Abstract

Türk gramer geleneğinde "bildirme eki" başlığı altında ele alınan -DUr eki, geleneksel betimlemelerin sınırlarını aşan zengin bir anlam-işlev yelpazesine sahiptir. Bu çalışma, ekin tek-işlevli bir bildirme göstergesi olarak değil, prototipik bir merkezden çevreye doğru yayılan çok-işlevli (polyfunctional) bir biçimbirim olarak değerlendirilmesinin daha yerinde olduğunu ileri sürmekte ve bu görüşü korpus tabanlı bir çözümleme ile sınamaktadır. Çalışmanın korpusunu, Eski Anadolu Türkçesinin XIV. yüzyıl başına ait kanonik metinlerinden biri olan Gülşehrî'nin Mantıku't-Tayr'ı oluşturur; veri tabanı olarak Yavuz'un (2007) eleştirel basımı kullanılmıştır. Metindeki 4.438 numaralı dize çiftinin tamamı taranmış, ettirgen fiil + geniş zaman ile tasvir fiili gibi yapıların yol açtığı yanlış pozitifler iki katmanlı bir süzgeçten geçirilerek ayıklanmış ve sonuçta 548 farklı beyitte 800 kelime-örneği elde edilmiştir. Örnekler, Bybee ve Fleischman'ın (1995) anlam-işlev kümeleri modeli ile Korkmaz (2009), Banguoğlu (2007), Baydar (2012), Savran (2008) ve özellikle Hirik (2014) ile Üzüm'ün (2019) önerdiği kipsellik-kanıtsallık çerçevesi temel alınarak sekiz işlev kategorisine ayrılmıştır. Bulgular, kesinlik/pekiştirme işlevinin %67,5 oranıyla prototipik merkezi oluşturduğunu (χ²=2.241,24; df=7; p<,001), çevredeki yedi kategorinin azalan oranlarda dağıldığını ve genel dağılımın Zipfian bir örüntü gösterdiğini ortaya koymuştur (log-log: r=-,941; p<,001; r²=,885). Bu sonuç, Bybee ve Fleischman'ın öngördüğü ışınsal merkez-çevre yapısını ampirik olarak doğrulamaktadır.

Abstract

The -DUr suffix, traditionally categorized as a copular marker in Turkish grammar, displays a rich semantic-functional range that goes beyond the limits of conventional descriptions. This study argues that the suffix is more accurately analyzed not as a single-function copular marker, but as a polyfunctional morpheme radiating from a prototypical core toward peripheral functions. It tests this claim through a corpus-based analysis. The corpus is Gülşehrî's Mantıku't-Tayr, a canonical text of early-fourteenth-century Old Anatolian Turkish; Yavuz's (2007) critical edition was used as the textual base. All 4,438 couplets were scanned. False positives produced by causative verb + present-tense and descriptive verb (-A durur) constructions were filtered through a two-layer sieve, yielding a final corpus of 800 token instances across 548 distinct couplets. The tokens were classified into eight functional categories by drawing on Bybee and Fleischman's (1995) semantic-functional cluster model and the modality-evidentiality framework articulated by Korkmaz (2009), Banguoğlu (2007), Baydar (2012), Savran (2008), and especially Hirik (2014) and Üzüm (2019). The findings show that the certainty/emphasis function occupies the prototypical core at 67.5% (χ²=2,241.24; df=7; p<.001), while the peripheral categories appear in decreasing proportions and the overall pattern approximates a Zipfian distribution (log-log r=-.941; p<.001; r²=.885). This result empirically confirms the radial core-periphery structure predicted by Bybee and Fleischman.

Structured Abstract:

Throughout the centuries-long adventure of the Turkish grammatical tradition, few morphemes have been subject to as much terminological confusion as the suffix -DUr. This morpheme, referred to as a "copulative suffix" (Banguoğlu, 2007; Ergin, 1998; Korkmaz, 2003), is characterised in other sources as the "third-person singular present indicative conjugation of the auxiliary verb" (Gencan, 2001), an "intensification and possibility suffix" (Özözen Kahraman, 2010), an "emphatic particle" (Baydar, 2012), a "modality marker" (Hirik, 2014), or an "evidential marker" (Üzüm, 2019). This plurality of designations is not coincidental: the same monosyllabic morpheme conveys "certainty" when added to an adjective, produces "evidential-epistemic inference" when attached to the suffix "-mış", generates "aphoristic generalisation" when added to an infinitive suffix, and forms "interrogative modality" when combined with a question particle. This pattern evokes the phenomenon termed "polyfunctionality" in contemporary functional-typological linguistics.

This article, drawing upon the model of meaning-function clusters proposed by Bybee and Fleischman (1995), argues that it is more appropriate to consider the suffix -DUr not as a monofunctional copular marker but as a polyfunctional morpheme radiating from a prototypical core to the periphery and tests this hypothesis through a corpus-based analysis. The study proceeds within the framework of three research questions: (1) Is the quantitative-qualitative distribution of the suffix '-DUr' in the Mantıku't-Tayr consistent with the polyfunctional morpheme model? Does the suffix exhibit a single prototypical core surrounded by lower-frequency peripheral functions as expected? (2) Is this pattern statistically significant; to what extent does it deviate from a random distribution? (3) Do the frequency and functional distribution of the suffix differ across the subgeneric units (prologue, stories, sermons, and epilogue) of the mathnawi?

Method

The corpus of the study consists of Gülşehrî's Mantıku't-Tayr (1317), one of the canonical texts of Old Anatolian Turkish from the early 14th century; Yavuz's (2007) critical edition is used as the database. The corpus comprises 276 pages, 4,438 numbered couplets, and approximately 70,000 words. Scanning was carried out using a three-stage script written in the Python programming language: first, the text was extracted page by page, and couplet numbers were automatically parsed; then, each line was tokenised and checked for whether word endings matched the suffixes -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur, and -türür; in the final stage, independent words "durur/turur" (those appearing as auxiliary verbs) were eliminated, and only forms attached to the end of a word were recorded.

Management of false positives was conducted using a two-tiered filter. The first group comprises conjugations formed with a causative verb stem + present tense '-Ur', which superficially appear to bear the suffix '-DUr' (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). The second group consists of descriptive verbs formed as -A/-I/-U + durur, indicating continuity (kesedurur, girüdurur). After filtering, the final list contained 800 word tokens and 548 distinct couplets. Two borderline cases (Sanadur, couplet 977; Añadur, couplet 4376) were placed in a "dubious" subcategory and excluded from interpretive evaluations. Classification was divided into eight functional categories based on the model of Bybee and Fleischman (1995) and the modality-evidentiality framework of Hirik (2014) and Üzüm (2019): certainty/emphasis, negation + predication, pronoun + predication, location/direction + predication, epistemic inference, possession + predication, interrogative modality, and generic/aphoristic. The hierarchical decision tree prioritised the category corresponding to the most salient morpho-semantic feature. For reliability, a two-round inspection was applied; the agreement rate between the two rounds was calculated as 97.5%.

Findings

The quantitative distribution showed strong rejection of the equal distribution hypothesis (χ²=2,241.24; df=7; p< .001). The certainty/emphasis function constituted the prototypical core with a rate of 67.5% (n=540). The seven peripheral categories were distributed in decreasing order: negation + predication 7.5% (n=60), pronoun + predication 7.25% (n=58), location/direction + predication 5.38% (n=43), epistemic inference 4.62% (n=37), possession + predication 3.25% (n=26), interrogative modality 3.12% (n=25), and generic/aphoristic 1.12% (n=9). Standardised residuals were calculated as +44.08 for the core category and -9.09 for the aphoristic category; all eight categories met the |z|>1.96 threshold, indicating statistically significant deviation from equal distribution. In the log-frequency/log-rank relationship, the values of Pearson r = -.941, p < .001, r² = .885, and slope = -1.57 demonstrated that the observed distribution exhibits a Zipfian (power law) pattern, which constitutes the mathematical signature of a core-periphery structure.

At the orthographic-morphological level, 52.8% of the 800 tokens were written contiguously (yokdur, kişidür) and 47.2% with a hyphen (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur). This relatively balanced distribution indicates that the morphological independence of the suffix had not been fully resolved and that it is an element oscillating between clitic and affix behaviour. The frequency differentiation across the nine major story/thematic units of the Mathnawi is also statistically significant (χ²=48.89; df=8; p<.001). The lowest density was observed in the story of Sheikh San'an (3.33%), and the highest density in the story of Büshr-i Hâfî and the final stories (23.00%); this sevenfold difference reveals that the suffix recedes in dialogue-action-heavy passages and comes to the fore in sermon and gnomic discourse-heavy passages. The nine instances of the aphoristic category, despite their quantitative paucity, exhibited strategic positioning; they concentrated in the post-prologue/Bismillah section, the thematic zone of the Seven Domes, and the part near the epilogue.

Discussion and Conclusion

The findings confirm the radial core-periphery structure predicted by Bybee and Fleischman (1995) on three levels: statistical rejection of equal distribution, the Zipfian distribution at the structural level, and the radial diagram at the visual level. The peripheral categories are not independent of one another; each is a transformed version of the prototypical certainty core along a specific axis: polarisation (negation), identification (pronoun), spatialisation (location/direction), temporalisation (epistemic inference), possession (possession), interrogation (interrogative modality), and universalisation (aphoristic). These semantic affinities are consistent with Croft's (2001) definition of "radial categories" and the typological paths documented in the grammaticalisation pathway inventory of Heine and Kuteva (2002). That the evidential-epistemic inference category remains at only 4.6% requires a specific interpretation within Aikhenvald's (2004) typological scheme: none of the 37 instances of '-mIşdUr' fall into the visual or sensory evidential categories; all are concentrated in the 'inferential' or 'assumptive/general knowledge' categories. Since Sufi discourse tends to present esoteric truths not as "a possible truth" but as "an indisputable truth", the suffix -DUr, which directly conveys certainty, comes to the fore instead of evidential -mIşdUr.

The contributions of the study can be summarised under three headings. In terms of theoretical contribution, a new interpretation is introduced to the discussion of the "copulative suffix" in Turkological literature through the lens of polyfunctionality theory; the terminological density surrounding the suffix has been reformulated not as categorical inadequacy but as the inability of a monofunctional term to capture a polyfunctional structure. The traditional term "copulative suffix" can account for only 67.5% of the suffix's uses, leaving the remaining 32.5% outside its scope. In terms of empirical contribution, the first comprehensive quantitative map of the suffix's functional distribution has been drawn from a canonical text of 4,438 couplets, establishing a baseline for future comparative studies. In terms of methodological contribution, a corpus linguistics methodology encompassing automatic scanning, a two-tiered false-positive filter, a hierarchical decision tree, and two-round inter-rater reliability control has been developed; it has been demonstrated that this package is applicable to other Old Anatolian Turkish texts (Yunus Emre's Divan, Garibnâme, Vesiletü'n-Necât) and other morphemes (-mIş, -GIl, -IcAk, -dUk). For future research, comparative scans of 14th-15th century mathnawis, diachronic comparison with modern Turkish, and typological comparison with equivalent morphemes in contemporary Turkic dialects (Kazakh +DI, Kyrgyz +DUr, and Uzbek +dir) remain open avenues.

