Osmanlı iktisat tarihi çalışmalarında birincil arşiv vesikalarının yanı sıra pek çok kaynaktan istifade edilmektedir. Bu kaynaklardan biri de Türk edebiyatına ait eserlerdir. Bu eserlerin en önemli yeteneklerinden biri, toplumun gündelik hayatına ve bireylerin sosyo-ekonomik ve psikolojik hallerine göre detaylı tasvirler çizebilmeleridir. Bu tasvirlerin, iktisat tarihi çalışmalarda kaynak olarak kullanılabilmesi için son derece gerçekçi olmaları elzemdir. Bilhassa 19. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren kaleme alınan birçok Türk edebi eseri, dönemin gerçekçilik ve doğallık akımları çerçevesinde kaleme alınmıştır. Diğer bir deyişle realist ve natüralist olan bu eserlerden, iktisat tarihi alanına dair gerçekçi ve sağlıklı veri seti elde etme imkanı söz konusudur. Bu çalışma, işte bu usulle yola çıkarak gerçekçilikten mümkün olduğunca sapmadan eserlerini kaleme alan Ahmet Mithat Efendi, Emine Semiye, Fazlı Necip, Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Sermet Muhtar Alus gibi yazarların bazı romanlarının incelenmesine dayanmaktadır. İncelenen konu olan iltizam, Osmanlı iktisat tarihinin en önemli konularından biri olup daha çok arşiv vesikalarından izi sürülen bir araştırma alanıdır. Bu çalışma ile iltizam konusunun edebi eserlerde nasıl ele alındığı, toplumsal sınıflar tarafından nasıl algılandığı, bireylerin günlük hayatlarında ne gibi etkilerde bulunduğuna dair hususların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma ile ulaşılan sonuçlar bir hayli doyurucu olup iktisat tarihi alanına dair birçok konuda gerçekçi edebi eserlerden istifade etme imkanının yüksek potansiyeline işaret etmektedir.

In studies of Ottoman economic history, in addition to primary archival documents, a wide range of other sources are also utilized. Among these sources are works of Turkish literature. One of the most significant features of these literary works is their ability to provide detailed depictions of daily life and the socio-economic and psychological conditions of individuals within society. For such depictions to be used as reliable sources in economic history research, it is essential that they exhibit a high degree of realism. Particularly from the second half of the 19th century onward, many Turkish literary works were written within the frameworks of realism and naturalism. These realist and naturalist texts offer the potential to extract realistic and reliable data sets pertinent to the field of economic history. This study adopts such an approach by analyzing selected novels by authors such as Ahmet Mithat Efendi, Emine Semiye, Fazlı Necip, Hüseyin Rahmi Gürpınar, and Sermet Muhtar Alus—writers known for composing their works with a strong commitment to realism. The focus of this study, the iltizam (tax farming) system, constitutes one of the most important topics in Ottoman economic history and is generally examined through archival documents. This research aims to identify how the topic of iltizam is represented in literary works, how it is perceived by various social classes, and what kind of effects it had on individuals’ daily lives. The findings of this study are quite substantial and indicate a high potential for utilizing realistic literary works as valuable sources in economic history research.