The Three-World Cosmology in the Hakas Kartaga Mergen Epic

Hakas Kartaga Mergen Destanında Üç Dünya Kozmolojisi
Author:

Number of pages:
3305-3354
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2

Abstract

: İnanma isteği, insan yaşamıyla başlayan, dönemin mevcut öğretileri ve inanç sistemi ile şekillenen bir olgu olarak hem bireyin hem de toplumun yaşamını şekillendiren köklü bir öge olmuştur. Neden ve nasıl sorularıyla başlayan bilme/öğrenme ve anlam arayışı zamanla bir fikre, bir yaratıma ve/veya olguya dönüşerek somut bir kavram hâlini almıştır. Evren; yeryüzü, gökyüzü ve yeraltı ile ilgili bilinenden bilinmeyene doğru yapılan saptamalar da tarih boyunca benzer bir çizgide bireyin zihninde olgunlaşmıştır. Evrenin oluşumuyla ilgili pek çok Kozmolojik varsayım ortaya atılmış, kozmos/evren dönemin imkânları dahilinde anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Hem Türk toplumunda hem de dünya toplumlarında bu çaba ya gökbilimi (astronomi) açısından fizikle ilgili olarak ya da mitoloji perspektifinden metafizikle ilgili olarak açıklanmaya çalışılmıştır. Evreni mitolojik açıdan ele almanın temelinde duyularla algılanamayan varlıkları sezgisel olarak anlamlandırma düşüncesi yatar. Bu yöntemle elde edilen kanaat, geleneksel olarak yayılır, ulusun hayal gücünün etrafında değişiklik göstererek zamanla halk arasında yayılır ve mit, efsane ve destan hâlini alır. Çalışmada, uzun yıllar sözlü kültür dairesinde yazı dilinin bağlayıcılığından uzak, nesilden nesle aktarılarak gelmiş Hakas Türklerinin evrene dair öğretileri, Hakasların Kartaga Mergen destanındaki üç dünya kozmolojisi açısından incelenmiştir. Hakas Türklerinin üç dünya tasavvuru (yeryüzü, gökyüzü ve yeraltı), eski çağlardan beri biriktirdiği mitolojik ögelerle ve ritüellerle şekillendirdiği inanç sistemi evren anlayışı bağlamında çözümlenmiştir.

Keywords

Abstract

The desire to believe is a phenomenon that begins with human life and is shaped by the prevailing teachings and belief systems of the time; as such, it has been a fundamental element that shapes the lives of both individuals and society. The quest for knowledge and understanding, which begins with the questions “why” and “how,” eventually takes the form of a concrete concept by evolving into an idea, a creation, and/or a phenomenon. Throughout history, observations regarding the universe encompassing the earth, the sky, and the underworld have similarly matured in the individual’s mind as a journey from the known to the unknown. Many cosmological theories regarding the formation of the universe have been proposed, and attempts have been made to interpret the cosmos within the limits of the knowledge available at the time. Both in Turkish society and in societies around the world, these efforts have been explained either from the perspective of physics, in relation to astronomy, or from the perspective of metaphysics, in relation to mythology. At the heart of approaching the universe from a mythological perspective lies the idea of intuitively making sense of entities that cannot be perceived through the senses. The beliefs formed through this method are traditionally transmitted; they evolve around the collective imagination of the nation and, over time, spread among the people, taking the form of legends, epics, and myths. In this study, the Hakas Turks’ teachings about the universe which have been passed down from generation to generation for many years within an oral tradition, free from the constraints of written language will be examined through the epic of Kartaga Mergen and analyzed from the perspective of the three-world cosmology. The Hakas Turks’ belief system which has been shaped by mythological elements and rituals accumulated since ancient times will be analyzed within the framework of a three-world cosmology (earth, sky, and underworld).

Keywords

Structured Abstract:

The Khakas Turks are a Turkic community living in the Republic of Khakassia, located in Southern Siberia—a region considered one of the historical Turkic homelands—near the Yenisei River, between the Sayan and Altai Mountains. Today, the lands where the Khakas Turks live—considered the “homeland” of the Turks—have served as one of the most significant settlement and state-building regions for ancient empires such as the Huns, the Göktürks, and the Uighurs. The deep-rooted history, culture, and civilisation that the Khakas have inherited due to their geographical conditions have shaped Khakas' literary production. In this study, the epic of Kartaga Mergen, one of the significant works of Khakas oral literature, is analysed within the context of the three-world cosmology (upper world, middle world, lower world) found in Khakas folk mythology.

The Epic of Kartaga Mergen is one of the most significant epic narratives in Khakas oral literature. The epic is both a historical text that recounts the hero’s journey, filled with struggles, and a narrative that reflects the Khakas people’s worldview.

The primary aim of this study is to elucidate how the three-world cosmology (upper world, middle world, lower world) depicted in the epic is constructed, what symbols are used to express it, and what function it serves in Khakas culture. While examining how the three-world conception is represented in the Kartaga Mergen epic, the study also addresses the similarities between this cosmological conception and the shared mythological heritage of Turkic and Siberian peoples, as well as the ways in which the elements constituting the epic’s cosmological structure are reflected in the religious, social, and cultural life of the Khakas. In this context, it would be appropriate to evaluate the Kartaga Mergen epic not merely as a product of oral literature but also as an epic that serves as a carrier of cultural identity.

The theoretical framework of the study is based on Khakas mythology, the cultural function of the Three Worlds cosmology, and the contribution of the research on the Kartaga Mergen epic to the field.

Beliefs regarding the three-world cosmology have been compared with elements from Turkic and Khakas mythology. For example, the motif of the “nine-branched steel black pine tree” in the Kartaga Mergen epic represents the “Tree of Life” from Turkic mythology, which connects the worlds.

When the mythologies of the Turkic and Siberian peoples are considered together, it becomes evident that the concept of three worlds is quite widespread. The Upper World is generally the realm of gods, spirits, and sacred beings. In other words, creation takes place in the Upper World. It is described using concepts such as the upper world, sky, or heavens. The middle world is the realm where humans live and where all the events of the epic unfold. It is described using concepts such as 'the middle world', 'earth', or 'the earthly realm'. Here, one finds boundless steppes, rivers, seas, animals, and plants. It serves as a transition, a bridge, between the lower world and the upper world. The Underworld, on the other hand, is depicted as the realm of the dead and evil spirits. It is described using terms such as 'the underworld' or 'the underworld'. This place is depicted as pure darkness, a place where light does not exist. Both the earth and the sky are described as having seven and nine layers. This tripartite structure is a system that explains the balance of the cosmic order and humanity’s place in the universe.

Research on Khakas epics, particularly that focusing on cosmology in the Kartaga Mergen epic, is quite limited. This study will not only offer an analysis specific to Khakas literature but will also provide a new contribution to research on Turkic mythology in general and, more specifically, to the Khakas people’s conception of the three worlds.

In this study, the epic texts compiled by Radloff and published in 1868, as well as those translated into Turkish by Ahmet Temir in 1994 in “From Siberia II” and by A. Ekinci, Y. Ünlü, and H. Yıldız in 1999, were used as primary sources. The epic text was analysed using textual analysis, symbolic interpretation, and a comparative mythology approach. Where necessary, examples were drawn from other Turkic mythologies. In this context, both the internal structure of the epic and its cultural context were revealed.

The Epic of Kartaga Mergen is an epic that recounts the extraordinary adventures and victories of Kartaga Mergen, a wealthy and generous hero, as he sets out to rescue his kidnapped sister. The findings of this study show that the three-world cosmology is represented in the epic as follows:

The Upper World: The divine powers that assist Kartaga Mergen reside here. The Upper World is depicted through symbols of light, the sky, and holiness. For this reason, the Sky World is radiant. Gods and deities dwell in the sky. This is the realm where creation took place, the domain of sacred beings. According to the Khakas worldview, the sky consists of 7 to 9 layers.

