Suggestions for Solutions to Family Problems in the Modern Era in the Hadith Literature of Ahl al-Sunnah and Shia

Modern Dönemde Aile Problemlerine Ehl-i Sünnet ve Şia Hadis Literatüründe Çözüm Önerileri
Author:

Number of pages:
2455-2491
Language:
İngilizce
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2

Abstract

Aile kurumu, insanlık tarihinin her döneminde bireylerin gelişimi ve toplumun devamı için vazgeçilmez bir unsur olmuştur. Modern çağda ise ekonomik, sosyal ve kültürel dönüşümler aile yapısını köklü biçimde etkilemiş; modernizm, kapitalizm, bireyselleşme, sekülerleşme, cinsel özgürlük ve feminizm gibi faktörler; boşanma oranlarının artması, evlilik yaşının gecikmesi, bekârlık oranının yükselmesi ve geleneksel rollerin çözülmesi gibi sonuçları doğurmuştur. Bu durum aile kurumunu ciddi biçimde tehdit etmektedir. Bu problemlere karşı hadis literatüründe nasıl çözümler önerildiği sorusuna bu makalede cevap verilmeye çalışılmıştır. Literatürde mezhepler arası karşılaştırmalı çalışmaların neredeyse hiç olmaması, bu araştırmanın önemini artırmaktadır. Sünnet perspektifinden aile krizine çözüm arayışına ve mezhepsel yakınlaşmaya önemli bir katkı sunulması hedeflenmiştir. Modern toplumsal sorunlara yönelik çözüm önerileri de çalışmada ele alınmıştır. Makalede İslam düşüncesinin en büyük iki mezhebi olan Ehl-i sünnet ile Şia’nın hadis yorumlarındaki farklılıklardan ziyade ortak yönleri tespit edilmeye çalışılmış, aile kurumunun korunmasına yönelik sünnet ve hadisin ilkelerinin ve çözümlerinin tespitleri yorumlanmıştır. Bu çalışmada amaç, Ehl-i Sünnet ve Şia mezheplerinin temel hadis kaynaklarında aileye dair rivayetleri karşılaştırmalı olarak inceleyerek, İslam düşüncesinde modern aile sorunlarına yönelik yaklaşımlarını ve çözüm önerilerini ortaya koymaktır. Sonuç olarak, her iki mezhebin de aileyi kutsal ve korunması gereken bir yapı olarak gördüğü, modern sorunlara karşı güçlü ve birbirine yakın prensipler benimsediği görülmüştür.

Keywords

Abstract

The institution of family has been an indispensable element for the development of individuals and the continuation of society in every period of human history. In the modern era, however, economic, social and cultural transformations have radically affected the family structure; factors such as modernism, capitalism, individualization, secularization, sexual freedom and feminism have resulted in increased divorce rates, delayed marriage, higher rates of singleness and the dissolution of traditional rolep. This situation seriously threatens the institution of the family. The aim of this study is to reveal the approaches of Sunnah thought to modern family problems in the sectarian context by comparatively analyzing the narrations of Ahl al-Sunnah and Shia sects on the family in the main hadith sourcep. The fact that there are almost no comparative studies between sects in the literature increases the importance of this research. In this article, the commonalities rather than differences in the hadith interpretations of the two largest sects of Islamic thought, Ahl al-Sunnah and Shia, are tried to be determined, and the determination of the principles and solutions of the sunnah and hadith for the protection of the family institution is interpreted. In this context, the similarities rather than the differences between the narrations and hadith interpretations of Ahl al-Sunnah and Shia sects regarding the family were analyzed in detail. As a result of the research, it is seen that both sects adopt strong and similar principles regarding the protection of the family institution.

Keywords

Structured Abstract:

The family institution has been the cornerstone of social structure throughout human history, playing a central role in the socialisation of individuals, identity construction, and the transmission of social order. However, the profound transformations triggered by modernity and postmodernity—shaped by the Industrial Revolution, capitalist relations of production, urbanisation, and the rise of individualist ideologies—have exposed the family to unprecedented degeneration, with factors such as modernism, capitalism, individualisation, secularisation, sexual freedom, and feminism leading to increased divorce rates, delayed marriage, higher rates of singleness, and the dissolution of traditional roles. While these sociological phenomena are extensively discussed in the literature, studies that address how foundational Islamic sources respond to these modern crises from a comparative sectarian perspective remain scarce. The primary objective of this study is thus to reveal the approaches of Islamic thought to modern family problems by comparatively analysing the narrations of Ahl al-Sunnah and Shia sects on the family in their main hadith sources. The study further aims to determine whether there is a divergence or a strategic alliance between these two major schools of thought regarding the protection of the family institution against ontological threats.

The study adopted a qualitative research method, specifically employing the comparative analysis technique. Within the framework of this technique, relevant narrations from the primary hadith sources of the Ahl al-Sunnah were first examined; subsequently, their counterparts in al-Kâfî—one of the most important and authoritative hadith sources of the Shia—were analysed to facilitate comparison and interpretation. Accordingly, topics related to the family—including marriage, divorce, child rearing, spousal rights, privacy, the social role of women, and sexual ethics—were categorised by reviewing the narrations under these headings. The comparative analysis was conducted based on the following three main parameters: 1. The fundamental issue addressed by the hadiths (which human or social problem the hadith text points to), 2. The solution and advice offered by the hadiths (the principle, behaviour, or ruling proposed by the hadith), and 3. Sectarian interpretive differences (differences or commonalities in meaning, context, and emphasis between Sunni and Shia hadiths). The hadiths have been interpreted not only in terms of their literal meanings but also in terms of the sociological implications they hold for modern individuals and society.

The theoretical framework is situated at the intersection of the sociology of religion and gender studies. The transformation of the family under capitalist political economy, which reduces the family from a unit of production to a consumption-orientated nuclear unit, is evaluated through Joan Scott's conception of gender as a primary signifier of power relations and Raewyn Connell's concept of “gender order". The “crisis of fitrah” (natural disposition) perceived by religious authorities is contextualised through Judith Butler's theory of performativity, which challenges the essentialist view of gender by arguing that gender is a repeated set of acts rather than a fixed essence. Against the modern discourse that views gender as a fluid social construction, Islamic texts position biological sex and family roles as ontologically fixed. Furthermore, Saba Mahmood's concept of “ethical agency” is employed to interpret Muslim women's submission to religious norms not as passive subjection to patriarchy but as a conscious effort to construct an ethical self. This framework explains why modern individualisation has eroded the collectivist underpinnings of traditional family ties, shifting marriage and family decisions to the realm of individual choice, and how Islamic epistemology constructs a resistance against this hyper-individualism.

The analysis yielded significant findings across four main areas. Firstly, regarding child-rearing versus pet ownership, the modern trend of prioritising pets over children is critically likened in both sects' hadith literature to pre-Islamic Jahiliyyah practices (e.g., “The people of Jahiliyyah used to feed their dogs and raise them, but they would kill their children”). While Shia sources specifically emphasise teaching children the wilayah (guardianship) of Ali, and Sunni sources focus more broadly on faith education, both traditions converge on the importance of early habituation to prayer and the recommendation of early marriage. Secondly, on women and feminism, the findings show that the Prophet paid special attention to women's education and social integration, and both Ahl al-Sunnah and Shia agree on the legitimacy of women's participation in mosques, thereby challenging the narrative that Islam confines women solely to the domestic sphere. On the other hand, both traditions view cosmetic surgery and procedures as a violation of bodily integrity, rejecting them on the grounds that they “alter God’s creation and natural design”. Thirdly, in the context of the sexual revolution, the normalisation of extramarital relationships and LGBT identities in modern secular societies is strictly prohibited in both literatures. Acts such as homosexual intercourse are categorised as major sins—Shia narrations even state that “livata is a greater sin than adultery” and that “Allah destroyed a nation because of liwat”—and the “freedom” to change one's gender is rejected on the basis of preserving fitrah. Fourthly, concerning marriage and divorce, against the modern trends of celibacy and easy divorce, the hadiths in both traditions characterise marriage as the Prophet's Sunnah and a form of worship; Shia narrations specifically quantify this value, stating that “two rak'ahs of prayer by a married person are more virtuous than seventy by a single person.” Conversely, divorce is universally described as “the most disliked permissible act” in the sight of Allah, with al-Kāfī adding that “the most hated thing to Allah in Islam is a house destroyed by divorce.”

