Kutadgu Bilig’de Kullanılan Arapça Söz Varlığı Üzerine

Author:

Number of pages:
2583-2619
Language:
İngilizce
Year-Number:
2025-Volume 20 Issue 4

10-12. yüzyıl aralığında Kaşgar, Balasagun, Buhara ve Semerkand’ı içine alan Türkistan coğrafyasında Uygur Türkçesi temelinde gelişen tarihî Türk lehçesi, kaynaklarda Karahanlı Türkçesi olarak tanımlanır. Bu tarihî lehçe 10. yüzyıl ile 12. yüzyıl arasında Türkistan’da varlık gösteren Doğu Türklüğü’nün ortak yazı dili olma görevini üstlenmiş, aynı zamanda Türk dilinin İslamî kültürle de yoğrularak yeni bir terminoloji kazanmasına aracı olmuştur. Karahanlı Türkçesi döneminde verilen eserler, sayıca çok fazla olmasa da nitelikçe Türk kültür ve dil tarihinde oldukça önemli bir yere sahip olan kıymetli eserlerdir. Bu döneme ait eserler arasında mutlaka zikredilmesi gereken eserlerden biri, Balasagunlu Yusuf Has Hacîb tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig’dir. Alegorik ve didaktik bir siyasetname özelliği gösteren bu mühim eserin ses, şekil, dizim ve söz varlığı gibi farklı açılardan detaylıca ele alınması, filoloji bilim alanına önemli katkılar sağlayacaktır. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın konusu, Kutadgu Bilig’in Arapça söz varlığı olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Kutadgu Bilig’de kullanılmış olan Arapça kelimeler içerisinden ünlüyle başlayanlar tespit edilmiştir. İkinci aşamada, tarama yöntemiyle tespit edilen toplam 39 Arapça kelimenin Karahanlı Türkçesi dönemi, Harezm Türkçesi dönemi, Kıpçak Türkçesi dönemi ve Çağatay Türkçesi dönemine ait başlıca edebî eserlerde eklerle ve yardımcı fiillerle kurulan kullanım biçimleri ve hangi anlamda kullanıldığı tespit edilmiştir.

Keywords


The historical Turkic dialect that developed based on Uyghur Turkic in the Turkistan geography, including Kashgar, Balasagun, Bukhara, and Samarkand between the 10th-12th centuries is Karakhanid Turkic in the sources. This historical dialect undertook the task of being the common written language of the Eastern Turkic people who existed in Turkestan between the 10th and 12th centuries. At the same time, it was instrumental in the Turkic language gaining a new terminology by blending with Islamic culture. Although the works written in Karakhanid Turkic are not very numerous, they are valuable works that have a very important place in the history of Turkic culture and language. One of the works that must be mentioned in this period is Kutadgu Bilig written by Balasagunlu Yusuf Has Hacîb. A detailed analysis of this important work, which is an allegorical and didactic political treatise, from different perspectives such as phonology, morphology, syntax and vocabulary will make important contributions to the field of philology. From this point of view, the subject of this study is the Arabic Vocabulary Used in Kutadgu Bılıg. Within the scope of the study, the Arabic words that begin with a vowel were identified among the Arabic words used in Kutadgu Bilig. In the second stage, the usage forms and meanings of the 39 Arabic words recognized by the scanning method in the main literary works belonging to the Karakhanid Turkic period, Khwarezm Turkic period, Kipchak Turkic period and Chagatai Turkic period were determined.

Keywords

Article Statistics

Number of reads 14
Number of downloads 31

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.