Middle World: The earthly realm; in the epic, it is the place where humans live, featuring mountains, water, forests, plants, animals, and so on. The events of the epic take place in this world. Just as various rituals are performed to protect the universe, communication is established with various spirits when connecting with nature. The spirits both facilitate communication between humans and other worlds and protect nature. The Water Spirit, whom the hero seeks help from, is an example of this.

The Underworld: Kartaga Mergen’s most challenging trials take place with the beings that come from here. The underworld is a dark, lightless realm inhabited by evil spirits and malevolent entities. It is also conceived of as having seven and nine layers.

As the epic reveals, the Khakas perceive the universe as three distinct worlds. These worlds consist of seven and nine layers, respectively. While each world has its own inhabitants, people can move between the worlds when necessary; once the need has passed, everyone returns to their own world. Transitions between the three worlds mirror shamanic rituals. Kartaga Mergen’s journey represents not only individual heroism but also the reestablishment of the cosmic order. This reinforces the epic’s religious and cultural function.

In summary, this article examines how the cosmology of the three worlds is portrayed in the Khakas epic “Kartaga Mergen”, the symbols used to express it, and its cultural functions. The study offers a unique analysis of Khakas literature while also providing a new perspective on research into Turkic mythology.

Keywords: Contemporary Turkish Dialects, The Khakas, Kartaga Mergen, Tripartite Cosmology, Epic.

Yapılandırılmış Özet:

Hakas Türkleri; tarihî Türk yerleşkelerinden olan Güney Sibirya’da, Yenisey Nehri civarında, Sayan Dağları ve Altay Dağları arasındaki Hakas Cumhuriyeti’nde yaşayan Türk topluluğudur.  Günümüzde Hakas Türklerinin üzerinde yaşadıkları Türklerin “ana yurdu” olarak kabul edilen bu topraklar Hunlar, Göktürkler ve Uygurlar gibi köklü devletlerin en önemli yerleşim ve devlet kurma sahalarından biri olmuştur. Hakasların coğrafi şartlar gereği sahip olduğu bu köklü tarih, kültür ve medeniyet, Hakas edebî üretimini şekillendirmiştir. Çalışmada Hakas sözlü edebiyatının önemli eserlerinden Kartaga Mergen destanı, Hakas halk mitolojisindeki üç dünya kozmolojisi bağlamında (üst dünya, orta dünya, alt dünya) değerlendirilecektir.

Kartaga Mergen destanı, Hakas sözlü edebiyatının en önemli epik anlatılarından birisidir. Destan hem destan kahramanın çıktığı mücadeleyle dolu bir yolculuğunu hem de Hakas ulusunun evreni algılama biçimini anlatan tarihî bir metindir.

Çalışmanın temel amacı, destanda yer alan üç dünya kozmolojisinin (üst dünya, orta dünya, alt dünya) nasıl kurgulandığını, hangi sembollerle ifade edildiğini ve Hakas kültüründe ne tür bir işleve sahip olduğunu ortaya koymaktır. Kartaga Mergen destanında üç dünya kozmolojisi nasıl temsil edildiği ele alınırken şayet örtüşen husus varsa kozmoloji tasavvurunun Türk ve Sibirya halklarının ortak mitolojik mirasıyla benzeşen noktalarına ve destanın kozmolojik yapısını oluşturan etmenlerin Hakasların dini, sosyal ve kültürel yaşamına yansımalarına da değinilmiştir. Bu bağlamda Kartaga Mergen destanını yalnızca sözlü edebiyatın bir ürünü olarak değil aynı zamanda kültürel kimliğin taşıyıcılığını üstlenmiş bir destan olarak değerlendirmek yerinde olacaktır.

Çalışmanın kuramsal çerçevesini Hakas Mitolojisi, Üç dünya Kozmolojisinin Kültürel İşlevi, Kartaga Mergen destan araştırmasının alana katkısı hususları oluşturur.

Destandaki üç dünya kozmolojisi ile ilgili inançlar Türk ve Hakas mitolojisindeki ögelerle karşılaştırılmıştır. Örneğin Kartaga Mergn destanındaki “dokuz dallı çelik bir karaçam ağacı” Türk mitolojisindeki dünyaları birbirine bağlayan “Hayat Ağacı”nın destandaki temsilidir.

Türk ve Sibirya halklarının mitolojisinde üç dünya tasarımı oldukça yaygındır. Üst dünya genellikle tanrıların, ruhların ve kutsal varlıkların mekânıdır. Bir başka ifade ile yaratım üst dünyada gerçekleşir. Üst dünya/gök/gökyüzü gibi kavramlarla ifade olunur. Orta dünya insanların yaşadığı ve destanda tüm olayların yaşandığı katmandır. Orta Dünya/ yeryüzü/ yer dünyası gibi kavramlarla ifade edilir. Burada uçsuz bucaksız bozkır, nehirler, denizler, hayvanlar ve bitkiler yer alır. Alt dünya ile üst dünya arasında bir geçiş, bir köprü pozisyonundadır. Alt dünya ise ölülerin ve kötü ruhların bulunduğu alan olarak tasvir edilir. Alt dünya/yeraltı kavramlarıyla ifade olunur. Burası salt karanlık olarak ifade olunur. Hem yer hem de gök yedi ve dokuz kat olarak ifade edilir. Bu üçlü yapı, kozmik düzenin dengesini ve insanın evrendeki yerini açıklayan bir sistemdir.

Hakas destanları üzerine ve özellikle Kartaga Mergen destanında kozmolojiye odaklanan araştırmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma hem Hakas edebiyatına özgü bir inceleme sunacak hem de Türk mitolojisi araştırmalarına Türklerim üç dünya algısı ile ilgili yeni bir katkı sağlayacaktır.

Çalışmada, Radloff tarafından derlenen ve 1868’de yayımlanan metni ile 1994 yılında Ahmet Temir tarafından “Sibirya’dan II” ve 1999 yılında A. Ekinci, Y. Ünlü ve H. Yıldız tarafından Türkiye Türkçesine aktarılan destan metinleri ana kaynaklar olarak kullanılmıştır. Destan metni metin çözümleme, sembolik yorumlama ve karşılaştırmalı mitoloji yaklaşımı ile analiz edilme yoluna gidilmiştir. Gerektiğinde diğer Türk mitolojilerinden örneklem seçilmiştir. Bu bağlamda hem destanın içyapısını hem de kültürel bağlamını ortaya koyulmuştur.

Kartaga Mergen destanı, zengin ve cömert bir kahraman olan Kartaga Mergen'in kaçırılan kız kardeşini kurtarmak için çıktığı olağanüstü maceraları ve kazandığı zaferleri konu alan bir destanıdır. Çalışmanın bulguları, üç dünya kozmolojisinin destanda şu şekilde temsil edildiğini göstermektedir:

Üst Dünya: Kartaga Mergen’in yardım aldığı ilahi güçler burada bulunur. Üst dünya, ışık, gökyüzü ve kutsallık sembolleriyle betimlenir. Gök dünyası aydınlıktır. Gökyüzünde tanrı ve iyeler yer alır. Yaratımın olduğu, kutsal varlıkların katıdır. Hakasların dünya anlayışına göre gök yedi ve dokuz kattan oluşur

Orta Dünya: Yer dünyası; dağ, su, orman, bitki, hayvan vb. olduğu insanların yaşadığı yerdir. Evrenin korunması adına nasıl ki çeşitli ritüeller yapılıyorsa doğa ile bağlantı kurulurken de çeşitli iyelerle iletişim kurulmaktadır. İyeler hem insanlarla diğer dünyalar arasındaki iletişimi sağlamakta hem de doğayı korumaktadırlar. Kahramanın yardım istediği Su İyesi bunun bir örneğidir.

Alt Dünya: Kartaga Mergen’in en zorlu sınavları buradan gelen varlıklarla yaşanır. Yeraltı dünyası, erlik ve kötü ruhların yaşadığı, karanlık, ışıksız ortamdır. Yeraltı da yedi ve dokuz katmanlı olarak tasavvur edilir.

