Türk kültür tarihinin başat eserlerinden Dede Korkut Kitabı kadın konusunda önemli bilgiler içermektedir. Kadına dair içerdiği bilgiler farklı disiplinler tarafından araştırma konusu edilmiştir. İslam öncesi ve sonrası Türk toplumundaki konumunun yansıtıldığı destanlarda kadının manevi rehberlik rolünün de işlendiği görülmüştür. Fakat şuana kadar destanlarda geçen kadın figürlerin dini ve tasavvufi açıdan kapsamlı bir değerlendirmesinin yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu önemli eksikliğin giderilmesi adına tüm destanlar, metin analizi yapılarak tasavvufi terminoloji eşliğinde mukayeseli değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Tasavvufi gelenekte saygın konum elde etmiş hanım sûfiler gibi önemli etkiye sahip oldukları destanlardaki işlevlerinden anlaşılan kadınların manevi açıdan erkeklerden geri kalmadığı görülmüştür. Sûfi pirlerinin dile getirdiği maneviyatta cinsiyetin belirleyici olmadığı düşüncesini doğrulayan bu kadın kahramanların, veli bir karakter arz eden Dede Korkut’un dilinden aktarılması Türk toplumunun genel yöneliminin tezahürü olarak okunabilir. Yiğitliğin önemli bir yere sahip olduğu Türk toplumunda alp vasıflı erkek kahramanların erenlik ahlakını edinmelerinde kadınların dönüştürücü ve erdirici rol oynamaları tasavvufi gelenekle anlamlı hale gelmektedir. Bu sonuçlardan ötürü İslamlaşma döneminin geçiş eseri Dede Korkut Kitabı’ndaki kadının konumunun tasavvufi yorumdan ayrı değerlendirilemeyeceği rahatlıkla söylenebilir. Aksi halde son yıllarda modern çağın getirdiği yeni fakat eksik fikirlerin etkisiyle aktarıla geldiği zamanın ruhundan uzak yaklaşımlar ışığında incelenen Dede Korkut Destanları’ndaki kadın nosyonu önyargı ve cinsiyet çatışmasının konusu haline gelebilmektedir. Halbuki kadın, manevi yönden eşiti olduğu erkeğin kendini ve hatta Allah’ı tam ve olgun manada tanımasında başat bir role sahiptir. Bu kapsamda çalışmada manevi rehberlik icra eden üç kadın karakter incelenmiştir.

The Book of Dede Korkut, one of the main works of Turkish cultural history, contains important information about woman. The information it contains about woman has been the subject of research by different disciplines. It has been observed that the spiritual guidance role of woman in the epics, in which the position of woman in the Turkish society before and after Islam is also described. However, it has been observed that a comprehensive evaluation of the female figures in the epics in terms of religion and mysticism has not been made so far. In order to overcome this important deficiency, all epics have been subjected to comparative evaluation with sufi terminology by text analysis. It has been observed that these women, who have accomplished important spiritual deeds like the female sufis who have had achieved a respectable position in the sufi tradition, are not inferior to men in terms of spirituality. Confirming the idea that gender is not determinative in spirituality expressed by sufi elders, the narration of female heroes through the language of Dede Korkut, who is a saint, can be read as a manifestation of the general orientation of Turkish society. In Turkish society, where bravery has an important place, the transformative role of woman in the acquisition of the morality of virtue by male heroes with Alp qualities becomes meaningful with the sufi tradition. Due to these results, it can be easily said that the position of woman in the Book of Dede Korkut, a transitional work of the Islamization period, cannot be evaluated separately from the sufi interpretation. Otherwise, the notion of woman in the Dede Korkut Epics, which have been analyzed in the light of approaches that are far from the spirit of the time in which they were transmitted, caused by the modern age in recent years, may become the subject of limited and prejudiced conflict. However, the woman has a major role in the man’s full and mature knowledge of himself and even of God. In this context, three female characters who perform spiritual guidance are analyzed in this study.