Yapılandırılmış Özet:

Türk gramer geleneğinin yüzyıllık serüveni boyunca, az sayıda biçimbirim -DUr eki kadar terminolojik karmaşaya konu olmuştur. Banguoğlu (2007), Ergin (1998) ve Korkmaz (2003) tarafından "bildirme eki" olarak adlandırılan bu morfem, başka kaynaklarda "ek-fiilin geniş zaman 3. teklik şahıs çekimi" (Gencan, 2001), "kuvvetlendirme ve ihtimal eki" (Özözen Kahraman, 2010), "tekit edatı" (Baydar, 2012), "kiplik göstergesi" (Hirik, 2014) ya da "kanıtsal işaretleyici" (Üzüm, 2019) olarak nitelendirilmiştir. Adlandırmaların çoğulluğu rastlantı değildir: aynı tek heceli morfem, sıfata eklendiğinde "kesinlik" bildirir; -mIş eki üzerine geldiğinde "kanıtsal-epistemik kestirim" üretir; mastar eki üzerine geldiğinde "aforizmatik genelleme" yapar; soru ekiyle birleştiğinde "soru kipliği" oluşturur. Bu örüntü, çağdaş işlevsel-tipolojik dilbilimin "çok-işlevlilik" (polyfunctionality) olarak adlandırdığı olguyu çağrıştırır.

Bu makale, Bybee ve Fleischman'ın (1995) anlam-işlev kümeleri modeline dayanarak, -DUr ekinin tek-işlevli bir bildirme göstergesi olarak değil, prototipik bir merkezden çevreye doğru yayılan çok-işlevli bir biçimbirim olarak değerlendirilmesinin daha yerinde olduğunu ileri sürmekte ve bu görüşü korpus tabanlı bir çözümleme ile sınamaktadır. Çalışma üç araştırma sorusu çerçevesinde ilerlemektedir: (1) Mantıku't-Tayr'da -DUr ekinin sayısal-niteliksel dağılımı çok-işlevli biçimbirim modeliyle uyumlu mudur; ek beklenen biçimde tek bir prototipik merkez ile onu çevreleyen daha düşük frekanslı çevre işlevleri ortaya koymakta mıdır? (2) Bu örüntü istatistiksel bakımdan anlamlı mıdır; tesadüfi bir dağılımdan ne ölçüde ayrılır? (3) Mesnevinin alt-türsel birimleri (mukaddime, hikâye, vaaz, hatime) arasında ekin frekansı ve işlev dağılımı farklılaşmakta mıdır?

Yöntem

Çalışmanın korpusunu Eski Anadolu Türkçesinin XIV. yüzyıl başına ait kanonik metinlerinden biri olan Gülşehrî'nin Mantıku't-Tayr'ı (1317) oluşturmakta; veri tabanı olarak Yavuz'un (2007) eleştirel basımı kullanılmıştır. Korpus 276 sayfa, 4.438 numaralı dize çifti ve yaklaşık 70.000 sözcük büyüklüğündedir. Tarama, Python programlama diliyle yazılmış üç aşamalı bir betik aracılığıyla gerçekleştirilmiştir: önce metin sayfa sayfa çıkarılmış ve beyit numaraları otomatik ayrıştırılmış; ardından her dize sözcüklere bölünmüş ve sözcük sonlarının -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur, -türür ekleriyle bitip bitmediği kontrol edilmiş; son aşamada bağımsız "durur/turur" sözcükleri (yardımcı fiil görünümünde olanlar) elenmiş, yalnızca bir kelime sonuna eklenen biçimler kayda alınmıştır.

Yanlış pozitiflerin yönetimi iki katmanlı bir süzgeçle yürütülmüştür. Birinci grup, ettirgen fiil tabanı + geniş zaman -Ur ekiyle yapılan ve yüzeyde -DUr ekliymiş gibi görünen çekimlerdir (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). İkinci grup ise -A/-I/-U + durur biçiminde kurulan ve süreklilik bildiren tasvir fiilleridir (kesedurur, girüdurur). Süzgeç sonrasında nihai liste 800 kelime-örneği ve 548 farklı beyit içermiştir. İki sınır vakası (sanadur, b. 977; añadur, b. 4376), "şüpheli" alt-kategorisine yerleştirilmiş; yorumsal değerlendirmelerin dışında tutulmuştur. Sınıflandırma, Bybee ve Fleischman'ın (1995) modeli ile Hirik (2014) ve Üzüm'ün (2019) kipsellik-kanıtsallık çerçevesi temel alınarak sekiz işlev kategorisine ayrılmıştır: kesinlik/pekiştirme, olumsuzluk + bildirme, adıl + bildirme, yer/yön + bildirme, epistemik kestirim, aitlik + bildirme, soru kipliği ve genelleyici/aforizmatik. Hiyerarşik karar ağacı, en belirgin morfo-semantik özelliği olan kategoriye öncelik vermiştir. Sınıflandırmanın güvenilirliği için iki turlu denetim uygulanmış; iki tur arasındaki uyum oranı %97,5 olarak hesaplanmıştır.

Bulgular

Sayısal dağılım, eşit dağılım hipotezinin güçlü biçimde reddedildiğini göstermiştir (χ²=2.241,24; df=7; p<,001). Kesinlik/pekiştirme işlevi %67,5 oranıyla (n=540) prototipik merkezi oluşturmuştur. Çevredeki yedi kategori azalan oranlarda dağılmıştır: olumsuzluk + bildirme %7,5 (n=60), adıl + bildirme %7,25 (n=58), yer/yön + bildirme %5,38 (n=43), epistemik kestirim %4,62 (n=37), aitlik + bildirme %3,25 (n=26), soru kipliği %3,12 (n=25) ve genelleyici/aforizmatik %1,12 (n=9). Standardize artıklar, merkez kategori için +44,08, aforizmatik kategori için -9,09 olarak hesaplanmış; sekiz kategorinin tamamı |z|>1,96 eşiğini karşılayarak eşit dağılımdan istatistiksel olarak anlamlı biçimde sapmıştır. Log-frekans/log-rank ilişkisinde Pearson r=-,941; p<,001; r²=,885; eğim=-1,57 değerleri, gözlenen dağılımın Zipfian (kuvvet yasası) bir örüntü taşıdığını ve bu örüntünün merkez-çevre yapısının matematiksel imzası olduğunu göstermiştir.

Yazımsal-biçimsel düzlemde 800 örneğin %52,8'i bitişik (yokdur, kişidür), %47,2'si tireli (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur) yazılmıştır. Bu görece dengeli dağılım, ekin morfolojik bağımsızlığının tam çözülmediğini ve hem klitik hem ek davranışı arasında salınan bir öğe olduğunu göstermektedir. Mesnevinin dokuz büyük hikâye/tematik birimi arasında frekans farklılaşması da istatistiksel olarak anlamlıdır (χ²=48,89; df=8; p<,001). En düşük yoğunluk Şeyh-i San'an hikâyesinde (%3,33), en yüksek yoğunluk ise Büşr-i Hâfî ve son hikâyelerde (%23,00) gözlenmiştir; yedi katlık bu fark, ekin diyalog-eylem ağırlıklı pasajlarda geri çekildiğini, vaaz ve hikemî söylem ağırlıklı pasajlarda öne çıktığını ortaya koymaktadır. Aforizmatik kategorinin dokuz örneği niceliksel azlığa karşın stratejik konumlanma sergilemiş; mukaddime/Bismillâh sonrası bölümde, Yedi Künbed tematik bölgesinde ve Hatime'ye yakın kısımda yoğunlaşmıştır.

Tartışma ve Sonuç

Bulgular, Bybee ve Fleischman'ın (1995) öngördüğü ışınsal merkez-çevre yapısını üç düzlemde doğrulamaktadır: istatistiksel düzlemde eşit dağılım reddi, yapısal düzlemde Zipfian dağılım ve görsel düzlemde radial diyagram. Çevresel kategoriler birbirinden bağımsız değildir; her biri prototipik kesinlik merkezinin belirli bir eksende dönüştürülmüş hâlidir: kutuplama (olumsuzluk), tanımlama (adıl), mekânsallaştırma (yer/yön), zamansallaştırma (epistemik kestirim), sahiplik (aitlik), sorgu (soru kipliği) ve evrenselleştirme (aforizmatik). Bu anlamsal akrabalıklar Croft'un (2001) "radial categories" tanımıyla ve Heine-Kuteva'nın (2002) gramatikalleşme yolu envanterinde belgelenen tipolojik patikalarla uyumludur. Kanıtsallık-epistemik kestirim kategorisinin yalnızca %4,6'da kalması ise Aikhenvald'ın (2004) tipolojik şemasında özel bir okumayı gerektirmektedir: 37 -mIşdUr örneğinin hiçbiri görsel ya da duyusal tanıklık kategorilerine girmemekte; tamamı "çıkarımsal" ya da "varsayımsal/genel bilgi" kategorilerinde toplanmaktadır. Tasavvufî söylem, gaybî hakikatleri "olası bir doğru" olarak değil "tartışılmaz bir doğru" olarak sunma eğiliminde olduğundan, kanıtsal -mIşdUr yerine doğrudan kesinlik bildiren -DUr eki öne çıkmaktadır.

Çalışmanın katkıları üç başlıkta toplanabilir. Kuramsal katkı bakımından, Türkoloji literatüründeki "bildirme eki" tartışmasına çok-işlevlilik kuramı üzerinden yeni bir okuma getirilmiştir; ekin terimsel sıkışıklığı kategorik yetersizlik olarak değil, çok-işlevli yapının tek-işlevli bir terime sığmaması olarak yeniden formüle edilmiştir. Geleneksel "bildirme eki" terimi ekin yalnızca %67,5'lik bölümünü açıklayabilmekte, geri kalan %32,5'i kapsam dışında bırakmaktadır. Ampirik katkı bakımından, 4.438 beyitlik kanonik bir metin üzerinden ekin işlevsel dağılımının ilk kapsamlı sayısal haritası çıkarılmış ve gelecek karşılaştırmalı çalışmalar için bir taban oluşturulmuştur. Yöntemsel katkı bakımından ise otomatik tarama, iki katmanlı yanlış pozitif süzgeci, hiyerarşik karar ağacı ve iki turlu denetim ile inter-rater güvenilirlik kontrolünü içeren bir korpus dilbilim yöntemi geliştirilmiş; bu paketin başka EAT metinlerinde (Yunus Emre Divanı, Garibnâme, Vesiletü'n-Necât) ve başka biçimbirimlerde (-mIş, -GIl, -IcAk, -dUk) uygulanabilir olduğu gösterilmiştir. Sonraki araştırmalar için XIV.-XV. yüzyıl mesnevilerinin karşılaştırmalı taramaları, modern Türkiye Türkçesi ile diakronik karşılaştırma ve çağdaş Türk lehçelerindeki eşdeğer biçimbirimlerle (Kazakça +DI, Kırgızca +DUr, Özbekçe +dir) tipolojik karşılaştırma açık alanlar olarak durmaktadır.

