Hermeneutical Analysis of Qirāʾāt Variants: Theological and Jurisprudential Reflections in al-Mīzān Tafsīr

Kıraat İhtilaflarının Hermenötik Analizi: el-Mîzân Tefsirinde Kelâmî ve Fıkhî Yansımalar
Author:

Number of pages:
3271-3319
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2
%>

Abstract

Kıraat farklılıkları Kur'an lafzının okunuşundaki fonetik değişiklikler ve bu farklılıkların hangi sened zinciriyle kimlerden nakledildiğidir. Tefsir ilminde bu farklılıklar nassın anlam çerçevesini de belirleyen dolayısıyla mezhebî istinbat süreçlerini doğrudan şekillendiren yapısal bir unsurdur. Bu bağlamda Şîa mezhebinin kıraatlar konusuna yaklaşımı Ehl-i Sünnetten farklı olarak itikadi ve siyasi bir takım mezhebi bakış açısıyla ilişkilidir.

Bu makalede, çağdaş Şiî tefsir geleneğinin en yetkin eseri kabul edilen Muhammed Hüseyin Tabâtabâî’nin el-Mîzân fî Tefsîri’l-Kur’ân adlı çalışmasında, kıraat ihtilaflarının kelâmî ve fıkhî yorumlar üzerindeki etkisini ve kıraat farklılıklarının el-Mîzân’da nasıl konumlandırıldığı incelenmiştir.

Araştırma kapsamında, eserin Fâtiha Suresi’nden İsrâ Suresi’nin sonuna kadar olan bölümü sistematik tarama yöntemiyle incelenerek elde edilen veriler nicel bir tasnife tabi tutulmuştur.  Bu kapsamlı tarama neticesinde elde edilen bulgular, el-Mîzan’da kıraat tercihlerinin dilbilimsel veya bağlamsal uyuma, Şiî rivayet geleneğine ve felsefî-kelâmî dirayete dayandırdığı tespit edilmiştir. Bu genel çerçevenin ardından; İmâmiyye Şîası’nın ismet, imamet ve tevessül gibi temel doktrinleri ile abdest ve mut'a nikâhı gibi tartışmalı fıkhî meselelerini doğrudan ilgilendiren seçtiğimiz on spesifik âyet üzerinden karşılaştırmalı analiz gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, Tabâtabâî’nin kıraat farklılıklarını salt bir nakil unsuru olarak bırakmadığını; aksine bunları Şiî paradigmayı rasyonel ve metinsel zeminde tahkim eden dinamik bir hermenötik araç olarak konumlandırdığını ortaya koymaktadır.

Keywords

Abstract

Differences in recitation refer to phonetic variations in the pronunciation of the Quranic text and the chains of transmission through which these differences are transmitted. In the science of tafsir (Quranic exegesis), these differences are a structural element that determines the semantic framework of the text and therefore directly shapes the processes of istinbat (deduction) according to different schools of thought. In this context, the Shia school's approach to the issue of recitations differs from that of the Ahl al-Sunnah, and is linked to a number of doctrinal and political sectarian perspectives.

This article examines the impact of recitation differences on theological and jurisprudential interpretations and how these differences are positioned within al-Mizan fi Tafsir al-Quran, considered the most authoritative work of the contemporary Shia tafsir tradition by Muhammad Husayn Tabataba'i.

 In this research, the section of the work from Surah Al-Fatiha to the end of Surah Al-Isra was examined using a systematic scanning method, and the data obtained were subjected to quantitative classification. The findings of this comprehensive scan revealed that al-Mizan bases its recitation preferences on linguistic or contextual compatibility, the Shi'ite narrative tradition, and philosophical-theological reasoning. Following this general framework, a comparative analysis was conducted on ten specific verses that directly concern the fundamental doctrines of Imami Shi'ism, such as infallibility, imamate, and intercession, as well as controversial jurisprudential issues such as ablution and temporary marriage (mut'a). The findings demonstrate that Tabatabai did not leave the recitation differences as merely a matter of transmission; rather, he positioned them as a dynamic hermeneutical tool that strengthens the Shi'ite paradigm on a rational and textual basis.

This study, in contrast to the dominant Sunni-centric readings of Quranic recitation in the literature, concretizes the role of the recitation-interpretation relationship in the construction of sectarian identity within the context of Shi'ite methodology of Quranic exegesis.

Keywords

Structured Abstract:

Differences in Qira’at (Quranic recitations) serve as authoritative proofs (hujjah) not only for legal schools (fiqh) when conveying their views but also for the analysis and substantiation of theological (kalam) disputes. Within this framework, mufassirs (exegetes) have frequently resorted to Qira’at variants to ground linguistic data as well as jurisprudential and creedal issues in their interpretations.

In classical exegesis literature, Qira’at disputes are mostly handled within the framework of the chain of transmission (isnad), Arabic grammar, and the orthography of the Mushaf (rasm al-Mushaf). However, particularly in the Shiite conception of exegesis, these differences have been shifted toward a unique ground of inference (istinbat) and reasoning (istidlal) in the light of the narrations of the Ahl al-Bayt and the methodology of dirayah (rational analysis). In this context, the primary problem of this research is the manner in which Muhammad Husayn Tabataba’i (d. 1981), considered a prominent figure in contemporary Shiite exegetical thought, positions Qira’at variants in the process of theological and jurisprudential inference in his work, al-Mizan fi Tafsir al-Qur’an. The core question of this article is the extent to which theological doctrines—such as the infallibility (ismah) of prophets, imamate, and tawassul (intercession) which form the basis of the Imamiyyah Shiite school—and controversial jurisprudential issues—such as the wiping (mash) of feet in ablution or mut'ah (temporary) marriage—guide the author's Qira’at preferences.

Centring on his famous principle of "interpreting the Quran by the Quran", Tabataba’i positions Qira’at variants not merely as phonetic diversities but as tools to ground his philosophical, theological, and jurisprudential inferences. He cites Qira’at variants in cases where he believes the context requires clarity (wuduh) through a sectarian reflex regarding creedal, sociological, philosophical, and jurisprudential interpretations, and he expresses his preferences accordingly.

Based on this fundamental problem, the aim of this study is to demonstrate the decisive and constructive role of Qira’at variants within Islamic jurisprudential and theological thought through an inductive analysis of samples from the al-Mizan exegesis that lead to sectarian and practical consequences. The article aims to show on an academic basis that Qira’at disputes are exegetical evidence (qarinah) that enrich the semantic range of the text and manifest its comprehensive truth. Furthermore, in contrast to the dominant Sunni-centred studies in the literature, the final goals of the research include presenting the Shiite tradition’s approach to recitations from a comparative perspective and investigating the interdisciplinary link between the disciplines of fiqh, kalam, and qira’at. To achieve these goals, the study is designed with document review and comparative content analysis techniques in accordance with the qualitative research method.

The research is limited to the section of al-Mizan from Surah al-Fatiha to the end of Surah al-Isra. However, in order to identify the author's original methodology in Qira’at preferences and their functional equivalent in his exegesis through a full induction (istiqra), characteristic verses selected from the Surahs of an-Nur, al-Furqan, and al-Ahzab were also included in the examination to solidify this general statistic. In this wide range, a "full scan" method was used to analyse the author's procedural, systematic and conceptualisation of meaning; the data obtained were subjected to a quantitative breakdown and statistical classification. Within this framework, ten characteristic verses in which Qira’at differences directly indicate jurisprudential rulings and theological tenets were selected through "purposive sampling". During the analysis process, Tabataba’i’s style of inference and reasoning in these verses was analysed by comparing it with the authorities of the Sunni tradition, the authorities of dirayah exegesis, and the approach of al-Zamakhshari (d. 538/1144), a prominent figure of the Mu'tazilite wing of this tradition. In this way, Tabataba’i’s sectarian and methodological originality in his Qira’at preferences was substantiated through his points of agreement and disagreement with classical literature.