The study concludes that despite the deep theological and political differences between Ahl al-Sunnah and Shia, there exists a remarkable “strategic discourse unity” regarding the family institution. Both sects perceive modern secular/liberal values—particularly those deconstructing gender and family—as a common ontological threat, and the paradigm of sectarian conflict consequently gives way to a unified front defending traditional family values in the face of the modern family crisis. It is suggested that future research apply this comparative methodology to other Islamic sects (such as Zaydi or Ibadi) to test the scope of the consensus and that sociological field studies be conducted to measure how these hadith-based normative solutions are practised by modern Sunni and Shia families in daily life, thus bridging the gap between textual analysis and sociological reality.

Keywords: Islamic Sects, Hadith, Family, Ahl al-Sunnah, Shia, Modernism.

Yapılandırılmış Özet:

Aile kurumu, insanlık tarihi boyunca bireyin sosyalleşmesi, kimlik inşası ve toplumsal düzenin aktarımındaki merkezi rolüyle toplumsal yapının temel taşı olmuştur. Ne var ki modern ve postmodern çağın getirdiği köklü dönüşümler aile kurumunu benzeri görülmemiş bir yozlaşma sürecine maruz bırakmış, modernizm, kapitalizm, bireyselleşme, sekülerleşme, cinsel özgürlük ve feminizm gibi faktörler boşanma oranlarının artmasına, evlilik yaşının gecikmesine, bekârlığın yükselmesine ve geleneksel rollerin çözülmesine yol açmıştır. Literatürde bu sosyolojik olgular genişçe tartışılsa da İslami kaynakların bu modern krizlere mezhepsel bir karşılaştırma perspektifinden nasıl cevap verdiğine dair çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmanın temel amacı, Ehl-i Sünnet ve Şia mezheplerinin temel hadis kaynaklarında aileye dair rivayetleri karşılaştırmalı olarak inceleyerek İslam düşüncesinde modern aile sorunlarına yönelik yaklaşımları ortaya koymaktır. Çalışma aynı zamanda bu iki büyük düşünce ekolü arasında aile kurumunun korunması konusunda bir ayrışma mı yoksa stratejik bir ittifak mı bulunduğunu belirlemeyi hedeflemektedir.

Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup özellikle karşılaştırmalı analiz tekniği uygulanmıştır. Bu teknik çerçevesinde, önce Ehl-i Sünnet'in temel hadis kaynaklarından ilgili rivayetler ele alınmış, ardından Şia'nın en önemli ve muteber hadis kaynaklarından el-Kâfî’deki karşılıkları incelenerek karşılaştırma ve yorum yapılmıştır. Buna göre aileyle bağlantılı olan konular; evlilik, boşanma, çocuk eğitimi, eşlerin hakları, mahremiyet, kadının toplumsal rolü ve cinsel ahlak başlıkları altında rivayetler taranarak sınıflandırılmıştır. Karşılaştırmalı analiz şu üç ana parametre üzerinden yapılmıştır: 1- Rivayetlerin ele aldığı temel problem (hadis metninin hangi insani veya toplumsal soruna işaret ettiği), 2- Rivayetlerin sunduğu çözüm ve öğüt (hadisin önerdiği ilke, davranış veya hüküm) ve 3- Mezhepsel yorum farkı (Ehl-i Sünnet ve Şia rivayetleri arasındaki anlam, bağlam ve vurgu farklılıkları veya ortaklıklar). Rivayetler yalnızca literal anlamlarıyla değil, modern birey ve toplum için taşıdığı sosyolojik çıkarımlar bakımından da yorumlanmıştır.

Kuramsal çerçeve, din sosyolojisi ve toplumsal cinsiyet çalışmalarının kesişim noktasında inşa edilmiştir. Modern kapitalist politik ekonominin aileyi üretici bir birimden tüketim odaklı çekirdek birime indirgeyişi, Joan Scott'un toplumsal cinsiyeti iktidar ilişkilerinin bir göstergesi olarak kavrayan yaklaşımı ve Raewyn Connell'ın “toplumsal cinsiyet düzeni” kavramı üzerinden değerlendirilmiştir. Dini otoritelerce dile getirilen fıtrat krizi ise Judith Butler'ın özcü toplumsal cinsiyet anlayışına meydan okuyan performatiflik kuramıyla ilişkilendirilerek bağlamsallaştırılmış, Butler'ın akışkan cinsiyet tanımının karşısına İslami metinlerin ontolojik olarak sabitlenmiş biyolojik cinsiyet ve aile rollerini koyduğu vurgulanmıştır. Ayrıca Saba Mahmood'un “etik faillik” kavramı, Müslüman kadınların dini normlara boyun eğmelerini bir baskılanma biçimi olarak değil, bilinçli bir benlik inşası olarak yorumlamak için kullanılmıştır. Bu çerçeve, modern bireyselleşmenin geleneksel aile bağlarının kolektivist temellerini aşındırarak evlilik ve aile kararlarını bireysel tercih alanına kaydırmasının İslami epistemoloji tarafından nasıl bir dirençle karşılandığını açıklamaktadır.

Analiz sonucunda dört temel alanda önemli bulgular elde edilmiştir. Birincisi, çocuk yetiştirme ile evcil hayvan sahiplenme karşıtlığında, modern bireyciliğin çocuk yerine köpek gibi evcil hayvanları beslemeyi yaygınlaştırması her iki mezhebin hadis literatüründe Cahiliye pratiklerine benzetilerek eleştirilmektedir (örneğin “Cahiliye insanı köpeğini besler, çocuğunu öldürürdü” rivayeti). Şii kaynaklarda çocuklara Hz. Ali'nin velayetinin öğretilmesi özel olarak vurgulanırken, Sünni kaynaklarda daha geniş çerçevede iman eğitimi öne çıkmakta; ancak her ikisi de çocukların erken yaşta namaza alıştırılması ve evliliğe teşvik edilmesi konusunda ortaklaşmaktadır. İkincisi, kadın ve feminizm meselesinde Hz. Peygamber'in kadınların eğitimine ve sosyal entegrasyonuna özel bir önem atfettiği, her iki mezhebin de kadınların camiye katılımının meşruiyetini tanıdığı ve bu yönüyle İslam'ın kadını münhasıran eve hapsettiği anlatısına karşı çıktığı tespit edilmiştir. Öte yandan her iki gelenek de estetik ameliyat ve müdahaleleri “Allah'ın yaratışını ve doğal yapısını değiştirmek” bedensel bütünlüğün ihlali olarak görüp reddetmektedir. Üçüncüsü, cinsel devrim bağlamında, evlilik dışı cinsel ilişkilerin ve LGBT kimliklerinin modern seküler toplumlarda normalleştirilmesinin her iki literatürde de kesin biçimde yasaklandığı, livata gibi fiillerin büyük günah sayıldığı ve cinsiyet değiştirme özgürlüğünün fıtratın korunması gerekçesiyle reddedildiği belirlenmiştir. Dördüncüsü, evlilik ve boşanma konusunda, modern bekârlık ve kolay boşanma eğilimlerinin aksine hadislerde evliliğin bir peygamber sünneti ve ibadet formu olarak yüceltildiği, hatta Şii rivayetlerinde “evlinin iki rekât namazının bekârın yetmiş rekâtından daha faziletli” olduğu gibi nicel vurguların bulunduğu; buna karşılık boşanmanın her iki gelenekte de “Allah katında en sevimsiz helal” olarak nitelendirildiği görülmüştür.

