Bu çalışma, Kur’an’da çok katmanlı ve bağlama göre değişen anlamlara sahip olan rûh kavramının klasik tefsir literatüründe çoğunlukla sınırlı ve parçalı biçimde ele alındığı gözleminden hareketle gerçekleştirilmiştir. Özellikle rûhun ontolojik mahiyetine ilişkin açıklamaların sistematik bir çerçevede yeterince ele alınmamış olması, kavramın yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Şiî müfessir Muhammed Hüseyin Tabâtabâî’nin rûh anlayışını inceleyerek, onun klasik tefsir geleneğiyle hangi yönlerden örtüştüğünü ve hangi açılardan farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde yürütülmüş; Kur’an’da rûh kelimesinin geçtiği âyetler tespit edilerek Tabâtabâî’nin el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı eserindeki ilgili yorumları metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sürecinde kavramın kullanım bağlamları tematik olarak sınıflandırılmış ve elde edilen veriler klasik tefsir literatürüyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Tabâtabâî’nin rûh kavramını tekil bir anlamla sınırlandırmaktan ziyade bağlama bağlı olarak çok katmanlı bir yapı içinde ele aldığını göstermektedir. Bu çerçevede rûhun vahiy, Cebrâil ve insanın hayat ilkesi gibi farklı anlam alanlarıyla ilişkilendirildiği görülmektedir. Bununla birlikte, Tabâtabâî’nin yaklaşımında öne çıkan husus, rûh kavramını “emir” kavramı ile ilişkilendirerek onu maddî varlık kategorilerinin ötesinde, ilâhî iradeyle bağlantılı bir ontolojik düzlemde konumlandırmasıdır. Sonuç olarak Tabâtabâî’nin yaklaşımının, rûh kavramının Kur’an’daki farklı kullanımlarını daha bütüncül bir kavramsal çerçevede değerlendirmeye imkân sunduğu söylenebilir. Bu yaklaşımın, klasik tefsirlerde görece sınırlı biçimde ele alınan ontolojik boyutun daha sistematik bir şekilde tartışılmasına katkı sağladığı değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, rûh kavramına ilişkin çağdaş tefsir araştırmalarına kavramsal ve metodolojik düzeyde katkı sunma potansiyeli taşımaktadır.
This study is motivated by the observation that the concept of rūḥ in the Qur’an, characterized by its multi layered and context dependent meanings, has often been addressed in a relatively limited and fragmented manner within the classical tafsīr tradition. In particular, the ontological dimension of rūḥ appears not to have been consistently articulated within a systematic conceptual framework. Against this backdrop, the study examines the understanding of rūḥ in the exegesis of the Shīʿī scholar Muhammed Hüseyin Tabâtabâî, with the aim of identifying points of convergence with and divergence from classical interpretations, as well as assessing the extent to which his approach offers a more integrated theoretical perspective. Adopting a qualitative research design, the study identifies Qur’anic verses in which the term rūḥ occurs and analyzes Tabāṭabāʾī’s interpretations in al Mīzān fī tafsīr al Qurʾān through close textual analysis. The occurrences of the concept are categorized thematically, and the findings are evaluated comparatively in relation to the classical exegetical corpus. The analysis indicates that Tabāṭabāʾī does not confine rūḥ to a single meaning; rather, he interprets it in a context sensitive manner, associating it with revelation, the angel Gabriel, and the principle of life. Notably, a central feature of his approach is the linkage of rūḥ to the concept of “command” (amr), through which it is situated beyond material categories and understood as pertaining to a distinct ontological domain connected to the divine will. It may therefore be suggested that Tabāṭabāʾī’s interpretation provides a more integrated conceptual framework that accommodates the diverse Qur’anic usages of rūḥ. In this respect, his approach contributes to a more systematic articulation of the concept’s ontological dimension and offers potential insights for contemporary Qur’anic exegesis.
Structured Abstract:
This study examines Muḥammad Ḥusayn Ṭabāṭabāʾī’s approach to the concept of spirit (rūḥ) in his al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. The main problem addressed by the research is how the concept of rūḥ, which appears in different semantic contexts in the Qurʾān, is interpreted by Ṭabāṭabāʾī and in what respects these interpretations overlap with or differ from the classical exegetical tradition. In classical tafsīr literature, the concept of rūḥ has generally been explained contextually in relation to revelation or Gabriel; however, comparative studies focusing on its ontological dimension remain limited. Therefore, this study aims to contribute to the existing literature by evaluating Ṭabāṭabāʾī’s interpretations of rūḥ within the framework of the classical tafsīr tradition. The study also investigates whether Ṭabāṭabāʾī approaches rūḥ merely as a contextual element or as an ontological category within the Qurʾānic understanding of metaphysical existence. In this respect, the study is significant for assessing the interpretation of metaphysical concepts in modern tafsīr studies.
The study was conducted within the framework of qualitative research methodology. The primary data sources consist of approximately twenty Qurʾānic verses in which the concept of rūḥ appears, along with Ṭabāṭabāʾī’s interpretations of these verses in al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. For comparative evaluation, the study also draws upon the relevant interpretations of classical exegetes such as al-Ṭabarī, al-Māturīdī, al-Zamakhsharī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, and al-Qurṭubī. The sample of the study consists of verses in which the concept of rūḥ appears in different contexts and the corresponding classical and modern exegetical interpretations of these verses. The data were collected through document analysis, and the texts were examined using comparative textual analysis and thematic analysis techniques. During the analysis process, the usages of the concept of rūḥ, its ontological interpretations, and its relationship to the classical tafsīr tradition were evaluated.
