An Analysis of the Turkish Translations of Zekeriyyâ Tâmir’s “Tigers on the Tenth Day” Short Story within the Framework of Gideon Toury’s Adequacy and Acceptability Norms

Gideon Toury’nin Yeterlilik ve Kabul Edilebilirlik Normları Çerçevesinde Zekeriyyâ Tâmir’in “Onuncu Günde Kaplanlar” Öyküsünün Türkçe Çevirilerinin İncelenmesi
Author:

Number of pages:
3441-3491
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 2
%>

Abstract

 Çeviribilimin inceleme ve uygulama alanlarından biri şüphesiz çeviri eleştirisidir. Çeviri eleştirisi, kaynak metin yapısının hedef metinde nasıl yeniden oluşturulduğunun karşılaştırmalı olarak incelenmesini ifade eder. Başka bir deyişle, kaynak metne özgü yapıların anlamsal ve dilsel düzeyde karşılıklarının çevirmen tercihleri doğrultusunda hedef metne nasıl aktarıldığının araştırılmasıdır. Bu çalışma, çeviri eleştirisi bağlamında Zekeriyyâ Tâmir’in Onuncu Günde Kaplanlar adlı öyküsünün Arapçadan Türkçeye yapılmış farklı çevirilerini Gideon Toury’nin betimleyici çeviri kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında dört farklı çevirmen tarafından gerçekleştirilen çevirilerden seçilen toplam 11 kesit karşılaştırmalı çeviri yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, çeviri örnekleri Toury’nin yeterli ve kabul edilebilir çeviri normları doğrultusunda sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çeviri eleştirisi kapsamında yapılan incelemelerde, çevirmenlerin kaynak metin ile hedef metin arasındaki aktarım tercihleri sistematik biçimde ele alınmıştır. Bulgular, çevirmenlerin tek bir çeviri normuna bağlı kalmadığını; bağlama göre yeterli ve kabul edilebilir normlar arasında geçiş yaptıklarını göstermektedir. Bazı örneklerde kaynak metne bağlılık ön planda tutularak yeterli çeviri normu tercih edilirken, bazı örneklerde hedef dilde akıcılık ve doğallık sağlamak amacıyla kabul edilebilir çeviri normuna yönelim olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte bazı kesitlerde çeviri eleştirisi sonucunda, normlarla tam olarak açıklanamayan anlam kaymaları da belirlenmiştir. Çalışma, söz konusu öykü çevirileri üzerinden Toury’nin kuramsal çerçevesinin pratikteki karşılığını ortaya koyarak çeviri eleştirisi çalışmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca elde edilen bulguların Arapça-Türkçe edebi çeviri incelemeleri için de yol gösterici olabileceği değerlendirilmektedir. Böylece çalışma hem kuramsal hem de uygulamalı çeviri araştırmalarına bütüncül bir bakış sunarak alan yazına katkı sağlamaktadır.

Keywords

Abstract

Translation criticism is undoubtedly one of the key fields within both theoretical and applied translation studies. It refers to the comparative analysis of how the structure of a source text is reconstructed in the target text. In other words, it involves examining how linguistic and semantic correspondences of source-text-specific structures are transferred into the target text in line with translators’ choices. This study aims to analyze different Turkish translations of Zekeriyyâ Tâmir’s short story Tigers on the Tenth Day, originally translated from Arabic into Turkish, within the framework of Gideon Toury’s descriptive translation theory in the context of translation criticism. Within the scope of the research, a total of 11 selected segments from translations produced by four different translators were analyzed using a comparative translation analysis method. The analysis systematically examines translators’ transfer strategies between the source and target texts. The findings indicate that translators do not adhere strictly to a single translation norm; rather, they shift between adequacy and acceptability depending on context. In some cases, fidelity to the source text is prioritized using the adequate translation norm, while in others, the acceptable norm is preferred to achieve fluency and naturalness in the target language. Furthermore, certain segments reveal meaning shifts that cannot be fully explained by existing norms. By applying Toury’s theoretical framework to a literary text, the study seeks to demonstrate its practical relevance and to contribute to translation criticism research. It is also suggested that the findings may provide guidance for Arabic–Turkish literary translation studies. Overall, the study offers an integrated perspective on both theoretical and applied translation research, thereby contributing to the broader field of translation studies.

Keywords

Structured Abstract:

Translation is not merely a process of transferring text between two languages; it is also a multifaceted activity in which meaning is reconstructed within different linguistic and cultural contexts. In this process, the translator makes various linguistic and semantic choices while transferring the source text into the target language, and these choices reveal the quality of the translation product. Therefore, the systematic analysis of translation products is important for identifying translator decisions and the tendencies that guide them.

This study aims to analyse the Turkish translations of Tigers on the Tenth Day by Zekeriyyâ Tâmir within the framework of Gideon Toury’s Descriptive Translation Studies. The focus of the research is to identify the translation norms adopted by translators, specifically adequacy and acceptability. In this respect, the study adopts a descriptive approach that centres on the translation product and seeks to classify translators’ preferences within a norm-orientated framework. The scope of the study is limited to the analysis of selected excerpts. Therefore, the study does not directly address the ideological, political, or discourse-related dimensions of the text. The analysis is limited to micro-level linguistic and semantic selections. This limitation is not meant to limit the theoretical scope; instead, it is meant to make the analysis more systematic and comparable. Accordingly, the study focuses on how translation products are shaped rather than why certain translation decisions are made.