Sonuç olarak, Ehl-i Sünnet ve Şia arasındaki derin teolojik ve siyasi farklılıklara rağmen aile kurumunun korunması noktasında kayda değer bir stratejik söylem birliği bulunduğu tespit edilmiştir. Her iki mezhep, modern seküler/liberal değerleri –özellikle toplumsal cinsiyeti ve aileyi yapı sökümüne uğratan yaklaşımları– ortak bir ontolojik tehdit olarak algılamakta ve geleneksel aile değerlerini savunan birleşik bir cephe oluşturmaktadır. Bu bulgu, “mezhep çatışması” paradigmasının modern aile krizi karşısında geçerliliğini yitirdiğini göstermektedir. Gelecek araştırmaların bu karşılaştırmalı yöntemi diğer İslam mezheplerine de uygulayarak söz konusu mutabakatın kapsamını sınaması ve metin analizi ile sosyolojik saha çalışmaları arasında köprü kuracak ampirik araştırmalar yapması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: İslam Mezhepleri, Hadis, Aile, Ehl-i Sünnet, Şia, Modernizm.

الملخّص المنظَّم

ظلت مؤسسة الأسرة عبر التاريخ الإنساني حجر الزاوية في البناء الاجتماعي، بما تضطلع به من دور مركزي في تنشئة الفرد وتشكيل هويته ونقل النظام الاجتماعي. غير أن التحولات العميقة التي أحدثها العصر الحديث وما بعد الحداثة – والتي تشكلت بفعل الثورة الصناعية وعلاقات الإنتاج الرأسمالية والتمدن وصعود الإيديولوجيات الفردانية – قد عرضت الأسرة لعملية تفكك غير مسبوقة؛ إذ أسهمت عوامل كالحداثة والرأسمالية والفردنة والعلمنة والحرية الجنسية والنسوية في ارتفاع معدلات الطلاق وتأخر سن الزواج وزيادة نسب العزوبة وتآكل الأدوار التقليدية. وعلى الرغم من أن هذه الظواهر السوسيولوجية قد نوقشت على نطاق واسع في الأدبيات، فإن الدراسات التي تتناول كيفية استجابة المصادر الإسلامية لهذه الأزمات الحديثة من منظور مقارن مذهبي تظل نادرة. ومن ثم فإن الهدف الأساسي من هذه الدراسة هو الكشف عن مقاربات الفكر الإسلامي لمشكلات الأسرة الحديثة من خلال التحليل المقارن لمرويات أهل السنة والشيعة المتعلقة بالأسرة في مصادر الحديث الرئيسة، سعياً إلى تحديد ما إذا كان هناك تباين أم توافق استراتيجي بين هاتين المدرستين الفكريتين الكبيرتين بشأن حماية مؤسسة الأسرة في مواجهة التهديدات الوجودية.

اعتمدت الدراسة منهجية البحث النوعي، حيث تم تطبيق تقنية التحليل المقارن على وجه الخصوص. وفي إطار هذه التقنية، تم أولاً تناول الروايات ذات الصلة من المصادر الأساسية للحديث لدى أهل السنة، ثم تمت المقارنة والتفسير من خلال دراسة المقابل لها في كتاب «الكافي»، الذي يعد من أهم مصادر الحديث الموثوقة لدى الشيعة. وبناءً على ذلك، تم تصنيف الروايات المتعلقة بمواضيع الأسرة، مثل الزواج والطلاق وتربية الأطفال وحقوق الزوجين والخصوصية ودور المرأة في المجتمع والأخلاق الجنسية، تحت عناوين محددة. وقد تم إجراء التحليل المقارن بناءً على المعايير الثلاثة التالية: 1- المشكلة الأساسية التي تتناولها الروايات (ما هي المشكلة الإنسانية أو الاجتماعية التي يشير إليها نص الحديث)، 2- الحل والنصيحة التي تقدمها الروايات (المبدأ أو السلوك أو الحكم الذي يقترحه الحديث)، و3- الاختلاف في التفسير المذهبي (الاختلافات أو أوجه التشابه في المعنى والسياق والتركيز بين روايات أهل السنة والشيعة). لم تُفسر الروايات بمعانيها الحرفية فحسب، بل من حيث الاستنتاجات الاجتماعية التي تحملها بالنسبة للفرد والمجتمع المعاصرين.

أما الإطار النظري للدراسة فيتأسس عند تقاطع علم اجتماع الدين مع دراسات النوع الاجتماعي. فقد تم تقويم تحول الأسرة في ظل الاقتصاد السياسي الرأسمالي – الذي اختزل الأسرة من وحدة إنتاجية إلى وحدة نووية استهلاكية – من خلال تصور جوان سكوت للنوع الاجتماعي بوصفه دالاً على علاقات القوة، ومفهوم راوين كونيل عن "النظام الجندري". كما تمت سياق "أزمة الفطرة" التي تشخصها السلطات الدينية عبر نظرية الأدائية لجوديث بتلر التي تتحدى النظرة الجوهرانية للنوع الاجتماعي؛ إذ تقول بتلر إن النوع الاجتماعي ليس ماهية ثابتة بل سلسلة متكررة من الأفعال، وفي مقابل هذا الخطاب الحداثي الذي يرى النوع الاجتماعي بناءً اجتماعياً سائلاً، تتموضع النصوص الإسلامية لتقدم الجنس البيولوجي والأدوار الأسرية بوصفها ثوابت أنطولوجية. كما وُظف مفهوم "الفاعلية الأخلاقية" لصبا محمود لتفسير خضوع المرأة المسلمة للأعراف الدينية لا بوصفه قمعاً أبَويّاً، بل بوصفه جهداً واعياً لبناء ذات أخلاقية. وهذا الإطار يفسر كيف أدت الفردنة الحديثة إلى تآكل الأسس الجمعية للروابط الأسرية التقليدية ناقلةً قرارات الزواج والأسرة إلى مجال الاختيار الفردي، وكيف تشكل المعرفية الإسلامية خطاب مقاومة إزاء هذه الفردانية المفرطة.

أسفر التحليل عن جملة من النتائج المهمة في أربعة مجالات رئيسة. أولاً، في قضية تربية الأطفال في مقابل اقتناء الحيوانات الأليفة: ينتقد أدب الحديث لدى كلا المذهبين النزعة الحديثة التي تفضل تربية الكلاب ونحوها على تنشئة الأطفال، مشبهاً إياها بممارسات الجاهلية (كما في رواية "إن أهل الجاهلية كانوا يطعمون كلابهم ويربونها ويقتلون أولادهم"). وثمة فارق مذهبي طفيف إذ تؤكد المصادر الشيعية على تعليم الأطفال ولاية علي، في حين تركز المصادر السنية على تعليم الإيمان عموماً، بيد أن كليهما يتفقان على تعويد الأطفال الصلاة في سن مبكرة والحث على الزواج المبكر. ثانياً، في قضية المرأة والنسوية: تظهر النتائج أن النبي صلى الله عليه وسلم أولى تعليم المرأة واندماجها الاجتماعي عناية خاصة، ويتفق أهل السنة والشيعة على مشروعية حضور المرأة المساجد، مما يتحدى الرواية القائلة إن الإسلام يحصر المرأة في المجال المنزلي. من ناحية أخرى، ترفض كلتا التقاليد الجراحات التجميلية والتدخلات الجراحية باعتبارها «تغييرًا لخلق الله وتكوينه الطبيعي»، واعتبارًا لها انتهاكًا لسلامة الجسد. ثالثاً، في سياق الثورة الجنسية: تعتبر المرويات في كلا المذهبين أن تطبيع العلاقات خارج إطار الزواج وهويات الميم (LGBT) في المجتمعات العلمانية الحديثة محرم قطعاً؛ فاللواط يصنف ضمن الكبائر، بل تذكر الروايات الشيعية أنه "أعظم من الزنى" وأن "الله أهلك أمة باللواط ولم يهلك أمة بالزنى"، كما يتم رفض "حرية" تغيير الجنس استناداً إلى حفظ الفطرة. رابعاً، في قضية الزواج والطلاق: على عكس نزعات العزوبة الحديثة والطلاق السهل، توصف الأحاديث في كلا التقليدين الزواج بأنه سنة النبي صلى الله عليه وسلم وعبادة، بل تحدد الروايات الشيعية هذه القيمة كمّيّاً بقولها: "ركعتان يصليهما المتزوج أفضل من سبعين ركعة يصليها العازب". وفي المقابل يوصف الطلاق بأنه "أبغض الحلال إلى الله"، ويضاف في الكافي أن "أبغض شيء إلى الله في الإسلام بيت يخرب بالطلاق".

