbids the worship of planets, Satan, deities, and base desires, although it does not promote pure monotheism.
Based on the foregoing, the study leans toward considering the Mandaean Sabians as People of the Book, not associating them with disbelievers. The study adopted a descriptive, analytical, and comparative approach.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
