Bu çalışma, Osmanlı mizah kültürünün karakteristik bir figürü olan Meşhedî Cafer tiplemesi aracılığıyla Osmanlı sosyal hayatının çok katmanlı yapısını eleştirel bir perspektifle incelemektedir. Meşhedî Cafer, meddah ve halk anlatılarında sıkça rastlanan, abartılı özellikleriyle hem güldüren hem düşündüren bir tip olarak karşımıza çıkar. Toplumun ahlaki normları, sınıfsal yapısı, mahalle düzeni, aile ilişkileri ve modernleşme süreciyle ortaya çıkan çelişkiler, bu karakterin söz ve davranışlarıyla hiciv yoluyla yansıtılmaktadır. Yazar, Meşhedî'nin halk kültürü içerisindeki yerini belirlerken onun temsili değerleriyle toplumun kolektif bilinci arasında kurulan ilişkiyi analiz eder. Özellikle çok kültürlü Osmanlı toplumunda farklı etnik ve dini gruplar arasındaki gündelik etkileşimler, hikâyelerde gerçekçi örneklerle sunulmaktadır. Ayrıca kahvehane, meyhane, esnaflık gibi gündelik yaşam pratikleri ile eğlence kültürü, hikâyelerde dönemin sosyal yapısına dair zengin veriler sunar. Dil kullanımı, karakterin kimliğini pekiştirirken, halk edebiyatı formlarından manilerin eklenmesi ise anlatının folklorik boyutunu güçlendirir. Meşhedî tiplemesi üzerinden dönemin mahalle kültürüne, dostluk ilişkilerine, sosyal statü ve mesleklere, halkın eğlence ve mizah anlayışına dair bilgiler vermek ve Osmanlı’nın son dönemindeki sosyal hayat unsurlarına değinmek adına hazırlanan bu çalışma mizahi bir figür aracılığıyla dönemin toplumsal yapısını çok yönlü bir şekilde ortaya koyarak hem edebi hem de sosyolojik bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda çalışma, edebi tiplemeler üzerinden tarihsel-sosyolojik bir analiz sunan bir inceleme niteliği taşımaktadır.

This study critically examines the multi-layered structure of Ottoman social life through the characterization of Meşhedî Cafer, a characteristic figure of Ottoman humor culture. Meşhedî Cafer is a character frequently encountered in meddah and folk narratives, who makes us both laugh and think with his exaggerated features. The moral norms of the society, its class structure, neighborhood order, family relations and the contradictions arising from the modernization process are reflected through satire through the words and actions of this character. While determining Meşhedî's place in folk culture, the author analyzes the relationship between his representative values and the collective consciousness of the society. Especially the daily interactions between different ethnic and religious groups in the multicultural Ottoman society are presented in the stories with realistic examples. In addition, daily life practices such as coffee houses, taverns, tradesmen and entertainment culture provide rich data on the social structure of the period. While the use of language reinforces the identity of the character, the addition of manis, a form of folk literature, strengthens the folkloric dimension of the narrative. This study, which was prepared to give information about the neighborhood culture of the period, friendship relations, social status and professions, people's understanding of entertainment and humor, and to touch upon the elements of social life in the last period of the Ottoman Empire through the character of Meşhedî, aims to present both a literary and a sociological perspective by revealing the social structure of the period in a multifaceted way through a humorous figure. At the same time, the study is an analysis that offers a historical-sociological analysis through literary typecasting