This research is based on a qualitative methodology and employs a comparative textual analysis. Within this framework, different translations of the same source text are examined, and translators’ choices are analysed through a descriptive lens. The data set consists of 11 selected excerpts taken from four different Turkish translations of the same literary work. Each excerpt is analysed comparatively across all translators to establish a consistent analytical framework. The analysis is conducted in accordance with Toury’s concept of translation norms, categorising translation choices into “adequate translation” and “acceptable translation". Adequate translation refers to choices that closely adhere to the linguistic and semantic features of the source text, whereas acceptable translation refers to choices that conform to the norms of the target language and culture, often involving restructuring or reformulation. In addition, certain translation instances that could not be adequately explained within these two categories were identified as cases of “meaning shift". The findings are not only qualitatively interpreted but also quantitatively supported, with the distribution of translation norms presented through graphical representation.

The findings indicate that translators do not consistently adhere to a single translation norm; rather, they tend to shift between adequacy and acceptability depending on the context. Some translators demonstrate a tendency toward adequacy by preserving the linguistic and semantic features of the source text, while others prioritise fluency and naturalness in the target language, thus aligning more closely with acceptability. Quantitative data reveal noticeable differences among translators in terms of their orientation toward these norms. While some translators predominantly favour adequate translation, others display a more balanced distribution between the two norms. Furthermore, certain translation choices result in meaning shifts, where the original meaning is partially altered or not fully conveyed in the target text. These findings suggest that translation is not merely a process of linguistic equivalence but also involves interpretive decisions shaped by the translator’s approach, contextual understanding, and tendency to reconstruct meaning in the target language. Particularly in idiomatic and culturally bound expressions, variations among translators become more prominent.

The study concludes that translators do not operate within a fixed norm but rather adopt different strategies depending on contextual and textual factors. This demonstrates the dynamic and complex nature of the translation process. Moreover, some translation choices lead to meaning shifts that the framework of adequacy and acceptability cannot fully explain. This finding indicates that a purely norm-based approach may not be sufficient to account for all translation phenomena and that individual translator decisions have an important impact on shaping the final text. Overall, the study demonstrates that Toury’s norm theory provides a systematic framework for classifying translation choices; however, it may not fully capture the complexity of translation practices. This calls into question a more comprehensive and multi-dimensional approach in translation criticism.

This study contributes to the field by comparatively analysing multiple translations of the same literary text and systematically classifying translator choices within a norm-based framework. One of its key contributions is the integration of qualitative analysis with quantitative data, thereby providing a more objective perspective in translation criticism. Additionally, the study re-evaluates cases of meaning shift and argues that such instances should not be interpreted as translation strategies but rather as a separate analytical category. In this respect, the study contributes to conceptual clarity in translation studies.

Future studies should consider larger data sets and different text types to provide a more comprehensive understanding of translators’ orientation toward norms. Furthermore, incorporating approaches such as discourse analysis, ideology, and cultural translation may offer more profound insights into the underlying reasons for translation choices.

It is also recommended that future research continue to combine qualitative and quantitative methods to enhance the systematic nature of translation criticism. Studies involving different language pairs and translator profiles may further illuminate the variability and complexity of translation norms.

Keywords: Translation Studies, Translation Criticism, Short Story Translation, Zekeriyyâ Tâmir, Translation Adequacy and Acceptability

Çeviri, yalnızca iki dil arasında bir aktarım süreci değil, aynı zamanda anlamın farklı dilsel ve kültürel bağlamlarda yeniden oluşturulduğu çok katmanlı bir etkinliktir. Bu süreçte çevirmen, kaynak metni hedef dile aktarırken çeşitli dilsel ve anlamsal tercihlerde bulunur ve bu tercihler çeviri ürününün niteliğini ortaya koyar. Bu nedenle çeviri ürünlerinin sistematik biçimde incelenmesi, çevirmen kararlarının ve bu kararları yönlendiren eğilimlerin ortaya konulması açısından önem taşımaktadır.

Bu çalışma, Zekeriyyâ Tâmir’in “Onuncu Günde Kaplanlar” adlı eserinin Türkçe çevirilerini Gideon Toury’nin Betimleyici Çeviri Çalışmaları çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın odak noktası, çevirmenlerin benimsediği çeviri normlarını, özellikle de yeterlilik ve kabul edilebilirlik normlarını belirlemektir. Bu bağlamda çalışma, çeviri ürününe odaklanan betimleyici bir yaklaşım benimsemekte ve çevirmenlerin tercihlerini norm odaklı bir çerçevede sınıflandırmaya yönelmektedir. Çalışmanın kapsamı, seçilmiş örneklerin analiziyle sınırlıdır. Bu nedenle, metnin ideolojik, politik veya söylemsel boyutları doğrudan ele alınmamaktadır. Bunun yerine, analiz mikro düzeydeki dilbilimsel ve anlamsal seçimlerle sınırlıdır. Bu sınırlama, teorik kapsamı daraltmak değil, daha sistematik ve karşılaştırılabilir bir analiz sağlamak amacıyla yapılmıştır. Buna göre, çalışma, belirli çeviri kararlarının neden alındığından ziyade, çeviri ürünlerinin nasıl şekillendirildiğine yoğunlaşmaktadır.

Bu araştırma nitel bir metodolojiye dayanmakta ve karşılaştırmalı metin analizi yöntemini kullanmaktadır. Bu çerçevede, aynı kaynak metnin farklı çevirileri incelenmekte ve çevirmenlerin tercihleri betimleyici bir bakış açısıyla analiz edilmektedir. Veri seti, aynı edebi eserin dört farklı Türkçe çevirisinden seçilen 11 kesitten oluşmaktadır. Tutarlı bir analitik çerçeve oluşturmak amacıyla her kesit, tüm çevirmenler arasında karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Analiz, Toury’nin çeviri normları kavramına uygun olarak yürütülmekte ve çeviri tercihleri “yeterli çeviri” ile “kabul edilebilir çeviri” olarak sınıflandırılmaktadır. Yeterli çeviri, kaynak metnin dilbilimsel ve anlamsal özelliklerine sıkı sıkıya bağlı kalan seçimleri ifade ederken, kabul edilebilir çeviri, genellikle yeniden yapılandırma veya yeniden ifade etmeyi içeren, hedef dil ve kültürün normlarına uyan seçimleri ifade eder. Ayrıca, bu iki sınıflandırma içinde tam olarak açıklanamayan bazı çeviri örnekleri, “anlam kayması” örnekleri olarak tanımlanmıştır. Bulgular sadece niteliksel olarak yorumlanmakla kalmamış, aynı zamanda grafiksel sunum yoluyla çeviri normlarının dağılımı gösterilerek niceliksel olarak da desteklenmiştir.