Although discussions regarding the authenticity and transmission of the Quranic text in the Shiite tradition have occasionally opened the door to weak/akhbari discourses such as "allegations of alteration" (tahrif), the Usuli tradition, and particularly the leading contemporary exegete Tabataba’i, strictly rejected such unfounded claims through the dirayah method and centred on the unshakeable integrity of the text. However, to fully grasp Tabataba’i’s exegetical originality in al-Mizan and his scholarly position between the classical Sunni and Shiite centres, it is essential to outline the conception of the Imamiyyah Shi'a—to which he belongs—regarding the "Seven Ahruf" (al-ahruf al-sab'a) allowance and the phenomenon of "Qira’at" in general. Without knowing the Shiite belief in the singularity of the revelation and the Usuli approach that rejects the tawatur (successive transmission) of the recitations, it will not be possible to analyse on a sound basis the background of Tabataba’i’s transformation of Qira’at disputes into jurisprudential and theological tools of reasoning and his comparative status with Sunni exegetes. For this reason, before proceeding to the analysis of the sample verses in the author's exegesis, the theological approaches of the Imamiyyah Shi'a towards the al-ahruf al-sab'a and the science of Qira’at will be briefly touched upon.

Ultimately, the Tafsir al-Mizan transforms the differences in recitation into a means of argumentation supporting sectarian and philosophical inferences, thus presenting a "belief-text" unity similar to the belief-space relationship in Zaza fiction. Tabatabai, while rejecting doubts about distortion, preserved the integrity of the text but positioned the differences in recitation as a decisive and constructive element in the tafsir process. This study concretises the reflection of the interdisciplinary link between the disciplines of recitation, theology, and jurisprudence in the practice of tafsir.

Keywords: Qira’at, Recitation, Tafsir, Tabataba’i, al-Mizan, Kalam, Fiqh, Shiite.

Yapılandırılmış Özet:

Kıraat farklılıkları, fıkhî mezheplerin kendi görüşlerini aktarırken başvurdukları birer hüccet olduğu gibi kelâmi ihtilafların analizinde ve temellendirilmesinde de huccettir. Bu çerçevede müfessirler, âyetlerin tefsirinde dilbilimsel verilerin yanı sıra fıkhî ve itikadî meseleleri temellendirmek amacıyla sıklıkla kıraat farklılıklarına müracaat etmişlerdir.

Klasik tefsir literatüründe kıraat ihtilafları ekseriyetle sened zinciri, Arap dilbilgisi ve resm-i mushaf kriterleri çerçevesinde ele alınırken özellikle Şiî tefsir tasavvurunda bu farklılıklar, Ehl-i Beyt rivayetleri ve dirayet metodolojisi ışığında özgün bir istinbat ve istidlal zeminine taşınmıştır. Bu bağlamda araştırmanın temel problemi; çağdaş Şiî tefsir düşüncesinin önemli ismi kabul edilen Hüseyin Tabâtabâî’nin (ö. 1981) el-Mîzân fî Tefsîri’l-Kur’ân adlı eserinde (Tabatabai, 2017), kıraat farklılıklarını kelâmî ve fıkhi istinbat sürecinde konumlandırma keyfiyetidir.  Özellikle İmamiyye Şîi ekolünün temelini teşkil eden peygamberlerin ismeti, imamet ve tevessül gibi itikadî kabuller ile abdestte ayakların meshedilmesi veya mut‘a nikâhı gibi tartışmalı fıkhî konuların, müellifin kıraat tercihlerine ne ölçüde yön verdiği hususu makalenin cevap aradığı temel sorunsalı oluşturmaktadır.

Tabâtabâî, meşhur “Kur’an’ın Kur’an’la tefsiri” ilkesini merkeze alarak, kıraat farklılıklarını tefsir sürecinde bir telaffuz çeşitliliği olarak zikretmekten ziyade kıraat vücuhatını felsefî, kelâmî ve fıkhî istinbatlarını temellendirmek için konumlandırmıştır. Zira kıraat vücuhatını anlam üzerinde itikadî, sosyolojik, felsefi, fıkhî yorum bağlamında mezhebi refleksle vuzûhata ihtiyaç duyduğunu düşündüğü durumlarda zikretmiş, kıraat tercihini de bu minval üzerinden zikretmiştir.

Bu temel problemden hareketle çalışmanın amacı, Kur'ân-ı Kerîm’deki kıraat farklılıklarının İslâm fıkhî ve itikadî düşüncesi içerisindeki belirleyici ve inşa edici rolünü el-Mîzân tefsiri ekseninde mezhebî ve amelî sonuçlar doğuran örneklem üzerinden tümevarımsal bir analizle ortaya koymaktır. Makale kıraat ihtilaflarının, tefsir sürecinde nassın anlam yelpazesini zenginleştiren ve onun ihâtalı hakikatini tecelli ettiren tefsîrî birer karine olduğunu akademik bir zemin üzerinde göstermeyi hedeflemektedir. Ayrıca, literatürdeki hâkim Sünnî merkezli kıraat çalışmalarına karşın, Şiî tefsir geleneğinin kıraatlere yaklaşımını mukayeseli bir perspektifle sunmak ve fıkıh, kelâm ile kıraat disiplinleri arasındaki interdisipliner bağı tahkik etmek, araştırmanın nihaî hedefleri arasındadır. Bu hedeflere ulaşmak gayesiyle çalışma, nitel araştırma yöntemine uygun olarak doküman incelemesi ve karşılaştırmalı içerik analizi teknikleriyle kurgulanmıştır.

Araştırma el-Mîzân tefsirinin Fâtiha Sûresi’nden başlayarak İsrâ Sûresi’nin sonuna kadarki bölümle tahdit edilmiştir. Ancak, müellifin kıraat tercihlerindeki özgün metodolojisini ve bu tercihlerin tefsirindeki işlevsel karşılığını tam bir istikra (tümevarım) ile tespit edebilmek amacıyla, bu genel istatistiği somutlaştırmak için yapılan nitel örnekleme Fâtiha-İsrâ sınırının dışına çıkılarak Nûr, Furkân ve Ahzâb sûrelerinden seçilen karakteristik âyetler de tetkike şamil kılınmıştır. Bu geniş aralıkta müellifin kıraat ihtilaflarına yaklaşımındaki usûlî sistematiği ve mana tasavvurunu tahlil edebilmek adına “tam tarama” yoluna gidilmiş; elde edilen veriler nicel bir döküm ve istatistiksel bir tasnife tabi tutulmuştur. Bu çerçevede, kıraat farklılıklarının fıkhî hükümlere ve itikadî kabullere doğrudan delalet ettiği on adet karakteristik âyet, “amaçlı örnekleme” yoluyla seçilmiştir. Analiz sürecinde Tabâtabâî’nin bu âyetlerdeki istinbat ve istidlâl tarzı; Sünnî tefsir geleneğinin otoriteleri ile dirayet tefsiri otoriteleri ve bu geleneğin Mu’tezilî cephesinin önemli ismi Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) yaklaşımı ile mukayese edilerek çözümlenmiştir. Bu yolla, Tabâtabâî’nin kıraat tercihlerindeki mezhebî ve metodolojik özgünlüğü, klasik literatürle olan mutabık ve muhalif noktaları üzerinden somutlaştırılmıştır.