وخلاصة ما انتهت إليه الدراسة أنه برغم الفروق الكلامية والسياسية العميقة بين أهل السنة والشيعة، فإن ثمة "وحدة خطاب استراتيجية" لافتة بشأن مؤسسة الأسرة. فكلا المذهبين يدرك القيم العلمانية/الليبرالية الحديثة – وبخاصة تلك التي تفكك مفهوم النوع الاجتماعي والأسرة – بوصفها تهديداً وجودياً مشتركاً، مما يفقد نموذج "الصراع المذهبي" صلاحيته أمام "أزمة الأسرة الحديثة" ليحل محله جبهة موحدة تدافع عن قيم الأسرة التقليدية. وتوصي الدراسة الباحثين مستقبلاً بتطبيق هذه المنهجية المقارنة على مذاهب إسلامية أخرى (كالزيدية والإباضية) لاختبار مدى اتساع نطاق هذا التوافق، وإجراء دراسات ميدانية سوسيولوجية تقيس كيفية ممارسة هذه الحلول المعيارية المستمدة من الحديث في الحياة اليومية للأسر السنية والشيعية الحديثة، مما يسد الفجوة بين التحليل النصي والواقع السوسيولوجي.

 الكلمات المفتاحية: المذاهب الإسلامية، الحديث، الأسرة، أهل السنة، الشيعة، الحداثة.

Résumé Structuré:

L'institution familiale a constitué la pierre angulaire de la structure sociale tout au long de l'histoire de l'humanité, jouant un rôle central dans la socialisation des individus, la construction de l'identité et la transmission de l'ordre social. Cependant, les profondes transformations déclenchées par la modernité et la postmodernité — façonnées par la révolution industrielle, les rapports de production capitalistes, l’urbanisation et la montée des idéologies individualistes — ont exposé la famille à une dégénérescence sans précédent, des facteurs tels que le modernisme, le capitalisme, l’individualisation, la sécularisation, la liberté sexuelle et le féminisme conduisant à une augmentation des taux de divorce, à un report du mariage, à des niveaux plus élevés de célibat et à la dissolution des rôles traditionnels. Alors que ces phénomènes sociologiques sont largement abordés dans la littérature, les études qui examinent comment les sources islamiques fondamentales répondent à ces crises modernes dans une perspective sectaire comparative restent rares. L'objectif principal de cette étude est donc de mettre en lumière les approches de la pensée islamique face aux problèmes familiaux modernes en analysant de manière comparative les récits des sectes Ahl al-Sunnah et chiites sur la famille dans leurs principales sources hadithiques. L'étude vise en outre à déterminer s'il existe une divergence ou une alliance stratégique entre ces deux grandes écoles de pensée concernant la protection de l'institution familiale contre les menaces ontologiques.

L'étude a adopté une méthode de recherche qualitative, en recourant plus précisément à la technique de l'analyse comparative. Dans le cadre de cette technique, les récits pertinents issus des principales sources hadithiques de l'Ahl al-Sunnah ont d'abord été examinés ; ensuite, leurs équivalents dans al-Kâfî — l'une des sources hadithiques chiites les plus importantes et les plus faisant autorité — ont été analysés afin de faciliter la comparaison et l'interprétation. En conséquence, les thèmes liés à la famille — notamment le mariage, le divorce, l’éducation des enfants, les droits conjugaux, la vie privée, le rôle social des femmes et l’éthique sexuelle — ont été classés en examinant les récits sous ces rubriques. L’analyse comparative a été menée sur la base des trois paramètres principaux suivants : 1. La question fondamentale abordée par les hadiths (quel problème humain ou social le texte du hadith met en évidence), 2. La solution et les conseils proposés par ces textes (le principe, le comportement ou la règle suggérée par le hadith), et 3. Les différences sectaires d’interprétation (divergences ou points communs en termes de sens, de contexte et d’accentuation entre les hadiths sunnites et chiites). Les hadiths ont été interprétés à la fois en fonction de leur sens littéral, et en fonction des implications sociologiques qu’ils revêtent pour les individus et la société modernes.

Le cadre théorique se situe à l’intersection de la sociologie de la religion et des études de genre. La transformation de la famille sous l’économie politique capitaliste, qui réduit celle-ci d’une unité de production à une unité nucléaire orientée vers la consommation, est évaluée à travers la conception de Joan Scott du genre comme signifiant premier des relations de pouvoir et le concept de « l’ordre de genre » de Raewyn Connell. La « crise de la fitrah » (disposition naturelle) perçue par les autorités religieuses est contextualisée à travers la théorie de la performativité de Judith Butler, qui remet en cause la vision essentialiste du genre en soutenant que celui-ci est un ensemble d’actes répétés plutôt qu’une essence fixe. À l’opposé du discours moderne qui considère le genre comme une construction sociale fluide, les textes islamiques positionnent le sexe biologique et les rôles familiaux comme ontologiquement fixes. En outre, le concept d’« agence éthique » de Saba Mahmood est utilisé pour interpréter la soumission des femmes musulmanes aux normes religieuses non pas comme une capitulation passive au patriarcat, mais comme un effort conscient pour construire un moi éthique. Ce cadre explique pourquoi l’individualisation moderne a érodé les fondements collectivistes des liens familiaux traditionnels, faisant passer les décisions relatives au mariage et à la famille dans le domaine du choix individuel, et comment l’épistémologie islamique construit une résistance contre cet hyper-individualisme.

L’analyse a abouti à des conclusions significatives dans quatre domaines principaux. Tout d'abord, concernant l’éducation des enfants par rapport à la possession d’animaux de compagnie, la tendance moderne à privilégier les animaux de compagnie au détriment des enfants est comparée de manière critique, dans la littérature hadithique des deux sectes, aux pratiques préislamiques de la Jahiliyyah (par exemple : « Les personnes de la Jahiliyyah nourrissaient et élevaient leurs chiens, mais ils tuaient leurs enfants »). Alors que les sources chiites mettent spécifiquement l’accent sur l’enseignement aux enfants de la wilayah (tutelle) d’Ali, et que les sources sunnites se concentrent plus largement sur l’éducation religieuse, les deux traditions convergent sur l’importance d’une habituation précoce à la prière et sur la recommandation du mariage précoce. Deuxièmement, en ce qui concerne les femmes et le féminisme, les résultats montrent que le Prophète accordait une attention particulière à l’éducation et à l’intégration sociale des femmes, et tant les Ahl al-Sunnah que les chiites s’accordent sur la légitimité de la participation des femmes à la vie des mosquées, remettant ainsi en cause le discours selon lequel l’islam confinerait les femmes exclusivement à la sphère domestique. D'autre part, les deux traditions considèrent la chirurgie esthétique et les interventions cosmétiques comme une violation de l'intégrité corporelle, les rejetant au motif qu'elles « altèrent la création de Dieu et le dessein naturel ». Troisièmement, dans le contexte de la révolution sexuelle, la normalisation des relations extraconjugales et des identités LGBT dans les sociétés laïques modernes est strictement interdite dans les deux traditions. Des actes tels que les rapports homosexuels sont classés parmi les péchés majeurs — les récits chiites affirment même que « la liwat est un péché plus grave que l’adultère » et qu’« Allah a détruit une nation à cause de la liwat » — et la « liberté » de changer de genre est rejetée au nom de la préservation de la fitrah. Quatrièmement, pour le mariage et le divorce, à l’encontre des tendances modernes au célibat et au divorce facile, les hadiths des deux traditions caractérisent le mariage comme la Sunna du Prophète et une forme de culte ; les récits chiites quantifient spécifiquement cette valeur, affirmant que « deux rak’ahs de prière accomplies par une personne mariée sont plus vertueuses que soixante-dix par une personne célibataire ». À l’inverse, le divorce est universellement décrit comme « l’acte licite le plus détesté » aux yeux d’Allah, al-Kāfī ajoutant que « la chose la plus détestée par Allah dans l’islam est un foyer détruit par le divorce ».