Bulgular, çevirmenlerin tek bir çeviri normuna tutarlı bir şekilde bağlı kalmadıklarını; aksine, bağlama bağlı olarak “yeterlilik” ile “kabul edilebilirlik” arasında geçiş yapma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Bazı çevirmenler, kaynak metnin dilbilimsel ve anlamsal özelliklerini koruyarak yeterli norma yönelirken, diğerleri hedef dildeki akıcılık ve doğallığı ön planda tutarak kabul edilebilirlik normuna daha yakın bir eğilim göstermektedir. Nicel veriler, çevirmenler arasında bu normlara yönelik eğilimleri açısından belirgin farklılıklar olduğunu ortaya koymaktadır. Bazı çevirmenler ağırlıklı olarak yeterli çeviriyi tercih ederken, diğerleri iki norm arasında daha dengeli bir dağılım sergilemektedir. Ayrıca, belirli çeviri kesitleri, gerçek anlamın kısmen değiştirildiği veya hedef metine tam olarak aktarılamadığı anlam kaymalarına yol açmaktadır. Bu bulgular, çevirinin yalnızca dilsel eşdeğerlik süreci olmadığını, aynı zamanda çevirmenin yaklaşımı, bağlamsal anlayışı ve hedef dilde anlamı yeniden yapılandırma eğilimi tarafından şekillendirilen yorumlayıcı kararları da içerdiğini göstermektedir. Özellikle deyimsel ve kültürel bağlamlı ifadelerde, çevirmenler arasındaki farklılıklar daha belirgin hale gelmektedir.

Bu giriş mahiyetindeki dua beyitlerinin dikkat çekici bir özelliği de Nef‘î’nin kendi nefsine hitap etmesidir. Şair çoğu zaman kendisini sözü uzatmaktan vazgeçmeye, şiirsel nümayişi terk etmeye ve kompozisyonu dua ile tamamlamaya davet eder. Bu yönüyle âğâz-ı duâ beyitleri yalnızca yapısal birer işaret değil, aynı zamanda şiirsel bir öz-farkındalık anıdır. Bu beyitlerin söylemi, tamamlanmışlık, sonluluk ve sözden bilinçli bir çekiliş vurgusunu istikrarlı biçimde öne çıkarır. Çalışma ayrıca Nef‘î’nin yalnızca duaya geçişi ilan etmekle yetinmediğini, duanın mahiyeti ve âdâbı üzerine de düşündüğünü göstermektedir. Bu beyitlerde samimiyet, kalp temizliği ve elleri kaldırma gibi geleneksel dua jestleri özellikle vurgulanır. Şair sıkça yapılan duaların kabul edilmesi temennisini dile getirerek dua faslını önceki şiirsel söylemin üzerine yükseltir.

Çalışma, çevirmenlerin belirli bir norm çerçevesinde hareket etmedikleri, aksine bağlamsal ve metinsel faktörlere bağlı olarak farklı stratejiler benimsediklerini göstermketedir. Bu durum, çeviri sürecinin dinamik ve çok yönlü doğasını ortaya koymaktadır. Dahası, bazı çeviri tercihleri, yeterlilik ve kabul edilebilirlik çerçevesi içinde tam olarak açıklanamayan anlam kaymalarına yol açmaktadır. Bu bulgu, tamamen norm temelli bir yaklaşımın tüm çeviri olgularını açıklamak için yeterli olmayabileceğini ve çevirmenin bireysel kararlarının nihai metnin şekillenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Genel olarak, çalışma Toury’nin norm teorisinin çeviri seçimlerini sınıflandırmak için sistematik bir çerçeve sağladığını göstermektedir; ancak bu teori, çeviri uygulamalarının karmaşıklığını tam olarak yansıtmayabilir. Bu durum, çeviri eleştirisinde daha kapsamlı ve çok boyutlu bir yaklaşıma duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Bu çalışma, aynı edebi metnin farklı çevirilerini karşılaştırmalı olarak analiz ederek ve çevirmenlerin tercihlerini norm temelli bir çerçeve içinde sistematik olarak sınıflandırarak alana katkı sağlamaktadır. Çalışmanın en önemli katkıları arasında, nitel analizi nicel verilerle bütünleştirerek çeviri eleştirisine daha objektif bir bakış açısı kazandırması yer almaktadır. Ayrıca çalışma, anlam kayması örneklerini yeniden değerlendirerek, bu tür durumların çeviri stratejileri olarak değil, ayrı bir analitik kategori olarak yorumlanması gerektiğini savunmaktadır. Bu bakımdan çalışma, çeviri çalışmalarında kavramsal netliğe katkıda bulunmaktadır.

 Gelecekteki araştırmalar, çevirmenlerin normlara yönelik yaklaşımlarını daha kapsamlı bir şekilde anlamak için daha geniş veri kümelerini ve farklı metin türlerini ele almalıdır. Ayrıca, söylem analizi, ideoloji ve kültürel çeviri gibi yaklaşımların dahil edilmesi, çeviri tercihlerinin ardındaki nedenlere dair daha derin içgörüler sağlayabilir. Çeviri eleştirisinin sistematik yapısını güçlendirmek amacıyla, gelecekteki araştırmalarda nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanılmasına devam edilmesi de önerilmektedir. Farklı dil çiftlerini ve çevirmen profillerini içeren çalışmalar, çeviri normlarının çeşitliliğini ve karmaşıklığını daha da net bir şekilde ortaya koyabilir.

