Yarkent Hanlığı Dönemine Ait Bir Mülkiyet Tevcihi ile Muafiyet Ve Kolaylık Gösterme Buyruk Belgesi

Author:

Number of pages:
503-529
Language:
Türkçe
Year-Number:
2025-Volume 20 Issue 1

Yarlık; üzerinde tamga, nişan, mühür gibi hükümdar alâmetleri bulunan ve hükümdarın buyruk ve taleplerini itiva eden hükümdar sözüdür. Yarlık ısdar etmenin sadece hana ait hususî  bir hak olması sebebiyle bu yazışma terimi hükümdarın adı veya alâmet-i farikalarıyla birlikte kullanılmıştır. Yarlık belgelerini ferman, hüküm, berât, misâl, menşûr, pervânçe gibi diğer buyruk belgelerinden ilk bakışta ayırmaya yarayan, belgenin türünün yarlık olduğunun belirtilmesi, muhatap ve/veya muhatapların ad ya da makamlarının yer aldığı satırların içeriden başlaması, satır atlama ve boşluk bırakma gibi yazıyı kâğıt üzerine yerleştirmeye dair biçimsel ve içeriğine bağlı özellikler bulunmaktadır. Bunların yanı sıra yarlıklar muhtevalarına göre emir veya görev mahiyetindeki yarlıklar, makam veya memuriyet tevcihi, mülkiyet hakkı, vergi muafiyeti ve kolaylık gösterme yarlıkları olmak üzere sınıflandırmalara tâbi tutulmuştur. Bu çalışmada ise tevcih ve vakfedilenin ihtiyaçlarını karşılayıp maişetini sürdürebilme, liyakatini takdir edip onu teşvik etme, hanlık ve toplum yararını temin etme için bir arazi ve sulama suyu üzerindeki devlet hakları kullanımının hanlığa ve topluma hizmet etmiş din adamına bağışı amacıyla ısdar olunmuş mülkiyet tevcihi ile muafiyet ve kolaylık gösterme yarlığı grubuna dâhil edilebilecek bir yarlık üzerinde durulacaktır. Çalışmada söz konusu belgenin ait olduğu sahanın kısa tarihi, belgenin türü, imlâ, dil, içerik, şekil ve üslûp özellikleri, üzerinde yapılan çalışmalar hakkında bilgiler verilip, belgenin nüshaları arasında edisyon kritiği yapılıp yeniden okunup anlamlandırılarak elde edilen bulguların selef, muasır ve muahhar Türk devletleri belgeleriyle mukayesesi yapılacaktır.

Keywords


Yarlik; It is the word of the ruler who has the signs of the ruler such as tamga, insignia and seal on it and obeys the orders and demands of the ruler. Since the rule of judgment was a special right that belonged only to the khan, this term of correspondence was used together with the name or signs of the ruler. There are formal and content-related features such as specifying that the type of document is yarlik, starting from the lines containing the names or offices of the addressee and/or addressees, skipping lines and leaving spaces, which are used to distinguish yarlik documents from other command documents such as edicts, rulings, berât, examples, menşûr, pervânçe at first glance. In addition to these, the yarliks are subject to classifications according to their contents, such as yarliks in the nature of orders or duties, assignment of office or civil service, property rights, tax exemption and convenience. In this study, on the other hand, the focus will be on a noble yarlik that can be included in the group of exemption and facilitation with the granting of property for the purpose of donating the use of state rights over a land and irrigation water to the cleric who has served the khanate and the community in order to meet the needs of the endowed and the endowed, to appreciate and encourage his merit, to ensure the benefit of the khanate and the community. In the study, information about the brief history of the field to which the document belongs, the type of document, spelling, language, content, form and stylistic features, the studies carried out on it will be given, and the findings obtained by making an edition critique among the copies of the document, re-reading and making sense of it will be compared with the documents of predecessor, contemporary and contemporary Turkish states.

Keywords

Article Statistics

Number of reads 18
Number of downloads 30

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.