L'étude conclut que malgré les profondes différences théologiques et politiques entre les Ahl al-Sunnah et les chiites, il existe une remarquable « unité du discours stratégique » concernant l'institution familiale. Les deux sectes perçoivent les valeurs laïques/libérales modernes — en particulier celles qui déconstruisent le genre et la famille — comme une menace ontologique commune. Le paradigme du conflit sectaire cède donc par conséquent la place à un front uni défendant les valeurs familiales traditionnelles face à la crise de la famille moderne. Il est suggéré que les recherches futures appliquent cette méthodologie comparative à d’autres sectes islamiques (telles que les zaydites ou les ibadites) afin de tester l’étendue du consensus. Il est également proposé que des études sociologiques de terrain soient menées pour mesurer comment ces solutions normatives fondées sur les hadiths sont mises en pratique par les familles sunnites et chiites modernes dans la vie quotidienne. Cela comblerait ainsi le fossé entre l’analyse textuelle et la réalité sociologique.

Mots-clés: Sectes islamiques, Hadith, Famille, Ahl al-Sunnah, Chiites, Modernisme.

Resumen Estructurado:

La institución familiar ha sido la piedra angular de la estructura social a lo largo de la historia de la humanidad, desempeñando un papel central en la socialización de los individuos, la construcción de la identidad y la transmisión del orden social. Sin embargo, las profundas transformaciones desencadenadas por la modernidad y la posmodernidad —conformadas por la Revolución Industrial, las relaciones de producción capitalistas, la urbanización y el auge de las ideologías individualistas— han expuesto a la familia a una degeneración sin precedentes, con factores como el modernismo, el capitalismo, la individualización, la secularización, la libertad sexual y el feminismo que han dado lugar a un aumento de las tasas de divorcio, el retraso en el matrimonio, mayores tasas de soltería y la disolución de los roles tradicionales. Si bien estos fenómenos sociológicos se discuten ampliamente en la literatura, siguen siendo escasos los estudios que abordan cómo las fuentes islámicas fundamentales responden a estas crisis modernas desde una perspectiva sectaria comparativa. El objetivo principal de este estudio es, por tanto, revelar los enfoques del pensamiento islámico ante los problemas familiares modernos mediante el análisis comparativo de las narraciones de las sectas Ahl al-Sunnah y chií sobre la familia en sus principales fuentes de hadices. El estudio pretende además determinar si existe una divergencia o una alianza estratégica entre estas dos grandes escuelas de pensamiento en lo que respecta a la protección de la institución familiar frente a las amenazas ontológicas.

El estudio adoptó un método de investigación cualitativo, empleando específicamente la técnica del análisis comparativo. En el marco de esta técnica, se examinaron en primer lugar las narraciones relevantes de las fuentes primarias de hadices de Ahl al-Sunnah; posteriormente, se analizaron sus contrapartes en al-Kâfî —una de las fuentes de hadices más importantes y autorizadas de los chiitas— para facilitar la comparación y la interpretación. En consecuencia, los temas relacionados con la familia —incluidos el matrimonio, el divorcio, la crianza de los hijos, los derechos conyugales, la privacidad, el papel social de la mujer y la ética sexual— se clasificaron revisando las narraciones bajo estos epígrafes. El análisis comparativo se llevó a cabo basándose en los tres parámetros principales siguientes: 1. La cuestión fundamental abordada por los hadices (a qué problema humano o social apunta el texto del hadiz), 2. La solución y el consejo ofrecidos por los hadices (el principio, comportamiento o norma propuesta por el hadiz), y 3. Las diferencias interpretativas sectarias (diferencias o puntos en común en cuanto a significado, contexto y énfasis entre los hadices suníes y chiíes). Los hadices se han interpretado no solo en términos de su significado literal, sino también en términos de las implicaciones sociológicas que tienen para los individuos y la sociedad modernos.

El marco teórico se sitúa en la intersección de la sociología de la religión y los estudios de género. La transformación de la familia bajo la economía política capitalista, que reduce a la familia de una unidad de producción a una unidad nuclear orientada al consumo, se evalúa a través de la concepción de Joan Scott del género como significante primario de las relaciones de poder y del concepto de «orden de género» de Raewyn Connell. La «crisis de la fitrah» (disposición natural) percibida por las autoridades religiosas se contextualiza a través de la teoría de la performatividad de Judith Butler, que cuestiona la visión esencialista del género al argumentar que el género es un conjunto repetido de actos más que una esencia fija. Frente al discurso moderno que considera el género como una construcción social fluida, los textos islámicos posicionan el sexo biológico y los roles familiares como ontológicamente fijos. Además, se emplea el concepto de «agencia ética» de Saba Mahmood para interpretar la sumisión de las mujeres musulmanas a las normas religiosas no como una sujeción pasiva al patriarcado, sino como un esfuerzo consciente por construir un yo ético. Este marco explica por qué la individualización moderna ha erosionado los cimientos colectivistas de los lazos familiares tradicionales, desplazando las decisiones sobre el matrimonio y la familia al ámbito de la elección individual, y cómo la epistemología islámica construye una resistencia contra este hiperindividualismo.

El análisis arrojó hallazgos significativos en cuatro áreas principales. En primer lugar, en lo que respecta a la crianza de los hijos frente a la tenencia de mascotas, la tendencia moderna de dar prioridad a los animales sobre los hijos se compara críticamente, en la literatura hadiz de ambas sectas, con las prácticas preislámicas de la jahiliyyah (por ejemplo: «El pueblo de la jahiliyyah solía alimentar a sus perros y criarlos, pero mataban a sus hijos»). Mientras que las fuentes chiitas hacen hincapié específicamente en enseñar a los niños la wilayah (tutela) de Ali, y las fuentes sunitas se centran más ampliamente en la educación religiosa, ambas tradiciones coinciden en la importancia de la habituación temprana a la oración y la recomendación del matrimonio precoz. En segundo lugar, en cuanto a las mujeres y el feminismo, los resultados muestran que el Profeta prestó especial atención a la educación y la integración social de las mujeres, y tanto la Ahl al-Sunnah como los chiitas coinciden en la legitimidad de la participación de las mujeres en las mezquitas, desafiando así la narrativa de que el islam confina a las mujeres exclusivamente a la esfera doméstica. Por otra parte, ambas tradiciones consideran la cirugía estética y los procedimientos cosméticos como una violación de la integridad corporal, rechazándolos por considerar que «alteran la creación de Dios y el diseño natural». En tercer lugar, en el contexto de la revolución sexual, la normalización de las relaciones extramatrimoniales y las identidades LGBT en las sociedades seculares modernas está estrictamente prohibida en ambas tradiciones. Actos como las relaciones homosexuales se clasifican como pecados graves —las narraciones chiitas incluso afirman que «la liwat es un pecado mayor que el adulterio» y que «Alá destruyó una nación a causa de la liwat»— y la «libertad» de cambiar de género se rechaza en aras de preservar la fitrah. En cuarto lugar, en lo que respecta al matrimonio y al divorcio, en contra de las tendencias modernas del celibato y el divorcio fácil, los hadices de ambas tradiciones caracterizan el matrimonio como la Sunna del Profeta y una forma de adoración; las narraciones chiitas cuantifican específicamente este valor, afirmando que «dos rak'ahs de oración de una persona casada son más virtuosas que setenta de una persona soltera». Por el contrario, el divorcio se describe universalmente como «el acto lícito más detestado» a los ojos de Alá, y al-Kāfī añade que «lo más odiado por Alá en el islam es un hogar destruido por el divorcio».

El estudio concluye que, a pesar de las profundas diferencias teológicas y políticas entre Ahl al-Sunnah y los chiitas, existe una notable «unidad de discurso estratégico» en lo que respecta a la institución familiar. Ambas sectas perciben los valores seculares/liberales modernos —en particular aquellos que deconstruyen el género y la familia— como una amenaza ontológica común, y el paradigma del conflicto sectario da paso, en consecuencia, a un frente unificado que defiende los valores familiares tradicionales frente a la crisis de la familia moderna. Se sugiere que futuras investigaciones apliquen esta metodología comparativa a otras sectas islámicas (como la zaydi o la ibadi) para comprobar el alcance del consenso, y que se realicen estudios sociológicos de campo para medir cómo las familias suníes y chiitas modernas practican estas soluciones normativas basadas en los hadices en la vida cotidiana, tendiendo así un puente entre el análisis textual y la realidad sociológica.