The findings indicate that the concept of rūḥ appears in approximately twenty Qurʾānic verses and can be classified into three main categories: (1) the angel who delivers revelation (Gabriel), (2) divine revelation or divine message, and (3) the metaphysical element that gives life to human beings. In the majority of the classical tafsīr works examined, the concept of rūḥ was interpreted contextually as either Gabriel or revelation.
The comparative analysis demonstrates that Ṭabāṭabāʾī’s interpretations, while partially consistent with the classical exegetical tradition, also contain a distinct ontological dimension. Particularly in verses containing the expressions “a spirit from His command” and “the angels and the spirit," Ṭabāṭabāʾī interprets rūḥ not merely as revelation or an angel but as a metaphysical reality belonging to the realm of divine command (ʿālam al-amr). In a significant number of the examined verses, the exegete interprets rūḥ within the framework of an ontological category.
The findings further show that Ṭabāṭabāʾī interprets certain usages of rūḥ, which classical exegetes predominantly identified with Gabriel, as referring to a metaphysical category distinct from the angels. This approach suggests that Ṭabāṭabāʾī interprets the various Qurʾānic usages of rūḥ within a common metaphysical framework.
The study demonstrates that Ṭabāṭabāʾī interprets the concept of rūḥ within an ontological framework that goes beyond the contextual explanations commonly found in classical tafsīr literature. The findings indicate that rūḥ in the Qurʾān is not limited to the meanings of revelation or Gabriel; rather, Ṭabāṭabāʾī considers it a metaphysical reality belonging to the realm of divine command. In this respect, the study contributes to research that evaluates the various Qurʾānic usages of rūḥ from an ontological perspective.
The distinctiveness of the study lies in its comparative examination of Ṭabāṭabāʾī’s understanding of rūḥ alongside classical exegetes and in its evaluation of the ontological dimension of the concept within the context of tafsīr literature. While the concept of rūḥ has generally been discussed within theological or philosophical debates, this study approaches the issue directly through exegetical interpretations.
Furthermore, the study provides a theoretical and methodological framework for future research on how metaphysical concepts are interpreted in modern tafsīr literature. In particular, it offers a perspective that may contribute to comparative tafsīr studies focusing on concepts such as rūḥ, nafs, revelation, and divine command.
Keywords: Tafsīr, Qurʾān, Ṭabāṭabāʾī, al-Mīzān, Ruḥ.
Yapılandırılmış Özet:
Bu çalışma, Muhammed Hüseyin Tabâtabâî’nin el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı eserinde ruh kavramına yaklaşımını incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, Kur’an’da farklı anlam alanlarında kullanılan ruh kavramının Tabâtabâî tarafından nasıl yorumlandığını ve bu yorumların klasik tefsir geleneğiyle hangi noktalarda örtüşüp hangi yönlerden ayrıldığını ortaya koymaktır. Klasik tefsir literatüründe ruh kavramı çoğunlukla bağlamsal biçimde vahiy veya Cebrâil ekseninde açıklanmış; ancak kavramın ontolojik boyutunu merkeze alan karşılaştırmalı çalışmalar sınırlı kalmıştır. Bu nedenle çalışma, Tabâtabâî’nin ruh kavramına ilişkin yorumlarını klasik tefsir geleneği bağlamında değerlendirerek literatürdeki bu boşluğa katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırma ayrıca Tabâtabâî’nin ruh kavramını yalnızca bağlamsal bir unsur olarak mı, yoksa Kur’an’ın metafizik varlık anlayışı içerisinde ontolojik bir kategori olarak mı ele aldığını incelemektedir. Bu yönüyle çalışma, modern dönem tefsirlerinde metafizik kavramların yorumlanış biçimini değerlendirmesi bakımından önem taşımaktadır.
Araştırma, nitel araştırma yöntemi çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışmanın temel veri kaynağını, Kur’an’da ruh kavramının geçtiği yaklaşık yirmi âyet ile Muhammed Hüseyin Tabâtabâî’nin el-Mîzân fî tefsîri’l-Kur’ân adlı tefsirinde bu âyetlere ilişkin yaptığı yorumlar oluşturmaktadır. Araştırmada ayrıca karşılaştırmalı değerlendirme amacıyla Taberî, Mâtürîdî, Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve Kurtubî gibi klasik müfessirlerin ilgili yorumlarından yararlanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, ruh kavramının farklı anlam alanlarında geçtiği âyetler ve bu âyetlere dair klasik ve modern tefsir yorumları oluşturmaktadır. Veriler, doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış; elde edilen metinler karşılaştırmalı metin analizi ve tematik analiz teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Analiz sürecinde ruh kavramının kullanım biçimleri, ontolojik yorumları ve klasik tefsir geleneğiyle ilişkisi değerlendirilmiştir.
Bulgular, Kur’an’da ruh kavramının yaklaşık yirmi âyette geçtiğini ve bu kullanım biçimlerinin üç temel kategori altında toplandığını göstermektedir: (1) vahyi getiren melek (Cebrâil), (2) ilâhî vahiy veya ilâhî mesaj ve (3) insana hayat veren metafizik unsur. İncelenen klasik tefsirlerin büyük çoğunluğunda ruh kavramının bağlamsal biçimde Cebrâil veya vahiy olarak yorumlandığı tespit edilmiştir.
Karşılaştırmalı analiz sonuçları, Tabâtabâî’nin yorumlarının klasik tefsir geleneğiyle kısmen örtüşmekle birlikte ontolojik bir yön taşıdığını göstermektedir. Özellikle “Rabbin emrinden bir ruh” ve “melekler ve ruh” ifadelerinin geçtiği âyetlerde Tabâtabâî, ruhu yalnızca vahiy veya melek olarak değil, “emr âlemi”ne ait metafizik bir gerçeklik olarak değerlendirmektedir. İncelenen âyetlerin önemli bir kısmında müfessirin ruh kavramını ontolojik bir kategori çerçevesinde yorumladığı görülmektedir.