Anahtar Kelimeler: Çeviribilim, çeviri eleştirisi, öykü çevirisi, Zekeriyyâ Tâmir, yeterli ve kabul edilebilir çeviri normları.

ملخص منظم: الترجمة ليست مجرد عملية نقل نص بين لغتين؛ بل هي أيضًا نشاط متعدد الأوجه يتم فيه إعادة بناء المعنى ضمن سياقات لغوية وثقافية مختلفة.في هذه العملية، يتخذ المترجم خيارات لغوية ودلالية مختلفة أثناء نقل النص المصدر إلى اللغة الهدف، وتكشف هذه الخيارات عن جودة المنتج المترجم.لذلك، يعد التحليل المنهجي لمنتجات الترجمة مهمًا لتحديد قرارات المترجم والاتجاهات التي توجهها.تهدف هذه الدراسة إلى تحليل الترجمات التركية لرواية "النمور في اليوم العاشر" لزكريا تامر في إطار الدراسات الترجمية الوصفية لجيديون توري.ينصب تركيز البحث على تحديد معايير الترجمة التي يتبناها المترجمون، وتحديداً الملاءمة والمقبولية.في هذا الصدد، تتبنى الدراسة منهجاً وصفياً يركز على ناتج الترجمة ويسعى إلى تصنيف تفضيلات المترجمين ضمن إطار موجه بالمعايير.يقتصر نطاق الدراسة على تحليل مقتطفات مختارة.لذلك، لا تتناول الدراسة بشكل مباشر الأبعاد الأيديولوجية أو السياسية أو المتعلقة بالخطاب للنص.يقتصر التحليل على الاختيارات اللغوية والدلالية على المستوى الجزئي.هذا القيد ليس المقصود به تحديد النطاق النظري؛ بل يهدف إلى جعل التحليل أكثر منهجية وقابلية للمقارنة.وبناءً على ذلك، تركز الدراسة على كيفية تشكيل نواتج الترجمة بدلاً من سبب اتخاذ قرارات ترجمة معينة.يعتمد هذا البحث على منهجية نوعية ويستخدم التحليل النصي المقارن.ضمن هذا الإطار، يتم فحص ترجمات مختلفة لنفس النص المصدر، ويتم تحليل خيارات المترجمين من منظور وصفي.تتكون مجموعة البيانات من 11 مقتطفًا مختارًا مأخوذة من أربعة ترجمات تركية مختلفة لنفس العمل الأدبي.يتم تحليل كل مقتطف بشكل مقارن عبر جميع المترجمين لإنشاء إطار تحليلي متسق.يتم إجراء التحليل وفقًا لمفهوم توري لمعايير الترجمة، حيث يتم تصنيف خيارات الترجمة إلى "ترجمة مطابقة" و "ترجمة مقبولة".تشير الترجمة الكافية إلى الخيارات التي تلتزم ارتباطًا وثيقًا بالخصائص اللغوية والدلالية للنص المصدر، في حين تشير الترجمة المقبولة إلى الخيارات التي تتوافق مع معايير اللغة والثقافة الهدف، وغالبًا ما تتضمن إعادة هيكلة أو إعادة صياغة.بالإضافة إلى ذلك، تم تحديد بعض حالات الترجمة التي لم يكن من الممكن شرحها بشكل كافٍ ضمن هذين التصنيفين على أنها حالات "تحول في المعنى".لا يتم تفسير النتائج نوعيًا فحسب، بل يتم دعمها كميًا أيضًا، حيث يتم عرض توزيع معايير الترجمة من خلال تمثيل بياني.تشير النتائج إلى أن المترجمين لا يلتزمون باستمرار بمعيار ترجمة واحد؛ بل يميلون إلى التبديل بين الكفاية والمقبولية اعتمادًا على السياق.يميل بعض المترجمين إلى تحقيق الكفاية من خلال الحفاظ على السمات اللغوية والدلالية للنص المصدر، بينما يعطي آخرون الأولوية للطلاقة والطبيعية في اللغة الهدف، وبالتالي يقتربون أكثر من القبول.تكشف البيانات الكمية عن اختلافات ملحوظة بين المترجمين من حيث توجههم نحو هذه المعايير.بينما يفضل بعض المترجمين الترجمة الكافية بشكل أساسي، يعرض آخرون توزيعًا أكثر توازنًا بين المعيارين.علاوة على ذلك، تؤدي بعض خيارات الترجمة إلى تحولات في المعنى، حيث يتم تغيير المعنى الأصلي جزئيًا أو عدم نقله بالكامل في النص الهدف.تشير هذه النتائج إلى أن الترجمة ليست مجرد عملية معادلة لغوية، بل تتضمن أيضًا قرارات تفسيرية تتشكل من خلال منهج المترجم وفهمه السياقي وميله إلى إعادة بناء المعنى في اللغة الهدف.تصبح الاختلافات بين المترجمين أكثر وضوحًا، لا سيما في التعبيرات الاصطلاحية والثقافية المحددة.تخلص الدراسة إلى أن المترجمين لا يعملون ضمن معيار ثابت بل يتبنون استراتيجيات مختلفة اعتمادًا على العوامل السياقية والنصية.يوضح هذا الطبيعة الديناميكية والمعقدة لعملية الترجمة.علاوة على ذلك، تؤدي بعض خيارات الترجمة إلى تحولات في المعنى لا يمكن لإطار الكفاية والمقبولية تفسيرها بالكامل.يشير هذا الاستنتاج إلى أن النهج القائم على المعايير البحتة قد لا يكون كافياً لتفسير جميع ظواهر الترجمة وأن القرارات الفردية للمترجم لها تأثير مهم في تشكيل النص النهائي.بشكل عام، تُظهر الدراسة أن نظرية المعايير لتوري توفر إطارًا منهجيًا لتصنيف خيارات الترجمة؛ ومع ذلك، قد لا تلتقط التعقيد الكامل لممارسات الترجمة.هذا يثير تساؤلات حول نهج أكثر شمولاً ومتعدد الأبعاد في نقد الترجمة.تساهم هذه الدراسة في هذا المجال من خلال التحليل المقارن لترجمات متعددة لنفس النص الأدبي والتصنيف المنهجي لاختيارات المترجم ضمن إطار قائم على المعايير.أحد مساهماته الرئيسية هو دمج التحليل النوعي مع البيانات الكمية، مما يوفر منظورًا أكثر موضوعية في نقد الترجمة.بالإضافة إلى ذلك، تعيد الدراسة تقييم حالات تحول المعنى وتجادل بأنه لا ينبغي تفسير مثل هذه الحالات كاستراتيجيات ترجمة بل كفئة تحليلية منفصلة.في هذا الصدد، تساهم الدراسة في الوضوح المفاهيمي في دراسات الترجمة.يجب أن تأخذ الدراسات المستقبلية مجموعات بيانات أكبر وأنواع نصوص مختلفة لتوفير فهم أكثر شمولاً لتوجّه المترجمين نحو المعايير.علاوة على ذلك، قد يوفر دمج مناهج مثل تحليل الخطاب، والأيديولوجيا، والترجمة الثقافية رؤى أعمق للأسباب الكامنة وراء خيارات الترجمة.يوصى أيضًا بأن يواصل البحث المستقبلي الجمع بين الأساليب النوعية والكمية لتعزيز الطبيعة المنهجية لنقد الترجمة.قد تزيد الدراسات التي تشمل أزواج لغوية مختلفة وملفات تعريف للمترجمين من إلقاء الضوء على تباين وتعقيد معايير الترجمة.

