Milletler arasındaki dil, kültür ve yaşam tarzı çeşitliliğine rağmen, temel insani değerler, duygular ve ortak tecrübeler evrensel bir nitelik taşımaktadır. Bu evrensellik, farklı dillerde ifade edilen atasözlerinde ortak tema ve duyguların yer almasıyla görünür hale gelmektedir. Atasözleri, oluşum süreçlerinde kaynaklandıkları kültürel ve manevi yapılardan etkilenir. Özellikle ayetler ve hadislerden esinlenerek meydana gelen atasözleri, Arap toplumunda manevi değerlerin bir yansıması olarak görülmektedir. Bu çalışmada, ayet ve hadis temelli Arap atasözlerinin Türkçe atasözleriyle karşılaştırılmasını hedefleyen bir inceleme gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı; ortak bir inancı paylaşan Türk ve Arap kültürlerinin benzer atasözü örnekleri oluşturup oluşturmadığını sorgulamak ve bu ifadelerin Türkçe aktarım süreçlerini incelemektir. Araştırma kapsamında ayet ve hadislerden hareketle şekillenmiş bazı Arap atasözleri seçilmiş, bu atasözlerinin Türkçe karşılıkları ve anlamları ışığında değerlendirmeler yapılmıştır. Bu süreçte özellikle Türk atasözü dağarcığından yararlanmanın önemine vurgu yapılmıştır. Ayrıca, Arapça atasözlerinin Türkçe karşılıklarının belirlenmesinde dilbilim ve sözlükbilim perspektifinden yaklaşımlar geliştirilmiş, bu bağlamda karşılaştırmalı çalışmalar için öneriler sunulmuştur. Sonuç bölümünde, Arapça atasözlerinin Türkçeye aktarımı sırasında yaşanan zorluklar ve bu zorlukların aşılması için geliştirilebilecek yöntemler ele alınmıştır. Öneriler arasında, Türkçe ve Arapça atasözlerini hem anlamsal hem de kültürel açıdan eşleştiren çift yönlü bir modelin geliştirilmesi ve modern teknolojiden faydalanarak iki dili kapsayan interaktif bir atasözü veri tabanının oluşturulması bulunmaktadır. Çalışmanın temel kaynağı olarak Sînî ve arkadaşlarının Mu’cemu’l-Emsâli’l-Arabiyye adlı eseri ile diğer ilgili kaynaklar kullanılmıştır. Araştırma sürecinde, Türkçe ve Arapça atasözleri arasındaki karşılıkların genelde açıklama ve çeviri biçiminde olduğu, doğrudan Türk atasözleri ile eşleştirme örneklerinin ise sınırlı sayıda kaldığı saptanmıştır. Bu bağlamda, gelecekteki araştırmalarda Arap atasözü literatürüne yönelik daha kapsamlı yaklaşımlar geliştirilmesi gerektiği özellikle vurgulanmıştır. Çalışma aynı zamanda iki toplum arasındaki kültürel bağların ortak değerler üzerinden incelenmesine yönelik katkılar sunmayı amaçlamaktadır.

Despite the diversity in language, culture, and lifestyles among nations, fundamental human values, emotions, and shared experiences have a universal character. This universality becomes evident through proverbs, which, although expressed in different languages, often reflect common themes and emotions. Proverbs are influenced by the cultural and spiritual structures of the societies in which they originate. In Arab societies, for instance, proverbs inspired by Quranic verses and Hadiths are seen as reflections of spiritual values. This study explores and compares Arabic proverbs rooted in verses and Hadiths with their Turkish counterparts. The primary aim is to investigate whether the shared faith between Turkish and Arab cultures has led to the creation of similar proverbs and to analyze how these expressions have been adapted into Turkish. In the research process, a selection of Arabic proverbs shaped by Quranic and Hadith influences were examined alongside their Turkish equivalents and meanings. Emphasis was placed on utilizing the rich repository of Turkish proverbs for comparative analysis. Linguistic and lexicographic approaches were employed to identify corresponding meanings and expressions, providing recommendations for further comparative studies. The study also highlights the challenges encountered in translating Arabic proverbs into Turkish and proposes methods to overcome them. Suggestions include developing a dual-directional model that aligns proverbs both semantically and culturally while incorporating modern technologies to create an interactive database encompassing both languages. Key references for the study included Sîni and colleagues' work, "Mu’cemu’l-Emsâli’l-Arabiyye", along with other relevant sources. Findings revealed that most connections between Turkish and Arabic proverbs rely on explanatory translations rather than direct equivalences, with only limited matches found. This underscores the need for future research to adopt more comprehensive approaches to the Arabic proverb corpus. The study ultimately aims to enhance understanding of the cultural ties between the two societies through their shared values, offering insights into how these connections are expressed linguistically.