على مدار رحلة التقاليد النحوية التركية التي امتدت لقرون، لم تشهد سوى قلة من المورفيمات نفس القدر من الالتباس المصطلحي الذي عانى منه اللاحقة -DUr. هذا المورفيم، الذي يُشار إليه بـ”اللاحقة الارتباطية“ (بانغوغلو، 2007؛ إرجين، 1998؛ Korkmaz, 2003)، يُوصف في مصادر أخرى بأنه ”تصريف الفعل المساعد في صيغة المضارع للمفرد في ضمير الغائب“ (Gencan, 2001)، أو ”لاحقة التوكيد والإمكانية“ (Özözen Kahraman, 2010)، أو ”جسيم التأكيد“ (Baydar, 2012)، أو ”علامة النمط“ (Hirik, 2014)، أو ”علامة الدلالة“ (Üzüm, 2019). هذه التعددية في التسميات ليست مصادفة: فالمورفيم أحادي المقطع نفسه ينقل ”اليقين“ عند إضافته إلى صفة، وينتج ”استدلالًا إثباتيًا-معرفيًا“ عند ربطه باللاحقة ”-mış“، ويولد ”تعميمًا مأثوريًا“ عند إضافته إلى لاحقة المصدر، ويشكل ”طريقة استفهامية“ عند دمجه مع جسيم استفهامي. يستحضر هذا النمط الظاهرة التي تسمى ”تعدد الوظائف“ في علم اللغة الوظيفي-النمطي المعاصر.

وتستند هذه المقالة إلى نموذج مجموعات المعنى والوظيفة الذي اقترحه بيبي وفليشمان (1995)، وتدفع بأن من الأنسب اعتبار اللاحقة '-DUr' ليس كعلامة ربط أحادية الوظيفة بل كمورفيم متعدد الوظائف يشع من نواة نموذجية إلى الأطراف، وتختبر هذه الفرضية من خلال تحليل قائم على المجموعات النصية. تسير الدراسة في إطار ثلاثة أسئلة بحثية: (1) هل يتوافق التوزيع الكمي والنوعي لللاحقة ’-DUr‘ في 'منطق الطير' مع نموذج المورفيم متعدد الوظائف؟ هل تُظهر اللاحقة نواة نموذجية واحدة محاطة بوظائف هامشية أقل تواتراً كما هو متوقع؟ (2) هل هذا النمط ذو دلالة إحصائية؛ وإلى أي مدى ينحرف عن التوزيع العشوائي؟ (3) هل يختلف توزيع اللواحق من حيث التكرار والوظيفة عبر الوحدات الفرعية (المقدمة، والقصص، والخطب، والخاتمة) في الماثناوي؟

المنهج

يتكون نص الدراسة من كتاب ”منطق الطير“ (1317) لغولشهري، وهو أحد النصوص الكنسية للغة التركية الأناضولية القديمة من أوائل القرن الرابع عشر؛ وتُستخدم الطبعة النقدية ليافوز (2007) كقاعدة بيانات. يتألف النص من 276 صفحة، و4,438 بيتًا مرقّمًا، وحوالي 70,000 كلمة. تم إجراء المسح باستخدام برنامج من ثلاث مراحل مكتوب بلغة البرمجة Python: أولاً، تم استخراج النص صفحةً صفحةً، وتم تحليل أرقام الأبيات تلقائيًا؛ ثم تم تقطيع كل سطر إلى رموز وتحقق من مطابقة نهايات الكلمات لللاحقات -dur، -dür، -tur، -tür، -durur، -dürür، -turur، و-türür؛ في المرحلة النهائية، تم استبعاد الكلمات المستقلة ”durur/turur“ (تلك التي تظهر كأفعال مساعدة)، ولم يتم تسجيل سوى الصيغ الملحقة بنهاية الكلمة.

تمت معالجة النتائج الإيجابية الخاطئة باستخدام مرشح من مستويين. تتألف المجموعة الأولى من تصريفات مكونة من جذع الفعل المسبب + صيغة المضارع '-Ur', والتي تبدو ظاهريًا أنها تحمل اللاحقة ’-DUr‘ (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). تتألف المجموعة الثانية من الأفعال الوصفية المكونة من -A/-I/-U + durur، والتي تشير إلى الاستمرارية (kesedurur، girüdurur). بعد التصفية، احتوت القائمة النهائية على 800 رمز كلمة و548 بيتًا متميزًا. تم وضع حالتين حديتين (Sanadur، البيت 977؛ Añadur، المقطع 4376) في فئة فرعية ”مشكوك فيها“ واستبعدتا من التقييمات التفسيرية. تم تقسيم التصنيف إلى ثماني فئات وظيفية استنادًا إلى نموذج Bybee و Fleischman (1995) وإطار العمل الخاص بالطريقة والدلالة لـ Hirik (2014) و Üzüm (2019): اليقين/التأكيد، النفي + الإسناد، الضمير + الإسناد، الموقع/الاتجاه + الإسناد، الاستدلال المعرفي، الملكية + الإسناد، الأسلوب الاستفهامي، والعام/الأمثال. أعطت شجرة القرار الهرمية الأولوية للفئة المطابقة للسمة الصرفية الدلالية الأكثر بروزًا. ولضمان الموثوقية، تم تطبيق فحص من جولتين؛ وحُسب معدل التوافق بين الجولتين بنسبة 97.5%.

النتائج

أظهر التوزيع الكمي رفضًا قويًا لفرضية التوزيع المتساوي (χ²=2,241.24؛ df=7؛ p< .001). شكلت وظيفة اليقين/التأكيد النواة النموذجية بنسبة 67.5% (n=540). تم توزيع الفئات السبع الطرفية بترتيب تنازلي: النفي + الإسناد 7.5% (n=60)، الضمير + الإسناد 7.25% (n=58)، الموقع/الاتجاه + الإسناد 5.38% (n=43)، الاستدلال المعرفي 4.62٪ (n=37)، الملكية + الإسناد 3.25٪ (n=26)، صيغة الاستفهام 3.12٪ (n=25)، والعام/الأمثال 1.12٪ (n=9). تم حساب المتبقيات المعيارية بـ +44.08 للفئة الأساسية و -9.09 للفئة المأثورة؛ استوفت جميع الفئات الثماني عتبة |z|>1.96، مما يشير إلى انحراف ذي دلالة إحصائية عن التوزيع المتساوي. في علاقة التردد اللوغاريتمي/الرتبة اللوغاريتمية، أظهرت قيم بيرسون r = -.941، p < .001، r² = .885، والمنحدر = -1.57 أن التوزيع الملحوظ يُظهر نمط زيبف (قانون القوة)، والذي يشكل السمة الرياضية لهيكل الجوهر-الأطراف.

على المستوى الإملائي-الصرفي، كُتبت 52.8% من الرموز الـ 800 بشكل متواصل (yokdur، kişidür) و47.2% بواصلة (kavuşmak-durur، bî-dermân-durur). يشير هذا التوزيع المتوازن نسبياً إلى أن الاستقلالية الصرفية لللاحقة لم تُحل بالكامل وأنها عنصر يتأرجح بين سلوك الملحق والملحق. كما أن التباين في التكرار عبر الوحدات التسع الرئيسية للقصة/الموضوع في المثنوي ذو دلالة إحصائية (χ²=48.89؛ df=8؛ p<.001). وقد لوحظت أدنى كثافة في قصة الشيخ سنان (3.33٪) وأعلى كثافة في قصة بشر الحافي والقصص النهائية (23.00٪)؛ ويكشف هذا الاختلاف الذي يبلغ سبعة أضعاف أن اللاحقة تتراجع في المقاطع الغنية بالحوار والحركة وتبرز في المقاطع الغنية بالخطب والخطاب المأثوري. أظهرت الحالات التسع من فئة الأمثال، على الرغم من ندرة عددها، تموضعًا استراتيجيًا؛ فقد تركزت في قسم ما بعد المقدمة/بسم الله، والمنطقة الموضوعية للقباب السبعة، والجزء القريب من الخاتمة.

المناقشة والخلاصة

تؤكد النتائج البنية الشعاعية بين المركز والأطراف التي تنبأ بها بيبي وفليشمان (1995) على ثلاثة مستويات: الرفض الإحصائي للتوزيع المتساوي، وتوزيع زيبف على المستوى الهيكلي، والرسم البياني الشعاعي على المستوى البصري. الفئات الطرفية ليست مستقلة عن بعضها البعض؛ فكل منها هو نسخة محولة من جوهر اليقين النموذجي على محور محدد: الاستقطاب (النفي)، والتحديد (الضمير)، والتحديد المكاني (الموقع/الاتجاه)، والتحديد الزمني (الاستدلال المعرفي)، والملكية (الامتلاك)، والاستجواب (الصيغة الاستفهامية)، والتعميم (الأمثال). تتوافق هذه التقاربات الدلالية مع تعريف كروفت (2001) لـ ”الفئات الشعاعية“ والمسارات النمطية الموثقة في قائمة مسارات النحوية لهين وكوتيفا (2002). إن بقاء فئة الاستدلال الإثباتى-المعرفى عند 4.6% فقط يتطلب تفسيرًا محددًا ضمن المخطط النمطى لآيخينفالد (2004): لا تندرج أى من الحالات الـ37 لـ "-mIşdUr" ضمن الفئات الإثباتية البصرية أو الحسية؛ فجميعها تتركز فى فئات ’الاستدلال‘ أو 'الافتراض/المعرفة العامة'. نظرًا لأن الخطاب الصوفى يميل إلى تقديم الحقائق الباطنية ليس كـ 'حقيقة محتملة' بل كـ 'حقيقة لا جدال فيها'، فإن اللاحقة -DUr، التى تنقل اليقين بشكل مباشر، تبرز بدلاً من اللاحقة الدلالية -mIşdUr.

