Öz: Osmanlının İbn Arabîsi olarak şöhret bulan Şeyh Abdullâh Salahaddîn-i Uşşâkî, Ekberî geleneğinin önemli isimlerinden birisidir. Halvetî-Uşşâkî tarîkatinde “Pîr-i sâlis” kabul edilmesinin yanısıra diğer birçok tarikata da intisabı olan bir zattır. Salâhî mahlâsıyla başta Türkçe olmak üzere Farsça ve Arapça olmak üzere tercüme, telif ve şerh türlerinde tasavvufî ve edebî manzum ve mensûr çok sayıda eser vermiştir. Uşşâkî’nin eserleri üzerine yapılmış çeşitli araştırmalar mevcut olmakla birlikte, onun nefis anlayışını sistematik biçimde ele alan müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Elinizdeki çalışma, müellifin nefis mertebelerine dair tasavvufî görüşlerini, Etvâr-ı Sebʿa adlı risâlesi çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Uşşâkî, bu risâlesini yazma maksadının nefis merâtibini tanıtarak müritlere nefis terbiyesini öğretmek olduğunu eserinde beyan etmiştir. Ona göre müridin Hakk’a vâsıl olmak için çıkmış olduğu bu yolculukta nefsinin kat etmesi gereken mertebeler vardır. Çünkü nefis, insan yaratıldığında rabbanî ve nuranî bir latife iken, bedene bırakılma aşamasında farklı varlık mertebelerinden geçerek karanlığa düşmüştür. Nefis, bu hâliyle ezelî bilgiden gafil kaldığından, cehalet ve zulmet içerisinde mahkûm olmuş; böylece kötü ahlâkın tecellî ettiği bir yer hâline gelmiştir. Bu ön bilgilerden hareketle araştırmamızın amacı XVIII. yüzyıl Osmanlı mutasavvıflarından Halvetî şeyhi Abdullah Uşşâkî’nin Etvâr-ı Sebʿa adlı risâlesini merkeze alarak, nefis mertebeleri, nefse nispet edilen sıfatlar ve nefsin olgunlaşma sürecinin ana basamaklarını bütüncül bir yaklaşım ile incelemektir.
Abstract: Sheikh Abdullah Salahaddīn al-Uşşākī, renowned as the Ibn Arabi of the Ottomans, is one of the important figures of the Akbarian tradition. He is considered the “pir-i salis” in the Halveti-Uşşākī tariqah and is also affiliated with many other tariqahs. Under the pen name Salahi, he produced numerous works in Turkish, Persian, and Arabic in the genres of translation, authorship, and commentary, including sufistic and literary poetry and prose. While various studies have been conducted on al-Uşşākī’s works, there is no independent study that systematically addresses his understanding of nafs. The present study aims to examine the author's sufistic views on the degrees of nafs within the framework of his risala entitled al-Etvār al-Seb’a. al-Uşşākī states in his work that his purpose in writing this risala was to introduce the degrees of nafs and teach nafs refinement to his disciples. According to him, there are degrees that one's nafs must pass through on this journey undertaken to reach Haqq. This is because nafs, which was a divine and luminous essence when humans were created, fell into darkness as it passed through different levels of existence during the stage of its embodiment. Having remained oblivious to eternal knowledge in this state, the nafs has been imprisoned in ignorance and darkness; thus, it has become a vessel for the manifestation of bad morals. Based on these preliminary insights, the present study aims to examine the degrees of nafs, the characteristics attributed to it, and the main steps in the process of the maturation of nafs, focusing on the risala al- Etvār al-Seb’a by Abdullah al-Uşşākī, Sheikh of the Halveti Order and one of the 18th-century Ottoman Sufis, by making certain comparisons with a holistic approach.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