Çalışmanın sonuçları, Kartaga Mergen destanında üç dünya kozmolojisinin Hakas kültürünün temel yapı taşlarından biri olduğunu göstermektedir. Bu kozmoloji, yalnızca mitolojik bir tasarım değil, aynı zamanda toplumsal düzenin, dini ritüellerin ve kültürel kimliğin açıklayıcı bir çerçevesidir.

Destandan anlaşıldığı üzere Hakaslar evreni üç ayrı dünya biçiminde algılamaktadırlar. Bu dünyalar ise yedi ve dokuz katmanlıdır. Her bir dünyanın sakini ayrı olmakla birlikte ihtiyaç hâlinde dünyalar arasında geçiş yapılabilmekte ihtiyaç bittiğinde herkes kendi dünyasına geri dönmektedir. Dünyayı koruyan ve üç dünya arasında geçişi sağlayan en önemli etken Hayat Ağacı’dır. Destanda “Dokuz dallı çelik bir karaçam ağacı” ile temsil olunur. Hayat Ağacı, yeryüzü ile göğün tam ortasına kadar yükselen “gümüş bir kaya” ile beraber hem evrenin ayakta kalmasını sağlar hem de dünyalar arasındaki geçişi sağlayan önemli ögelerdendir.

Anahtar Kelimeler: Çağdaş Türk Lehçeleri, Hakaslar, Kartaga Mergen, Üç Dünya Kozmolojisi, Destan.

ملخص منظم

أتراك الخاكاس هم جماعة تركية تعيش في جمهورية الخاكاسيا، الواقعة في جنوب سيبيريا — وهي منطقة تُعتبر إحدى الموطن التاريخية للشعب التركي — بالقرب من نهر ينيسي، بين جبال سايان وألتاي. واليوم، فإن الأراضي التي يعيش فيها الأتراك الخاكاسيون — التي تعتبر ”موطن“ الأتراك — كانت واحدة من أهم مناطق الاستيطان وبناء الدولة للإمبراطوريات القديمة مثل الهون والغوكتورك والأويغور. وقد شكلت التاريخ والثقافة والحضارة المتجذرة التي ورثها الخاكاسيون بفضل ظروفهم الجغرافية الأدبَ الخاكاسي. في هذه الدراسة، يتم تحليل ملحمة كارتاغا ميرغن، وهي أحد الأعمال المهمة في الأدب الشفوى الخاكاسى، في سياق الكوسمولوجيا ثلاثية العوالم (العالم العلوى، والعالم الأوسط، والعالم السفلى) الموجودة في الأساطير الشعبية الخاكاسية.

تعد ملحمة كارتاغا ميرغن واحدة من أهم الروايات الملحمية في الأدب الشفوي الخاكاسي. وتعد الملحمة نصًا تاريخيًا يروي رحلة البطل المليئة بالمصاعب وسردًا يعكس نظرة شعب الخاكاس إلى العالم.

ويتمثل الهدف الرئيسي لهذه الدراسة في توضيح كيفية بناء نظرية الكون الثلاثية (العالم العلوي، والعالم الأوسط، والعالم السفلي) الموصوفة في الملحمة، والرموز المستخدمة للتعبير عنها، والوظيفة التي تؤديها في ثقافة الخاكاس. وبينما تبحث الدراسة في كيفية تمثيل مفهوم العوالم الثلاثة في ملحمة كارتاغا ميرغن، فإنها تتناول أيضًا أوجه التشابه بين هذا المفهوم الكوني والتراث الأسطوري المشترك للشعوب التركية والسيبيرية، فضلاً عن الطرق التي تنعكس بها العناصر المكونة للبنية الكونية للملحمة في الحياة الدينية والاجتماعية والثقافية لشعب الخاكاس. في هذا السياق، سيكون من المناسب تقييم ملحمة كارتاغا ميرغن ليس فقط كمنتج للأدب الشفوي، بل أيضًا كملحمة تعمل كناقل للهوية الثقافية.

يستند الإطار النظري للدراسة إلى أساطير الخاكاس، والوظيفة الثقافية لعلم الكونيات ثلاثي العوالم، ومساهمة البحث في ملحمة كارتاغا ميرغن في هذا المجال.

وقد تمت مقارنة المعتقدات المتعلقة بعلم الكونيات الثلاثي العوالم مع عناصر من الأساطير التركية والخاكاسية. على سبيل المثال, يمثل موضوع ”شجرة الصنوبر السوداء الفولاذية ذات التسعة فروع“ في ملحمة كارتاغا ميرغن ”شجرة الحياة“ من الأساطير التركية, which connects the worlds.

وعندما يُنظر إلى أساطير الشعوب التركية والسيبيرية معًا، يتضح أن مفهوم العوالم الثلاثة منتشر على نطاق واسع. العالم العلوي هو عمومًا عالم الآلهة والأرواح والكائنات المقدسة. بعبارة أخرى، تحدث عملية الخلق في العالم العلوي. ويُوصَف باستخدام مفاهيم مثل "العالم العلوي" أو "السماء" أو "السماوات". أما العالم الأوسط فهو العالم الذي يعيش فيه البشر وحيث تتكشف جميع أحداث الملحمة. يُوصَف باستخدام مفاهيم مثل 'العالم الأوسط' أو ’الأرض‘ أو 'المملكة الأرضية'. هنا، يجد المرء سهولاً لا حدود لها، وأنهاراً، وبحاراً، وحيوانات، ونباتات. وهو بمثابة انتقال وجسر بين العالم السفلي والعالم العلوي. من ناحية أخرى، يُصوَّر العالم السفلي على أنه عالم الموتى والأرواح الشريرة. ويُوصَف باستخدام مصطلحات مثل 'العالم السفلي' أو 'الآخرة'. يُصوَّر هذا المكان على أنه ظلام دامس، مكان لا يوجد فيه ضوء. ويُوصَف كل من الأرض والسماء بأنهما يتألفان من سبع وتسع طبقات. هذه البنية الثلاثية هي نظام يفسر توازن النظام الكوني ومكانة البشرية في الكون.

البحوث حول الملاحم الخاكاسية، ولا سيما تلك التي تركز على علم الكونيات في ملحمة كارتاغا ميرغن، محدودة للغاية. لن تقدم هذه الدراسة تحليلاً خاصاً بالأدب الخاكاسي فحسب، بل ستقدم أيضاً مساهمة جديدة في البحوث حول الأساطير التركية بشكل عام، وبشكل أكثر تحديداً، في مفهوم الشعب الخاكاسي للعوالم الثلاثة.

في هذه الدراسة، استُخدمت النصوص الملحمية التي جمعها رادلوف ونُشرت عام 1868، بالإضافة إلى تلك التي ترجمها أحمد تيمير إلى التركية عام 1994 في كتاب «من سيبيريا II»، وتلك التي ترجمها أ. إينكينجي، وي. أونلو، و ه. يلدز عام 1999، كمصادر أساسية. تم تحليل النص الملحمي باستخدام التحليل النصي والتفسير الرمزي ونهج الأساطير المقارنة. وحيثما دعت الحاجة، تم استقاء أمثلة من أساطير تركية أخرى. وفي هذا السياق، تم الكشف عن كل من البنية الداخلية للملحمة وسياقها الثقافي.

ملحمة كارتاغا ميرغن هي ملحمة تروي المغامرات والانتصارات الاستثنائية لكارتاغا ميرغن، البطل الثري والكريم، وهو ينطلق لإنقاذ أخته المختطفة. وتُظهر نتائج هذه الدراسة أن الكوسمولوجيا الثلاثية العوالم ممثلة فى الملحمة على النحو التالى:

العالم العلوي: تقيم هنا القوى الإلهية التي تساعد كارتاغا ميرغن. يُصوَّر العالم العلوي من خلال رموز النور والسماء والقداسة. ولهذا السبب، فإن عالم السماء مشع. تسكن الآلهة والأرباب في السماء. هذا هو العالم الذي حدث فيه الخلق ومجال الكائنات المقدسة. وفقًا لنظرة الخاكاس إلى العالم، تتكون السماء من 7 إلى 9 طبقات.