Kur’ân-ı Kerîm’in mevsûkiyeti ve lafızlarının nakli etrafında tarihsel süreçte teşekkül eden tartışmalar, Şîi tefsir geleneğinde zaman zaman tahrif şüpheleri gibi zayıf/ahbârî söylemlere kapı aralamış olsa da; Usûlî gelenek ve bilhassa çağdaş dönemin önde gelen müfessiri Tabâtabâî, dirayet metoduyla bu tür asılsız iddiaları kesin bir dille reddederek nassın sarsılmaz bütünlüğünü merkeze almıştır (Çelik, 2021).  Ancak Tabâtabâî’nin el-Mîzân fî Tefsîri’l-Kur’ân adlı eserindeki tefsirî özgünlüğünü ve onun klasik Ehl-i Sünnet ile Şîi havzaları arasındaki ilmî konumunu tam manasıyla idrak edebilmek için, öncelikle mensubu olduğu İmâmiyye Şîası'nın “Ahruf-u Seb'a” ruhsatına ve genel olarak “Kıraat” olgusuna yönelik tasavvurunu ana hatlarıyla ortaya koymak elzemdir. Zira Şîa’nın vahyin tekilliğini savunan inancı ve kıraatlerin tevatürünü reddeden usûlî yaklaşımı bilinmeden, Tabâtabâî’nin kıraat ihtilaflarını fıkhî ve kelâmî birer istidlâl aracına dönüştürmesindeki arka planı ve Ehl-i Sünnet müfessirleriyle olan mukayeseli durumunu sağlıklı bir zeminde tahlil etmek mümkün olmayacaktır. Bu sebeple, müellifin tefsirindeki örnek âyetlerin tahliline geçmeden evvel, İmâmiyye Şîası’nın ahruf-u seb’a ve kıraat ilmine yönelik itikadî yaklaşımlarına kısaca temas edilecektir.

Sonuç itibariyle, el-Mîzân tefsiri, kıraat ihtilaflarını mezhebî ve felsefî çıkarımları destekleyen birer istidlal (delillendirme) aracına dönüştürerek Zaza kurmacasındaki inanç-mekân ilişkisine benzer şekilde "inanç-metin" bütünlüğü sunar. Tabâtabâî, tahrif şüphelerini reddederek nassın bütünlüğünü korumuş ancak kıraat farklılıklarını tefsir sürecinde belirleyici ve inşa edici bir unsur olarak konumlandırmıştır. Bu çalışma, kıraat, kelâm ve fıkıh disiplinleri arasındaki interdisipliner bağın tefsir pratiğindeki yansımasını somutlaştırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kıraat, Tefsir, Tabâtabâî, el-Mîzân, Kelâm, Fıkıh, Şîa.  

ملخص منظم

تُعد الاختلافات في القراءات (طرق تلاوة القرآن) أدلة مرجعية (حجة) ليس فقط للمذاهب الفقهية عند عرض آرائها، بل أيضًا لتحليل وإثبات الخلافات الكلامية. وفي هذا الإطار، كثيراً ما لجأ المفسرون إلى اختلافات القراءات لتأسيس البيانات اللغوية وكذلك القضايا الفقهية والعقائدية في تفسيراتهم.

في أدبيات التفسير الكلاسيكية، تُعالج خلافات القراءات في الغالب في إطار سلسلة الإسناد، وقواعد اللغة العربية، وكتابة المصحف (رسم المصحف). ومع ذلك، لا سيما في المفهوم الشيعي للتفسير، تحولت هذه الاختلافات نحو أساس فريد للاستنباط والاستدلال في ضوء روايات أهل البيت ومنهجية الدراية (التحليل العقلاني). وفي هذا السياق، تتمثل المشكلة الأساسية لهذا البحث في الطريقة التي يضع بها محمد حسين طباطباي (ت. 1981)، الذي يُعتبر شخصية بارزة في الفكر التفسيري الشيعي المعاصر، اختلافات القراءات في عملية الاستنباط اللاهوتي والفقهي في مؤلفه «الميزان في تفسير القرآن». والسؤال الجوهري في هذه المقالة هو إلى أي مدى توجه المذاهب اللاهوتية — مثل عصمة الأنبياء، والإمامة، والتوسل التي تشكل أساس المذهب الشيعي الإمامي — والقضايا الفقهية المثيرة للجدل — مثل مسح القدمين في الوضوء أو الزواج المؤقت — تفضيلات المؤلف في القراءات.

وبالتركيز على مبدأه الشهير المتمثل في ”تفسير القرآن بالقرآن", يضع الطباطبائي اختلافات القراءات ليس مجرد تنوعات صوتية، بل كأدوات لتأسيس استنتاجاته الفلسفية واللاهوتية والفقهية. ويستشهد باختلافات القراءات في الحالات التي يرى فيها أن السياق يتطلب الوضوح (الوضوح) من خلال رد فعل طائفي يتعلق بالتفسيرات العقائدية والاجتماعية والفلسفية والفقهية، ويعبر عن تفضيلاته وفقًا لذلك.

انطلاقاً من هذه المشكلة الأساسية، تهدف هذه الدراسة إلى إظهار الدور الحاسم والبناء لاختلافات القراءات في الفكر الفقهي واللاهوتي الإسلامي من خلال تحليل استقرائي لعينات من تفسير «الميزان» تؤدي إلى نتائج طائفية وعملية. تهدف المقالة إلى إظهار أن خلافات القراءات هي أدلة تفسيرية (قارينة) تثري النطاق الدلالي للنص وتظهر حقيقته الشاملة. علاوة على ذلك، وعلى النقيض من الدراسات السائدة التي تركز على المذهب السني في الأدبيات، تشمل الأهداف النهائية للبحث عرض نهج التقاليد الشيعية تجاه القراءات من منظور مقارن، والتحقيق في الصلة متعددة التخصصات بين فروع الفقه والكلام والقراءات. لتحقيق هذه الأهداف، صُممت الدراسة باستخدام تقنيات مراجعة الوثائق والتحليل المقارن للمحتوى وفقًا لمنهج البحث النوعي.

يقتصر البحث على جزء من كتاب «الميزان» يبدأ من سورة الفاتحة وينتهي بنهاية سورة الإسراء. ومع ذلك، من أجل تحديد المنهجية الأصلية للمؤلف في تفضيلات القراءات ومكافئاتها الوظيفية في تفسيره من خلال الاستقراء الكامل، تم أيضًا تضمين آيات مميزة مختارة من سور النور والفرقان والأحزاب في الفحص لترسيخ هذه الإحصائية العامة. في هذا النطاق الواسع، استُخدمت طريقة ”المسح الشامل“ لتحليل إجراءات المؤلف ومنهجيته وتصوره للمعنى؛ وخضعت البيانات التي تم الحصول عليها لتفصيل كمي وتصنيف إحصائي. ضمن هذا الإطار، تم اختيار عشر آيات مميزة تشير فيها اختلافات القراءات بشكل مباشر إلى الأحكام الفقهية والمبادئ اللاهوتية من خلال ”العينة المقصودة“. خلال عملية التحليل، تم تحليل أسلوب التبسيط والاستدلال لدى الطباطبائي في هذه الآيات من خلال مقارنته بمرجعيات التقاليد السنية، ومرجعيات التفسير الدراي، ونهج الزمخشري (ت. 538/1144)، وهو شخصية بارزة في الجناح المعتزلي من هذا التقليد. وبهذه الطريقة، تم إثبات أصالة طباطباي الطائفية والمنهجية في تفضيلاته في القراءات من خلال نقاط اتفاقه وخلافه مع الأدب الكلاسيكي.