يمكن تلخيص مساهمات الدراسة تحت ثلاثة عناوين. من حيث المساهمة النظرية، تم تقديم تفسير جديد لمناقشة ”اللاحقة التوصيلية“ في الأدبيات التركولوجية من منظور نظرية تعدد الوظائف؛ وقد أعيدت صياغة الكثافة المصطلحية المحيطة باللاحقة ليس على أنها قصور تصنيفي، بل على أنها عدم قدرة مصطلح أحادي الوظيفة على استيعاب بنية متعددة الوظائف. لا يمكن للمصطلح التقليدي ”اللاحقة الترابطية“ أن يفسر سوى 67.5% من استخدامات اللاحقة، تاركًا الـ 32.5% المتبقية خارج نطاقه. من حيث المساهمة التجريبية، تم رسم أول خريطة كمية شاملة لتوزيع وظائف اللاحقة من نص قياسي مكون من 4,438 بيتًا شعريًا، مما يضع أساسًا للدراسات المقارنة المستقبلية. من حيث المساهمة المنهجية، تم تطوير منهجية لغوية قائمة على المجموعات النصية تشمل المسح التلقائي، ومرشحًا ثنائي المستوى للنتائج الإيجابية الخاطئة، وشجرة قرار هرمية، ومراقبة موثوقية بين المقيمين على جولتين؛ وقد ثبت أن هذه الحزمة قابلة للتطبيق على نصوص تركية أناضولية قديمة أخرى (ديوان يونس إمري، غريبنامه، وسيلة النجاة) ومورفيمات أخرى (-mIş، -GIl، -IcAk، -dUk). بالنسبة للبحوث المستقبلية، لا تزال هناك مجالات مفتوحة للمسح المقارن لمثنويات القرنين الرابع عشر والخامس عشر، والمقارنة الدياكرونية مع التركية الحديثة، والمقارنة النمطية

Résumé Structuré:

Lors de l'histoire séculaire de la tradition grammaticale turque, peu de morphèmes ont fait l'objet d'une telle confusion terminologique que le suffixe -DUr. Ce morphème, qualifié de « suffixe copulatif » (Banguoğlu, 2007 ; Ergin, 1998 ; Korkmaz, 2003), est caractérisé dans d’autres sources comme la « conjugaison au présent de l’indicatif de la troisième personne du singulier du verbe auxiliaire » (Gencan, 2001), un « suffixe d’intensification et de possibilité » (Özözen Kahraman, 2010), une « particule emphatique » (Baydar, 2012), un « marqueur de modalité » (Hirik, 2014) ou un « marqueur d’évidence » (Üzüm, 2019). Cette pluralité de désignations n’est pas fortuite : le même morphème monosyllabique exprime la « certitude » lorsqu’il est ajouté à un adjectif, produit une « inférence évidentialo-épistémique » lorsqu’il est attaché au suffixe « -mış », génère une « généralisation aphoristique » lorsqu’il est ajouté à un suffixe infinitif, et forme une « modalité interrogative » lorsqu’il est combiné à une particule interrogative. Ce schéma évoque le phénomène appelé « polyfonctionnalité » en linguistique fonctionnelle et typologique contemporaine.

Cet article, s'appuyant sur le modèle des clusters de signification-fonction proposé par Bybee et Fleischman (1995), soutient qu'il est plus approprié de considérer le suffixe -DUr non pas comme un marqueur copulaire monofonctionnel, mais comme un morphème polyfonctionnel rayonnant d'un noyau prototypique vers la périphérie, et teste cette hypothèse à travers une analyse établie sur un corpus. L'étude s'inscrit dans le cadre de trois questions de recherche : (1) La distribution quantitative et qualitative du suffixe « -DUr » dans le Mantıku't-Tayr est-elle compatible avec le modèle de morphème polyfonctionnel ? Le suffixe présente-t-il un noyau prototypique unique entouré de fonctions périphériques de fréquence moindre, comme prévu ? (2) Ce schéma est-il statistiquement significatif ; dans quelle mesure s'écarte-t-il d'une distribution aléatoire ? (3) La fréquence et la distribution fonctionnelle du suffixe diffèrent-elles selon les unités sous-génériques (prologue, récits, sermons et épilogue) du mathnawi ?

Méthode

Le corpus de l'étude est constitué du Mantıku't-Tayr de Gülşehrî (1317), l'un des textes canoniques du turc anatolien ancien du début du XIVᵉ siècle ; l'édition critique de Yavuz (2007) sert de base de données. Le corpus comprend 276 pages, 4 438 couplets numérotés et environ 70 000 mots. La numérisation a été réalisée à l'aide d'un script en trois étapes écrit en langage de programmation Python : tout d'abord, le texte a été extrait page par page et les numéros de couplets ont été automatiquement analysés ; ensuite, chaque ligne a été tokenisée et vérifiée pour déterminer si les terminaisons des mots correspondaient aux suffixes -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur et -türür ; dans la dernière étape, les mots indépendants « durur/turur » (ceux apparaissant comme des verbes auxiliaires) ont été éliminés, et seules les formes attachées à la fin d'un mot ont été enregistrées.

La gestion des faux positifs a été effectuée à l'aide d'un filtre à deux niveaux. Le premier groupe comprend les conjugaisons formées d'un radical de verbe causatif + la terminaison du présent « -Ur », qui semblent à première vue porter le suffixe « -DUr » (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). Le deuxième groupe se compose de verbes descriptifs formés de -A/-I/-U + durur, indiquant la continuité (kesedurur, girüdurur). Après filtrage, la liste finale contenait 800 tokens de mots et 548 couplets distincts. Deux cas limites (Sanadur, couplet 977 ; Añadur, couplet 4376) ont été placés dans une sous-catégorie « douteuse » et exclus des évaluations interprétatives. La classification a été divisée en huit catégories fonctionnelles. Elle se base sur lefonctionnelles. Elle se base sur le modèle de Bybee et Fleischman (1995) et du cadre modalité-évidentialité de Hirik (2014) et Üzüm (2019) : certitude/emphase, négation + prédication, pronom + prédication, localisation/direction + prédication, inférence épistémique, possession + prédication, modalité interrogative et générique/aphoristique. L'arbre de décision hiérarchique a donné la priorité à la catégorie correspondant à la caractéristique morphosémantique la plus saillante. Pour garantir la fiabilité, une inspection en deux tours a été appliquée ; le taux de concordance entre les deux tours a été calculé à 97,5 %.

Résultats

La distribution quantitative a montré un rejet significatif de l'hypothèse d'une distribution uniforme (χ² = 2 241,24 ; df = 7 ; p< 0,001). La fonction certitude/emphase constituait le noyau prototypique avec un taux de 67,5 % (n = 540). Les sept catégories périphériques se répartissaient par ordre décroissant : négation + prédication 7,5 % (n = 60), pronom + prédication 7,25 % (n = 58), localisation/direction + prédication 5,38 % (n = 43), inférence épistémique 4,62 % (n = 37), possession + prédication 3,25 % (n = 26), modalité interrogative 3,12 % (n = 25) et générique/aphoristique 1,12 % (n = 9). Les résidus standardisés ont été calculés à +44,08 pour la catégorie principale et à -9,09 pour la catégorie aphoristique ; les huit catégories ont toutes satisfait au seuil |z| > 1,96, indiquant un écart statistiquement significatif par rapport à une distribution uniforme. Dans la relation log-fréquence/log-rang, les valeurs de Pearson r = -.941, p < .001, r² = .885 et pente = -1,57 ont démontré que la distribution observée présente un schéma zipfien (loi de puissance), ce qui constitue la signature mathématique d'une structure centre-périphérie.

Au niveau orthographique et morphologique, 52,8 % des 800 tokens étaient écrits de manière contiguë (yokdur, kişidür) et 47,2 % avec un trait d'union (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur). Cette distribution relativement équilibrée indique que l'indépendance morphologique du suffixe n'avait pas été pleinement résolue et qu'il s'agit d'un élément oscillant entre un comportement clitique et affixial. La différenciation de fréquence entre les neuf grandes unités narratives/thématiques du Mathnawi est également statistiquement significative (χ² = 48,89 ; df = 8 ; p < 0,001). La densité la plus faible a été observée dans l’histoire de Cheikh San’an (3,33 %), et la plus élevée dans l’histoire de Büshr-i Hâfî et les dernières histoires (23,00 %) ; cette différence septuple révèle que le suffixe s’efface dans les passages riches en dialogue et en action et prend le devant de la scène dans les passages riches en sermons et en discours gnomique. Les neuf occurrences de la catégorie aphoristique, malgré leur rareté quantitative, présentaient un positionnement stratégique ; elles se concentraient dans la section post-prologue/Bismillah, la zone thématique des Sept Dômes et la partie proche de l'épilogue.

Discussion et conclusion

Les résultats confirment la structure radiale centre-périphérie prédite par Bybee et Fleischman (1995) à trois niveaux : le rejet statistique d’une distribution égale, la distribution zipfienne au niveau structurel et le diagramme radial au niveau visuel. Les catégories périphériques ne sont pas indépendantes les unes des autres ; chacune est une version transformée du noyau de certitude prototypique selon un axe spécifique : polarisation (négation), identification (pronom), spatialisation (localisation/direction), temporalisation (inférence épistémique), possession (possession), interrogation (modalité interrogative) et universalisation (aphoristique). Ces affinités sémantiques sont cohérentes avec la définition de Croft (2001) des « catégories radiales » et les voies typologiques documentées dans l'inventaire des voies de grammaticalisation de Heine et Kuteva (2002). Le fait que la catégorie de l’inférence évidential-épistémique ne représente que 4,6 % nécessite une interprétation spécifique au sein du schéma typologique d’Aikhenvald (2004) : aucun des 37 cas de « -mIşdUr » n’entre dans les catégories d’évidence visuelle ou sensorielle ; tous se concentrent dans les catégories « inférentielle » ou « présomptive/connaissance générale ». Comme le discours soufi tend à présenter les vérités ésotériques non pas comme « une vérité possible » mais comme « une vérité incontestable », le suffixe -DUr, qui exprime directement la certitude, prend le pas sur le suffixe évidentiel -mIşdUr.