Bulgular ayrıca Tabâtabâî’nin, klasik müfessirlerin çoğunlukla Cebrâil şeklinde açıkladığı bazı kullanımları meleklerden ayrı bir metafizik varlık kategorisi olarak değerlendirdiğini göstermektedir. Bu yaklaşım, Tabâtabâî’nin ruh kavramının Kur’an’daki farklı kullanım biçimlerini ortak bir metafizik çerçevede yorumladığını ortaya koymaktadır.
Çalışma, Tabâtabâî’nin ruh kavramını klasik tefsir literatüründeki bağlamsal açıklamaların ötesinde ontolojik bir çerçevede yorumladığını göstermektedir. Araştırma bulguları, ruh kavramının Kur’an’da yalnızca vahiy veya Cebrâil ile sınırlı bir anlam taşımadığını; Tabâtabâî’nin yorumlarında “emr âlemi”ne ait metafizik bir gerçeklik olarak değerlendirildiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, ruh kavramının Kur’an’daki farklı kullanım biçimlerini ontolojik bir perspektifle değerlendiren araştırmalara katkı sunmaktadır.
Araştırmanın mevcut çalışmalardan farkı, Tabâtabâî’nin ruh anlayışını klasik müfessirlerle karşılaştırmalı biçimde incelemesi ve kavramın ontolojik yönünü tefsir literatürü bağlamında değerlendirmesidir. Literatürde ruh kavramı çoğunlukla kelâmî veya felsefî tartışmalar ekseninde ele alınırken, bu çalışma meseleyi doğrudan tefsir yorumları üzerinden incelemektedir.
Ayrıca çalışma, Kur’an’daki metafizik kavramların modern dönem tefsirlerinde nasıl yorumlandığını inceleyen araştırmalar için teorik ve metodolojik bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle ruh, nefs, vahiy ve emr gibi kavramlara yönelik karşılaştırmalı tefsir çalışmalarına katkı sağlayabilecek bir yaklaşım ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur’an, Tabâtabâî, el-Mîzân, Ruh.
ملخص منظم
تتناول هذه الدراسة مقاربة محمد حسين طباطباي لمفهوم الروح (الروح) في كتابه الميزان في تفسير القرآن. المشكلة الرئيسية التي تتناولها هذه الدراسة هي كيفية تفسير طباطباي لمفهوم الروح، الذي يظهر في سياقات دلالية مختلفة في القرآن، وفي أي جوانب تتطابق هذه التفسيرات مع التفسير الكلاسيكي أو تختلف عنه. في أدبيات التفسير الكلاسيكية، تم تفسير مفهوم الروح عمومًا سياقيًا فيما يتعلق بالوحي أو جبريل؛ ومع ذلك، تظل الدراسات المقارنة التي تركز على بُعدها الوجودي محدودة. لذلك، تهدف هذه الدراسة إلى المساهمة في الأدبيات الحالية من خلال تقييم تفسيرات طباطباي لمفهوم الروح في إطار تقاليد التفسير الكلاسيكية. كما تبحث الدراسة ما إذا كان الطباطبائي يتعامل مع الروح كمجرد عنصر سياقي أم كفئة وجودية ضمن الفهم القرآني للوجود الميتافيزيقي. وفي هذا الصدد، تكتسب الدراسة أهمية في تقييم تفسير المفاهيم الميتافيزيقية في دراسات التفسير الحديثة.
أُجريت الدراسة في إطار منهجية البحث النوعي. وتتألف مصادر البيانات الأولية من حوالي عشرين آية قرآنية يظهر فيها مفهوم الروح، إلى جانب تفسيرات طباطبائي لهذه الآيات في كتاب الميزان في تفسير القرآن. ولأغراض التقييم المقارن، تعتمد الدراسة أيضاً على التفسيرات ذات الصلة للمفسرين الكلاسيكيين مثل الطبري، والماتريدي، والزمخشري، وفاخر الدين الرازي، والقرطبي. تتألف عينة الدراسة من آيات يظهر فيها مفهوم الروح في سياقات مختلفة والتفسيرات الكلاسيكية والحديثة المقابلة لهذه الآيات. تم جمع البيانات من خلال تحليل الوثائق، وتم فحص النصوص باستخدام تقنيات التحليل النصي المقارن والتحليل الموضوعي. خلال عملية التحليل، تم تقييم استخدامات مفهوم الروح وتفسيراته الوجودية وعلاقته بتقليد التفسير الكلاسيكي.
تشير النتائج إلى أن مفهوم الروح يظهر في حوالي عشرين آية قرآنية ويمكن تصنيفه إلى ثلاث فئات رئيسية: (1) الملاك الذي ينقل الوحي (جبريل)، (2) الوحي الإلهي أو الرسالة الإلهية، و(3) العنصر الميتافيزيقي الذي يمنح الحياة للبشر. في غالبية أعمال التفسير الكلاسيكية التي تم فحصها، تم تفسير مفهوم الروح سياقياً على أنه إما جبريل أو الوحي.
يُظهر التحليل المقارن أن تفسيرات طباطباي، رغم اتساقها الجزئي مع التقليد التفسيري الكلاسيكي، تحتوي أيضاً على بُعد وجودي متميز. وبشكل خاص في الآيات التي تحتوي على عبارات ”روح من أمره“ و”الملائكة والروح“، يفسر طباطباي الروح ليس مجرد وحي أو ملاك، بل كواقع ميتافيزيقي ينتمي إلى عالم الأمر (عالم الأمر). في عدد كبير من الآيات التي تم فحصها، يفسر المفسر كلمة روح في إطار فئة وجودية.