على الرغم من أن المناقشات المتعلقة بصحة ونقل النص القرآني في التقليد الشيعي قد فتحت الباب أحيانًا لخطابات ضعيفة/أخبارية مثل ”ادعاءات التحريف“، إلا أن التقليد الأصولي، ولا سيما المفسر المعاصر البارز الطباطبائي، رفض بشدة مثل هذه الادعاءات التي لا أساس لها من الصحة من خلال منهج الدرجة، وركز على سلامة النص التي لا تتزعزع. ومع ذلك، لفهم أصالة تفسير طباطباي في «الميزان» وموقعه العلمي بين المراكز السنية والشيعية الكلاسيكية فهماً كاملاً، من الضروري تحديد مفهوم الشيعة الإمامية — التي ينتمي إليها — فيما يتعلق بمساحة «الأحرف السبعة» (الأحرف السبعة) وظاهرة «القراءات» بشكل عام. وبدون معرفة المعتقد الشيعي في تفرد الوحي والنهج الأصولي الذي يرفض تواتر القراءات، لن يكون من الممكن تحليل خلفية تحويل طباطباي لخلافات القراءات إلى أدوات استدلال فقهية ولاهوتية وموقعه المقارن مع المفسرين السنة على أساس سليم. لهذا السبب، وقبل الشروع في تحليل الآيات النموذجية في تفسير المؤلف، سيتم التطرق بإيجاز إلى المقاربات اللاهوتية للشيعة الإمامية تجاه الأحرف السبعة وعلم القراءات.

في النهاية، يحول تفسير الميزان الاختلافات في القراءة إلى وسيلة حجاجية تدعم الاستدلالات المذهبية والفلسفية، مما يقدم وحدة ”نص-عقيدة“ مشابهة لعلاقة الفضاء-العقيدة في أدب الزازا. تباطابائي، بينما يرفض الشكوك حول التشويه، حافظ على سلامة النص لكنه وضع الاختلافات في القراءة كعنصر حاسم وبناء في عملية التفسير. تُجسّد هذه الدراسة انعكاس الصلة متعددة التخصصات بين علوم القراءة واللاهوت والفقه في ممارسة التفسير.

الكلمات المفتاحية: القراءات، التفسير، طباطباي، الميزان، الكلام، الفقه، الشيعية.

Résumé Structuré:

Les différences entre les Qira’at (récitations coraniques) constituent des preuves faisant autorité (hujjah) non seulement pour les écoles juridiques (fiqh) lorsqu’elles exposent leurs points de vue, mais aussi pour l’analyse et la justification des débats théologiques (kalam). Dans ce cadre, les mufassirs (exégètes) ont fréquemment eu recours aux variantes de Qira’at pour étayer les données linguistiques ainsi que les questions jurisprudentielles et doctrinales dans leurs interprétations.

Dans la littérature exégétique classique, les différends relatifs aux Qira’at sont principalement traités dans le cadre de la chaîne de transmission (isnad), de la grammaire arabe et de l’orthographe du Mushaf (rasm al-Mushaf). Cependant, en particulier dans la conception chiite de l’exégèse, ces différences ont été recentrées vers un terrain unique d’inférence (istinbat) et de raisonnement (istidlal) à la lumière des récits des Ahl al-Bayt et de la méthodologie de la dirayah (analyse rationnelle). Dans ce contexte, le problème principal de cette recherche est la manière dont Muhammad Husayn Tabataba’i (mort en 1981), considéré comme une figure éminente de la pensée exégétique chiite contemporaine, positionne les variantes de qira’at dans le processus d’inférence théologique et jurisprudentielle dans son ouvrage, al-Mizan fi Tafsir al-Qur’an. La question centrale de cet article est de déterminer dans quelle mesure les doctrines théologiques — telles que l’infaillibilité (ismah) des prophètes, l’imamat et le tawassul (intercession), qui constituent le fondement de l’école chiite imamite — et les questions jurisprudentielles controversées — telles que l’essuyage (mash) des pieds lors de l’ablution ou le mariage mut’ah (temporaire) — orientent les préférences de l’auteur en matière de Qira’at.

S’appuyant sur son célèbre principe consistant à « interpréter le Coran par le Coran », Tabataba’i considère les variantes de la Qira’at non seulement comme des diversités phonétiques, mais aussi comme des outils permettant d’étayer ses déductions philosophiques, théologiques et jurisprudentielles. Il cite des variantes de la qira’at dans les cas où il estime que le contexte exige de la clarté (wuduh) à travers un réflexe sectaire concernant les interprétations doctrinales, sociologiques, philosophiques et jurisprudentielles, et il exprime ses préférences en conséquence.

Partant de ce problème fondamental, l’objectif de cette étude est de démontrer le rôle décisif et constructif des variantes de qira’at au sein de la pensée jurisprudentielle et théologique islamique à travers une analyse inductive d’extraits de l’exégèse al-Mizan qui ont des conséquences sectaires et pratiques. L’article vise à montrer, sur une base académique, que les différends de qira’at constituent des preuves exégétiques (qarinah) qui enrichissent la portée sémantique du texte et manifestent sa vérité globale. En outre, contrairement aux études dominantes centrées sur les sunnites dans la littérature, les objectifs finaux de la recherche consistent à présenter l’approche de la tradition chiite en matière de récitations dans une perspective comparative et à étudier le lien interdisciplinaire entre les disciplines du fiqh, du kalam et de la qira’at. Pour atteindre ces objectifs, l’étude est conçue à l’aide de techniques d’examen de documents et d’analyse comparative du contenu, conformément à la méthode de recherche qualitative.

La recherche se limite à la section d’al-Mizan allant de la sourate al-Fatiha à la fin de la sourate al-Isra. Toutefois, afin d’identifier la méthodologie originale de l’auteur concernant les préférences en matière de qira’at et leur équivalent fonctionnel dans son exégèse par le biais d’une induction complète (istiqra), des versets caractéristiques sélectionnés parmi les sourates an-Nur, al-Furqan et al-Ahzab ont également été inclus dans l’examen afin de consolider cette statistique générale. Dans ce vaste champ, une méthode de « balayage complet » a été utilisée pour analyser la procédure, la systématique et la conceptualisation du sens de l’auteur ; les données obtenues ont fait l’objet d’une ventilation quantitative et d’une classification statistique. Dans ce cadre, dix versets caractéristiques dans lesquels les différences de qira’at indiquent directement des règles jurisprudentielles et des principes théologiques ont été sélectionnés par « échantillonnage raisonné ». Au cours du processus d’analyse, le style d’inférence et de raisonnement de Tabataba’i dans ces versets a été examiné en le comparant aux autorités de la tradition sunnite, aux autorités de l’exégèse dirayah et à l’approche d’al-Zamakhshari (mort en 538/1144), figure éminente de l’aile mu’tazilite de cette tradition. De cette manière, l’originalité sectaire et méthodologique de Tabataba’i dans ses préférences en matière de Qira’at a été étayée par ses points d’accord et de désaccord avec la littérature classique.