Les contributions de cette étude peuvent être résumées en trois points. Sur le plan théorique, une nouvelle interprétation est proposée concernant le « suffixe copulatif » dans la littérature turcologique, à travers le prisme de la théorie de la polyfonctionnalité ; la densité terminologique entourant ce suffixe a été reformulée non pas comme une insuffisance catégorielle, mais comme l’incapacité d’un terme monofonctionnel à rendre compte d’une structure polyfonctionnelle. Le terme traditionnel « suffixe copulatif » ne rend compte que de 67,5 % des usages du suffixe, laissant les 32,5 % restants hors de son champ d’application. En termes de contribution empirique, la première carte quantitative exhaustive de la distribution fonctionnelle du suffixe a été établie à partir d’un texte canonique de 4 438 couplets, établissant ainsi une base de référence pour de futures études comparatives. En termes de contribution méthodologique, une méthodologie de linguistique de corpus comprenant un balayage automatique, un filtre à deux niveaux pour les faux positifs, un arbre de décision hiérarchique et un contrôle de la fiabilité inter-évaluateurs en deux étapes a été développée ; il a été démontré que cet ensemble d'outils est applicable à d'autres textes en turc anatolien ancien (le Divan de Yunus Emre, le Garibnâme, le Vesiletü'n-Necât) et à d'autres morphèmes (-mIş, -GIl, -IcAk, -dUk). Pour les recherches futures, des analyses comparatives des mathnawis des XIVᵉ et XVᵉ siècles, une comparaison diachronique avec le turc moderne et une comparaison typologique avec des morphèmes équivalents dans les dialectes turcs contemporains (kazakh +DI, kirghize +DUr et ouzbek +dir) restent des pistes à explorer.

Resumen Estructurado:

A lo largo de la aventura de varios siglos que constituye la tradición gramatical turca, pocos morfemas han sido objeto de tanta confusión terminológica como el sufijo -DUr. Este morfema, denominado «sufijo copulativo» (Banguoğlu, 2007; Ergin, 1998; Korkmaz, 2003), se caracteriza en otras fuentes como la «conjugación del verbo auxiliar en presente de indicativo de tercera persona del singular» (Gencan, 2001), un «sufijo de intensificación y posibilidad» (Özözen Kahraman, 2010), una «partícula enfática» (Baydar, 2012), un «marcador de modalidad» (Hirik, 2014) o un «marcador evidencial» (Üzüm, 2019). Esta pluralidad de designaciones no es casual: el mismo morfema monosilábico transmite «certeza» cuando se añade a un adjetivo, produce una «inferencia evidencial-epistémica» cuando se une al sufijo «-mış», genera una «generalización aforística» cuando se añade a un sufijo infinitivo y forma una «modalidad interrogativa» cuando se combina con una partícula interrogativa. Este patrón evoca el fenómeno denominado «polifuncionalidad» en la lingüística funcional-tipológica contemporánea.

Este artículo, basándose en el modelo de grupos de significado-función propuesto por Bybee y Fleischman (1995), sostiene que es más apropiado considerar el sufijo -DUr no como un marcador copular monofuncional, sino como un morfema polifuncional que irradia desde un núcleo prototípico hacia la periferia, y comprueba esta hipótesis mediante un análisis basado en corpus. El estudio se desarrolla en el marco de tres preguntas de investigación: (1) ¿Es la distribución cuantitativa-cualitativa del sufijo «-DUr» en el Mantıku't-Tayr coherente con el modelo de morfema polifuncional? ¿Muestra el sufijo un único núcleo prototípico rodeado de funciones periféricas de menor frecuencia, tal y como se esperaba? (2) ¿Es este patrón estadísticamente significativo? ¿En qué medida se desvía de una distribución aleatoria? (3) ¿Difieren la frecuencia y la distribución funcional del sufijo entre las unidades subgenéricas (prólogo, relatos, sermones y epílogo) del mathnawi?

Método

El corpus del estudio consiste en el Mantıku't-Tayr de Gülşehrî (1317), uno de los textos canónicos del turco anatolio antiguo de principios del siglo XIV; se utiliza como base de datos la edición crítica de Yavuz (2007). El corpus comprende 276 páginas, 4.438 coplas numeradas y aproximadamente 70.000 palabras. El escaneo se llevó a cabo utilizando un script de tres etapas escrito en el lenguaje de programación Python: en primer lugar, se extrajo el texto página por página y se analizaron automáticamente los números de los dísticos; a continuación, se tokenizó cada línea y se comprobó si las terminaciones de las palabras coincidían con los sufijos -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur y -türür; en la etapa final, se eliminaron las palabras independientes «durur/turur» (las que aparecen como verbos auxiliares) y solo se registraron las formas añadidas al final de una palabra.

La gestión de los falsos positivos se llevó a cabo mediante un filtro de dos niveles. El primer grupo comprende conjugaciones formadas con una raíz verbal causativa + el presente «-ur», que superficialmente parecen llevar el sufijo «-dur» (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). El segundo grupo consiste en verbos descriptivos formados como -A/-I/-U + durur, que indican continuidad (kesedurur, girüdurur). Tras el filtrado, la lista final contenía 800 tokens de palabras y 548 coplas distintas. Dos casos dudosos (Sanadur, copla 977; Añadur, copla 4376) se colocaron en una subcategoría «dudosa» y se excluyeron de las evaluaciones interpretativas. La clasificación se dividió en ocho categorías funcionales basadas en el modelo de Bybee y Fleischman (1995) y el marco de modalidad-evidencialidad de Hirik (2014) y Üzüm (2019): certeza/énfasis, negación + predicación, pronombre + predicación, ubicación/dirección + predicación, inferencia epistémica, posesión + predicación, modalidad interrogativa y genérico/aforístico. El árbol de decisión jerárquico dio prioridad a la categoría correspondiente a la característica morfosemántica más destacada. Para garantizar la fiabilidad, se aplicó una inspección en dos rondas; la tasa de concordancia entre ambas rondas se calculó en un 97,5 %.

Resultados

La distribución cuantitativa mostró un fuerte rechazo de la hipótesis de distribución equitativa (χ²=2.241,24; df=7; p< 0,001). La función de certeza/énfasis constituyó el núcleo prototípico con una tasa del 67,5 % (n=540). Las siete categorías periféricas se distribuyeron en orden decreciente: negación + predicación 7,5 % (n = 60), pronombre + predicación 7,25 % (n = 58), ubicación/dirección + predicación 5,38 % (n = 43), inferencia epistémica 4,62 % (n = 37), posesión + predicación 3,25 % (n = 26), modalidad interrogativa 3,12 % (n = 25) y genérico/aforístico 1,12 % (n = 9). Los residuos estandarizados se calcularon en +44,08 para la categoría principal y -9,09 para la categoría aforística; las ocho categorías cumplieron el umbral |z|>1,96, lo que indica una desviación estadísticamente significativa de la distribución equidistribuida. En la relación log-frecuencia/log-rango, los valores de Pearson r = -0,941, p < 0,001, r² = 0,885 y pendiente = -1,57 demostraron que la distribución observada presenta un patrón zipfiano (ley de potencias), lo que constituye la firma matemática de una estructura núcleo-periferia.

A nivel ortográfico-morfológico, el 52,8 % de los 800 tokens se escribieron de forma contigua (yokdur, kişidür) y el 47,2 % con un guion (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur). Esta distribución relativamente equilibrada indica que la independencia morfológica del sufijo no se había resuelto por completo y que se trata de un elemento que oscila entre el comportamiento de un clítico y el de un afijo. La diferenciación de frecuencias entre las nueve unidades narrativas/temáticas principales del Mathnawi también es estadísticamente significativa (χ² = 48,89; df = 8; p < 0,001). La densidad más baja se observó en la historia del jeque San'an (3,33 %), y la más alta en la historia de Büshr-i Hâfî y en las historias finales (23,00 %); esta diferencia de siete veces revela que el sufijo retrocede en los pasajes con gran cantidad de diálogo y acción, y pasa a primer plano en los pasajes con gran cantidad de sermones y discursos gnómicos. Los nueve casos de la categoría aforística, a pesar de su escasez cuantitativa, mostraron un posicionamiento estratégico; se concentraron en la sección posterior al prólogo/Bismillah, la zona temática de las Siete Cúpulas y la parte cercana al epílogo.

Discusión y conclusión

Los resultados confirman la estructura radial núcleo-periferia predicha por Bybee y Fleischman (1995) en tres niveles: el rechazo estadístico de la distribución equitativa, la distribución zipfiana a nivel estructural y el diagrama radial a nivel visual. Las categorías periféricas no son independientes entre sí; cada una es una versión transformada del núcleo de certeza prototípico a lo largo de un eje específico: polarización (negación), identificación (pronombre), espacialización (ubicación/dirección), temporalización (inferencia epistémica), posesión (posesión), interrogación (modalidad interrogativa) y universalización (aforística). Estas afinidades semánticas son coherentes con la definición de Croft (2001) de «categorías radiales» y con las vías tipológicas documentadas en el inventario de vías de gramaticalización de Heine y Kuteva (2002). El hecho de que la categoría de inferencia evidencial-epistémica se mantenga en solo un 4,6 % requiere una interpretación específica dentro del esquema tipológico de Aikhenvald (2004): ninguna de las 37 instancias de «-mIşdUr» entra en las categorías evidenciales visuales o sensoriales; todas se concentran en las categorías «inferencial» o «suposición/conocimiento general». Dado que el discurso sufí tiende a presentar las verdades esotéricas no como «una verdad posible», sino como «una verdad indiscutible», el sufijo -DUr, que transmite directamente certeza, pasa a primer plano en lugar del evidencial -mIşdUr.

Las contribuciones del estudio pueden resumirse en tres apartados. En cuanto a la contribución teórica, se introduce una nueva interpretación al debate sobre el «sufijo copulativo» en la literatura turcológica a través del prisma de la teoría de la polifuncionalidad; la densidad terminológica que rodea al sufijo se ha reformulado no como una insuficiencia categórica, sino como la incapacidad de un término monofuncional para captar una estructura polifuncional. El término tradicional «sufijo copulativo» solo puede dar cuenta del 67,5 % de los usos del sufijo, dejando el 32,5 % restante fuera de su ámbito. En cuanto a la contribución empírica, se ha elaborado el primer mapa cuantitativo exhaustivo de la distribución funcional del sufijo a partir de un texto canónico de 4.438 coplas, estableciendo una base de referencia para futuros estudios comparativos. En cuanto a la contribución metodológica, se ha desarrollado una metodología de lingüística de corpus que abarca el escaneo automático, un filtro de falsos positivos de dos niveles, un árbol de decisión jerárquico y un control de fiabilidad entre evaluadores en dos rondas; se ha demostrado que este conjunto de herramientas es aplicable a otros textos del turco anatolio antiguo (el Diván de Yunus Emre, el Garibnâme y el Vesiletü'n-Necât) y a otros morfemas (-mIş, -GIl, -IcAk, -dUk). Para futuras investigaciones, siguen abiertas las vías de los escaneos comparativos de mathnawis de los siglos XIV y XV, la comparación diacrónica con el turco moderno y la comparación tipológica con morfemas equivalentes en dialectos turcos contemporáneos (kazajo +DI, kirguís +DUr y uzbeko +dir).