وتُظهر النتائج أيضًا أن طباطبائي يفسر بعض استخدامات كلمة "روح", التي كان المفسرون الكلاسيكيون يربطونها في الغالب بجبريل, على أنها تشير إلى فئة ميتافيزيقية متميزة عن الملائكة. يشير هذا النهج إلى أن طباطباي يفسر الاستخدامات القرآنية المختلفة لكلمة "روح" ضمن إطار ميتافيزيقي مشترك.
تُظهر الدراسة أن طباطباي يفسر مفهوم الروح ضمن إطار وجودي يتجاوز التفسيرات السياقية الشائعة في أدبيات التفسير الكلاسيكية. تشير النتائج إلى أن كلمة الروح في القرآن لا تقتصر على معاني الوحي أو جبريل؛ بل يعتبرها الطباطبائي حقيقة ميتافيزيقية تنتمي إلى عالم الأمر الإلهي. وفي هذا الصدد، تساهم الدراسة في البحوث التي تقيّم الاستخدامات القرآنية المختلفة لكلمة الروح من منظور وجودي.
تكمن تميز هذه الدراسة في فحصها المقارن لفهم طباطباي لمصطلح الروح جنبًا إلى جنب مع المفسرين الكلاسيكيين، وفي تقييمها للبعد الوجودي للمفهوم في سياق أدب التفسير. في حين أن مفهوم الروح قد نوقش عمومًا في إطار المناقشات اللاهوتية أو الفلسفية، فإن هذه الدراسة تتناول القضية مباشرة من خلال التفسيرات التفسيرية.
علاوة على ذلك، توفر الدراسة إطارًا نظريًا ومنهجيًا للبحوث المستقبلية حول كيفية تفسير المفاهيم الميتافيزيقية في أدب التفسير الحديث. وعلى وجه الخصوص، تقدم الدراسة منظورًا قد يسهم في دراسات التفسير المقارنة التي تركز على مفاهيم مثل الروح، والنفس، والوحي، والأمر الإلهي.
الكلمات المفتاحية: التفسير، القرآن، طباطباي، الميزان، الروح.
Résumé Structuré:
Cette étude examine l'approche de Muḥammad Ḥusayn Ṭabāṭabāʾī concernant le concept d'esprit (rūḥ) dans son ouvrage al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. La question principale abordée par cette recherche est de savoir comment le concept de rūḥ, qui apparaît dans différents contextes sémantiques dans le Coran, est interprété par Ṭabāṭabāʾī et en quoi ces interprétations rejoignent ou divergent de la tradition exégétique classique. Dans la littérature classique du tafsīr, le concept de rūḥ a généralement été expliqué de manière contextuelle en relation avec la révélation ou Gabriel ; cependant, les études comparatives axées sur sa dimension ontologique restent limitées. Par conséquent, cette étude vise à contribuer à la littérature existante en évaluant les interprétations de Ṭabāṭabāʾī concernant le rūḥ dans le cadre de la tradition classique du tafsīr. L'étude examine également si Ṭabāṭabāʾī aborde le rūḥ simplement comme un élément contextuel ou comme une catégorie ontologique au sein de la conception coranique de l'existence métaphysique. À cet égard, l'étude est importante pour évaluer l'interprétation des concepts métaphysiques dans les études modernes de tafsīr.
L'étude a été menée dans le cadre d'une méthodologie de recherche qualitative. Les sources de données primaires consistent en une vingtaine de versets coraniques dans lesquels le concept de rūḥ apparaît, ainsi qu'en les interprétations de Ṭabāṭabāʾī de ces versets dans al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. Pour pouvoir faire une évaluation comparative, l'étude s'appuie également sur les interprétations pertinentes d'exégètes classiques, tels qu'al-Ṭabarī, al-Māturīdī, al-Zamakhsharī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī et al-Qurṭubī. L'échantillon de l'étude est constitué de versets dans lesquels le concept de rūḥ apparaît dans différents contextes, ainsi que des interprétations exégétiques classiques et modernes correspondantes de ces versets. Les données ont été recueillies par le biais d'une analyse documentaire, et les textes ont été examinés à l'aide de techniques d'analyse textuelle comparative et d'analyse thématique. Au cours du processus d'analyse, les usages du concept de rūḥ, ses interprétations ontologiques et sa relation avec la tradition classique du tafsīr ont été évalués.
Les résultats indiquent que le concept de rūḥ apparaît dans une vingtaine de versets coraniques et peut être classé en trois catégories principales : (1) l’ange qui transmet la révélation (Gabriel), (2) la révélation divine ou le message sacré, et (3) l’élément métaphysique qui donne la vie aux êtres humains. Dans la majorité des ouvrages classiques de tafsīr examinés, le concept de rūḥ était interprété contextuellement soit comme Gabriel, ressemble à révélation.
L'analyse comparative démontre que les interprétations de Ṭabāṭabāʾī, bien que partiellement conformes à la tradition exégétique classique, comportent également une dimension ontologique distincte. En particulier dans les versets contenant les expressions « un esprit issu de Son commandement » et « les anges et l’esprit », Ṭabāṭabāʾī interprète rūḥ non seulement comme une révélation ou un ange, mais comme une réalité métaphysique appartenant au domaine du commandement divin (ʿālam al-amr). Dans un nombre significatif des versets examinés, l’exégète interprète rūḥ dans le cadre d’une catégorie ontologique.
Les résultats montrent en outre que Ṭabāṭabāʾī interprète certains usages de rūḥ, que les exégètes classiques identifiaient principalement à Gabriel, comme faisant référence à une catégorie métaphysique distincte des anges. Cette approche suggère que Ṭabāṭabāʾī interprète les divers usages coraniques de rūḥ dans un cadre métaphysique commun.