Bien que les discussions concernant l’authenticité et la transmission du texte coranique dans la tradition chiite aient parfois ouvert la voie à des discours faibles/akhbari tels que les « allégations d’altération » (tahrif), la tradition usulite, et en particulier le grand exégète contemporain Tabataba’i, a strictement rejeté ces affirmations infondées par le biais de la méthode dirayah et s’est concentrée sur l’intégrité inébranlable du texte. Cependant, pour saisir pleinement l’originalité exégétique de Tabataba’i dans al-Mizan et sa position savante entre les centres sunnites et chiites classiques, il est essentiel de présenter la conception du chiisme imamite — auquel il appartient — concernant la tolérance des « sept ahruf » (al-ahruf al-sab’a) et le phénomène de la « qira'at » en général. Sans connaître la croyance chiite en la singularité de la révélation et l’approche usulite qui rejette le tawatur (transmission successive) des récitations, il ne sera pas possible d’analyser de manière solide le contexte de la transformation par Tabataba’i des différends sur la Qira’at en outils de raisonnement jurisprudentiels et théologiques, ni son statut comparatif par rapport aux exégètes sunnites. C'est pourquoi, avant de procéder à l'analyse des versets échantillons dans l'exégèse de l'auteur, nous aborderons brièvement les approches théologiques des chiites imamites vis-à-vis des al-ahruf al-sab'a et de la science de la Qira’at.

En fin de compte, le Tafsir al-Mizan transforme les différences de récitation en un moyen d’argumentation soutenant des inférences sectaires et philosophiques, présentant ainsi une unité « croyance-texte » similaire à la relation entre croyance et espace dans la fiction zaza. Tabataba’i, tout en rejetant les doutes quant à la déformation, a préservé l’intégrité du texte mais a positionné les différences de récitation comme un élément décisif et constructif dans le processus de tafsir. Cette étude concrétise la réflexion sur le lien interdisciplinaire entre les disciplines de la récitation, de la théologie et de la jurisprudence dans la pratique du tafsir.

Mots-clés: Qira’at, Récitation, Tafsir, Tabataba’i, al-Mizan, Kalam, Fiqh, Chiite.

Resumen Estructurado:

Las diferencias en las qira’at (recitaciones coránicas) sirven como pruebas autorizadas (hujjah) no solo para las escuelas jurídicas (fiqh) a la hora de exponer sus puntos de vista, sino también para el análisis y la fundamentación de las disputas teológicas (kalam). En este marco, los mufassirs (exégetas) han recurrido con frecuencia a las variantes de qira'at para fundamentar datos lingüísticos, así como cuestiones jurisprudenciales y de credo, en sus interpretaciones.

En la literatura exegética clásica, las disputas sobre qira'at se tratan principalmente en el marco de la cadena de transmisión (isnad), la gramática árabe y la ortografía del Mushaf (rasm al-Mushaf). Sin embargo, especialmente en la concepción chiíta de la exégesis, estas diferencias se han desplazado hacia un terreno único de inferencia (istinbat) y razonamiento (istidlal) a la luz de las narraciones de los Ahl al-Bayt y la metodología de la dirayah (análisis racional). En este contexto, el problema principal de esta investigación es la manera en que Muhammad Husayn Tabataba’i (m. 1981), considerado una figura destacada del pensamiento exegético chiíta contemporáneo, sitúa las variantes de la qira'at en el proceso de inferencia teológica y jurisprudencial en su obra, al-Mizan fi Tafsir al-Qur’an. La cuestión central de este artículo es hasta qué punto las doctrinas teológicas —como la infalibilidad (ismah) de los profetas, el imamato y el tawassul (intercesión), que constituyen la base de la escuela chiíta imamí— y las cuestiones jurisprudenciales controvertidas —como el frotamiento (mash) de los pies en la ablución o el matrimonio mut'ah (temporal)— orientan las preferencias del autor en materia de Qira’at.

Centrándose en su famoso principio de «interpretar el Corán con el Corán», Tabataba’i sitúa las variantes de la qira'at no solo como diversidades fonéticas, sino como herramientas para fundamentar sus inferencias filosóficas, teológicas y jurisprudenciales. Cita variantes de la qira’at en los casos en que cree que el contexto requiere claridad (wuduh) a través de un reflejo sectario en relación con interpretaciones creenciales, sociológicas, filosóficas y jurisprudenciales, y expresa sus preferencias en consecuencia.

Partiendo de este problema fundamental, el objetivo de este estudio es demostrar el papel decisivo y constructivo de las variantes de la qira’at dentro del pensamiento teológico y jurisprudencial islámico mediante un análisis inductivo de muestras de la exégesis de al-Mizan que conducen a consecuencias sectarias y prácticas. El artículo pretende mostrar, sobre una base académica, que las disputas sobre la qira’at son pruebas exegéticas (qarinah) que enriquecen el alcance semántico del texto y manifiestan su verdad integral. Además, en contraste con los estudios dominantes centrados en el sunismo que se encuentran en la literatura, los objetivos finales de la investigación incluyen presentar el enfoque de la tradición chiíta respecto a las recitaciones desde una perspectiva comparativa e investigar el vínculo interdisciplinario entre las disciplinas del fiqh, el kalam y el qira’at. Para alcanzar estos objetivos, el estudio se ha diseñado con técnicas de revisión de documentos y análisis comparativo de contenidos, de acuerdo con el método de investigación cualitativa.

La investigación se limita a la sección de al-Mizan que va desde la sura al-Fatiha hasta el final de la sura al-Isra. Sin embargo, con el fin de identificar la metodología original del autor en las preferencias de qira’at y su equivalente funcional en su exégesis mediante una inducción completa (istiqra), también se incluyeron en el examen versículos característicos seleccionados de las suras an-Nur, al-Furqan y al-Ahzab para consolidar esta estadística general. En este amplio ámbito, se utilizó un método de «análisis exhaustivo» para analizar el procedimiento, la sistemática y la conceptualización del significado del autor; los datos obtenidos se sometieron a un desglose cuantitativo y a una clasificación estadística. Dentro de este marco, se seleccionaron diez versículos característicos en los que las diferencias de qira’at indican directamente dictámenes jurisprudenciales y principios teológicos mediante un «muestreo intencional». Durante el proceso de análisis, se analizó el estilo de inferencia y razonamiento de Tabataba’i en estos versículos, comparándolo con las autoridades de la tradición suní, las autoridades de la exégesis dirayah y el enfoque de al-Zamakhshari (m. 538/1144), una figura destacada de la rama mu’tazilita de esta tradición. De este modo, la originalidad sectaria y metodológica de Tabataba’i en sus preferencias de qira’at quedó fundamentada a través de sus puntos de acuerdo y desacuerdo con la literatura clásica.

Aunque los debates sobre la autenticidad y la transmisión del texto coránico en la tradición chiíta han abierto ocasionalmente la puerta a discursos débiles/akhbari, como las «acusaciones de alteración» (tahrif), la tradición usulí, y en particular el destacado exégeta contemporáneo Tabataba’i, rechazaron estrictamente tales afirmaciones infundadas mediante el método dirayah y se centraron en la integridad inquebrantable del texto. Sin embargo, para comprender plenamente la originalidad exegética de Tabataba’i en al-Mizan y su posición académica entre los centros clásicos suníes y chiítas, es esencial esbozar la concepción de los chiítas imamíes —a la que él pertenece— respecto a la tolerancia de las «Siete Ahruf» (al-ahruf al-sab’a) y el fenómeno de la «Qira’at» en general. Sin conocer la creencia chií en la singularidad de la revelación y el enfoque usulí que rechaza el tawatur (transmisión sucesiva) de las recitaciones, no será posible analizar sobre una base sólida los antecedentes de la transformación que Tabataba’i hace de las disputas sobre el Qira’at en herramientas jurisprudenciales y teológicas de razonamiento, ni su posición comparativa con respecto a los exégetas suníes. Por esta razón, antes de proceder al análisis de los versículos de muestra en la exégesis del autor, se abordarán brevemente los enfoques teológicos de los chiitas imamíes hacia al-ahruf al-sab'a y la ciencia de la qira'at.

