Bu çalışmanın amacı, 16. yüzyıl Safevî döneminde üretilmiş minyatürlü Kısas-ı Enbiyâ nüshalarındaki Cebrail figürlerini; resim-metin ilişkisi, tasarım özellikleri ve kompozisyondaki yeri ile önemi açısından, dönemin estetik ve üretim anlayışı çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelemektir. Minyatür sanatı, el yazması eserlerde anlatıyı görsel olarak destekleyen ve zenginleştiren önemli bir unsurdur. Tarih boyunca farklı toplumlarda siyaset, bilim, tıp, edebiyat, tarih ve din gibi birçok alanda el yazması eserler üretilmiştir. Bu eserler arasında, evrenin yaratılışından başlayarak Hz. Âdem, Hz. İbrâhim, Hz. Îsâ ve Hz. Muhammed gibi peygamberlerin hayat hikâyeleri, mucizeleri ve öğüt verici olaylarını içeren Kısas-ı Enbiyâ türü önemli bir yere sahiptir. Bu türün en bilinen örneklerinden biri, 11. yüzyılda Nişabur’da Nîsâbûrî (Sa’lebî) (ö. 1035) tarafından yazılmış olan Kısas-ı Enbiyâ adlı eserdir. Bu eserin minyatürlü yaklaşık on dokuz nüshası günümüze ulaşmış olup, dünyanın farklı müze ve koleksiyonlarında muhafaza edilmektedir. Bu el yazmalarında yer alan vahiy meleği ve baş melek olan Cebrail’in tasvirleri, minyatür sanatı açısından özel bir öneme sahiptir. Tasavvufî edebiyatta melekler, nurdan yaratılmış, gözle görülmeyen ve Allah’ın emirlerine tam itaat eden ruhani varlıklar olarak tanımlanır. Minyatür sanatı aracılığıyla bu soyut kavramsal tanım, somut bir görsel temsile dönüştürülmüştür. Bu bağlamda çalışma, özellikle “Hz. İbrâhim’in Ateşe Atılması ve Cebrail Tarafından Kurtarılması” konulu sahnelerde yer alan Cebrail figürlerine odaklanmaktadır. Semavî dinlerin ortak peygamberlerinden biri olan Hz. İbrâhim, diğer peygamberler arasında merkezi bir konuma sahiptir. Hz. İbrâhim’in en önemli mucizelerinden biri, putları kırdığı gerekçesiyle kral Nemrut tarafından büyük bir ateşe atılması ve bu sırada Allah’ın emriyle başmelek Cebrail’in ateşi cennet bahçesine dönüştürerek onu kurtarmasıdır.Araştırmanın örneklemini, Safevî döneminde Kazvin ve Şiraz şehirlerinde üretilmiş ve günümüzde New York Halk Kütüphanesi (1577 tarihli Spencer Persian 1), Berlin Devlet Kütüphanesi (1577 tarihli Diez Fol A.3) ve Paris’teki Fransa Ulusal Kütüphanesi (1595 tarihli Persan 1313) koleksiyonlarında bulunan üç farklı Kısas-ı Enbiyâ nüshası oluşturmaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiş; önce alan yazın taraması yapılarak kuramsal çerçeve oluşturulmuş, ardından seçilen orijinal minyatürler betimsel analiz yoluyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, New York ve Berlin nüshalarının detaylı işçilik ve yoğun altın kullanımıyla özenli bir tasarım anlayışını yansıttığını; Paris nüshasının ise daha sade bir işçilikle üretildiğini göstermiştir. Tüm nüshalarda Cebrail figürlerinin dönemin modasına uygun şekilde giydirilmiş, beyaz tenli, estetik güzelliğe sahip insan suretinde ve çok renkli, büyük kanatlara sahip kutsal varlıklar olarak tasvir edildiği belirlenmiştir. Bu görsel özellikler, dönemin hem sanatsal hem de manevî değerlerini yansıtan önemli göstergeler olarak değerlendirilmiştir.

The aim of this study is to conduct a comparative analysis of the depictions of the Archangel Gabriel in 16th-century Safavid illustrated Qisas al-Anbiya manuscripts, focusing on image-text relationships, design characteristics, and Gabriel’s compositional role and symbolic significance within the aesthetic and production context of the period. Miniature painting, a vital element of manuscript art, served to visually support and enrich the narrative in handwritten texts. Across various civilizations, manuscripts were produced on themes such as politics, science, medicine, literature, history, and religion. Among these, the Qisas al-Anbiya (Stories of the Prophets) genre—which conveys the lives, miracles, and instructive events of prophets from the creation of the universe through the stories of Adam, Abraham, Jesus, and Muhammad—holds particular significance. One of the most renowned works in this genre is the Qisas al-Anbiya by Nisaburi (al-Thaʿlabī) (d. 1035), written in 11th-century Nishapur. Approximately nineteen illustrated copies of this work have survived and are preserved in various museum and library collections worldwide. Within these manuscripts, the depiction of Gabriel—the archangel and messenger of divine revelation—is of particular interest from an art historical perspective. In Sufi literature, angels are described as spiritual beings made of light, invisible to human eyes, and completely obedient to God's commands. Through miniature painting, this verbal and theological description is rendered into visual form. This study specifically examines Gabriel figures in illustrations of the scene “Abraham Being Cast into the Fire and Rescued by Gabriel”, a miracle narrative in which the Prophet Abraham is punished by King Nimrod for breaking idols and thrown into a massive fire. According to Islamic tradition, the miracle occurs when, by God’s command, Gabriel transforms the fire into a garden of paradise, saving the prophet from harm. The research sample comprises three Safavid-era illustrated manuscripts of Qisas al-Anbiya, produced in Qazvin and Shiraz and currently held in the following collections: Spencer Persian 1 (1577) at the New York Public Library, Diez Fol A.3 (1577) at Staatsbibliothek zu Berlin, and Persan 1313 (1595) at the Bibliothèque Nationale de France. Utilizing a qualitative research approach, the study first established a theoretical framework through literature review and then conducted a descriptive visual analysis of the original miniatures. Findings show that the New York and Berlin manuscripts demonstrate meticulous craftsmanship and extensive use of gold, reflecting a refined design aesthetic, while the Paris manuscript is characterized by simpler workmanship. Across all versions, Gabriel is portrayed as a sacred figure with large, vividly colored wings, fair skin, and dressed in garments aligned with the fashion of the time, representing the artistic and spiritual ideals of the 16th-century Safavid world.