L'étude démontre que Ṭabāṭabāʾī interprète le concept de rūḥ dans un cadre ontologique qui dépasse les explications contextuelles couramment rencontrées dans la littérature classique du tafsīr. Les résultats indiquent que le rūḥ dans le Coran ne se limite pas aux significations de révélation ou de Gabriel ; au contraire, Ṭabāṭabāʾī le considère comme une réalité métaphysique appartenant au domaine du commandement divin. À cet égard, l’étude contribue à la recherche qui évalue les divers usages coraniques du rūḥ dans une perspective ontologique.
La spécificité de cette étude réside dans son examen comparatif de la conception du rūḥ chez Ṭabāṭabāʾī par rapport à celle des exégètes classiques, ainsi que dans son évaluation de la dimension ontologique du concept dans le contexte de la littérature du tafsīr. Alors que le concept de rūḥ a généralement été abordé dans le cadre de débats théologiques ou philosophiques, cette étude aborde la question directement à travers les interprétations exégétiques.
En outre, cette étude fournit un cadre théorique et méthodologique pour de futures recherches sur la manière dont les concepts métaphysiques sont interprétés dans la littérature tafsīr moderne. Elle offre notamment une perspective susceptible de contribuer aux études comparatives du tafsīr axées sur des concepts tels que rūḥ, nafs, la révélation et le commandement divin.
Mots-clés: Tafsīr, Coran, Ṭabāṭabāʾī, al-Mīzān, Ruḥ.
Resumen Estructurado:
Este estudio analiza el enfoque de Muḥammad Ḥusayn Ṭabāṭabāʾī respecto al concepto de espíritu (rūḥ) en su obra al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. La cuestión principal que aborda la investigación es cómo interpreta Ṭabāṭabāʾī el concepto de rūḥ, que aparece en diferentes contextos semánticos en el Corán, y en qué aspectos estas interpretaciones coinciden o difieren de la tradición exegética clásica. En la literatura clásica del tafsīr, el concepto de rūḥ se ha explicado generalmente de forma contextual en relación con la revelación o con Gabriel; sin embargo, los estudios comparativos centrados en su dimensión ontológica siguen siendo escasos. Por lo tanto, este estudio pretende contribuir a la literatura existente evaluando las interpretaciones de Ṭabāṭabāʾī sobre rūḥ dentro del marco de la tradición clásica del tafsīr. El estudio también investiga si Ṭabāṭabāʾī aborda el rūḥ meramente como un elemento contextual o como una categoría ontológica dentro de la comprensión coránica de la existencia metafísica. En este sentido, el estudio es significativo para evaluar la interpretación de los conceptos metafísicos en los estudios modernos de tafsīr.
El estudio se llevó a cabo en el marco de la metodología de investigación cualitativa. Las fuentes de datos primarias consisten en aproximadamente veinte versículos coránicos en los que aparece el concepto de rūḥ, junto con las interpretaciones de Ṭabāṭabāʾī de estos versículos en al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. Para la evaluación comparativa, el estudio también recurre a las interpretaciones pertinentes de exégetas clásicos como al-Ṭabarī, al-Māturīdī, al-Zamakhsharī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī y al-Qurṭubī. La muestra del estudio está compuesta por versículos en los que el concepto de rūḥ aparece en diferentes contextos y las correspondientes interpretaciones exegéticas clásicas y modernas de dichos versículos. Los datos se recopilaron mediante análisis documental, y los textos se examinaron utilizando técnicas de análisis textual comparativo y análisis temático. Durante el proceso de análisis, se evaluaron los usos del concepto de rūḥ, sus interpretaciones ontológicas y su relación con la tradición clásica del tafsīr.
Los resultados indican que el concepto de rūḥ aparece en aproximadamente veinte versículos coránicos y puede clasificarse en tres categorías principales: (1) el ángel que transmite la revelación (Gabriel), (2) la revelación divina o el mensaje divino, y (3) el elemento metafísico que da vida a los seres humanos. En la mayoría de las obras clásicas de tafsīr examinadas, el concepto de rūḥ se interpretaba contextualmente como Gabriel o como revelación.
El análisis comparativo demuestra que las interpretaciones de Ṭabāṭabāʾī, aunque parcialmente coherentes con la tradición exegética clásica, también contienen una dimensión ontológica distintiva. En particular, en los versículos que contienen las expresiones «un espíritu de Su mandato» y «los ángeles y el espíritu», Ṭabāṭabāʾī interpreta rūḥ no solo como revelación o como un ángel, sino como una realidad metafísica perteneciente al ámbito del mandato divino (ʿālam al-amr). En un número significativo de los versículos examinados, el exégeta interpreta rūḥ dentro del marco de una categoría ontológica.
Los resultados muestran además que Ṭabāṭabāʾī interpreta ciertos usos de rūḥ, que los exégetas clásicos identificaban predominantemente con Gabriel, como referidos a una categoría metafísica distinta de los ángeles. Este enfoque sugiere que Ṭabāṭabāʾī interpreta los diversos usos coránicos de rūḥ dentro de un marco metafísico común.
El estudio demuestra que Ṭabāṭabāʾī interpreta el concepto de rūḥ dentro de un marco ontológico que va más allá de las explicaciones contextuales que se encuentran habitualmente en la literatura clásica de tafsīr. Los resultados indican que rūḥ en el Corán no se limita a los significados de revelación o Gabriel; más bien, Ṭabāṭabāʾī lo considera una realidad metafísica perteneciente al ámbito del mandato divino. En este sentido, el estudio contribuye a la investigación que evalúa los diversos usos coránicos de rūḥ desde una perspectiva ontológica.