العالم الأوسط: العالم الأرضي؛ في الملحمة، هو المكان الذي يعيش فيه البشر، ويتميز بالجبال والمياه والغابات والنباتات والحيوانات وما إلى ذلك. تجري أحداث الملحمة في هذا العالم. تمامًا كما تُؤدى طقوس مختلفة لحماية الكون، يتم التواصل مع أرواح مختلفة عند الاتصال بالطبيعة. تعمل الأرواح على تسهيل التواصل بين البشر والعوالم الأخرى وحماية الطبيعة. روح الماء، التي يطلب البطل مساعدتها، هي مثال على ذلك.

العالم السفلي: تجري أصعب محن كارتاغا ميرغن مع الكائنات القادمة من هنا. العالم السفلي هو عالم مظلم خالٍ من الضوء تسكنه الأرواح الشريرة والكيانات الخبيثة. يُعتقد أيضًا أنه يتكون من سبع وتسعين طبقة.

كما تكشف الملحمة، ينظر الخاكاس إلى الكون على أنه ثلاثة عوالم متميزة. تتكون هذه العوالم من سبع وتسع طبقات، على التوالي. في حين أن لكل عالم سكانه الخاصين، يمكن للناس التنقل بين العوالم عند الضرورة؛ وبمجرد زوال الحاجة، يعود الجميع إلى عالمهم الخاص. تعكس الانتقالات بين العوالم الثلاثة الطقوس الشامانية. لا تمثل رحلة كارتاغا ميرغن البطولة الفردية فحسب، بل إعادة تأسيس النظام الكوني أيضاً. وهذا يعزز الوظيفة الدينية والثقافية للملحمة.

باختصار، يتناول هذا المقال كيفية تصوير كوزمولوجيا العوالم الثلاثة في ملحمة الخاكاس ”كارتاغا ميرغن“، والرموز المستخدمة للتعبير عنها، ووظائفها الثقافية. تقدم الدراسة تحليلاً فريداً للأدب الخاكاسي، كما توفر منظوراً جديداً للبحوث في مجال الأساطير التركية

. الكلمات المفتاحية: اللهجات التركية المعاصرة، الخاكاس، كارتاغا ميرغن، كوزمولوجيا ثلاثية الأجزاء، ملحمة.

Résumé Structuré:

Les Turcs khakasses sont une communauté turque vivant en République de Khakassie, située dans le sud de la Sibérie — une région considérée comme l’une des patries historiques des Turcs — près du fleuve Ienisseï, entre les montagnes du Sayan et de l’Altaï. Aujourd'hui, les terres où vivent les Turcs khakasses, considérées comme la « patrie » des Turcs, ont constitué l'une des régions les plus importantes pour l'établissement et la construction d'États d'anciens empires tels que ceux des Huns, des Göktürks et des Ouïghours. L'histoire, la culture et la civilisation profondément enracinées dont les Khakasses ont hérité en raison de leurs conditions géographiques ont façonné la production littéraire khakasse. Dans cette étude, l’épopée de Kartaga Mergen, l’une des œuvres majeures de la littérature orale khakasse, est analysée dans le contexte de la cosmologie des trois mondes (supérieur, intermédiaire et inférieur) que l’on retrouve dans la mythologie populaire khakasse.

L’épopée de Kartaga Mergen est l’un des récits épiques les plus importants de la littérature orale khakasse. Cette épopée est à la fois un texte historique qui relate le parcours du héros, semé d’embûches, et un récit qui reflète la vision du monde du peuple khakas.

L’objectif principal de cette étude est d’élucider comment la cosmologie des trois mondes (monde supérieur, monde intermédiaire, monde inférieur) décrite dans l’épopée est construite, quels symboles sont utilisés pour l’exprimer et quelle fonction elle remplit dans la culture khakasse. Tout en examinant comment la conception des trois mondes est représentée dans l’épopée de Kartaga Mergen, l’étude aborde également les similitudes entre cette conception cosmologique et l’héritage mythologique commun des peuples turcophones et sibériens, ainsi que la manière dont les éléments constituant la structure cosmologique de l’épopée se reflètent dans la vie religieuse, sociale et culturelle des Khakasses. Dans ce contexte, il serait pertinent d’évaluer l’épopée de Kartaga Mergen non seulement comme un produit de la littérature orale, mais aussi comme une épopée qui sert de vecteur d’identité culturelle.

Le cadre théorique de l’étude repose sur la mythologie khakasse, la fonction culturelle de la cosmologie des trois mondes et la contribution de la recherche sur l’épopée de Kartaga Mergen à ce domaine.

Les croyances relatives à la cosmologie des trois mondes ont été comparées à des éléments de la mythologie turque et khakasse. Par exemple, le motif du « pin noir d’acier à neuf branches » dans l’épopée de Kartaga Mergen représente l’« Arbre de vie » de la mythologie turque, qui relie les mondes.

Lorsque l’on examine conjointement les mythologies des peuples turcophones et sibériens, il apparaît explicitement que le concept des trois mondes est très répandu. Le monde supérieur est généralement le royaume des dieux, des esprits et des êtres sacrés. En d’autres termes, la création a lieu dans le monde supérieur. Il est décrit à l’aide de concepts tels que le monde supérieur, le ciel ou les cieux. Le monde intermédiaire est le royaume où vivent les humains et où se déroulent tous les événements de l’épopée. Il est décrit à l’aide de concepts tels que « le monde intermédiaire », « la terre » ou « le royaume terrestre ». On y trouve des steppes infinies, des rivières, des mers, des animaux et des plantes. Il sert de transition, de pont, entre le monde inférieur et le monde supérieur. Le monde souterrain, quant à lui, est dépeint comme le royaume des morts et des esprits maléfiques. Il est décrit à l’aide de termes tels que « le monde souterrain » ou « les enfers ». Cet endroit est représenté comme une obscurité totale, un lieu où la lumière n’existe pas. La terre et le ciel sont tous deux décrits comme comportant respectivement sept et neuf couches. Cette structure tripartite est un système qui explique l’équilibre de l’ordre cosmique et la place de l’humanité dans l’univers.

Les recherches sur les épopées khakasses, en particulier celles axées sur la cosmologie dans l’épopée de Kartaga Mergen, sont assez limitées. Cette étude proposera non seulement une analyse spécifique à la littérature khakasse, mais apportera également une nouvelle contribution à la recherche sur la mythologie turque en général et, plus spécifiquement, à la conception des trois mondes par le peuple khakasse.

Dans cette étude, les textes épiques compilés par Radloff et publiés en 1868, ainsi que ceux traduits en turc par Ahmet Temir en 1994 dans « From Siberia II » et par A. Ekinci, Y. Ünlü et H. Yıldız en 1999, ont été utilisés comme sources primaires. Le texte épique a été analysé à l’aide d’une analyse textuelle, d’une interprétation symbolique et d’une approche de la mythologie comparée. Lorsque cela s’est avéré nécessaire, des exemples ont été tirés d’autres mythologies turques. Dans ce contexte, tant la structure interne de l’épopée que son contexte culturel ont été mis en lumière.

L’Épopée de Kartaga Mergen est une œuvre qui relate les aventures et les victoires extraordinaires de Kartaga Mergen, un héros riche et généreux, alors qu’il part à la rescousse de sa sœur kidnappée. Les résultats de cette étude montrent que la cosmologie des trois mondes est représentée dans l’épopée comme suit :

Le monde supérieur : C'est là que résident les puissances divines qui assistent Kartaga Mergen. Le monde supérieur est représenté par des symboles de lumière, de ciel et de sainteté. C'est pourquoi le monde céleste est radieux. Les dieux et les divinités habitent dans le ciel. C'est le royaume où la création a eu lieu, le domaine des êtres sacrés. Selon la vision du monde khakasse, le ciel se compose de 7 à 9 couches.

Le monde intermédiaire : le royaume terrestre ; dans l’épopée, c’est le lieu où vivent les humains, avec ses montagnes, ses cours d’eau, ses forêts, ses plantes, ses animaux, etc. Les événements de l’épopée se déroulent dans ce monde. Comme divers rituels sont accomplis pour protéger l’univers, une communication s’établit avec divers esprits lorsqu’on entre en contact avec la nature. Les esprits facilitent la communication entre les humains et les autres mondes tout en protégeant la nature. L’Esprit de l’Eau, auquel le héros demande de l’aide, en est un exemple.

