Türkçülük İdeolojisinin Şiir Diline Yansıması: Nihal Atsız’ın “Selam” Şiiri Üzerine Dilbilimsel Bir Çözümleme

Author:

Number of pages:
3013-3032
Language:
Türkçe
Year-Number:
2025-Volume 20 Issue 4

Bu çalışmanın temel amacı, Hüseyin Nihal Atsız’ın Selam şiirini dilbilimsel yöntemlerle inceleyerek bireysel duyuş ile Türkçülük ideolojisinin şiir dilindeki yansımalarını ortaya koymaktır. Atsız’ın şiir anlayışında bireysel duygular ile millî ülkü arasındaki bağın sistematik bir çözümleme ile değerlendirilmesi hem şiir diline dair hem de ideolojik söylem çözümlemelerine yönelik önemli veriler sunmaktadır. Çalışma, şiirin yalnızca edebî-estetik boyutunu değil, aynı zamanda dilsel göstergeler aracılığıyla ideolojik söylemin nasıl kurulduğunu anlamaya yöneliktir. Araştırmada Doğan Aksan’ın şiir çözümleme modeli esas alınmış, şiir ses bilgisi, biçimbilim, sözdizimi, anlambilim ve söylem çözümlemesi düzeylerinde incelenmiştir. Çözümleme betimsel bir yöntemle yürütülmüş; asonans, aliterasyon, morfolojik paralellikler, devrik cümle yapıları, metaforlar ve semboller ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ayrıca fonetik tercihler ile ideolojik çağrışımlar arasındaki ilişki söylem çözümlemesi çerçevesinde yorumlanmıştır. Analiz sonucunda, şiirdeki ses düzenlemelerinin yalnızca estetik bir süsleme işlevi taşımadığı, aynı zamanda ideolojik anlamı pekiştirdiği görülmüştür. Özellikle “g” ünsüzünün yoğun olarak tekrarlandığı dizelerde, Türkçülük ideolojisinde merkezi bir kavram olan “güç” çağrışımı ön plana çıkmaktadır. Buna karşılık “s” ünsüzünün akışkan tekrarları, kolektif şefkat, dayanışma ve toplumsal birlik duygularını destekleyen bir söylem yaratmaktadır. Sözdiziminde emir kipleri ve devrik yapılar, okuyucuya yönelen ideolojik çağrıyı kuvvetlendirirken; metaforlar ve semboller tarihsel bilinç ve millî varlık bilincini sürekli vurgulamaktadır. Bu durum, şiirin dilsel düzlemde ideoloji üretme işlevini açıkça ortaya koymaktadır. Araştırma, Atsız’ın Selam şiirinin yalnızca bireysel bir duygu ifadesi olmadığını; dil, biçim ve ses düzlemlerinde ideolojik söylemin kurulduğu bir metin olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle şiir, edebiyat ile ideolojinin bütünleşmesini örnekleyen önemli bir metin olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, Atsız’ın Selam şiirini doğrudan dilbilimsel çözümleme yöntemiyle ele alan nadir araştırmalardan biridir. Fonetik örüntüler ile ideolojik söylem arasındaki ilişkiyi ayrıntılı olarak göstermesi bakımından Türkçülük ideolojisinin edebî dile yansımaları üzerine özgün bir katkı sunmaktadır. Ayrıca hem şiir dili incelemelerine hem de dil–ideoloji etkileşimine yönelik literatürdeki boşluğu doldurmaktadır.

Keywords


The main aim of this study is to analyze Hüseyin Nihal Atsız’s poem Selam through linguistic methods and to reveal the reflections of Turkist ideology within the poetic language. By systematically evaluating the link between individual emotions and the national ideal in Atsız’s poetry, the study provides important data for both poetic language and ideological discourse analysis. The focus is not limited to the literary-aesthetic dimension but extends to how ideological discourse is constructed through linguistic signs. The study is based on Doğan Aksan’s model of poetry analysis and applies a descriptive approach at the levels of phonology, morphology, syntax, semantics, and discourse. Alliteration, assonance, morphological parallelisms, inverted sentence structures, metaphors, and symbols were examined in detail. Furthermore, the relationship between phonetic preferences and ideological implications was interpreted within the framework of discourse analysis. The findings indicate that the phonetic arrangements in the poem do not merely function as aesthetic ornamentation but also reinforce ideological meaning. In particular, the frequent use of the consonant “g” highlights the concept of “strength,” which is central in Turkist ideology. In contrast, the repetition of the consonant “s” creates a softer and more fluid atmosphere that evokes solidarity, collective compassion, and unity. At the syntactic level, imperative forms and inversions strengthen the ideological appeal directed at the reader, while metaphors and symbols consistently emphasize historical awareness and national consciousness. Thus, the poem reveals how language actively participates in the construction of ideology. The study demonstrates that Atsız’s Selam is not merely a personal expression of emotion but a text in which ideological discourse is constructed at the levels of sound, form, and meaning. It exemplifies the integration of literature and ideology. This study is among the rare works that examine Atsız’s Selam poem using a direct linguistic approach. By revealing in detail the link between phonetic patterns and ideological discourse, it makes an original contribution to the literature on both poetic language and the reflections of Turkist ideology in literature. It also fills an important gap in research on the relationship between language and ideology.

Keywords

Article Statistics

Number of reads 12
Number of downloads 16

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.