كلمات مفتاحية: دراسات الترجمة، نقد الترجمة، ترجمة القصة القصيرة، زكريا تامر، ملاءمة الترجمة وقبولها

Résumé Structuré:

La traduction n’est pas qu'un processus de transfert de texte entre deux langues ; c’est aussi une activité aux multiples facettes dans laquelle le sens est reconstruit au sein de différents contextes linguistiques et culturels. Durant ce processus, le traducteur opère divers choix linguistiques et sémantiques lorsqu’il transpose le texte source dans la langue cible, et ceux-ci révèlent la qualité du produit de traduction. Par conséquent, l’analyse systématique des produits de traduction est cruciale pour identifier les décisions du traducteur et les tendances qui les guident.

Cette étude vise à analyser les traductions en turc de Tigers on the Tenth Day de Zekeriyyâ Tâmir dans le cadre des études descriptives de la traduction de Gideon Toury. L'objectif de la recherche est d'identifier les normes de traduction adoptées par les traducteurs, en particulier l'adéquation et l'acceptabilité. L’étude se propose ainsi une approche descriptive axée sur le produit de traduction et tente de classer les préférences des traducteurs dans un cadre normatif. La portée de l’étude se limite à l’analyse d’extraits sélectionnés. L’étude ne porte donc pas directement sur les dimensions idéologiques, politiques ou discursives du texte. L’analyse se limite à des choix linguistiques et sémantiques au niveau micro. Cette limitation ne vise pas à restreindre la portée théorique ; elle vise plutôt à rendre l’analyse plus systématique et comparable. En conséquence, l’étude se concentre sur la manière dont les produits de traduction sont façonnés plutôt que sur les raisons pour lesquelles certaines décisions de traduction sont prises.

Cette recherche repose sur une méthodologie qualitative et recourt à une analyse textuelle comparative. Dans ce cadre, différentes traductions d’un même texte source sont examinées, et les choix des traducteurs sont analysés sous un angle descriptif. L’ensemble de données se compose de 11 extraits sélectionnés, tirés de quatre traductions turques différentes d’une même œuvre littéraire. Chaque extrait est analysé de manière comparative pour l’ensemble des traducteurs afin d’établir un cadre analytique cohérent. L’analyse est menée conformément au concept de normes de traduction de Toury, classant les choix de traduction en « traduction adéquate » et « traduction acceptable ». La traduction adéquate désigne les choix qui respectent étroitement les caractéristiques linguistiques et sémantiques du texte source. De son côté, la traduction acceptable désigne les choix qui se conforment aux normes de la langue et de la culture cibles, impliquant souvent une restructuration ou une reformulation. De plus, certains cas de traduction qui ne pouvaient être expliqués de manière adéquate au sein de ces deux catégories ont été identifiés comme des cas de « glissement de sens ». Les résultats sont non seulement interprétés de manière qualitative, mais également étayés quantitativement, la répartition des normes de traduction étant présentée sous forme graphique.

Les résultats indiquent que les traducteurs n'adhèrent pas systématiquement à une seule norme de traduction ; ils ont plutôt tendance à osciller entre adéquation et acceptabilité en fonction du contexte. Certains traducteurs manifestent une tendance à l’adéquation en préservant les caractéristiques linguistiques et sémantiques du texte source, tandis que d’autres privilégient la fluidité et le naturel dans la langue cible, s’alignant ainsi davantage sur l’acceptabilité. Les données quantitatives révèlent des différences notables entre les traducteurs quant à leur orientation vers ces normes. Alors que certains traducteurs privilégient principalement la traduction adéquate, d’autres affichent une répartition plus équilibrée entre les deux normes. De plus, certains choix de traduction entraînent des glissements de sens, où le sens original est partiellement altéré ou n’est pas pleinement rendu dans le texte cible. Ces résultats suggèrent que la traduction n’est pas simplement un processus d’équivalence linguistique. Cependant, il implique également des décisions interprétatives façonnées par l’approche du traducteur, sa compréhension du contexte et sa tendance à reconstruire le sens dans la langue cible. Les variations entre traducteurs deviennent particulièrement marquées dans les expressions idiomatiques et culturellement spécifiques.