En última instancia, el Tafsir al-Mizan transforma las diferencias en la recitación en un medio de argumentación que respalda inferencias sectarias y filosóficas, presentando así una unidad «creencia-texto» similar a la relación entre creencia y espacio en la ficción de Zaza. Tabataba’i, al tiempo que rechazaba las dudas sobre la distorsión, preservó la integridad del texto, pero situó las diferencias en la recitación como un elemento decisivo y constructivo en el proceso de tafsir. Este estudio concreta el reflejo del vínculo interdisciplinario entre las disciplinas de la recitación, la teología y la jurisprudencia en la práctica del tafsir.

Palabras clave: Qira’at, Recitación, Tafsir, Tabataba’i, al-Mizan, Kalam, Fiqh, chií.

结构化摘要:

《古兰经》诵读(Qiraat)中的差异不仅是各法学派(fiqh阐述观点时的权威依据(hujjah),也是分析和论证神学(kalam)争论的依据。在此框架下,经注家(mufassirs)常借助《古兰经》诵读变体,将其作为语言学数据以及教法和教义问题的依据。

在古典经注文献中,关于《古兰经》诵读的争议主要在传述链(isnad)、阿拉伯语语法以及《古兰经》经文书写规范(rasm al-Mushaf)的框架内进行探讨。然而,特别是在什叶派的经注学观念中,这些差异已转向基于圣裔(Ahl al-Bayt传述以及迪拉亚(dirayah,理性分析)方法论的独特推论(istinbat)与推理(istidlal)基础之上。在此背景下,本研究的核心问题在于:被视为当代什叶派经注思想重要代表人物的穆罕默德·赛因·塔巴塔巴伊(卒于1981年),在其著作《古兰经注释中的天平》(al-Mizan fi Tafsir al-Quran)中,如何将《古兰经》读法变体置于神学与教法推导的过程中。本文的核心问题在于,构成伊玛目派什叶派基础的神学教义——如先知的无误性(ismah)、伊玛目制度和代求(tawassul——以及有争议的教法问题——如小净时擦拭双脚或临时婚姻(mut'ah——在多大程度上引导了作者的读法偏好。

塔巴塔巴伊以他著名的"以古兰经解释古兰经"则为中心,将《古兰经》诵读变体不仅视为语音上的差异,更将其作为支撑其哲学、神学及法学推论的工具。当他认为语境需要通过教派视角对教义、社会学、哲学及法学解释进行澄清 (wuduh) 时,他便援引《古兰经》诵读变体,并据此表达其倾向。

基于这一根本问题,本研究旨在通过对《米赞》经注中那些导致教派和实践后果的样本进行归纳分析,展示读法变体在伊斯兰法学和神学思想中的决定性与建设性作用。本文旨在从学术角度证明,读法争议是经注证据(qarinah),它丰富了文本的语义范围,并彰显了其全面的真理。此外,与现有文献中以逊尼派为主的研究不同,本研究的最终目标还包括从比较视角呈现什叶派传统对诵读问题的处理方式,并探讨教法(fiqh)、神学(kalam)与诵读学(qiraat这三个学科之间的跨学科联系。为实现这些目标,本研究采用定性研究方法,结合文献审查和比较内容分析技术。

本研究范围限定于《天平》一书从《开端章》至《夜行章》结尾的部分。然而,为了通过全面归纳(istiqra识别作者在诵读偏好及其注释中功能等价性方面的原创方法论,本研究还纳入了从《光明章》、《分明章》和《同盟军章》中选取的特征性经文,以巩固这一总体统计结果。在此广泛范围内,采用全面扫描方法分析了作者对意义的程序化、系统化及概念化处理;所得数据经过定量分解和统计分类。在此框架下,通过目的性抽选取了十处特征性经文,其中读法差异直接指向教法裁决和神学信条。在分析过程中,通过将其与逊尼派传统权威、迪拉亚经注学权威以及该传统中穆尔太齐赖派杰出人物扎马赫沙里(卒于 538/1144 年)的方法进行比较,对塔巴塔巴伊在这些经文中的推论和推理风格进行了分析。通过这种方式,塔巴塔巴伊在《古兰经》读法偏好中的教派和方法论上的独创性,通过他与古典文献的共识和分歧得到了证实。

尽管关于什叶派传统中《古兰经》文本真实性与传抄的讨论,偶尔会为诸如篡改指控tahrif)等薄弱/阿赫巴里(akhbari论述打开大门,但乌苏里(Usuli)学派,特别是当代杰出的经注学家塔巴塔巴伊,通过迪拉亚(dirayah)方法严正驳斥了此类毫无根据的指控,并始终立足于文本不可动摇的完整性。然而,要全面把握塔巴塔巴伊在《天平》(al-Mizan)中的经注独创性及其在古典逊尼派与什叶派中心之间的学术立场,必须概述他所隶属的伊玛目派什叶派(Imamiyyah Shi'a)关于七种读法al-ahruf al-sab'a)的容许以及读法Qiraat现象的一般观点。若不了解什叶派关于启示唯一性的信仰,以及拒绝接受诵读方式塔瓦图尔连续传承)的乌苏里学派立场,就无法在坚实的基础上分析塔巴塔巴伊将诵读学论转化为法理学和神学推理工具的背景,也无法评判他与逊尼派经注学家的比较地位。因此,在分析作者注释中的选定经文之前,将简要探讨伊玛目派什叶派对七字al-ahruf al-sab'a)及诵读学Qiraat)的神学立场。

终,《米赞经注》将诵读差异转化为支持教派与哲学推论的论证手段,从而呈现出一种类似于扎扎小说中信仰-关系的信仰-文本统一性。塔巴塔巴伊在驳斥关于经文篡改的疑虑的同时,既维护了文本的完整性,又将诵读差异定位为经注过程中决定性且具有建设性的要素。本研究具体阐释了诵读、神学与法学这三个学科在经注实践中相互交织的跨学科联系。

关键词: 诵读学(Qira’at)、诵读、经注(Tafsir)、塔巴塔巴伊、《天平》(al-Mizan)、卡拉姆(Kalam)、法学(Fiqh)、什叶派。

Структурированное Резюме:

Различия в кираатах (вариантах чтения Корана) служат авторитетными доказательствами (худжджа) не только для правовых школ (фикх) при изложении их взглядов, но и для анализа и обоснования теологических (калам) споров. В этих рамках муфассиры (экзегетики) часто прибегали к вариантам кираат, чтобы обосновать в своих толкованиях как лингвистические данные, так и вопросы фикха и вероучения.

В классической экзегетической литературе споры о кираат в основном рассматриваются в рамках цепочки передачи (иснад), арабской грамматики и орфографии Мушафа (расм аль-Мушаф). Однако, особенно в шиитской концепции экзегезы, эти различия были перенесены на уникальную почву вывода (истинбат) и рассуждения (истидлал) в свете преданий Ахл аль- Байт и методологии дирая (рационального анализа). В этом контексте основной проблемой данного исследования является то, каким образом Мухаммад Хусейн Табатабаи (ум. 1981), считающийся выдающейся фигурой в современной шиитской экзегетической мысли, позиционирует варианты кираата в процессе теологического и юриспруденциального умозаключения в своей работе «Аль-Мизан фи Тафсир аль- Коран». Основной вопрос данной статьи заключается в том, в какой степени теологические доктрины — такие как непогрешимость (исма) пророков, имамат и тавассуль (посредничество), составляющие основу шиитской школы имамийя, — а также спорные вопросы юриспруденции — такие как обтирание (маш) ног при омовении или мута’а (временный) брак — определяют предпочтения автора в отношении кираат.