La singularidad del estudio radica en su examen comparativo de la interpretación de Ṭabāṭabāʾī sobre rūḥ junto con la de los exégetas clásicos, y en su evaluación de la dimensión ontológica del concepto dentro del contexto de la literatura tafsīr. Si bien el concepto de rūḥ se ha debatido generalmente en el marco de debates teológicos o filosóficos, este estudio aborda la cuestión directamente a través de interpretaciones exegéticas.
Además, el estudio proporciona un marco teórico y metodológico para futuras investigaciones sobre cómo se interpretan los conceptos metafísicos en la literatura tafsīr moderna. En particular, ofrece una perspectiva que puede contribuir a los estudios comparativos de tafsīr centrados en conceptos como rūḥ, nafs, la revelación y el mandato divino.
Palabras clave: Tafsīr, Corán, Ṭabāṭabāʾī, al-Mīzān, Ruḥ.
结构化摘要:
本研究探讨了穆罕默德·侯赛因·塔巴塔巴伊在其著作《古兰经注释之天平》(al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān)中对“精神”(rūḥ)这一概念的阐释方法。本研究的核心问题在于:塔巴塔巴伊如何解读《古兰经》中出现在不同语义语境下的“鲁赫”(rūḥ)概念,以及这些解读在哪些方面与古典经注传统存在交集或差异。在古典《古兰经》注释文献中,“鲁赫”(rūḥ)的概念通常被置于与启示或加百列相关的语境中加以阐释;然而,聚焦于其本体论维度的比较研究仍显匮乏。因此,本研究旨在通过在古典注释传统框架内评估塔巴塔巴伊对“鲁赫”的诠释,为现有文献作出贡献。本研究还探讨塔巴塔巴伊是否仅将“鲁赫”视为语境要素,抑或将其视为《古兰经》形而上学存在观中的本体论范畴。就此而言,本研究对于评估现代经注学中形而上学概念的阐释具有重要意义。
本研究采用定性研究方法论框架。主要数据来源包括约二十处出现“鲁赫”概念的《古兰经》经文,以及塔巴塔巴伊在《古兰经注释之天平》(al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān)中对这些经文的阐释。为进行比较分析,本研究还参考了塔巴里、马图里迪、扎马赫沙里、法赫尔丁·拉齐和库尔图比等古典经注学者的相关阐释。本研究的样本包括在不同语境中出现rūḥ概念的经文,以及这些经文对应的古典与现代注释。数据通过文献分析收集,并运用比较文本分析与主题分析技术对文本进行考察。在分析过程中,对rūḥ概念的用法、其本体论解释及其与古典经注传统的关系进行了评估。
研究结果表明,“鲁赫”这一概念出现在约二十节《古兰经》经文中,可归纳为三大类:(1)传达启示的天使(加百列);(2)神圣启示或神圣信息;(3)赋予人类生命的神秘要素。在所考察的大多数古典《古兰经》注释著作中,“鲁赫(rūḥ)”这一概念根据上下文被解释为加百列或启示。
比较分析表明,塔巴塔巴伊的解释虽然在部分上与古典注释传统一致,但也包含了一个独特的本体论维度。特别是在包含“奉祂之命而来的灵”和“众天使与圣灵”等表述的经文中,塔巴塔巴伊将rūḥ不仅解释为启示或天使,更将其视为属于神圣命令之域(ʿālam al-amr)的形而上学实体。在所考察的大量经文中,这位经注家是在本体论范畴的框架内对rūḥ进行阐释的。
研究结果进一步表明,对于rūḥ的某些用法——古典经注家主要将其等同于加百列——塔巴塔巴伊将其解释为一种有别于天使的形而上学范畴。这种方法表明,塔巴塔巴伊是在一个共同的形而上学框架内,对《古兰经》中rūḥ的各种用法进行阐释的。
本研究表明,塔巴塔巴伊是在一种本体论框架内阐释rūḥ这一概念的,该框架超越了古典《古兰经》注释文献中常见的语境性解释。研究结果表明,《古兰经》中的rūḥ不仅限于“启示”或“加百列”的含义;相反,塔巴塔巴伊将其视为属于神圣命令领域的形而上学实体。就此而言,本研究为从本体论视角评估《古兰经》中rūḥ各种用法的研究做出了贡献。
本研究的独特性在于,它将塔巴塔巴伊对“鲁赫”的理解与古典注经学家的观点进行了比较考察,并在注经学文献的语境中评估了该概念的本体论维度。虽然“鲁赫”的概念通常是在神学或哲学辩论中被讨论的,但本研究通过注经学解释直接切入这一问题。
此外,本研究为未来关于现代《塔夫西尔》文献中形而上学概念诠释的研究提供了理论与方法论框架。特别是,它提供了一种视角,或有助于聚焦于rūḥ、nafs、启示及神命等概念的比较《塔夫西尔》研究。
关键词: 经注学,古兰经,塔巴塔巴伊,《天平》,鲁赫。
Структурированное Резюме:
В данном исследовании рассматривается подход Мухаммада Хусейна Табатабаи к понятию «дух» (рух) в его труде «Аль-Мизан фи Тафсир аль- «Коран». Основная проблема, рассматриваемая в исследовании, заключается в том, как концепция рух, которая встречается в различных семантических контекстах в Коране, интерпретируется Табатабаи и в каких аспектах эти интерпретации пересекаются с классической экзегетической традицией или отличаются от нее. В классической тафсирной литературе понятие рух обычно объяснялось контекстуально в связи с откровением или Гавриилом; однако сравнительные исследования, сосредоточенные на его онтологическом измерении, остаются ограниченными. Поэтому данное исследование направлено на то, чтобы внести вклад в существующую литературу путем оценки интерпретаций Табатабаи понятия рух в рамках классической тафсирной традиции. В исследовании также изучается вопрос о том, рассматривает ли Табатабаи рух лишь как контекстуальный элемент или как онтологическую категорию в рамках коранического понимания метафизического существования. В этом отношении исследование имеет важное значение для оценки интерпретации метафизических концепций в современных исследованиях тафсира.