L'étude conclut que les traducteurs n'opèrent pas selon une norme fixe, mais adoptent plutôt différentes stratégies en fonction de facteurs contextuels et textuels. Cela démontre la nature dynamique et complexe du processus de traduction. De plus, certains choix de traduction entraînent des glissements de sens que le cadre de l'adéquation et de l'acceptabilité ne peut pas entièrement expliquer. Ce résultat indique qu'une approche purement normative pourrait ne pas suffire à rendre compte de tous les phénomènes de traduction et que les décisions individuelles des traducteurs ont un impact important sur la formation du texte final. Dans l'ensemble, l'étude démontre que la théorie des normes de Toury fournit un cadre systématique pour classer les choix de traduction ; cependant, elle ne rend peut-être pas pleinement compte de la complexité des pratiques de traduction. Cela remet en question la nécessité d'une approche plus globale et multidimensionnelle en matière de critique de la traduction.

Cette étude apporte une contribution au domaine en analysant de manière comparative plusieurs traductions d’un même texte littéraire et en classant systématiquement les choix des traducteurs au sein d’un cadre normatif. L’une de ses principales contributions réside dans l’intégration de l’analyse qualitative aux données quantitatives, offrant ainsi une perspective plus objective en matière de critique de la traduction. De plus, l'étude réévalue les cas de glissement de sens et soutient que ces instances ne doivent pas être interprétées comme des stratégies de traduction, mais plutôt comme une catégorie analytique distincte. À cet égard, l'étude contribue à la clarté conceptuelle dans les études de traduction.

Les études futures devraient considérer des ensembles de données plus vastes et différents types de textes afin d'offrir une compréhension plus complète de l'orientation des traducteurs vis-à-vis des normes. En outre, l'intégration d'approches telles que l'analyse du discours, l'idéologie et la traduction culturelle pourrait offrir des aperçus plus approfondis des raisons sous-jacentes aux choix de traduction.

Il est également recommandé que les recherches futures continuent à combiner des méthodes qualitatives et quantitatives afin de renforcer le caractère systématique de la critique de la traduction. Des études portant sur diverses paires de langues et divers profils de traducteurs pourraient éclairer davantage la variabilité et la complexité des normes de traduction.

Mots-clés : études de traduction, critique de la traduction, traduction de nouvelles, Zekeriyyâ Tâmir, Adéquation et acceptabilité de la traduction

Resumen Estructurado:

La traducción no es simplemente un proceso de transferencia de texto entre dos idiomas; es también una actividad multifacética en la que el significado se reconstruye dentro de diferentes contextos lingüísticos y culturales. En este proceso, el traductor toma diversas decisiones lingüísticas y semánticas al trasladar el texto de origen a la lengua de destino, y estas decisiones revelan la calidad del producto de la traducción. Por lo tanto, el análisis sistemático de los productos de traducción es fundamental para identificar las decisiones del traductor y las tendencias que las guían.

El presente estudio tiene como objetivo analizar las traducciones al turco de Tigers on the Tenth Day, de Zekeriyyâ Tâmir, en el marco de los Estudios Descriptivos de la Traducción de Gideon Toury. El enfoque de la investigación consiste en identificar las normas de traducción adoptadas por los traductores, concretamente la adecuación y la aceptabilidad. En este sentido, el estudio adopta un enfoque descriptivo que se centra en el producto de la traducción y busca clasificar las preferencias de los traductores dentro de un marco orientado a las normas. El alcance del estudio se limita al análisis de extractos seleccionados. Por lo tanto, el estudio no aborda directamente las dimensiones ideológicas, políticas o discursivas del texto. El análisis se limita a selecciones lingüísticas y semánticas a nivel micro. Esta limitación no pretende restringir el alcance teórico, sino hacer que el análisis sea más sistemático y comparable. En consecuencia, el estudio se centra en cómo se configuran los productos de traducción más que en por qué se toman determinadas decisiones de traducción.

Esta investigación se basa en una metodología cualitativa y emplea un análisis textual comparativo. En este marco se consideran distintas traducciones del mismo texto fuente, y se analizan las decisiones de los traductores desde una perspectiva descriptiva. El conjunto de datos consta de 11 fragmentos seleccionados tomados de cuatro traducciones turcas diferentes de la misma obra literaria. Con el fin de establecer un marco de análisis de coherencia, se procedió a analizar comparativamente a todos los traductores de cada fragmento. El análisis se lleva a cabo de acuerdo con el concepto de normas de traducción de Toury, que clasifica las elecciones traductivas en «traducción adecuada» y «traducción aceptable». La traducción adecuada se refiere a las elecciones que se ajustan estrechamente a las características lingüísticas y semánticas del texto original. Mientras que la traducción aceptable se refiere a las elecciones que se ajustan a las normas de la lengua y la cultura de destino. Esto a menudo implica una reestructuración o reformulación. Además, se identificaron ciertos casos de traducción que no podían explicarse adecuadamente dentro de estas dos categorías, como casos de «cambio de significado». Los resultados no solo se interpretan cualitativamente, sino que también se respaldan cuantitativamente, con la distribución de las normas de traducción presentada mediante representaciones gráficas.