结构化摘要：

在土耳其语语法传统长达数个世纪的发展历程中，鲜有语素像后缀 -DUr 那样在术语上引发如此多的混淆。这一语素被称为“连系后缀”（Banguoğlu, 2007; Ergin, 1998; Korkmaz, 2003），在其他文献中则被描述为“助动词第三人称单数现在时直陈式变位” （Gencan（Gencan,, 2001），“强化与可能性后缀”（Özözen Kahraman, 2010），“强调助词”（Baydar, 2012），“模态标记”（Hirik, 2014），或是“证据标记”（Üzüm, 2019）。这种名称的多样性并非偶然：同一个单音节语素在附加于形容词时传达“（Gencan,2019）。这一模式呼应了当代功能-类型学语言学中被称为"多功能性"的现象。确定性”，附加于后缀“-mış”时产生“证据-认识论推论”，附加于不定式后缀时产生“格言式概括”，与疑问助词结合时则形成“疑问模态”。这一模式呼应了当代功能-类型学语言学中被称为“多功能性”的现象。

本文借鉴 Bybee 和 Fleischman（1995）提出的“意义-功能簇”模型，认为将后缀 -DUr 视为从原型2019）。这一模式呼应了当代功能-类型学语言学中被称为"多功能性"的现象。and Fleischman (1995) 提出的"意义-功能簇"模型，认为将后缀 '-DUr'核心向外辐射的多功能语素，而非单功能系动词标记，更为恰当，并通过基于语料库的分析检验了这一假设。本研究围绕三个研究问题展开：(1) 《曼提库·泰尔》中后缀 ‘-DUr’ 的定量-定性分布是否符合多功能语素模型？该后缀是否如预期那样呈现出一个原型核心，周围环绕着低频的外围功能？(2) 这种模式在统计上是否显著；它与随机分布的偏差程度如何？(3) 该后and Fleischman (1995) 提出的"意义-功能簇"模型，认为将后缀 '-DUr'这种模式在统计上是否显著? It与随机分布的偏差程度如何? (3)缀的频率及功能分布在马斯纳维的各子体裁单元（序言、故事、讲道和尾声）中是否存在差异？这种模式在统计上是否显著? It与随机分布的偏差程度如何? (3)该后缀的频率及功能分布在马斯纳维的各子体裁单元（序言、故事、讲道和尾声）中是否存在差异?

方法

本研究的语料库选自古尔谢里（Gülşehrî）的《鸟类逻辑》（1317年），这是14世纪初古安纳托利亚土耳其语的经典文本之一；以亚武兹（Yavuz, 2007）的校注本作为数据库。该语料库包含276页、4,438首编号对句，约70,000个词。扫描工作采用Python编程语言编写的三阶段脚本完成：首先逐页提取文本并自动解析对句编号；随后对每行进行分词，并检查词尾是否与后缀-dur、-dür、-tur、-tür、-durur、-dürür、-turur和-türür匹配； 最后阶段，剔除了作为助动词出现的独立词“durur/turur”，仅记录附着于词尾的形式该后缀的频率及功能分布在马斯纳维的各子体裁单元（序言、故事、讲道和尾声）中是否存在差异?最后阶段，剔除了作为助动词出现的独立词"durur/turur"，仅记录附着于词尾的形式。。

通过两级过滤机制处理了误报问题。第一类包括由使役动词词干 + 现在时 ‘-Ur’ 构成的变位形式，这些形式表面上看似带有 ‘-DUr’ 后缀（如 eydür、iltür、işidür、söyledür、düzedür、uzadur、bitür）。第二组由 -A/-I/-U + durur 构成的描述性动词组成，表示持续状态（kesedurur, girüdurur）。过滤后，最终列表包含 800 个词素和 548 组不同的对句。两个边界案例（Sanadur，第 977 组对句； Añadur，第4376对）被归入“可疑”子类别，并排除在解释性评估之外。分类依据Bybee和Fleischman（1995）的模型以及Hirik（2014）和Üzüm（2019）的模态-证据性框架，划分为八个功能类别： 确定性/强调、否定+谓语、代词+谓语、位置/方向+谓语、认识论推断、所有格+谓语、疑问模态以及泛化/格言体。分层决策树优先选择与最突出的形态语义特征相对应的类别。为确保可靠性，采用了两轮检查；两轮之间的一致率计算为97.5%。

研究结果

定量分布显示，该数据强烈拒绝均等分布假设（χ²=2,241.24；df=7；p< .001）。确定性/强调功能构成典型核心，占比67.5%（n=540）。七个外围类别按降序分布如下：否定+谓语 7.5%（n=60），代词+谓语 7.25%（n=58），位置/方向+谓语 5.38%（n=43）， 认识推论 4.62%（n=37）、所有格+谓语 3.25%（n=26）、疑问语气 3.12%（n=25）以及概括性/格言体 1.12%（n=9）。计算得出的标准化残差为：核心类别为+44.08，格言类别为-9.09；所有八个类别均满足|z|>1.96的阈值，表明其与均等分布存在统计学上的显著偏差。在对数频率/对数秩关系中，皮尔逊相关系数 r = -.941（p < .001）、决定系数 r² = .885 以及斜率 = -1.57 的数值表明，观测到的分布呈现齐普夫（幂律）模式，这构成了核心-外围结构的数学特征。

在正写法-形态学层面，800个词素中有52.8%连写（yokdur, kişidür），47.2%使用连字符（kavuşmak-durur, bî-dermân-durur）。这种相对均衡的分布表明，后缀的形态学独立性尚未完全确定，它是一种在附着词和词缀行为之间摇摆的元素。《马斯纳维》九个主要故事/主题单元之间的频率差异在统计上也具有显著性（χ²=48.89；df=8；p<.001）。密度最低的是谢赫·萨南的故事（3.33%），最高的是布什尔·哈菲的故事以及结尾部分的故事（23.00%）；这种七倍的差异表明，该后缀在对话和动作密集的段落中退居次要地位，而在布道和格言式话语密集的段落中则占据主导地位。尽管数量稀少，但九个格言类实例展现了战略性的定位；它们集中在序言/“以真主之名”之后的部分、“七座圆顶”的主题区域以及结语附近的部分。

讨论与结论

研究结果从三个层面证实了 Bybee 和 Fleischman（1995）所预测的辐射状核心-外围结构：统计上排除了均匀分布的可能性，结构层面呈现齐普夫分布，视觉层面呈现辐射状图示。外围范畴之间并非相互独立；每个范畴都是沿着特定轴线对原型确定性核心的转化版本：极化（否定）、指代（代词）、空间化（位置/方向）、时间化（认识论推断）、拥有（所有）、质询（疑问模态）和普遍化（格言体）。这些语义亲缘性与 Croft（2001）对“辐射类”的定义以及 Heine 和 Kuteva（2002）在语法化路径清单中记录的类型学路径是一致的。证据-认识论推断范畴仅占 4.6% 的现象，需要在艾肯瓦尔德（2004）的类型学框架内进行具体解释：37 个 ‘-mIşdUr’ 实例中，没有一个属于视觉或感官证据范畴；所有实例都集中在“推断”或“假设/常识”范畴中。由于苏菲派话语倾向于将玄奥的真理呈现为“无可争议的真理”，而非“一种可能的真理”，因此直接传达确定性的后缀 -DUr 取代了证据性后缀 -mIşdUr，成为主要形式。

本研究的贡献可归纳为三个方面。在理论贡献方面，通过多功能性理论的视角，为突厥学文献中关于“连词后缀”的讨论引入了一种新的解释；围绕该后缀的术语密集度问题，不再被视为分类上的不足，而是被重新定义为单一功能术语无法捕捉多功能结构所致。传统术语“连词后缀”仅能解释该后缀67.5%的使用情况，其余32.5%则超出其范畴。在实证贡献方面，本研究基于4,438对联的规范文本，绘制了该后缀功能分布的首份全面定量图谱，为未来的比较研究奠定了基准。在方法论贡献方面，本研究开发了一套涵盖自动扫描、两级假阳性过滤、分层决策树以及两轮评分者间可靠性控制的语料库语言学方法；研究证实该方法套件可推广应用于其他古安纳托利亚突厥语文本（如尤努斯·埃姆雷的《迪万》、最后阶段，剔除了作为助动词出现的独立词"durur/turur"，仅记录附着于词尾的形式。研究证实该方法套件可推广应用于其他古安纳托利亚突厥语文本（如尤努斯·埃姆雷的《迪万》、 《加里布纳梅》、 《维西莱图·内贾特》）及其他语素（-mIş、-GIl、-IcAk、-dUk）。未

Структурированное Резюме:

На протяжении многовековой истории развития турецкой грамматической традиции лишь немногие морфемы вызывали столько терминологической путаницы, как суффикс -DUr. Эта морфема, называемая «соединительным суффиксом» (Banguoğlu, 2007; Ergin, 1998; Korkmaz, 2003), в других источниках характеризуется как «спряжение вспомогательного глагола в настоящем времени, третье лицо единственного числа» (Gencan, 2001), «суффиксом усиления и возможности» (Özözen Kahraman, 2010), «эффемной частицей» (Baydar, 2012), «маркером модальности» (Hirik, 2014) или «маркером эвиденциальности» (Üzüm, 2019). Такое многообразие обозначений не случайно: один и тот же односложный морфема передает «уверенность», когда добавляется к прилагательному, создаёт «эвиденциально-эпистемическое заключение», когда присоединяется к суффиксу «-mış», порождает «афористическое обобщение», когда добавляется к инфинитивному суффиксу, и образует «вопросительную модальность», когда сочетается с вопросительной частицей. Эта модель напоминает феномен, называемый «полифункциональностью» в современной функционально-типологической лингвистике.

В данной статье, опираясь на модель кластеров значения-функции, предложенную Bybee и Fleischman (1995), утверждается, что суффикс -DUr целесообразнее рассматривать не как монофункциональный копулятивный маркер, а как полифункциональную морфему, излучающую значения от прототипического ядра к периферии, и эта гипотеза проверяется с помощью корпусного анализа. Исследование проводится в рамках трех исследовательских вопросов: (1) Соответствует ли количественно-качественное распределение суффикса «-DUr» в «Мантику’т-Тайр» модели полифункциональной морфемы? Имеет ли суффикс, как и ожидалось, одно прототипическое ядро, окруженное периферийными функциями с меньшей частотностью? (2) Является ли эта закономерность статистически значимой; насколько она отклоняется от случайного распределения? (3) Различаются ли частота и функциональное распределение суффикса в различных подразделениях (пролог, рассказы, проповеди и эпилог) маснави?