Опираясь на свой знаменитый принцип «толкования Корана Кораном», Табатабаи рассматривает варианты чтения не просто как фонетические различия, но как инструменты для обоснования своих философских, теологических и юридических выводов. Он цитирует варианты чтения в тех случаях, когда, по его мнению, контекст требует ясности (вудух) посредством сектантского рефлекса в отношении вероучительных, социологических, философских и юридических интерпретаций, и соответственно выражает свои предпочтения.

Исходя из этой фундаментальной проблемы, цель данного исследования заключается в том, чтобы продемонстрировать решающую и конструктивную роль вариантов кираата в исламской юриспруденции и теологической мысли посредством индуктивного анализа образцов из экзегезы «аль-Мизан», которые ведут к сектантским и практическим последствиям. Статья направлена на то, чтобы на академической основе показать, что споры о кираате являются экзегетическими доказательствами (карина), которые обогащают семантический диапазон текста и раскрывают его всеобъемлющую истину. Кроме того, в отличие от доминирующих в литературе исследований, ориентированных на суннитов, конечные цели исследования включают представление подхода шиитской традиции к чтениям с сравнительной точки зрения и изучение междисциплинарной связи между фикхом, каламом и кираатом. Для достижения этих целей исследование построено с использованием методов обзора документов и сравнительного контент-анализа в соответствии с методом качественного исследования.

Исследование ограничивается разделом «аль-Мизан» от суры «аль-Фатиха» до конца суры «аль-Исра». Однако для выявления оригинальной методологии автора в отношении предпочтений в кираате и их функционального эквивалента в его экзегетике посредством полной индукции (истикра) в исследование были также включены характерные аяты, отобранные из сур ан- Нур, аль- Фуркан и аль-Ахзаб, с целью укрепления этой общей статистики. В этом широком диапазоне был использован метод «полного сканирования» для анализа процедурной, систематической и концептуальной стороны значения автора; полученные данные были подвергнуты количественной разбивке и статистической классификации. В рамках этой структуры путем «целевой выборки» было отобрано десять характерных аятов, в которых различия в кираатах непосредственно указывают на юриспруденциальные постановления и теологические догматы. В ходе анализа стиль умозаключений и рассуждений Табатабаи в этих аятах был проанализирован путем сравнения с авторитетами суннитской традиции, авторитетами экзегетики дирая и подходом аль-Замахшари (ум. 538/1144), видного деятеля мутазилитского крыла этой традиции. Таким образом, сектантская и методологическая оригинальность Табатабаи в его предпочтениях в области кираат была обоснована через его точки согласия и разногласия с классической литературой.

Хотя дискуссии об аутентичности и передаче текста Корана в шиитской традиции время от времени открывали дверь для слабых/ахбари дискурсов, таких как «обвинения в искажении» (тахриф), усулийская традиция, и в частности ведущий современный экзегет Табатабаи, строго отвергали такие необоснованные утверждения с помощью метода дирая и сосредоточивались на непоколебимой целостности текста. Однако для полного понимания экзегетической оригинальности Табатабаи в «аль- Мизане» и его научной позиции между классическими суннитскими и шиитскими центрами необходимо обрисовать концепцию шиитов-имамий, к которым он принадлежит, в отношении допуска « Семи ахруф» (аль-ахруф аль-саб’а) и феномена «Кираат» в целом. Без знания шиитского вероучения об уникальности откровения и усулийского подхода, отвергающего таватур (последовательную передачу) чтений, невозможно будет на прочной основе проанализировать предпосылки превращения Табатабаи споров о кираате в инструменты юридического и теологического рассуждения, а также его сравнительное положение по отношению к суннитским экзегетам. По этой причине, прежде чем приступить к анализу выборочных аятов в экзегетике автора, будут кратко затронуты теологические подходы шиитов-имамий к аль-ахруф аль-саб’а и науке о кираате.

В конечном итоге, «Тафсир аль-Мизан» превращает различия в чтении в средство аргументации, поддерживающее сектантские и философские выводы, тем самым представляя единство «верования-текста», сходное с отношениями «верования-пространства» в зазайской художественной литературе. Табатабаи, отвергая сомнения относительно искажения, сохранил целостность текста, но позиционировал различия в чтении как решающий и конструктивный элемент в процессе тафсира. Данное исследование конкретизирует отражение междисциплинарной связи между дисциплинами чтения, теологии и юриспруденции в практике тафсира.

Ключевые слова: Кираат, Чтение, Тафсир, Табатабаи, аль-Мизан, Калам, Фикх, Шииты.

संरचित सारांश:

किरा' (कुरान की तिलावत) में मतभेद केवल अपने विचारों को व्यक्त करते समय कानूनी संप्रदायों (फिक़्ह) के लिए, बल्कि धर्मशास्त्रीय (कलाम) विवादों के विश्लेषण और प्रमाणिकता के लिए भी प्रामाणिक प्रमाण (हुज्जत) के रूप में काम करते हैं। इस ढांचे के भीतर, मुफस्सिरों (व्याख्याकारों) ने अपनी व्याख्याओं में भाषाई डेटा के साथ-साथ قه और आस्था संबंधी मुद्दों को आधार देने के लिए अक्सर किराअत रूपों का सहारा लिया है।

शास्त्रीय व्याख्या साहित्य में, किराअत विवादों को ज्यादातर संचरण श्रृंखला (इस्नाद), अरबी व्याकरण, और मुशाफ की वर्तनी (रस्म अल-मुशाफ) के ढांचे के भीतर संभाला जाता है।

हालांकि, विशेष रूप से शिया व्याख्या की अवधारणा में, इन मतभेदों को अहल अल-बैत के कथनों और दिरayah (तर्कसंगत विश्लेषण) की कार्यप्रणाली के प्रकाश में, अनुमान (इस्तिनबत) और तर्क (इस्तिदलाल) के एक अनूठे आधार की ओर स्थानांतरित कर दिया गया है। इस संदर्भ में, इस शोध की प्राथमिक समस्या यह है कि मोहम्मद हुसैन तबाताबाई (निधन 1981), जिन्हें समकालीन शिया व्याख्यात्मक विचारधारा में एक प्रमुख व्यक्ति माना जाता है, अपनी कृति, 'अल-मियाज़ान फि तफ़्सिर अल-कुरान' में, धर्मशास्त्रीय और न्यायशास्त्रीय अनुमान की प्रक्रिया में किराअत रूपों को किस प्रकार स्थापित करते हैं। इस लेख का मूल प्रश्न यह है कि कितनी सीमा तक धर्मशास्त्रीय सिद्धांतजैसे कि पैगंबरों की अचूकता (इस्मा), इमामत, और तवस्सुल (शफ़ाअत) जो इमामिया शिया संप्रदाय का आधार हैंऔर विवादास्पद फिक़्ही मुद्देजैसे कि अज़ल (अंग-प्रक्षालन) में पैरों को पोंछना या मुताअह (अस्थायी) विवाहलेखक की किराअत वरीयताओं का मार्गदर्शन करते हैं।