Исследование проводилось в рамках методологии качественного исследования. Основные источники данных состоят из примерно двадцати аятов Корана, в которых встречается понятие 'рух'. а также из интерпретаций этих аятов Табатабаи в аль-Мизан фи Тафсир аль- Коран. Для сравнительной оценки в исследовании также используются соответствующие толкования классических экзегетов, таких как ат-Табари, аль-Матуриди, аз-Замахшари, Фахр ад-Дин ар-Рази и аль-Куртуби. Выборка исследования состоит из аятов, в которых понятие рух встречается в различных контекстах, а также из соответствующих классических и современных экзегетических интерпретаций этих аятов. Данные были собраны посредством анализа документов, а тексты были изучены с использованием методов сравнительного текстового анализа и тематического анализа. В ходе анализа были оценены употребления понятия "рух". его онтологические интерпретации и его связь с классической традицией тафсира.
Результаты показывают, что понятие рух встречается примерно в двадцати аятах Корана и может быть классифицировано по трем основным категориям: (1) ангел, доставляющий откровение (Гавриил), (2) божественное откровение или божественное послание, и (3) метафизический элемент, дающий жизнь людям. В большинстве исследованных классических тафсиров концепция рух интерпретировалась контекстуально либо как Гавриил, либо как откровение.
Сравнительный анализ показывает, что интерпретации Табатабаи, хотя и частично согласуются с классической экзегетической традицией, также содержат своеобразное онтологическое измерение. В частности, в аятах, содержащих выражения «дух по Его повелению» и «ангелы и дух», Табатабаи интерпретирует рух не просто как откровение или ангела, но как метафизическую реальность, принадлежащую к сфере божественного повеления (ʿālam al-amr). В значительном числе исследованных аятов экзегет интерпретирует рух в рамках онтологической категории.
Результаты также показывают, что Табатабаи интерпретирует определенные употребления рух, которые классические экзегеты преимущественно отождествляли с Гавриилом, как относящиеся к метафизической категории, отличной от ангелов. Этот подход предполагает, что Табатабаи интерпретирует различные употребления термина rūḥ в Коране в рамках общей метафизической концепции.
Исследование демонстрирует, что Табатабаи интерпретирует концепцию rūḥ в рамках онтологической концепции, выходящей за пределы контекстуальных объяснений, обычно встречающихся в классической литературе по тафсиру. Результаты показывают, что рух в Коране не ограничивается значениями откровения или Гавриила; напротив, Табатабаи рассматривает его как метафизическую реальность, принадлежащую сфере божественного повеления. В этом отношении исследование вносит вклад в научную работу, оценивающую различные употребления термина рух в Коране с онтологической точки зрения.
Особенность исследования заключается в сравнительном анализе понимания рух Табатабаи наряду с классическими экзегетами и в оценке онтологического измерения этого понятия в контексте тафсирной литературы. Хотя понятие рух обычно обсуждается в рамках теологических или философских дебатов, данное исследование подходит к вопросу непосредственно через экзегетические интерпретации.
Кроме того, исследование предоставляет теоретическую и методологическую основу для будущих исследований того, как метафизические концепции интерпретируются в современной литературе тафсира. В частности, оно предлагает перспективу, которая может внести вклад в сравнительные исследования тафсира, сосредоточенные на таких понятиях, как рух, нафс, откровение и божественное повеление.
Ключевые слова: Тафсир, Коран, Табатабаи, аль-Мизан, Рух.
संरचित सारांश:
यह अध्ययन मुहम्मद हुसेन तबाताबाई के अल-मीज़ान फ़ी तफ़सीर अल-कुरआन में आत्मा (रूह) की अवधारणा के प्रति उनके दृष्टिकोण की जांच करता है।