Los resultados indican que los traductores no se adhieren de manera consistente a una única norma de traducción; más bien, tienden a oscilar entre la adecuación y la aceptabilidad dependiendo del contexto. Algunos traductores muestran una tendencia hacia la adecuación al preservar las características lingüísticas y semánticas del texto de origen, mientras que otros dan prioridad a la fluidez y la naturalidad en la lengua de destino, alineándose así más estrechamente con la aceptabilidad. Los datos cuantitativos revelan diferencias notables entre los traductores en cuanto a su orientación hacia estas normas. Mientras que algunos traductores se decantan predominantemente por la traducción adecuada, otros muestran una distribución más equilibrada entre las dos normas. Además, ciertas elecciones traductivas dan lugar a cambios de significado, en los que el significado original se altera parcialmente o no se transmite por completo en el texto de llegada. Estos hallazgos sugieren que la traducción no es meramente un proceso de equivalencia lingüística, sino que también implica decisiones interpretativas determinadas por el enfoque del traductor, su comprensión del contexto y su tendencia a reconstruir el significado en la lengua de llegada. Las variaciones entre traductores se hacen más evidentes, especialmente en expresiones idiomáticas y culturalmente determinadas.

El estudio concluye que los traductores no operan dentro de una norma fija, sino que adoptan diferentes estrategias en función de factores contextuales y textuales. Esto demuestra la naturaleza dinámica y compleja del proceso de traducción. Además, algunas decisiones de traducción dan lugar a cambios de significado que el marco de la adecuación y la aceptabilidad no puede explicar por completo. Este hallazgo indica que un enfoque basado exclusivamente en normas puede no ser suficiente para dar cuenta de todos los fenómenos de traducción y que las decisiones individuales de los traductores tienen un impacto importante en la configuración del texto final. En general, el estudio muestra que la teoría de la norma de Toury ofrece una forma organizada de clasificar las decisiones de traducción; sin embargo, puede que no refleje completamente la complejidad de cómo se hace la traducción. Esto pone de relieve la necesidad de un enfoque más integral y multidimensional en la crítica de la traducción.

Este estudio aporta al área al comparar varias traducciones del mismo texto literario y clasificar de manera ordenada las decisiones de los traductores siguiendo un enfoque basado en normas. Una de sus principales contribuciones es la integración del análisis cualitativo con datos cuantitativos, lo que proporciona una perspectiva más objetiva en la crítica de la traducción. Además, el estudio reevalúa los casos de cambio de significado y sostiene que tales casos no deben interpretarse como estrategias de traducción, sino más bien como una categoría analítica independiente. En este sentido, el estudio contribuye a la claridad conceptual en los estudios de traducción.

Los estudios futuros deberían considerar conjuntos de datos más amplios y diferentes tipos de texto para proporcionar una comprensión más exhaustiva de la orientación de los traductores hacia las normas. Además, la incorporación de enfoques como el análisis del discurso, la ideología y la traducción cultural puede ofrecer una visión más profunda de las razones subyacentes a las decisiones de traducción.

También se recomienda que las investigaciones futuras sigan combinando métodos cualitativos y cuantitativos para mejorar el carácter sistemático de la crítica de la traducción. Los estudios que incluyan diferentes pares de idiomas y perfiles de traductores podrían arrojar más luz sobre la variabilidad y la complejidad de las normas de traducción.

 

Palabras clave: Estudios de traducción, Crítica de la traducción, Traducción de relatos cortos, Zekeriyyâ Tâmir, Adecuación y aceptabilidad de la traducción.

结构化摘要:

译不仅仅是在两种语言之间转换文本的过程;它还是一项多维度的活动,其核心在于不同语言和文化语境下对意义的重建。在此过程中,译者在将源文本转换为目标语言时会做出各种语言和语义选择,而这些选择恰恰体现了译文的质量。因此,对译文进行系统分析对于识别译者的决策及其背后的指导倾向具有重要意义。

本研究旨在基于吉迪恩·图里(Gideon Toury)的描述性翻译研究框架,对泽克里亚·塔米尔(Zekeriyyâ Tâmir)作品《第十天的老虎》的土耳其语译本进行分析。研究重点在于识别译者采用的翻译规范,特别是恰当性可接受性。就此而言,本研究采用以译本为中心的描述性方法,并试图在规范导向的框架内对译者的偏好进行分类。本研究的范围仅限于对选定片段的分析。因此,本研究并未直接涉及文本的意识形态、政治或话语相关维度。分析仅限于微观层面的语言和语义选择。这一限制并非意在缩小理论范围,而是为了使分析更加系统化和可比性。据此,本研究侧重于翻译产出如何形成,而非为何做出某些翻译决策。

本研究基于定性研究方法,采用比较文本分析法。在此框架下,对同一源文本的不同译本进行考察,并通过描述性视角分析译者的选择。数据集由选自同一文学作品四种不同土耳其语译本的11个片段组成。为建立一致的分析框架,对所有译者的每个选段均进行了比较分析。分析依据图里(Toury)的翻译规范概念进行,将翻译选择分为恰当翻可接受翻类。恰当翻译指紧密遵循源文本语言和语义特征的选择,而可接受翻译则指符合目标语言和文化规范的选择,通常涉及重组或改写。此外,某些无法仅凭上述两类充分解释的翻译实例被归类为义偏移案例。研究结果不仅进行了定性解读,还辅以定量支持,并通过图表呈现了翻译规范的分布情况。

研究结果表明,译者并非始终遵循单一的翻译规范;相反,他们往往根据语境在恰当性可接受性间进行权衡。部分译者倾向于恰当性,致力于保留源文本的语言和语义特征;而另一些译者则优先考虑目标语言的流畅性和自然性,因而更贴近可接受性。定量数据揭示了译者在遵循这些规范方面的显著差异:部分译者主要倾向于恰当性译,而另一些译者在两种规范之间的取舍则更为均衡。此外,某些翻译选择会导致意义偏移,即原文的含义在译文中被部分改变或未能完全传达。这些发现表明,翻译不仅是语言等值的过程,还涉及受译者方法、语境理解以及在目标语言中重构意义的倾向所塑造的解释性决策。特别是在习语和文化特有的表达中,译者之间的差异变得更为显著。