अपने प्रसिद्ध सिद्धांत "कुरान की व्याख्या कुरान से" पर केंद्रित होकर, तबाताबाई किराअत रूपों को केवल ध्वन्यात्मक विविधताओं के रूप में नहीं, बल्कि अपने दार्शनिक, धर्मशास्त्रीय और قه (विधि-सम्बंधी) निष्कर्षों को आधार प्रदान करने वाले उपकरणों के रूप में स्थापित करते हैं। वह उन मामलों में किराअत रूपों का हवाला देते हैं जहाँ उनका मानना है कि प्रसंग को स्पष्टता (वुदुह) की आवश्यकता है, जो आस्था संबंधी, समाजशास्त्रीय, दार्शनिक और न्यायशास्त्रीय व्याख्याओं के संबंध में एक संप्रदायिक प्रतिक्रिया है, और वह तदनुसार अपनी प्राथमिकताओं को व्यक्त करते हैं।

इस मौलिक समस्या के आधार पर, इस अध्ययन का उद्देश्य अल-मिज़ान व्याख्या से लिए गए नमूनों के अनुभाविक विश्लेषण के माध्यम से इस्लामी न्यायशास्त्र और धर्मशास्त्र के विचारों में किराअत विविधताओं की निर्णायक और रचनात्मक भूमिका को प्रदर्शित करना है, जो साम्प्रदायिक और व्यावहारिक परिणामों को जन्म देती हैं। यह लेख अकादमिक आधार पर यह दिखाने का लक्ष्य रखता है कि किराअत विवाद व्याख्यात्मक साक्ष्य (क़रिनह) हैं जो पाठ की अर्थ-सीमा को समृद्ध करते हैं और उसके व्यापक सत्य को प्रकट करते हैं। इसके अलावा, साहित्य में प्रचलित सुन्नी-केंद्रित अध्ययनों के विपरीत, इस शोध के अंतिम लक्ष्यों में तुलनात्मक दृष्टिकोण से पाठों के प्रति शिया परंपरा के दृष्टिकोण को प्रस्तुत करना और फिक़्ह, कलाम और किराअत के विषयों के बीच अंतःविषय संबंध की जांच करना शामिल है। इन लक्ष्यों को प्राप्त करने के लिए, इस अध्ययन को गुणात्मक शोध पद्धति के अनुसार दस्तावेज़ समीक्षा और तुलनात्मक सामग्री विश्लेषण तकनीकों के साथ तैयार किया गया है।

यह शोध अल-मियाज़ान के उस भाग तक सीमित है जो सूरत अल-फातिहा से लेकर सूरत अल-इसरा के अंत तक है।

हालाँकि, क़िरा' प्राथमिकताओं में लेखक की मौलिक कार्यप्रणाली और उनकी व्याख्या में उनके कार्यात्मक समकक्ष की पहचान करने के लिए, एक पूर्ण अनुप्रयोग (इस्तिकरा) के माध्यम से, इस सामान्य सांख्यिकी को मजबूत करने के लिए अन-नूर, अल-फुरकान और अल-अहज़ाब की सूराओं से चुनी गई विशिष्ट आयतों को भी परीक्षा में शामिल किया गया। इस व्यापक दायरे में, लेखक की प्रक्रियात्मक, व्यवस्थित और अर्थ की अवधारणा को विश्लेषित करने के लिए "पूर्ण स्कैन" विधि का उपयोग किया गया; प्राप्त आंकड़ों को मात्रात्मक विखंडन और सांख्यिकीय वर्गीकरण के अधीन किया गया। इस ढांचे के भीतर, दस विशिष्ट आयतें जिनमें किरा' मतभेद सीधे قه (विधि-सम्बंधी) निर्णयों और धर्मशास्त्रीय सिद्धांतों का संकेत करते हैं, को "उद्देश्यपूर्ण नमूनाकरण" के माध्यम से चुना गया। विश्लेषण प्रक्रिया के दौरान, इन आयतों में तबातबाई की अनुमान और तर्क की शैली का विश्लेषण सुन्नी परंपरा के प्राधिकरणों, दिरयाह व्याख्या के प्राधिकरणों, और इस परंपरा के मुअतज़िल पंखे के एक प्रमुख व्यक्ति अल-ज़माख़शरी (मृत्यु 538/1144) के दृष्टिकोण से तुलना करके किया गया। इस प्रकार, क़िरा' संबंधी प्राथमिकताओं में तबातबाई की संप्रदायिक और पद्धतिगत मौलिकता को शास्त्रीय साहित्य के साथ उनके सहमति और असहमति के बिंदुओं के माध्यम से प्रमाणित किया गया।

हालांकि शिया परंपरा में कुरान के पाठ की प्रामाणिकता और प्रसारण के संबंध में चर्चाओं ने कभी-कभी "परिवर्तन के आरोप" (तहरीफ़) जैसे कमजोर/अखबारी विमर्शों के लिए दरवाज़ा खोला है, उसूलि परंपरा, और विशेष रूप से प्रमुख समकालीन व्याख्याकार तबाताबाई ने, दिरयाह पद्धति के माध्यम से ऐसे निराधार दावों को कड़ाई से खारिज किया और पाठ की अटूट अखंडता पर केंद्रित रहे। हालाँकि, अल-मिज़ान में तबातबाई की व्याख्यात्मक मौलिकता और शास्त्रीय सुन्नी और शिया केंद्रों के बीच उनकी विद्वतापूर्ण स्थिति को पूरी तरह से समझने के लिए, इमामिया शियाजिससे वे संबंधित हैंकी "सात अह्रुफ़" (अल-अह्रुफ़ अल-सबा) की अनुमति और सामान्य रूप से "किरأت" की घटना के बारे में धारणा की रूपरेखा देना आवश्यक है। वह्य की एकरूपता में शिया विश्वास और उसूली दृष्टिकोण, जो पाठ-पठन की तवत्वर (क्रमागत संचरण) को अस्वीकार करता है, को जाने बिना, यह ठोस आधार पर विश्लेषण करना संभव नहीं होगा कि कैसे तबातबाई ने क़िराअत विवादों को न्यायशास्त्रीय और धर्मशास्त्रीय तर्क के उपकरणों में बदल दिया और सुन्नी व्याख्याकारों के साथ उनकी तुलनात्मक स्थिति क्या थी। इसी कारण, लेखक की व्याख्या में नमूना छंदों के विश्लेषण पर आगे बढ़ने से पहले, अल-अह्रुफ़ अल-सबा और क़िराअत के विज्ञान के प्रति इमामिया शिया के धर्मशास्त्रीय दृष्टिकोणों पर संक्षेप में चर्चा की जाएगी।

अंततः, तफ़सीर अल-मिज़ान तिलावत के मतभेदों को संप्रदायिक और दार्शनिक निष्कर्षों का समर्थन करने वाले तर्क का एक साधन बना देती है, इस प्रकार ज़ाज़ा कथाओं में विश्वास-स्थान संबंध के समान एक "विश्वास-पाठ" एकता प्रस्तुत करती है। तबातबाई ने, विकृति के बारे में संदेहों को खारिज करते हुए, पाठ की अखंडता को बनाए रखा, लेकिन तिलावत के मतभेदों को तफ़सीर प्रक्रिया में एक निर्णायक और रचनात्मक तत्व के रूप में स्थापित किया।

यह अध्ययन तफ़सीर के अभ्यास में पाठ-पठन, धर्मशास्त्र और न्यायशास्त्र के विषयों के बीच अंतःविषय संबंध के प्रतिबिंब को मूर्त रूप देता है।

कीवर्ड: किराअत, पाठ-पठन, तफ़सीर, तबातबाई, अल-मिज़ान, कलाम, फिक़्ह, शिया।

Article Statistics

Number of reads 108
Number of downloads 34

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.