Метод

Корпус исследования состоит из «Мантику' т-Тайр» Гюльшехри (1317), одного из канонических текстов древнеанатолийского турецкого языка начала XIV века; в качестве базы данных используется критическое издание Явуза (2007). Корпус включает 276 страниц, 4 438 пронумерованных двустиший и примерно 70 000 слов. Сканирование осуществлялось с помощью трехэтапного скрипта, написанного на языке программирования Python: сначала текст извлекался страница за страницей, и номера двустиший анализировались автоматически; затем каждая строка токенизировалась и проверялась на соответствие окончаний слов суффиксам -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur и -türür; на заключительном этапе были исключены самостоятельные слова «durur/turur» (выступающие в роли вспомогательных глаголов), и были зафиксированы только формы, присоединяемые к концу слова.

Управление ложными срабатываниями осуществлялось с помощью двухуровневого фильтра. Первая группа включает в себя спряжения, образованные с помощью каузативной глагольной основы + суффикса настоящего времени «-Ur», которые на первый взгляд кажутся имеющими суффикс «-DUr» (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). Вторая группа состоит из дескриптивных глаголов, образованных по схеме -A/-I/-U + durur, указывающих на непрерывность (kesedurur, girüdurur). После фильтрации окончательный список содержал 800 лексемов и 548 различных куплетов. Два пограничных случая (Sanadur, куплет 977; Añadur, куплет 4376) были помещены в подкатегорию «сомнительных» и исключены из интерпретационных оценок. Классификация была разделена на восемь функциональных категорий на основе модели Bybee и Fleischman (1995) и рамки модальности. эвиденциальности Hirik (2014) и Üzüm (2019): уверенность/подчеркивание, отрицание + предикация, местоимение + предикация, местоположение/направление + предикация, эпистемическое умозаключение, владение + предикация, вопросительная модальность и общая/афористическая. Иерархическое дерево решений отдавало приоритет категории, соответствующей наиболее заметной морфосемантической особенности. Для обеспечения надежности была применена двухэтапная проверка; коэффициент согласованности между двумя этапами составил 97,5%.

Результаты

Количественное распределение показало сильное отклонение от гипотезы равномерного распределения (χ²=2 241,24; df=7; p< 0,001). Функция «уверенность/подчеркивание» составила прототипическое ядро с долей 67,5 % (n=540). Семь периферийных категорий распределились в порядке убывания: отрицание + предикация 7,5% (n=60), местоимение + предикация 7,25% (n=58), местоположение/направление + предикация 5,38% (n=43), эпистемическое умозаключение 4,62% (n=37), владение + предикация 3,25% (n=26), вопросительная модальность 3,12% (n=25) и общая/афористическая 1,12% (n=9). Стандартизированные остатки были рассчитаны как +44,08 для основной категории и -9,09 для афористической категории; все восемь категорий удовлетворяли порогу |z|>1,96, что указывает на статистически значимое отклонение от равномерного распределения. В соотношении логарифма частоты к логарифму ранга значения коэффициента Пирсона r = -0,941, p < 0,001, r² = 0,885 и наклона = -1,57 продемонстрировали, что наблюдаемое распределение демонстрирует ципфову (степенную) закономерность, что является математической характеристикой структуры «ядро-периферия».

На орфографико-морфологическом уровне 52,8 % из 800 лексемов были написаны слитно (yokdur, kişidür), а 47,2 % — с дефисом (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur). Это относительно сбалансированное распределение указывает на то, что вопрос о морфологической независимости суффикса не был полностью решен и что он представляет собой элемент, колеблющийся между поведением клитика и аффикса. Дифференциация частотности по девяти основным сюжетным/тематическим единицам «Маснави» также статистически значима (χ²=48,89; df=8; p<0,001). Наименьшая плотность наблюдалась в истории шейха Санана (3.33%), а наибольшая — в истории Бушр-и Хафи и заключительных историях (23.00%); эта семикратная разница показывает, что суффикс отступает на второй план в отрывках с преобладанием диалога и действия и выходит на первый план в отрывках с преобладанием проповеди и афористического дискурса. Девять примеров афористической категории, несмотря на их количественную скудность, демонстрировали стратегическое расположение; они сконцентрировались в разделе после пролога/«Бисмиллах», в тематической зоне «Семи куполов» и в части, близкой к эпилогу.

Обсуждение и выводы

Полученные результаты подтверждают радиальную структуру «ядро-периферия», предсказанную Байби и Флейшманом (1995), на трех уровнях: статистическое отклонение от равномерного распределения, распределение Ципфа на структурном уровне и радиальная диаграмма на визуальном уровне. Периферийные категории не являются независимыми друг от друга; каждая из них представляет собой трансформированную версию прототипического ядра определенности по определенной оси: поляризация (отрицание), идентификация (местоимение), пространственная ориентация (местоположение/направление), временная ориентация (эпистемическое умозаключение), обладание (принадлежность), вопросительность (вопросительная модальность) и универсализация (афористичность). Эти семантические сходства согласуются с определением «радиальных категорий» Крофта (2001) и типологическими путями, зафиксированными в перечне путей грамматикализации Хайне и Кутевой (2002). Тот факт, что доля категории эвиденциально- эпистемического умозаключения составляет всего 4,6%, требует специфической интерпретации в рамках типологической схемы Айхенвальда (2004): ни один из 37 экземпляров "-mIşdUr" не относится к визуальным или сенсорным категориям эвиденции; все они сосредоточены в категориях "умозаключения" или "предположения/общих знаний". Поскольку суфийский дискурс склонен представлять эзотерические истины не как «возможную истину», а как «неоспоримую истину», на первый план выходит суффикс -DUr, который напрямую выражает определенность, вместо эвиденциального -mIşdUr.

Вклад данного исследования можно обобщить в трех разделах. С точки зрения теоретического вклада, в обсуждение «соединительного суффикса» в тюркологической литературе вводится новая интерпретация через призму теории полифункциональности; терминологическая плотность, окружающая суффикс, была переформулирована не как категориальная неадекватность, а как неспособность монофункционального термина охватить полифункциональную структуру. Традиционный термин «союзный суффикс» может объяснить лишь 67,5 % случаев использования суффикса, оставляя остальные 32,5 % за пределами его сферы применения. С точки зрения эмпирического вклада, на основе канонического текста из 4 438 куплетов составлена первая всеобъемлющая количественная карта функционального распределения суффикса, что создает базу для будущих сравнительных исследований. С точки зрения методологического вклада была разработана методология корпусной лингвистики, включающая автоматическое сканирование, двухуровневый фильтр ложных срабатываний, иерархическое дерево решений и двухэтапный контроль надежности между оценщиками; было продемонстрировано, что этот набор инструментов применим к другим текстам на староанатолийском турецком языке (Диван Юнуса Эмре, «Гарибнаме», «Весилету'н- Неджат») и другим морфемам (-mIş, -GIl, -IcAk, -dUk). Для будущих исследований остаются открытыми такие направления, как сравнительное сканирование маснави XIV–XV веков, диахроническое сравнение с современным турецким языком и типологическое сравнение с эквивалентными морфемами в современных тюркских диалектах (казахский +DI, киргизский +DUr и узбекский +dir).

संरचित सारांश:

तुर्की व्याकरणिक परंपरा के सदियों लंबे साहसिक सफर में, कुछ ही रूपमों को प्रत्यय -DUr जितनी परिभाषात्मक भ्रम की स्थिति का सामना करना पड़ा है। इस रूपम को "संयोजक प्रत्यय" (बांगुआओग्लू, 2007; एर्गिन, 1998;

कॉर्कमाज़, 2003), अन्य स्रोतों में इसे "सहायक क्रिया के तृतीय-पुरुष एकवचन वर्तमान संकेतात्मक रूप" के रूप में वर्णित किया गया है (Gencan, 2001), एक "तीव्रता और संभावना प्रत्यय" (Özözen Kahraman, 2010), एक "उद्घाटनात्मक कण" (Baydar, 2012), एक "मोडल मार्कर" (Hirik, 2014), या एक "साक्ष्य मार्कर" (Üzüm, 2019)। इन विभिन्न नामों की यह बहुलता संयोगवश नहीं है: वही एक-अक्षरीय रूप एक विशेषण के साथ जुड़कर "निश्चितता" व्यक्त करता है, "-mış" प्रत्यय से जुड़ने पर "साक्ष्यात्मक-ज्ञानसूचक अनुमान" उत्पन्न करता है, एक क्रियाविशेषण प्रत्यय के साथ जुड़ने पर "सूक्तिपूर्ण सामान्यीकरण" उत्पन्न करता है, और एक प्रश्नक कण के साथ मिलकर "प्रश्नवाचक रूप" बनाता है। यह पैटर्न समकालीन कार्यात्मक-प्रकारवैज्ञानिक भाषाविज्ञान में "बहु-कार्यात्मकता" नामक घटना को उजागर करता है।

बाइबी और फ्लेशमैन (1995) द्वारा प्रस्तावित अर्थ- कार्य समूहों के मॉडल पर आधारित यह लेख तर्क देता है कि प्रत्यय '-DUr' को एक एक-कार्यात्मक संयुग्मक मार्कर के रूप में नहीं, बल्कि एक बहु-कार्यात्मक रूप-तत्त्व के रूप में विचार करना अधिक उपयुक्त है जो एक प्रोटोटाइपिक कोर से परिधि तक विकिरण करता है, और एक कॉर्पस-आधारित विश्लेषण के माध्यम से इस परिकल्पना का परीक्षण करता है। यह अध्ययन तीन शोध प्रश्नों के ढांचे के भीतर आगे बढ़ता है: (1) क्या '-DUr' प्रत्यय का मात्रात्मक-गुणात्मक वितरण 'मंतिकुत-तैर' में बहुकार्यात्मक रूप-प्रमाण मॉडल के अनुरूप है? क्या यह प्रत्यय अपेक्षित रूप से एकल प्रोटोटाइपिक कोर प्रदर्शित करता है जिसे कम-आवृत्ति वाले परिधीय कार्यों ने घेरा हुआ है? (2) क्या यह पैटर्न सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण है? यह यादृच्छिक वितरण से किस हद तक विचलित होता है?

(3) क्या मथनवी की उप-सामान्य इकाइयों (प्रस्तावना, कहानियाँ, उपदेश, और उपसंहार) में प्रत्यय की आवृत्ति और कार्यात्मक वितरण भिन्न है?