Le monde souterrain : C'est là que Kartaga Mergen affronte ses épreuves les plus redoutables face aux êtres qui en sont originaires. Le monde souterrain est un royaume sombre et sans lumière, habité par des esprits maléfiques et des entités malveillantes. On le conçoit également comme comportant sept et neuf niveaux.

Comme le révèle l’épopée, les Khakass perçoivent l’univers comme trois mondes distincts. Ces mondes se composent respectivement de sept et neuf niveaux. Bien que chaque monde ait ses propres habitants, les personnes peuvent s'y déplacer d’un à l’autre lorsque cela est nécessaire ; une fois le besoin passé, chacun retourne dans son propre monde. Les transitions entre les trois mondes reflètent les rituels chamaniques. Le voyage de Kartaga Mergen représente à la fois l'héroïsme individuel, et le rétablissement de l’ordre cosmique. Cela renforce la fonction religieuse et culturelle de l’épopée.

En résumé, cet article examine la manière dont la cosmologie des trois mondes est représentée dans l’épopée khakasse « Kartaga Mergen », les symboles utilisés pour l’exprimer, ainsi que ses fonctions culturelles. Cette étude propose une analyse unique de la littérature khakasse tout en offrant une nouvelle perspective sur la recherche en mythologie turque.

Mots-clés : Dialectes turcs contemporains, Les Khakasses, Kartaga Mergen, Cosmologie tripartite, Épopée.

Resumen Estructurado:

Los turcos khakas son una comunidad turca que vive en la República de Jakasia, situada en el sur de Siberia —una región considerada una de las patrias históricas de los turcos—, cerca del río Yeniséi, entre las montañas de Sayan y Altai. Hoy en día, las tierras donde viven los turcos khakas —consideradas la «patria» de los turcos— han servido como una de las regiones más fundamentales de asentamiento y construcción de estados para antiguos imperios como los hunos, los göktürks y los uigures. La historia, la cultura y la civilización profundamente arraigadas que los khakas han heredado debido a sus condiciones geográficas han dado forma a la producción literaria khaka. En este estudio, se analiza la epopeya de Kartaga Mergen, una de las obras más significativas de la literatura oral khaka, en el contexto de la cosmología de los tres mundos (superior, medio, inferior) presente en la mitología popular khaka.

La epopeya de Kartaga Mergen es una de las narraciones épicas más significativas de la literatura oral khakas. La epopeya es tanto un texto histórico que relata el viaje del héroe, lleno de luchas, como una narración que refleja la cosmovisión del pueblo khakas.

La principal meta del presente trabajo es aclarar cómo se forma la imagen de la cosmología de los tres mundos (mundo superior, mundo medio, mundo inferior) en la epopeya, qué símbolos se emplean para su expresión y qué lugar ocupa en la cultura de los jazi. Al tiempo que examina cómo se representa la concepción de los tres mundos en la epopeya de Kartaga Mergen, el estudio aborda también las similitudes entre esta concepción cosmológica y el patrimonio mitológico compartido de los pueblos turcos y siberianos. También analiza las formas en las que los elementos que constituyen la estructura cosmológica de la epopeya se reflejan en la vida religiosa, social y cultural de los khakas. En este sentido, sería pertinente considerar la epopeya de Kartaga Mergen no solo como producto de la literatura oral, sino también como una epopeya que actúa como portadora de la identidad cultural.

El marco teórico del estudio se basa en la mitología khakas, la función cultural de la cosmología de los Tres Mundos y la contribución de la investigación sobre la epopeya de Kartaga Mergen a este campo.

Las creencias relativas a la cosmología de los tres mundos se han comparado con elementos de la mitología turca y khakas. Por ejemplo, el motivo del «pino negro de acero de nueve ramas» en la epopeya de Kartaga Mergen representa el «Árbol de la Vida» de la mitología turca, que conecta los mundos.

Cuando se consideran conjuntamente las mitologías de los pueblos turcos y siberianos, resulta evidente que el concepto de los tres mundos está bastante extendido. El Mundo Superior es, en general, el reino de los dioses, los espíritus y los seres sagrados. En otras palabras, la creación tiene lugar en el Mundo Superior. Se describe utilizando conceptos como «mundo superior», «cielo» o «los cielos». El mundo medio es el reino donde viven los humanos y donde se desarrollan todos los acontecimientos de la epopeya. Se describe mediante conceptos como «el mundo medio», «la tierra» o «el reino terrenal». Aquí se encuentran estepas infinitas, ríos, mares, animales y plantas. Sirve de transición, de puente, entre el mundo inferior y el mundo superior. El inframundo, por su parte, se representa como el reino de los muertos y los espíritus malignos. Se describe utilizando términos como «el inframundo» o «el mundo subterráneo». Este lugar se representa como pura oscuridad, un lugar donde no existe la luz. Tanto la tierra como el cielo se describen como compuestos por siete y nueve capas. Esta estructura tripartita es un sistema que explica el equilibrio del orden cósmico y el lugar de la humanidad en el universo.

La investigación sobre las epopeyas jakasas, en particular la centrada en la cosmología de la epopeya Kartaga Mergen, es bastante limitada. Este estudio no solo ofrecerá un análisis específico de la literatura jakasa, sino que también aportará una nueva contribución a la investigación sobre la mitología turca en general y, más concretamente, a la concepción que tiene el pueblo jakaso de los tres mundos.

En este estudio se utilizaron como fuentes primarias los textos épicos recopilados por Radloff y publicados en 1868, así como los traducidos al turco por Ahmet Temir en 1994 en «From Siberia II» y por A. Ekinci, Y. Ünlü y H. Yıldız en 1999. El texto épico se analizó mediante el análisis textual, la interpretación simbólica y un enfoque de mitología comparada. Cuando fue necesario, se tomaron ejemplos de otras mitologías turcas. En este contexto, se revelaron tanto la estructura interna de la epopeya como su contexto cultural.

La Epopeya de Kartaga Mergen es un poema épico que narra las extraordinarias aventuras y victorias de Kartaga Mergen, un héroe acaudalado y generoso, en su empeño por rescatar a su hermana secuestrada. Los resultados de este estudio muestran que la cosmología de los tres mundos se representa en la epopeya de la siguiente manera:

El Mundo Superior: Aquí residen los poderes divinos que ayudan a Kartaga Mergen. El Mundo Superior se representa mediante símbolos de luz, el cielo y la santidad. Por esta razón, el Mundo del Cielo es radiante. Los dioses y las deidades moran en el cielo. Este es el reino donde tuvo lugar la creación, el dominio de los seres sagrados. Según la cosmovisión khakas, el cielo consta de entre 7 y 9 capas.

Mundo Medio: El reino terrenal, en la epopeya, es el lugar donde viven los humanos, con montañas, agua, bosques, plantas, animales, etc. Los acontecimientos de la epopeya tienen lugar en este mundo. Al igual que se realizan diversos rituales para proteger el universo, se establece comunicación con diversos espíritus al conectar con la naturaleza. Los espíritus facilitan la comunicación entre los humanos y otros mundos y protegen la naturaleza. El Espíritu del Agua, al que el héroe recurre en busca de ayuda, es un ejemplo de ello.

El inframundo: Las pruebas más arduas de Kartaga Mergen tienen lugar con los seres que provienen de aquí. El inframundo es un reino oscuro y sin luz, habitado por espíritus malignos y entidades malévolas. También se concibe como un lugar que tiene siete y nueve capas.

Tal y como revela la epopeya, los khakas perciben el universo como tres mundos distintos. Estos mundos constan de siete y nueve capas, respectivamente. Aunque cada mundo tiene sus propios habitantes, las personas pueden desplazarse entre ellos cuando es necesario; una vez que la necesidad ha pasado, todos regresan a su propio mundo. Las transiciones entre los tres mundos reflejan los rituales chamánicos. El viaje de Kartaga Mergen representa no solo el heroísmo individual, sino también el restablecimiento del orden cósmico. Esto refuerza la función religiosa y cultural de la epopeya.