Palabras clave: Sectas islámicas, hadices, familia, Ahl al-Sunnah, chiitas, modernismo.

结构化摘要:

在整个人历史中,家庭制度一直是社会结构的基石,在个体的社会化、身份构建以及社会秩序的传承中发挥着核心作用。然而,由工业革命、资本主义生产关系、城市化以及个人主义意识形态的兴起所塑造的现代性与后现代性所引发的深刻变革,使家庭面临前所未有的衰败,现代主义、资本主义、个体化、世俗化、性自由和女权主义等因素导致离婚率上升、婚龄推迟、单身率增加以及传统角色的瓦解。尽管这些社会学现象在文献中已被广泛讨论,但从教派比较视角出发,探讨伊斯兰基础经典如何应对这些现代危机的研究仍属罕见。因此,本研究的主要目标是通过比较分析逊尼派与什叶派主要圣训来源中关于家庭的传述,揭示伊斯兰思想应对现代家庭问题的思路。本研究进一步旨在确定,在保护家庭制度免受本体论威胁方面,这两大思想学派之间是存在分歧,还是形成了战略联盟。

本研究采用定性研究方法,具体运用比较分析技术。在此技术框架下,首先考察了逊尼派主要圣训来源中的相关传述;随后,分析了什叶派最重要且最具权威的圣训来源之一《卡菲》(al-Kâfî)中的对应内容,以利于比较与解读。据此,通过梳理相关传述,将涉及家庭的主题——包括婚姻、离婚、育儿、配偶权利、隐私、妇女的社会角色及性伦理——进行了分类。比较分析基于以下三个主要参数展开:1. 训所涉及的核心问题(圣训文本指向何种人类或社会问题);2. 训所提供的解决方案与建议(圣训提出的原则、行为准则或裁决),以及3. 教派间的诠释差异(逊尼派与什叶派圣训在含义、语境及侧重点上的异同)。对圣训的解读不仅着眼于其字面含义,同时也关注其对现代个体及社会所蕴含的社会学意义。

该理论框架立足于宗教社会学与性别研究的交叉点。资本主义政治经济体系下家庭的转型——将家庭从生产单位降格为以消费为导向的核心单位——过琼·斯科特(Joan Scott)将性视为权力关系主要能指的理论,以及雷温·康奈尔(Raewyn Connell)的别秩序概念进行了评估。针对宗教权威所感知到的菲特拉(fitrah,天性)危机,本文借助朱迪斯·巴特勒(Judith Butler)的表演性论进行阐释。该理论挑战了性别的本质主义观点,主张性别是一系列重复的行动,而非固定的本质。面对将性别视为流动的社会建构的现代话语,伊斯兰文本则将生物性别和家庭角色定位为本体论上固定的。此外,本文运用萨巴·马哈茂德(Saba Mahmood)的伦理能动性概念,将穆斯林女性对宗教规范的顺从解读为一种有意识地构建伦理自我的努力,而非对父权制的被动屈从。这一框架解释了为何现代个体化侵蚀了传统家庭纽带的集体主义基础,将婚姻与家庭决策推向了个人选择的领域,以及伊斯兰认识论如何构建起对这种过度个人主义的抵抗。

该分析在四个主要领域得出了重要发现。首先,关于养育子女与饲养宠物的问题,两大教派圣训文献中都将现代社会优先宠物而轻视子女的趋势,批判性地比作伊斯兰教前的蒙昧时代Jahiliyyah习俗(例如:蒙昧时代的人们曾喂养并饲养他们的狗,却杀害自己的孩子)。虽然什叶派文献特别强调教导儿童阿里(Ali)的维拉亚特监护权),而逊尼派文献则更广泛地关注信仰教育,但两大传统在强调早期养成礼拜习惯以及提倡早婚的重要性上达成了共识。其次,关于妇女与女权主义,研究结果表明先知特别关注妇女的教育与社会融合,逊尼派和什叶派都认同妇女参与清真寺活动的合法性,从而挑战了伊斯兰教将妇女局限于家庭领域的叙事。另一方面,两大传统均视整容手术及相关程序为对身体完整性的侵犯,并以篡改真主的造化与自然设计为由予以拒绝。第三,在性革命的背景下,现代世俗社会中婚外关系及LGBT身份的常态化,在两大传统文献中均被严格禁止。诸如同性性交之类的行为被归类为大罪——什叶派传述甚至指出男色(liwat)比通奸更重,并称真主曾因男色而灭一个民族”——而基于维护天性(fitrah的原则,改变性别的自由亦遭到拒绝。第四,关于婚姻与离婚,与现代独身主义和随意离婚的趋势相反,两大传统中的圣训都将婚姻视为先知的圣行(Sunnah)和一种崇拜形式;什叶派传述特别量化了这一价值,指出已婚者两拜的功课,胜过单身者七十拜。反之,离婚被普遍描述为在真主眼中最不受喜爱的合法行为,《卡菲》更充道:伊斯兰教中真主最憎恶之事,莫过于因离婚而破裂的家庭。

该研究得出结论:尽管逊尼派与什叶派在神学和政治上存在深刻分歧,但在家庭制度问题上却存在着显著的战略话语统一性。两大教派都将现代世俗/自由主义价值观——尤其是那些解构性别与家庭观念的价值观——视为共同的本体论威胁,因此,面对现代家庭危机,教派冲突的范式让位于捍卫传统家庭价值观的统一战线。建议未来研究将此比较方法论应用于其他伊斯兰教派(如扎伊迪派或伊巴迪派),以检验共识的范围;同时开展社会学田野调查,衡量现代逊尼派和什叶派家庭在日常生活中如何践行这些基于圣训的规范性解决方案,从而弥合文本分析与社会现实之间的鸿沟。

关键词:伊斯兰教派,圣训,家庭,逊尼派,什叶派,现代主义。

Структурированное Резюме:

На протяжении всей истории человечества институт семьи являлся краеугольным камнем социальной структуры, играя центральную роль в социализации личности, формировании идентичности и передаче социального порядка. Однако глубокие преобразования, вызванные модернизмом и постмодернизмом — сформированными промышленной революцией, капиталистическими отношениями производства, урбанизацией и подъемом индивидуалистических идеологий — подвергли семью беспрецедентной деградации, причём такие факторы, как модернизм, капитализм, индивидуализация, секуляризация, сексуальная свобода и феминизм, привели к росту числа разводов, отсрочке вступления в брак, увеличению числа одиноких людей и распаду традиционных ролей. Хотя эти социологические явления широко обсуждаются в литературе, исследований, посвящённых тому, как основные исламские источники реагируют на эти современные кризисы с сравнительной сектантской точки зрения, по-прежнему мало. Таким образом, основная цель данного исследования заключается в раскрытии подходов исламской мысли к современным семейным проблемам путём сравнительного анализа повествований сект Ахль ас- Сунна и шиитов о семье в их основных хадисовых источниках. Кроме того, исследование направлено на определение того, существует ли расхождение или стратегический альянс между этими двумя основными школами мысли в отношении защиты института семьи от онтологических угроз.

В исследовании использовался качественный метод исследования, в частности, техника сравнительного анализа. В рамках этой техники сначала были изучены соответствующие предания из основных хадисовых источников Ахл ас-Сунна; затем были проанализированы их аналоги в аль-Кафи — одном из важнейших и наиболее авторитетных хадисовых источников шиитов — для облегчения сравнения и интерпретации. Соответственно, темы, связанные с семьей — включая брак, развод, воспитание детей, права супругов, частную жизнь, социальную роль женщин и сексуальную этику — были классифицированы путем рассмотрения повествований под этими рубриками. Сравнительный анализ проводился на основе следующих трех основных параметров: 1. Фундаментальный вопрос, затрагиваемый хадисами (на какую человеческую или социальную проблему указывает текст хадиса), 2. Решение и совет, предлагаемые хадисами (принцип, поведение или правило, предлагаемое хадисом), и 3. Сектантские различия в интерпретации (различия или общие черты в значении, контексте и акцентах между суннитскими и шиитскими хадисами). Хадисы были интерпретированы не только с точки зрения их буквального значения, но и с точки зрения социологических последствий, которые они имеют для современных людей и общества.

