Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Bir Fal-Nâme

Author:

Number of pages:
2839-2865
Language:
Türkçe
Year-Number:
2025-Volume 20 Issue 4

 Türk kültüründe fal bakma oldukça çeşitli pratikleri olan bir uygulamadır. Gök cisimleri, hayvanlar, insan organları ve rüya gibi birçok farklı unsurla fala bakılmıştır. İslam öncesi dönemde kullanılan fal pratikleri kıtlık veya bolluk durumu ile özellikle savaşların nasıl sonuçlanacağı konusunda kullanılmıştır (Gümüş, 2021, s. 8). İslam’a geçişle birlikte bu konuda yeni fal bakma pratikleri ortaya çıkmış bilhassa Arap harfleriyle kura falı yaygınlaşmıştır. Burada dikkat çekici olan husus kura falında tek noktaya odaklı olmayıp şahıs, gök cisimleri ve burçlar gibi farklı fal pratikleri olarak kullanılan unsurların hepsinin aynı anda kullanılmasıdır. Bunun yanında her kuranın Kur’anı Kerim’e dayandırılarak açıklanması ve anlanlandırılması oldukça ilginç bir pratik olarak ortaya çıkar. Bu usulün kullanılması Kur’anı Kerim’in İslam’ın temel kaynağı olarak açıklanan falın doğruluğunu ortaya koymaya yönelik olduğu söylenebilir. İncelenen metinde de bu durum açık biçimde görülmektedir. Çağatay Türkçesi dil, din ve edebiyatın her alanında ciddi bir eser yekûnunun ortaya çıktığı dönemdir. Astrolojiye dair metinler de burada hatırı sayılır bir miktardadır. Bu çalışmada MGIMO Üniversitesi Nadir Kitaplar Müzesi’nde 270 numarada muhafaza edilen yazma üzerine inceleme yapılacaktır. Söz konusu yazma Arap harfleriyle düzenlenen harf terkiplerine göre “kura falı” tarzında yazılmıştır. Harf terkiplerine göre iyi veya kötü talihe dair açıklama ve anlamlandırmada da Kur’an-ı Kerim esas alınmıştır. Fonetik, morfolojik ve imlaya dair dikkat çeken ve metni müstakil bir yere konumlandıran özellikler görülmektedir. Metnin yazı çevrimi çalışmanın sonuna eklenmiş ayrıca gramere dair dikkat çeken tüm unsurlar örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.

Keywords


In Turkish culture fortune-telling is a practice with a wide variety of practices. Fortunes have been told using a variety of elements, including celestial bodies, animals, human organs, and dreams. Fortune-telling practices used in the pre-Islamic period were used to predict situations of famine or abundance, and particularly the outcome of wars (Gümüş, 2021, p. 8). With the advent of Islam, new methods emerged, particularly lottery fortune-telling notably based on Arabic letters. A striking point here is that lottery fortune-telling is not focused on a single point, but rather utilizes all the elements used in different fortune-telling practices, such as individuals, celestial bodies, and zodiac signs, simultaneously. Furthermore, the explanation and interpretation of each lottery based on the Quran presents a particularly interesting practice. The use of this method can be said to demonstrate the accuracy of fortune-telling, which is described as the fundamental source of Islam by the Quran. This is clearly evident in the text under consideration. Chagatai Turkish is a period in which a significant body of work emerged in every field of language, religion, and literature. A considerable number of texts on astrology are also found here. This study will examine the manuscript housed at number 270 in the Rare Books Museum of MGIMO University. The manuscript in question was written in the "lottery" style, based on letter combinations arranged in Arabic script. The Quran was also used as a basis for explanations and interpretations of good or bad fortune based on letter combinations. Notable phonetic, morphological, and orthographic features that distinguish the text are evident. A transcription of the text is included at the end of the study, and all notable grammatical elements are illustrated with examples.

Keywords

Article Statistics

Number of reads 11
Number of downloads 18

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.