En resumen, este artículo examina cómo se representa la cosmología de los tres mundos en la epopeya khakas «Kartaga Mergen», los símbolos utilizados para expresarla y sus funciones culturales. El estudio ofrece un análisis único de la literatura khakas, al tiempo que aporta una nueva perspectiva a la investigación sobre la mitología turca.

Palabras clave: dialectos turcos contemporáneos, los khakas, Kartaga Mergen, cosmología tripartita, epopeya.

结构化摘要:

哈卡斯突厥人是生活在哈卡斯共和国的一个突厥族群,该共和国位于西伯利亚南部——这一地区被视为突厥民族的历史故土之一——靠近叶尼塞河,地处萨彦山脉与阿尔泰山脉之间。如今,哈卡斯突厥人居住的这片土地——视为突厥人的故土”——曾是匈奴、突厥和回鹘等古代帝国最重要的定居与建国地区之一。哈卡斯人因地理条件而继承的深厚历史、文化和文明,塑造了哈卡斯文学的创作。本研究以哈卡斯民间神话中的三界宇宙(上界、中界、下界)为背景,对哈卡斯口头文学的重要作品之一《卡尔塔加·尔根》史诗进行了分析。

《卡尔塔加·尔根》史诗是哈卡斯口头文学中最具代表性的史诗叙事之一。这部史诗既是一部讲述英雄充满艰辛的旅程的历史文本,也是一部反映哈卡斯人世界观的叙事作品。

本研究的主要目的是阐明史诗中描绘的三界宇宙(上界、中界、下界)是如何构建的,使用了哪些符号来表达,以及它在哈卡斯文化中发挥着什么作用。在考察《卡尔塔加·尔根》史诗中三界观念的呈现方式的同时,本研究还将探讨这一宇宙观与突厥及西伯利亚各民族共同神话遗产之间的相似性,以及构成该史诗宇宙结构的要素如何体现在哈卡斯人的宗教、社会和文化生活中。在此背景下,将《卡尔塔加·尔根》史诗不仅视为口头文学的产物,更将其视为承载文化身份的载体,这种评价方式是恰当的。

本研究的理论框架基于哈卡斯神话、三界宇宙观的文化功能以及《卡尔塔加·尔根》史诗研究对该领域的贡献。

关于三界宇宙观的信仰已与突厥和哈卡斯神话中的元素进行了比较。例如,《卡尔塔加·尔根》史诗中的九枝钢黑松意象,即代表了突厥神话中连接各世界的生命之

若将突厥与西伯利亚各民族的神话体系综合考察,便可发现三界概念具有相当广泛的分布。上界通常是神灵、精魂与神圣存在所居之域。换言之,创世发生在上界。该界常被描述为上界天空天界。中界则是人类生存的领域,也是史诗中所有事件展开的舞台。人们用中界大地等概念来描述它。在这里,人们可以看到无边无际的草原、河流、海洋、动物和植物。它作为下界与上界之间的过渡地带,起着桥梁的作用。另一方面,下界则被描绘为亡灵与恶灵的领域。它常被称为下界地府。此处被描绘为一片纯粹的黑暗,光线无法触及之地。天地两界均被描述为拥有七层与九层。这种三元结构体系阐释了宇宙秩序的平衡以及人类在宇宙中的位置。

关于哈卡斯史诗的研究,尤其是聚焦于《卡尔塔加·尔根》史诗中宇宙观的研究,目前仍相当有限。本研究不仅将针对哈卡斯文学进行专项分析,还将为突厥神话研究,特别是哈卡斯民族对三界观念的研究,提供新的学术贡献。

本研究主要依据拉德洛夫(Radloff)于1868编纂出版的史诗文本,以及艾哈迈德·特米尔(Ahmet Temir1994年在《来自西伯利II》中译为土耳其语的版本,以及A.埃金奇(A. Ekinci)、Y.乌努卢(Y. Ünlü)和H.尔迪兹(H. Yıldız1999年的译本。通过文本分析、象征解读及比较神话学方法对史诗文本进行了分析。必要时,还援引了其他突厥神话中的事例。在此背景下,既揭示了史诗的内部结构,也阐明了其文化语境。

《卡尔塔加·尔根史诗》讲述了富有的慷慨英雄卡尔塔加·尔根为营救被绑架的妹妹而踏上征程,经历非凡冒险并取得胜利的故事。本研究发现,史诗中对三界宇宙的呈现如下:

上界:协助卡尔塔加·尔根的神圣力量栖居于此。上界通过光、天空与神圣的象征得以呈现。正因如此,天界光辉灿烂。诸神与神灵居于天界。这是创世发生之地,亦是神圣存在的主宰领域。根据哈卡斯人的世界观,天空由79层构成

中界:即尘世;在史诗中,这是人类居住之地,拥有山川、河流、森林、植物、动物等。史诗中的事件皆发生于此界。正如人们举行各种仪式以守护宇宙一样,在与自然相连时,也会与各类精灵建立联系。这些精灵既促进人类与其他世界的沟通,也守护着自然。英雄寻求帮助的水灵便是其中一例

冥界:尔塔加·尔根最艰难的试炼,正是与来自此地的存在们展开的。冥界是一个黑暗、无光的领域,栖息着邪灵与恶性实体。据认为,它同样由七层和九层构成。

正如史诗所揭示的,哈卡斯人将宇宙视为三个截然不同的世界。这些世界分别由七层和九层组成。虽然每个世界都有自己的居民,但人们在必要时可以在世界之间穿梭;一旦需求消失,每个人都会回到自己的世界。这三个世界之间的转换反映了萨满教的仪式。卡尔塔加·尔根的旅程不仅代表了个体的英雄主义,也代表了宇宙秩序的重建。这强化了史诗的宗教和文化功能。

总而言之,本文探讨了哈卡斯史诗《卡尔塔加·尔根》中三界宇宙的呈现方式、表达该宇宙观所使用的象征符号及其文化功能。本研究不仅对哈卡斯文学进行了独特的分析,同时也为突厥神话研究提供了新的视角。

关键词:当代突厥方言、哈卡斯人、卡尔塔加·梅尔根、三界宇宙观、史诗。

Структурированное резюме:

Хакасские тюрки — тюркская община, проживающая в Республике Хакасия, расположенной в Южной Сибири — регионе, считающемся одной из исторических родин тюрков — вблизи реки Енисей, между Саянскими и Алтайскими горами. Сегодня земли, на которых живут хакасские тюрки — считающиеся «родиной» тюрков — служили одним из важнейших регионов расселения и государственного строительства для древних империй, таких как гунны, гоктюрки и уйгуры. Глубоко укоренившаяся история, культура и цивилизация, унаследованные хакасами благодаря их географическим условиям, сформировали хакасское литературное творчество. В данном исследовании эпос о Картаге Мергене, одно из значительных произведений хакасской устной литературы, анализируется в контексте космологии трех миров (верхний мир, средний мир, нижний мир), присутствующей в хакасской народной мифологии.

Эпос о Картаге Мергене является одним из наиболее значимых эпических повествований в хакасской устной литературе. Эпос представляет собой как исторический текст, повествующий о путешествии героя, наполненном испытаниями, так и нарратив, отражающий мировоззрение хакасского народа.

Основная цель данного исследования — выяснить, как построена космология трех миров (верхний, средний и нижний), изображенная в эпосе, какие символы используются для ее выражения и какую функцию она выполняет в хакасской культуре. Исследуя, как концепция трех миров представлена в эпосе «Картага Мерген», в работе также рассматриваются сходства между этой космологической концепцией и общим мифологическим наследием тюркских и сибирских народов, а также то, как элементы, составляющие космологическую структуру эпоса, находят отражение в религиозной, социальной и культурной жизни хакасов. В этом контексте было бы уместно оценивать эпос «Картага Мерген» не просто как продукт устной литературы, но и как эпос, служащий носителем культурной идентичности.