विधि

अध्ययन की सामग्री में गुलशैरी की 'मंतिकु'त-तैर' (1317) शामिल है, जो प्रारंभिक 14वीं सदी की पुरानी अनातोलियन तुर्की की मानक कृतियों में से एक है; डेटाबेस के रूप में यवुज़ (2007) का आलोचनात्मक संस्करण उपयोग किया गया है। इस सामग्री में 276 पृष्ठ, 4,438 क्रमांकित दोहे, और लगभग 70,000 शब्द शामिल हैं। स्कैनिंग पाइथन प्रोग्रामिंग भाषा में लिखे गए तीन-चरणीय स्क्रिप्ट का उपयोग करके की गई थी: सबसे पहले, पाठ को पेज दर पेज निकाला गया, और दो-पंक्तियों के नंबर स्वचालित रूप से पार्स किए गए; फिर, प्रत्येक पंक्ति को टोकनाइज़ किया गया और यह जांचा गया कि क्या शब्द के अंत -dur, -dür, -tur, -tür, -durur, -dürür, -turur, और -türür उपसर्गों से मेल खाते हैं;

अंतिम चरण में, स्वतंत्र शब्द "durur/turur" (जो सहायक क्रियाओं के रूप में दिखाई देते हैं) को हटा दिया गया, और केवल शब्द के अंत से जुड़े रूपों को ही दर्ज किया गया।

गलत सकारात्मक परिणामों के प्रबंधन के लिए दो-स्तरीय फ़िल्टर का उपयोग किया गया। पहले समूह में क्रिया-विशेषण मूल + वर्तमान काल '-Ur' के साथ बने संयुग्म शामिल हैं, जो सतही तौर पर '-DUr' प्रत्यय को धारण करते प्रतीत होते हैं (eydür, iltür, işidür, söyledür, düzedür, uzadur, bitür). दूसरा समूह -A/-I/-U + durur से बने वर्णनात्मक क्रियाओं का है, जो निरंतरता को इंगित करते हैं (kesedurur, girüdurur)। फ़िल्टरिंग के बाद, अंतिम सूची में 800 शब्द टोकन और 548 विशिष्ट द्विपदियाँ थीं। दो सीमांत मामले (Sanadur, द्विपदी 977; अनादूर, छंद 4376) को एक "संदिग्ध" उपश्रेणी में रखा गया और व्याख्यात्मक मूल्यांकन से बाहर रखा गया। वर्गीकरण को बाइबी और फ्लेइशमैन (1995) के मॉडल और हिरिक (2014) और उज़ूम (2019) के मोडैलिटी-एविडेंशियलिटी फ्रेमवर्क के आधार पर आठ कार्यात्मक श्रेणियों में विभाजित किया गया: निश्चितता/जोर, नकारात्मक + वाक्य-संरचना, सर्वनाम + वाक्य-संरचना, स्थान/दिशा + वाक्य-संरचना, ज्ञानात्मक अनुमान, स्वामित्व + वाक्य-संरचना, प्रश्नवाचक विधेय, और सामान्य/लोकोक्ति। पदानुक्रमित निर्णय वृक्ष ने सबसे प्रमुख रूप-वैचारिक विशेषता से संबंधित श्रेणी को प्राथमिकता दी। विश्वसनीयता के लिए, दो-चरण निरीक्षण लागू किया गया; दोनों चरणों के बीच सहमति दर 97.5% की गणना की गई।

निष्कर्ष

मात्रात्मक वितरण ने समान वितरण परिकल्पना (χ²=2,241.24; df=7; p<.001) को दृढ़ता से खारिज कर दिया। निश्चितता/जोर फ़ंक्शन 67.5% (n=540) की दर के साथ प्रोटोटाइपिक कोर का गठन करता था।

सात परिधीय श्रेणियों को घटते क्रम में वितरित किया गया था: नकार + वाक्य-निर्माण 7.5% (n=60), सर्वनाम + वाक्य-निर्माण 7.25% (n=58), स्थान/दिशा + वाक्य-निर्माण 5.38% (n=43), ज्ञान संबंधी अनुमान 4.62% (n=37), स्वामित्व + वाक्यरचना 3.25% (n=26), प्रश्नवाचक विधा 3.12% (n=25), और सामान्य/लोकोक्ति 1.12% (n=9)। मानकीकृत अवशेष (standardised residuals) को मुख्य श्रेणी के लिए +44.08 और सूत्रवाक्य श्रेणी के लिए -9.09 के रूप में गणना किया गया; सभी आठ श्रेणियों ने |z|>1.96 की सीमा को पूरा किया, जो समान वितरण से सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण विचलन को इंगित करता है। लॉग-फ़्रीक्वेंसी/लॉग-रैंक संबंध में, पियर्सन r = -.941, p < .001, r² = .885, और ढलान = -1.57 के मानों ने यह प्रदर्शित किया कि अवलोकित वितरण एक ज़िप्फ़ियन (power law) पैटर्न प्रदर्शित करता है, जो एक कोर-परिधीय संरचना का गणितीय हस्ताक्षर है।

ओर्थोग्राफिक-मॉर्फोलॉजिकल स्तर पर, 800 टोकन में से 52.8% लगातार लिखे गए थे (yokdur, kişidür) और 47.2% हाइफ़न के साथ (kavuşmak-durur, bî-dermân-durur)। यह अपेक्षाकृत संतुलित वितरण इंगित करता है कि प्रत्यय की रूपवैज्ञानिक स्वतंत्रता पूरी तरह से समाप्त नहीं हुई थी और यह एक ऐसा तत्व है जो क्लिटिक और प्रत्यय व्यवहार के बीच दोलन करता है। मथनावी के नौ प्रमुख कहानी/विषयगत इकाइयों में आवृत्ति का अंतर भी सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण है (χ²=48.89; df=8; p<.001)। सबसे कम घनत्व शेख सना'न की कहानी (3.33%) में, और सबसे अधिक घनत्व बुश्र-ए-हाफी की कहानी और अंतिम कहानियों (23.00%) में देखा गया; यह सात गुना अंतर दर्शाता है कि संज्ञा उपसर्ग संवाद-एक्शन प्रधान अंशों में पीछे रहता है और उपदेश और सूक्ति प्रधान अंशों में सामने आता है। मुहावरात्मक श्रेणी के नौ उदाहरणों ने, अपनी मात्रात्मक कमी के बावजूद, रणनीतिक स्थिति प्रदर्शित की; वे प्रस्तावना-पश्चात/बिस्मिल्लाह खंड, सात गुंबदों के विषयगत क्षेत्र, और उपसंहार के पास के हिस्से में केंद्रित थे।

चर्चा और निष्कर्ष

ये निष्कर्ष बायबी और फ्लेशमैन (1995) द्वारा तीन स्तरों पर अनुमानित रेडियल कोर-परिधि संरचना की पुष्टि करते हैं: सांख्यिकीय रूप से समान वितरण का खंडन, संरचनात्मक स्तर पर ज़िप्फ़ियन वितरण, और दृश्य स्तर पर रेडियल आरेख।

बाह्य श्रेणियाँ एक-दूसरे से स्वतंत्र नहीं हैं; प्रत्येक एक विशिष्ट धुरी के साथ प्रोटोटाइपिक निश्चितता कोर का एक रूपांतरित संस्करण है: ध्रुवीकरण (नकारात्मकता), पहचान (सर्वनाम), स्थानिकीकरण (स्थान/दिशा), कालानुक्रमिकीकरण (ज्ञानार्ह अनुमान), स्वामित्व (स्वामित्व), पूछताछ (प्रश्नवाचक विधेय), और सार्वभौमिकीकरण (अफोरिस्टिक)। ये अर्थगत समानताएँ क्रॉफ्ट (2001) की "रेडियल श्रेणियों" की परिभाषा और हाइन और कुतेवा (2002) की व्याकरणिकीकरण पथ सूची में प्रलेखित प्रकारात्मक मार्गों के अनुरूप हैं। यह कि प्रमाणिक-ज्ञानार्ह अनुमान श्रेणी केवल 4.6% पर बनी रहती है, एकहेनवाल्ड (2004) की प्रकार्यात्मक योजना के भीतर एक विशिष्ट व्याख्या की मांग करता है: '-mIşdUr' के 37 उदाहरणों में से कोई भी दृश्य या संवेदी प्रमाणिक श्रेणियों में नहीं आता है; सभी 'अनुमान संबंधी' या 'मान्यता/सामान्य ज्ञान' श्रेणियों में केंद्रित हैं। चूंकि सूफी विमर्श गूढ़ सच्चाइयों को "एक संभावित सत्य" के रूप में नहीं बल्कि "एक निर्विवाद सत्य" के रूप में प्रस्तुत करने की प्रवृत्ति रखता है, प्रत्यय -DUr, जो सीधे निश्चितता को व्यक्त करता है, प्रमाणिक -mIşdUr के बजाय सामने आता है।

अध्ययन के योगदानों को तीन शीर्षकों के अंतर्गत संक्षेपित किया जा सकता है। सैद्धांतिक योगदान के संदर्भ में, बहुकार्यात्मकता सिद्धांत के परिप्रेक्ष्य में तुर्कशास्त्रीय साहित्य में "संयोजक प्रत्यय" की चर्चा में एक नया व्याख्यान प्रस्तुत किया गया है; प्रत्यय के चारों ओर व्याप्त परिभाषात्मक घनत्व को वर्गीय अपर्याप्तता के रूप में पुनःपरिभाषित नहीं किया गया है, बल्कि एक एककार्यात्मक पद की बहुकार्यात्मक संरचना को ग्रहण करने में असमर्थता के रूप में पुनःपरिभाषित किया गया है।

पारंपरिक पद "संयोजक प्रत्यय" प्रत्यय के उपयोगों में से केवल 67.5% की ही व्याख्या कर सकता है, जिससे शेष 32.5% उसके दायरे से बाहर रह जाते हैं। अनुभवजन्य योगदान के संदर्भ में, 4,438 दोहों के एक मानक ग्रंथ से प्रत्यय के कार्यात्मक वितरण का पहला व्यापक मात्रात्मक मानचित्र तैयार किया गया है, जो भविष्य के तुलनात्मक अध्ययनों के लिए एक आधार रेखा स्थापित करता है। पद्धतिगत योगदान के संदर्भ में, एक कॉर्पस भाषाविज्ञान पद्धति विकसित की गई है, जिसमें स्वचालित स्कैनिंग, दो-स्तरीय फाल्स-पॉजिटिव फ़िल्टर, एक पदानुक्रमित निर्णय वृक्ष, और दो-चरणीय अंतर-मूल्यांकनकर्ता विश्वसनीयता नियंत्रण शामिल हैं; यह प्रदर्शित किया गया है कि यह पैकेज अन्य पुराने अनातोलियन तुर्की ग्रंथों (युनस एमेरे का दिवान, गारिबनामे, वसीलेतु'न-नेजात) और अन्य रूपों (-मिश्, -गिल, -इचाक, -दुक्) पर भी लागू होता है। भविष्य के शोध के लिए, 14वीं-15वीं सदी के मतनवियों के तुलनात्मक स्कैन, आधुनिक तुर्की के साथ कालानुक्रमिक तुलना, और समकालीन तुर्किक बोलियों (कज़ाख +DI, किर्गिज़ +DUr, और उज़्बेक +dir) में समकक्ष रूपों के साथ प्रकार्यात्मक तुलना के क्षेत्र खुले हुए हैं।