Теоретическая основа находится на стыке социологии религии и гендерных исследований. Трансформация семьи в условиях капиталистической политической экономики, которая сводит семью с единицы производства к ориентированной на потребление ячейке общества, оценивается через концепцию Джоан Скотт о гендере как основном знаке властных отношений и концепцию Рэвин Коннелл о «гендерном порядке». «Кризис фитры» (естественной предрасположенности), воспринимаемый религиозными авторитетами, контекстуализируется через теорию перформативности Джудит Батлер, которая бросает вызов эссенциалистскому взгляду на гендер, утверждая, что гендер представляет собой повторяющийся набор действий, а не фиксированную сущность. В противовес современному дискурсу, рассматривающему гендер как изменчивую социальную конструкцию, исламские тексты позиционируют биологический пол и семейные роли как онтологически фиксированные. Кроме того, концепция «этического агентства» Сабы Махмуд используется для интерпретации подчинения мусульманских женщин религиозным нормам не как пассивного подчинения патриархату, а как сознательного усилия по конструированию этического «я». Эта концептуальная основа объясняет, почему современная индивидуализация подрывает коллективистские основы традиционных семейных связей, перенося решения о браке и семье в сферу индивидуального выбора, и как исламская эпистемология формирует сопротивление этому гипериндивидуализму.

Анализ дал значимые результаты в четырех основных областях. Во-первых, что касается воспитания детей по сравнению с содержанием домашних животных, современная тенденция отдавать приоритет домашним животным перед детьми в хадисовой литературе обеих сект критически сравнивается с доисламскими практиками Джахилийи (например, «Люди Джахилийи кормили своих собак и выращивали их, но убивали своих детей»). В то время как шиитские источники особо подчеркивают необходимость обучения детей велаяту (опекунству) Али, а суннитские источники уделяют больше внимания религиозному образованию в целом, обе традиции сходятся во мнении о важности раннего приучения к молитве и рекомендации раннего брака. Во-вторых, что касается женщин и феминизма, результаты показывают, что Пророк уделял особое внимание образованию и социальной интеграции женщин, и как ахль ас-сунна, так и шииты согласны с правомерностью посещения женщинами мечетей, тем самым опровергая утверждение о том, что ислам ограничивает женщин исключительно домашней сферой. С другой стороны, обе традиции рассматривают косметическую хирургию и процедуры как нарушение телесной неприкосновенности, отвергая их на том основании, что они «изменяют Божье творение и естественный замысел». В-третьих, в контексте сексуальной революции нормализация внебрачных отношений и ЛГ БТ-идентичностей в современных светских обществах строго запрещена в обеих литературах. Такие действия, как гомосексуальные половые сношения, классифицируются как тяжкие грехи — шиитские предания даже утверждают, что «ливата — это грех, более тяжкий, чем прелюбодеяние», — и что «Аллах уничтожил народ из-за ливата», — а «свобода» менять свой пол отвергается на основании сохранения фитры. В-четвёртых, Что касается брака и развода, в противовес современным тенденциям к безбрачию и легкому разводу, хадисы в обеих традициях характеризуют брак как Сунну Пророка и форму поклонения; шиитские предания конкретно количественно оценивают эту ценность, утверждая, что «два раката молитвы у женатого человека более добродетельны, чем семьдесят у холостого». И наоборот, развод повсеместно описывается как «самое нежелательное из допустимых действий» в глазах Аллаха, причем аль-Кафи добавляет, что «самое ненавистное для Аллаха в исламе — это дом, разрушённый разводом».

Исследование приходит к выводу, что, несмотря на глубокие теологические и политические различия между ахль ас-сунна и шиитами, существует замечательное «единство стратегического дискурса» в отношении института семьи. Обе секты воспринимают современные секулярные/либеральные ценности — особенно те, которые деконструируют гендер и семью — как общую онтологическую угрозу. и, следовательно, парадигма межконфессионального конфликта уступает место единому фронту, защищающему традиционные семейные ценности перед лицом современного семейного кризиса. Предлагается, чтобы в будущих исследованиях эта сравнительная методология была применена к другим исламским сектам (таким как зайдиты или ибадиты) для проверки масштабов консенсуса, а также чтобы были проведены социологические полевые исследования для оценки того, как эти основанные на хадисах нормативные решения применяются современными суннитскими и шиитскими семьями в повседневной жизни, что позволит преодолеть разрыв между текстовым анализом и социологической реальностью.

 

Ключевые слова: исламские секты, хадисы, семья, Ахль ас-Сунна, шииты, модернизм.

संरचित सारांश:

पारिवारिक संस्था मानव इतिहास में सामाजिक संरचना की आधारशिला रही है, जो व्यक्तियों के सामाजिकीकरण, पहचान निर्माण, और सामाजिक व्यवस्था के संचार में एक केंद्रीय भूमिका निभाती है।

हालाँकि, आधुनिकता और उत्तर-आधुनिकता द्वारा उत्प्रेरित गहरे परिवर्तनों नेजो औद्योगिक क्रांति, पूंजीवादी उत्पादन संबंधों, शहरीकरण और व्यक्तिवादी विचारधाराओं के उदय से आकारित हैंपरिवार को अभूतपूर्व क्षय के सामने ला खड़ा किया है, जिसमें आधुनिकतावाद, पूंजीवाद, व्यक्तिगतकरण, धर्मनिरपेक्षता, यौन स्वतंत्रता और नारीवाद जैसे कारक तलाक की दरों में वृद्धि, विवाह में देरी, अकेलेपन की उच्च दरों और पारंपरिक भूमिकाओं के विघटन का कारण बन रहे हैं। हालांकि इन समाजशास्त्रीय घटनाओं पर साहित्य में व्यापक रूप से चर्चा की गई है, फिर भी ऐसे अध्ययन दुर्लभ हैं जो तुलनात्मक संप्रदायिक दृष्टिकोण से यह बताएं कि इस्लाम के मौलिक स्रोत इन आधुनिक संकटों का कैसे जवाब देते हैं। इस अध्ययन का प्राथमिक उद्देश्य अहल--सुन्नत और शिया संप्रदायों के मुख्य हदीस स्रोतों में परिवार पर उनकी रिवायतों का तुलनात्मक विश्लेषण करके आधुनिक पारिवारिक समस्याओं के प्रति इस्लामी विचारधाराओं के दृष्टिकोणों को प्रकट करना है। अध्ययन का आगे यह निर्धारित करना भी उद्देश्य है कि अस्तित्वगत खतरों से पारिवारिक संस्था की

इस अध्ययन में गुणात्मक अनुसंधान पद्धति को अपनाया गया, विशेष रूप से तुलनात्मक विश्लेषण तकनीक का उपयोग किया गया। इस तकनीक के ढांचे के भीतर, सबसे पहले अहल--सुन्नत के प्राथमिक हदीस स्रोतों से प्रासंगिक रिवायतों की जांच की गई; इसके बाद, तुलना और व्याख्या को सुविधाजनक बनाने के लिए, शिया के सबसे महत्वपूर्ण और आधिकारिक हदीस स्रोतों में से एक - अल-काफी - में उनके समकक्षों का विश्लेषण किया गया। तदनुसार, परिवार से संबंधित विषयोंजिनमें विवाह, तलाक, संतान पालन-पोषण, पति-पत्नी के अधिकार, निजता, महिलाओं की सामाजिक भूमिका और यौन नैतिकता शामिल हैंको इन शीर्षकों के अंतर्गत कथनों की समीक्षा करके वर्गीकृत किया गया। तुलनात्मक विश्लेषण निम्नलिखित तीन मुख्य मापदंडों के आधार पर किया गया: 1. हदीसों द्वारा संबोधित मौलिक मुद्दा (हदीस का पाठ किस मानवीय या सामाजिक समस्या की ओर इशारा करता है), 2. हदीसों द्वारा दिए गए समाधान और सलाह (हदीस द्वारा प्रस्तावित सिद्धांत, व्यवहार या निर्णय), और 3. संप्रदायिक व्याख्यात्मक मतभेद (सुन्नी