इस शोध द्वारा संबोधित मुख्य समस्या यह है कि कुरआन में विभिन्न अर्थ-संदर्भों में प्रकट होने वाली रूह की अवधारणा को तबातबाई द्वारा कैसे व्याख्यायित किया गया है और ये व्याख्याएं पारंपरिक व्याख्यात्मक परंपरा से किन-किन पहलुओं में मेल खाती हैं या भिन्न हैं। शास्त्रीय तफ़सीर साहित्य में, रूह की अवधारणा को आम तौर पर प्रकटिकरण या जिब्रइल के संबंध में संदर्भगत रूप से समझाया गया है; हालाँकि, इसके अस्तित्वगत आयाम पर केंद्रित तुलनात्मक अध्ययन सीमित हैं। इसलिए, यह अध्ययन शास्त्रीय तफ़सीर परंपरा के ढांचे के भीतर रूह की तबातबाई की व्याख्याओं का मूल्यांकन करके मौजूदा साहित्य में योगदान करने का लक्ष्य रखता है। यह अध्ययन यह भी जांचता है कि क्या तबातबाई रूह को केवल एक संदर्भगत तत्व के रूप में देखते हैं या आध्यात्मिक अस्तित्व की कुरआनी समझ के भीतर एक अस्तित्वगत श्रेणी के रूप में। इस संबंध में, यह अध्ययन आधुनिक तफ़सीर अध्ययनों में आध्यात्मिक अवधारणाओं की व्याख्या का आकलन करने के लिए महत्वपूर्ण है।
यह अध्ययन गुणात्मक अनुसंधान पद्धति के ढांचे के भीतर किया गया था। प्राथमिक डेटा स्रोतों में लगभग बीस कुरआनी आयतें शामिल हैं जिनमें रूह की अवधारणा आती है, साथ ही अल-मीज़ान फि तफ़सीर अल-कुरआन में इन आयतों की तबातबाई की व्याख्याएं भी शामिल हैं। तुलनात्मक मूल्यांकन के लिए, अध्ययन अल-तबरी, अल-मातुरिदी, अल-ज़माख़शरी, फख्र अल-दीन अल-राज़ी, और अल-कुर्तूबी जैसे शास्त्रीय व्याख्याकारों की प्रासंगिक व्याख्याओं पर भी आधारित है। अध्ययन के नमूने में वे आयतें शामिल हैं जिनमें रूह की अवधारणा विभिन्न संदर्भों में प्रकट होती है और इन आयतों की संबंधित शास्त्रीय और आधुनिक व्याख्याएं भी शामिल हैं। डेटा दस्तावेज़ विश्लेषण के माध्यम से एकत्र किया गया था, और ग्रंथों की जांच तुलनात्मक पाठ्य विश्लेषण और विषयगत विश्लेषण तकनीकों का उपयोग करके की गई थी। विश्लेषण प्रक्रिया के दौरान, रूह की अवधारणा के उपयोग, इसकी अस्तित्वगत व्याख्याओं, और शास्त्रीय तफ़सीर परंपरा के साथ इसके संबंध का मूल्यांकन किया गया।
निष्कर्ष बताते हैं कि रूह की अवधारणा लगभग बीस कुरआनी आयतों में प्रकट होती है और इसे तीन मुख्य श्रेणियों में वर्गीकृत किया जा सकता है: (1) वह फरिश्ता जो वचन (वह्य) पहुँचाता है (जिब्राइल), (2) दैवी वचन या दैवी संदेश, और (3) वह पारलौकिक तत्व जो मनुष्यों को जीवन प्रदान करता है।
परीक्षण किए गए अधिकांश शास्त्रीय तफ़सीर ग्रंथों में, रूह की अवधारणा को संदर्भ के अनुसार या तो जिब्रिल या वचन के रूप में व्याख्यायित किया गया था। तुलनात्मक विश्लेषण यह दर्शाता है कि तबातबाई की व्याख्याएं, हालांकि शास्त्रीय व्याख्यात्मक परंपरा के साथ आंशिक रूप से सुसंगत हैं, इनमें एक विशिष्ट अस्तित्वगत आयाम भी है।
विशेष रूप से उन आयतों में जिनमें "उसके आदेश से एक आत्मा" और "फरिश्ते और आत्मा" जैसे वाक्यांश शामिल हैं, तबातबाई 'रूह' की व्याख्या केवल प्रकटिकरण या एक फरिश्ते के रूप में नहीं, बल्कि दैवीय आदेश (आलम अल-अम्र) के क्षेत्र से संबंधित एक पारलौकिक वास्तविकता के रूप में करते हैं।
परीक्षित आयतों में से एक महत्वपूर्ण संख्या में, व्याख्याकार रूह की व्याख्या एक अस्तित्वगत श्रेणी के ढांचे के भीतर करते हैं।
निष्कर्ष आगे यह दर्शाते हैं कि तबाताबाई रूह के कुछ उपयोगों की व्याख्या, जिन्हें पारंपरिक व्याख्याकार मुख्य रूप से जिब्रइल (गैब्रियल) के रूप में पहचानते थे, को फरिश्तों से अलग एक पारलौकिक श्रेणी के संदर्भ के रूप में करते हैं। यह दृष्टिकोण यह दर्शाता है कि तबाताबाई रूह के विभिन्न कुरआनी प्रयोगों की व्याख्या एक सामान्य आध्यात्मिक रूपरेखा के भीतर करते हैं।
यह अध्ययन दर्शाता है कि तबाताबाई रूह की अवधारणा की व्याख्या एक अस्तित्वगत रूपरेखा के भीतर करते हैं जो पारंपरिक तफ़सीर साहित्य में आम तौर पर पाए जाने वाले प्रासंगिक स्पष्टीकरणों से परे है।
निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि कुरआन में रूह केवल प्रकटीकरण या जिब्रइल के अर्थों तक सीमित नहीं है; बल्कि, तबातबाई इसे दैवीय आज्ञा के क्षेत्र से संबंधित एक आध्यात्मिक वास्तविकता मानते हैं। इस संबंध में, यह अध्ययन उस शोध में योगदान देता है जो रूह के विभिन्न कुरआनी प्रयोगों का अस्तित्वगत दृष्टिकोण से मूल्यांकन करता है।
इस अध्ययन की विशिष्टता, पारंपरिक व्याख्याकारों के साथ-साथ रूह के बारे में तबातबाई की समझ की तुलनात्मक जांच करने और तफ़सीर साहित्य के संदर्भ में इस अवधारणा के अस्तित्वगत आयाम का मूल्यांकन करने में निहित है। हालाँकि रूह की अवधारणा पर आम तौर पर धर्मशास्त्रीय या दार्शनिक बहसों में चर्चा की गई है, यह अध्ययन व्याख्यात्मक व्याख्याओं के माध्यम से इस मुद्दे को सीधे तौर पर संबोधित करता है।
इसके अलावा, यह अध्ययन आधुनिक तफ़सीर साहित्य में आध्यात्मिक अवधारणाओं की व्याख्या कैसे की जाती है, इस पर भविष्य के शोध के लिए एक सैद्धांतिक और पद्धतिगत ढांचा प्रदान करता है। विशेष रूप से, यह एक ऐसा दृष्टिकोण प्रस्तुत करता है जो रूह, नफ़्स, वचन-प्रकाश और दैवीय आज्ञा जैसी अवधारणाओं पर केंद्रित तुलनात्मक तफ़सीर अध्ययन में योगदान कर सकता है।
कीवर्ड: तफ़सीर, कुरआन, तबातबाई, अल-मीज़ान, रूह।
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.