Теоретическая основа исследования базируется на хакасской мифологии, культурной функции космологии «трех миров» и вкладе исследований эпоса «Картага Мерген» в данную область.

Верования, касающиеся космологии трех миров, были сопоставлены с элементами тюркской и хакасской мифологии. Например, мотив «девятиветвистой стальной черной сосны» в эпосе «Картага Мерген» представляет собой «Древо жизни» из тюркской мифологии, соединяющее миры.

Если рассматривать мифологии тюркских и сибирских народов в совокупности, становится очевидным, что концепция трех миров довольно широко распространена. Верхний мир — это, как правило, царство богов, духов и священных существ. Иными словами, творение происходит в верхнем мире; его описывают с помощью таких понятий, как 'верхний мир', 'небо' or 'небеса'. Средний мир — это царство, где живут люди и где разворачиваются все события эпоса. Его описывают с помощью таких понятий, как «средний мир», «земля» или «земное царство». Здесь можно найти бескрайние степи, реки, моря, животных и растения. Он служит переходом, мостом между нижним миром и верхним миром. Нижний мир, с другой стороны, изображается как царство мертвых и злых духов. Его описывают с помощью таких терминов, как «нижний мир» или «подземный мир». Это место изображается как чистая тьма, место, где не существует света. И земля, и небо описываются как имеющие семь и девять слоев. Эта тройная структура представляет собой систему, объясняющую равновесие космического порядка и место человечества во вселенной.

Исследования хакасских эпосов, в частности посвященные космологии в эпосе «Картага Мерген», весьма ограничены. Данное исследование не только предложит анализ, специфичный для хакасской литературы, но и внесет новый вклад в изучение тюркской мифологии в целом и, в частности, в понимание хакасским народом концепции трех миров.

В данной работе в качестве первоисточников использовались тексты эпоса, собранные Радлоффом и опубликованные в 1868 году, а также тексты, переведенные на турецкий язык Ахметом Темиром в 1994 году в сборнике «Из Сибири II» и А. Экенджи, Ю. Юнлю и Х. Й. ылдызом в 1999 году. Текст эпоса анализировался с помощью текстологического анализа, символической интерпретации и методов сравнительной мифологии. При необходимости приводились примеры из других тюркских мифологий. В этом контексте были раскрыты как внутренняя структура эпоса, так и его культурный контекст.

«Эпос о Картаге Мергене» — это эпос, повествующий о необыкновенных приключениях и победах Картаги Мергена, богатого и щедрого героя, отправляющегося на спасение своей похищенной сестры. Результаты данного исследования показывают, что космология трех миров представлена в эпосе следующим образом:

Верхний мир: Здесь обитают божественные силы, помогающие Картаге Мергену. Верхний мир изображается через символы света, неба и святости. По этой причине Небесный мир сияет. В небе обитают боги и божества. Это царство, где произошло сотворение мира, владение священных существ. Согласно хакасскому мировоззрению, небо состоит из 7–9 слоев.

Средний мир: земное царство; в эпосе это место, где живут люди, с горами, водой, лесами, растениями, животными и т. д. События эпоса происходят в этом мире. Так же, как для защиты вселенной совершаются различные ритуалы, при соприкосновении с природой устанавливается связь с различными духами. Духи как облегчают общение между людьми и другими мирами, так и защищают природу. Примером этого является Дух Воды, к которому герой обращается за помощью.

Подземный мир: Самые сложные испытания Картаги Мергена происходят с существами, приходящими отсюда. Подземный мир — это темное, лишенное света царство, населенное злыми духами и злобными сущностями. Он также представляется состоящим из семи и девяти слоев.

Как показывает эпос, хакасы воспринимают вселенную как три отдельных мира. Эти миры состоят из семи и девяти слоев соответственно. Хотя каждый мир имеет своих обитателей, люди могут перемещаться между мирами, когда это необходимо; как только необходимость проходит, все возвращаются в свой мир. Переходы между тремя мирами отражают шаманские ритуалы. Путешествие Картага Мергена олицетворяет не только индивидуальный героизм, но и восстановление космического порядка. Это усиливает религиозную и культурную функцию эпоса.

Таким образом, в данной статье рассматривается, как космология трех миров представлена в хакасском эпосе «Картага Мерген», какие символы используются для ее выражения и каковы ее культурные функции. Исследование предлагает уникальный анализ хакасской литературы, а также открывает новые перспективы для изучения тюркской мифологии.

Ключевые слова: современные тюркские диалекты, хакасы, Картага Мерген, тричастная космология, эпос.

संरचित सारांश:

खाकास तुर्क, खाकासिया गणराज्य में रहने वाला एक तुर्की समुदाय है, जो दक्षिणी साइबेरिया में सायान और अलताई पहाड़ों के बीच येनिसेई नदी के पास स्थित हैएक ऐसा क्षेत्र जिसे तुर्कों के ऐतिहासिक मूलभूमियों में से एक माना जाता है.

आज, जहाँ खकास तुर्क रहते हैंजिसे तुर्कों का "मूलभूमि" माना जाता हैवह भूमि हूण, गोक्तुर्क और उइघुर जैसे प्राचीन साम्राज्यों के लिए सबसे महत्वपूर्ण बस्ती और राज्य-निर्माण क्षेत्रों में से एक रही है। खकास लोगों ने अपनी भौगोलिक परिस्थितियों के कारण जो गहरी जड़ें वाला इतिहास, संस्कृति और सभ्यता विरासत में पाई है, उसने खकास साहित्यिक उत्पादन को आकार दिया है।

इस अध्ययन में, खकास लोक-पुराणों में पाई जाने वाली त्रि-जगत् ब्रह्मांड-विद्या (ऊपर का जगत, बीच का जगत, और नीचे का जगत) के संदर्भ में, खकास मौखिक साहित्य की महत्वपूर्ण कृतियों में से एक, कार्टागा मर्गेन की महाकाव्य का विश्लेषण किया गया है।

कार्टागा मर्गेन की महाकाव्य खकास मौखिक साहित्य में सबसे महत्वपूर्ण महाकाव्य कथाओं में से एक है। यह महाकाव्य एक ऐतिहासिक ग्रंथ है जो नायक की संघर्षों से भरी यात्रा का वर्णन करता है, और साथ ही एक ऐसा आख्यान भी है जो खाकास लोगों की विश्वदृष्टि को दर्शाता है।

इस अध्ययन का प्राथमिक उद्देश्य यह स्पष्ट करना है कि महाकाव्य में चित्रित त्रि-जगत् ब्रह्मांड-विद्या (ऊपर का जगत, मध्य का जगत, नीचे का जगत) कैसे निर्मित की गई है, इसे व्यक्त करने के लिए किन प्रतीकों का उपयोग किया गया है, और यह खाकास संस्कृति में क्या कार्य करती है।

कार्टागा मर्गेन महाकाव्य में त्रि-जगत् अवधारणा के प्रतिनिधित्व की जांच करते हुए, यह अध्ययन इस ब्रह्मांडीय अवधारणा और तुर्किक तथा साइबेरियाई लोगों की साझा पौराणिक विरासत के बीच समानताओं, साथ ही महाकाव्य की ब्रह्मांडीय संरचना के घटकों के खकास लोगों के धार्मिक, सामाजिक और सांस्कृतिक जीवन में प्रतिबिंबित होने के तरीकों को भी संबोधित करता है।

इस संदर्भ में, कार्टागा मर्गेन महाकाव्य का मूल्यांकन केवल मौखिक साहित्य के उत्पाद के रूप में ही नहीं, बल्कि एक ऐसे महाकाव्य के रूप में भी करना उचित होगा जो सांस्कृतिक पहचान का वाहक है।

अध्ययन का सैद्धांतिक ढांचा खकास पौराणिक कथाओं, त्रि-विश्व ब्रह्मांड विज्ञान के सांस्कृतिक कार्य, और इस क्षेत्र में कार्टागा मर्गेन महाकाव्य पर हुए शोध के योगदान पर आधारित है।