यह सैद्धांतिक ढांचा धर्मशास्त्र और लिंग अध्ययन के संगम पर स्थित है। पूंजीवादी राजनीतिक अर्थव्यवस्था के तहत परिवार के रूपांतरण, जो परिवार को उत्पादन की इकाई से उपभोग-उन्मुख परमाणु इकाई में बदल देता है, का मूल्यांकन जोन स्कॉट की शक्ति संबंधों के प्राथमिक संकेतक के रूप में लिंग की अवधारणा और रेविन कॉनल की "लिंग व्यवस्था" की अवधारणा के माध्यम से किया जाता है। धार्मिक प्राधिकरणों द्वारा महसूस किया गया "फित्रा के संकट" (प्राकृतिक प्रवृत्ति) को जूडिथ बटलर के प्रदर्शनवाद के सिद्धांत के माध्यम से संदर्भित किया गया है, जो इस तर्क के द्वारा लिंग के सारवादी दृष्टिकोण को चुनौती देता है कि लिंग एक स्थिर सार के बजाय कार्यों का एक दोहराया गया सेट है। उस आधुनिक विमर्श के विपरीत जो लिंग को एक तरल सामाजिक निर्माण के रूप में देखता है, इस्लामी ग्रंथ जैविक लिंग और पारिवारिक भूमिकाओं को अस्तित्वगत रूप से स्थिर के रूप में स्थापित करते हैं। इसके अलावा, साबा महमूद की "नैतिक एजेंसी" की अवधारणा का उपयोग मुस्लिम महिलाओं के धार्मिक मानदंडों के प्रति समर्पण को पितृसत्ता के प्रति निष्क्रिय अधीनता के रूप में नहीं, बल्कि एक नैतिक स्व को बनाने के लिए एक सचेत प्रयास के रूप में व्याख्या करने के लिए किया जाता है। यह ढांचा बताता है कि आधुनिक व्यक्तिवाद ने पारंपरिक पारिवारिक बंधनों के सामूहिक आधार को क्यों क्षीण कर दिया है, जिससे विवाह और पारिवारिक निर्णय व्यक्तिगत पसंद के दायरे में गए हैं, और इस्लामी ज्ञानमीमांसा इस अति-व्यक्तिवाद के खिलाफ कैसे एक प्रतिरोध का निर्माण करती है।

इस विश्लेषण से चार मुख्य क्षेत्रों में महत्वपूर्ण निष्कर्ष सामने आए। सबसे पहले, बच्चों के पालन-पोषण बनाम पालतू जानवरों के स्वामित्व के संबंध में, बच्चों की तुलना में पालतू जानवरों को प्राथमिकता देने की आधुनिक प्रवृत्ति की दोनों संप्रदायों के हदीस साहित्य में पूर्व-इस्लामी जाहिलिय्याह प्रथाओं से गंभीरता से तुलना की गई है (जैसे, "जाहिलिय्याह के लोग अपने कुत्तों को खिलाते और पालते थे, लेकिन वे अपने बच्चों को मार देते थे") जहाँ शिया स्रोत विशेष रूप से बच्चों को अली की विलायत (अभिभावकत्व) सिखाने पर जोर देते हैं, और सुन्नी स्रोत व्यापक रूप से आस्था शिक्षा पर ध्यान केंद्रित करते हैं, वहीं दोनों परंपराएँ प्रार्थना के प्रति प्रारंभिक अभ्यस्तता और कम उम्र में विवाह की सिफारिश के महत्व पर सहमत हैं। दूसरा, महिलाओं और नारीवाद पर, निष्कर्ष बताते हैं कि पैगंबर ने महिलाओं की शिक्षा और सामाजिक एकीकरण पर विशेष ध्यान दिया, और अहल अल-सुन्नत और शिया दोनों ही मस्जिदों में महिलाओं की भागीदारी की वैधता पर सहमत हैं, इस प्रकार इस कथा को चुनौती देते हुए कि इस्लाम महिलाओं को केवल घरेलू क्षेत्र तक सीमित करता है। दूसरी ओर, दोनों परंपराएं कॉस्मेटिक सर्जरी और प्रक्रियाओं को शारीरिक अखंडता का उल्लंघन मानती हैं, और उन्हें इस आधार पर अस्वीकार करती हैं कि वे "ईश्वर की रचना और प्राकृतिक डिजाइन को बदलती हैं" तीसरा, यौन क्रांति के संदर्भ में, आधुनिक धर्मनिरपेक्ष समाजों में विवाह-विच्छेद संबंधों और LGBT पहचानों के सामान्यीकरण को दोनों ही साहित्यों में सख्ती से वर्जित किया गया है। समलैंगिक संभोग जैसे कृत्यों को प्रमुख पापों के रूप में वर्गीकृत किया गया हैशिया कथनों में तो यह भी कहा गया है कि "लिवता व्यभिचार से भी बड़ा पाप है" और "अल्लाह ने लिवात के कारण एक राष्ट्र को नष्ट कर दिया"और अपनी लिंग-प्रकृति (फित्रा) को बदलने की "स्वतंत्रता" को फित्रा के संरक्षण के आधार पर खारिज कर दिया गया है। चौथा, विवाह और तलाक के संबंध में, ब्रह्मचर्य और आसान तलाक के आधुनिक रुझानों के विपरीत, दोनों परंपराओं की हदीसों में विवाह को पैगंबर की सुन्नत और पूजा का एक रूप बताया गया है; शिया कथनों में विशेष रूप से इस मूल्य को मात्रात्मक रूप से बताया गया है, जिसमें कहा गया है कि "एक विवाहित व्यक्ति की दो रकात नमाज़ एक अकेले व्यक्ति की सत्तर रकात नमाज़ से अधिक पुण्यदायक होती है।" इसके विपरीत, तलाक को सर्वव्यापी रूप से अल्लाह की दृष्टि में "सबसे अप्रिय अनुमत कार्य" के रूप में वर्णित किया गया है, जिसमें अल-काफी यह जोड़ता है कि "इस्लाम में अल्लाह के लिए सबसे घृणित चीज़ तलाक से नष्ट हुआ घर है।"

अध्ययन का निष्कर्ष है कि अहल--सुन्नत और शिया के बीच गहरे धर्मशास्त्रीय और राजनीतिक मतभेदों के बावजूद, पारिवारिक संस्थान के संबंध में एक उल्लेखनीय "रणनीतिक विमर्शात्मक एकता" मौजूद है। दोनों संप्रदाय आधुनिक धर्मनिरपेक्ष/उदारवादी मूल्योंविशेष रूप से उन मूल्यों को जो लिंग और परिवार को तोड़ते हैंको एक सामान्य अस्तित्वगत खतरे के रूप में देखते हैं, और परिणामस्वरूप संप्रदायिक संघर्ष का प्रतिमान आधुनिक पारिवारिक संकट के सामने पारंपरिक पारिवारिक मूल्यों की रक्षा करने वाले एक एकीकृत मोर्चे के लिए रास्ता बनाता है। यह सुझाव दिया जाता है कि भविष्य के शोध में इस तुलनात्मक पद्धति को अन्य इस्लामी संप्रदायों (जैसे ज़ैदी या इबादी) पर भी लागू किया जाए ताकि सहमति के दायरे का परीक्षण किया जा सके और यह मापने के लिए समाजशास्त्रीय क्षेत्र अध्ययन किए जाएं कि आधुनिक सुन्नी और शिया परिवार इन हदीस-आधारित मानदंडों को दैनिक जीवन में कैसे अपनाते हैं, इस प्रकार पाठ्य विश्लेषण और समाजशास्त्रीय वास्तविकता के बीच की खाई को पाटा जा सके।

कीवर्ड: इस्लामी संप्रदाय, हदीस, परिवार, अहल-ए-सुन्नत, शिया, आधुनिकतावाद।

Article Statistics

Number of reads 99
Number of downloads 21

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.