तीन-विश्व ब्रह्मांड विज्ञान से संबंधित विश्वासों की तुलना तुर्किक और खाकास पौराणिक कथाओं के तत्वों से की गई है। उदाहरण के लिए, कार्टागा मर्गेन महाकाव्य में "नौ-शाखाओं वाले स्टील के काले चीड़ के पेड़" का रूपांकन तुर्किक पौराणिक कथाओं के "जीवन के वृक्ष" का प्रतिनिधित्व करता है, जो दुनिया को जोड़ता है।

जब तुर्किक और साइबेरियाई लोगों की पौराणिक कथाओं पर एक साथ विचार किया जाता है, तो यह स्पष्ट हो जाता है कि तीन दुनिया की अवधारणा काफी व्यापक है। ऊपरी दुनिया आम तौर पर देवताओं, आत्माओं और पवित्र प्राणियों का क्षेत्र है। दूसरे शब्दों में, सृष्टि ऊपरी दुनिया में होती है। इसका वर्णन ऊपरी दुनिया, आकाश या स्वर्ग जैसी अवधारणाओं का उपयोग करके किया जाता है। मध्य दुनिया वह क्षेत्र है जहाँ मनुष्य रहते हैं और जहाँ महाकाव्य की सभी घटनाएँ घटित होती हैं। इसे 'मध्य लोक', 'पृथ्वी', या 'पार्थिव लोक' जैसी अवधारणाओं का उपयोग करके वर्णित किया जाता है। यहाँ, असीमित घास के मैदान, नदियाँ, समुद्र, जानवर और पौधे मिलते हैं। यह निचले लोक और ऊपरी लोक के बीच एक संक्रमण, एक पुल के रूप में कार्य करता है। दूसरी ओर, अधःजगत को मृतकों और दुष्ट आत्माओं का साम्राज्य दर्शाया गया है। इसका वर्णन 'अधःजगत' या 'अधःजगत' जैसे शब्दों का उपयोग करके किया गया है। इस स्थान को शुद्ध अंधकार, एक ऐसी जगह के रूप में दर्शाया गया है जहाँ प्रकाश का अस्तित्व नहीं है। पृथ्वी और आकाश दोनों को सात और नौ परतों वाला बताया गया है। यह त्रि-भागीय संरचना एक ऐसी प्रणाली है जो ब्रह्मांडीय व्यवस्था के संतुलन और ब्रह्मांड में मानवता के स्थान की व्याख्या करती है।

खाकास महाकाव्यों पर, विशेष रूप से कार्टागा मर्गेन महाकाव्य में ब्रह्मांड विज्ञान पर केंद्रित, अनुसंधान काफी सीमित है। यह अध्ययन केवल खाकास साहित्य के लिए विशिष्ट विश्लेषण प्रदान करेगा, बल्कि सामान्य रूप से तुर्किक पौराणिक कथाओं पर और, विशेष रूप से, तीन दुनिया की खाकास लोगों की अवधारणा पर अनुसंधान में एक नया योगदान भी देगा।

इस अध्ययन में, राडलोफ़ द्वारा संकलित और 1868 में प्रकाशित महाकाव्य ग्रंथों के साथ-साथ 1994 में अहमत तेमिर द्वारा "फ्रॉम साइबेरिया II" में और 1999 में . एकिंची, वाई. उनलु, और एच. यिलदिरिम द्वारा तुर्की में अनुवादित ग्रंथों को प्राथमिक स्रोतों के रूप में उपयोग किया गया। महाकाव्य ग्रंथों का विश्लेषण पाठ्य विश्लेषण, प्रतीकात्मक व्याख्या, और तुलनात्मक पौराणिक दृष्टिकोण का उपयोग करके किया गया।

जहाँ आवश्यक था, अन्य तुर्किक पुराणों से उदाहरण लिए गए थे। इस संदर्भ में, महाकाव्य की आंतरिक संरचना और इसके सांस्कृतिक संदर्भ दोनों का खुलासा किया गया।

कार्टागा मर्गेन का महाकाव्य एक ऐसा महाकाव्य है जो एक अमीर और उदार नायक, कार्टागा मर्गेन के असाधारण साहसिक कार्यों और विजयों को वर्णित करता है, जब वह अपनी अगवा की गई बहन को बचाने के लिए निकलता है। इस अध्ययन के निष्कर्ष दिखाते हैं कि तीन-दुनिया की ब्रह्मांड विज्ञान महाकाव्य में इस प्रकार दर्शाई गई है:

ऊपर की दुनिया: ये दिव्य शक्तियाँ हैं जो कार्टागा मर्गेन की सहायता करती हैं। ऊपर की दुनिया को प्रकाश, आकाश और पवित्रता के प्रतीकों के माध्यम से दर्शाया गया है। इस कारण से, आकाश की दुनिया तेजस्वी है। देवता और देवियाँ आकाश में निवास करते हैं। यह वह क्षेत्र है जहाँ सृष्टि हुई थी, पवित्र प्राणियों का क्षेत्र। खकास विश्वदृष्टि के अनुसार, आकाश 7 से 9 परतों से बना है।

मध्य लोक: यह सांसारिक लोक है; महाकाव्य में, यह वह स्थान है जहाँ मनुष्य रहते हैं, जिसमें पहाड़, पानी, जंगल, पौधे, जानवर आदि शामिल हैं। महाकाव्य की घटनाएँ इसी दुनिया में घटित होती हैं। जैसे ब्रह्मांड की रक्षा के लिए विभिन्न अनुष्ठान किए जाते हैं, वैसे ही प्रकृति से जुड़ने पर विभिन्न आत्माओं के साथ संचार स्थापित होता है। ये आत्माएँ मनुष्यों और अन्य लोकों के बीच संचार को सुगम बनाती हैं और प्रकृति की रक्षा भी करती हैं। जल आत्मा, जिससे नायक मदद माँगता है, इसका एक उदाहरण है।

पाताल लोक: Cartaga Morgen की सबसे challenging परीक्षाएँ यहीं से आने वाले प्राणियों के साथ होती हैं. पाताल लोक एक अंधेरा, प्रकाशहीन क्षेत्र है जहाँ दुष्ट आत्माएँ और दुर्भावनापूर्ण प्राणी रहते हैं. इसे सात और नौ परतों वाला भी माना जाता है.

जैसा कि महाकाव्य से पता चलता है, खकास ब्रह्मांड को तीन अलग-अलग दुनियाओं के रूप में देखते हैं। ये दुनियाएँ क्रमशः सात और नौ परतों से बनी हैं।

हालांकि प्रत्येक दुनिया के अपने निवासी हैं, लोग आवश्यकता पड़ने पर दुनियाओं के बीच सकते हैं; जब आवश्यकता समाप्त हो जाती है, तो हर कोई अपनी दुनिया में लौट आता है। तीन दुनियाओं के बीच संक्रमण शमनवादी अनुष्ठानों को दर्शाते हैं। कार्टागा मर्गेन की यात्रा केवल व्यक्तिगत वीरता का प्रतिनिधित्व करती है, बल्कि ब्रह्मांडीय व्यवस्था की पुनर्स्थापना का भी प्रतिनिधित्व करती है। यह महाकाव्य के धार्मिक और सांस्कृतिक कार्य को सुदृढ़ करता है।

सारांश में, यह लेख इस बात की जांच करता है कि खकास महाकाव्य "कार्टागा मर्गेन" में तीनों दुनियाओं के ब्रह्मांड विज्ञान को कैसे चित्रित किया गया है, इसे व्यक्त करने के लिए उपयोग किए गए प्रतीक, और इसके सांस्कृतिक कार्य। यह अध्ययन खकास साहित्य का एक अनूठा विश्लेषण प्रदान करता है और साथ ही तुर्किक पौराणिक कथाओं पर शोध में एक नया दृष्टिकोण भी प्रस्तुत करता है।

कीवर्ड: समकालीन तुर्की बोलियाँ, खकास, कार्टागा मर्गेन, त्रि-भागी ब्रह्मांड विज्ञान, महाकाव्य।

Article Statistics

Number of reads 153
Number of downloads 40

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.