研究结论指出,译者并非在固定规范内运作,而是根据语境和文本因素采取不同的策略。这体现了翻译过程的动态性和复杂性。此外,某些翻译选择会导致意义偏移,而恰当性可接受性的框架无法对此作出充分解释。这一发现表明,纯粹基于规范的方法可能不足以解释所有翻译现象,且译者的个体决策对最终文本的形成具有重要影响。总体而言,本研究表明图里(Toury)的规范理论为分类翻译选择提供了系统框架;然而,该理论可能无法完全捕捉翻译实践的复杂性。这促使人们在翻译批评中寻求更全面、多维度的研究方法。

本研究通过对同一文学文本的多版本译本进行比较分析,并在规范框架内系统地对译者的选择进行分类,从而为该领域做出了贡献。其关键贡献之一在于将定性分析与定量数据相结合,从而为翻译批评提供了更客观的视角。此外,本研究重新评估了意义偏移的案例,并认为此类现象不应被解读为翻译策略,而应视为一个独立的分析范畴。就此而言,本研究有助于提升翻译研究的概念清晰度。

未来研究应考虑采用更大的数据集和不同文本类型,以更全面地理解译者对规范的取向。此外,融入话语分析、意识形态及文化翻译等方法,或许能对翻译选择背后的深层原因提供更深刻的洞见。

时建议未来研究继续结合定性与定量方法,以增强翻译批评的系统性。涉及不同语言对及译者背景的研究,或能进一步阐明翻译规范的多样性与复杂性。

关键词: 翻译研究,翻译批评,短篇小说翻译,泽克里亚·塔米尔,翻译恰当性与可接受性

Структурированное резюме:

Перевод — это не просто процесс переноса текста с одного языка на другой; это также многогранная деятельность, в ходе которой смысл реконструируется в различных лингвистических и культурных контекстах. В этом процессе переводчик делает различные лингвистические и семантические выборы при переносе исходного текста на язык перевода, и именно эти выборы определяют качество переводческого продукта. Поэтому систематический анализ переводческих продуктов важен для выявления решений переводчика и тенденций, которыми он руководствуется.

Цель данного исследования — проанализировать турецкие переводы книги «Тигры на десятый день» Зекерийи Тамира в рамках описательной переводоведения Гидеона Тури. Основное внимание в исследовании уделяется выявлению переводческих норм, принятых переводчиками, в частности адекватности и приемлемости. В этом отношении в исследовании используется описательный подход, ориентированный на переводческий продукт и направленный на классификацию предпочтений переводчиков в рамках нормативно-ориентированной модели. Объем исследования ограничивается анализом отдельных отрывков. Поэтому в исследовании не рассматриваются непосредственно идеологические, политические или дискурсивные аспекты текста. Анализ ограничивается лингвистическими и семантическими выборами на микроуровне. Это ограничение не направлено на сужение теоретического охвата; напротив, оно призвано сделать анализ более систематическим и сопоставимым. Соответственно, исследование сосредоточено на том, как формируются переводческие продукты, а не на том, почему принимаются определенные переводческие решения.

Данное исследование основано на качественной методологии и использует сравнительный текстовый анализ. В рамках этой концепции изучаются различные переводы одного и того же исходного текста, а выбор переводчиков анализируется с описательной точки зрения. Набор данных состоит из 11 выбранных отрывков, взятых из четырех различных турецких переводов одного и того же литературного произведения. Каждый отрывок анализируется сравнительно по всем переводчикам для установления единой аналитической рамки. Анализ проводится в соответствии с концепцией переводческих норм Тури, классифицируя переводческие решения на «адекватный перевод» и «приемлемый перевод». Адекватный перевод относится к решениям, которые строго следуют лингвистическим и семантическим особенностям исходного текста, тогда как приемлемый перевод относится к решениям, которые соответствуют нормам языка и культуры перевода, часто предполагая реструктуризацию или переформулировку. Кроме того, отдельные случаи перевода, которые не удалось адекватно объяснить в рамках этих двух категорий, были идентифицированы как случаи «сдвига значения». Полученные результаты не только интерпретируются качественно, но и подкрепляются количественными данными, при этом распределение переводческих норм представлено в графическом виде.

Результаты показывают, что переводчики не придерживаются последовательно одной переводческой нормы; скорее, они склонны переключаться между адекватностью и приемлемостью в зависимости от контекста. Некоторые переводчики демонстрируют склонность к адекватности, сохраняя лингвистические и семантические особенности исходного текста, в то время как другие отдают приоритет плавности и естественности в языке перевода, тем самым более тесно ориентируясь на приемлемость. Количественные данные показывают заметные различия между переводчиками в плане их ориентации на эти нормы. В то время как одни переводчики преимущественно предпочитают адекватный перевод, другие демонстрируют более сбалансированное соотношение между этими двумя нормами. Кроме того, определенные переводческие решения приводят к сдвигам в значении, когда исходное значение частично изменяется или не полностью передается в тексте перевода. Эти результаты свидетельствуют о том, что перевод — это не просто процесс лингвистической эквивалентности, но и процесс принятия интерпретационных решений, определяемых подходом переводчика, его пониманием контекста и склонностью к реконструкции значения в языке перевода. Особенно в случае идиоматических и культурно обусловленных выражений различия между переводчиками становятся более заметными.

Исследование приходит к выводу, что переводчики не действуют в рамках фиксированной нормы, а скорее применяют различные стратегии в зависимости от контекстуальных и текстовых факторов. Это демонстрирует динамичный и сложный характер процесса перевода. Более того, некоторые переводческие решения приводят к сдвигам в значении, которые не могут быть полностью объяснены рамками адекватности и приемлемости. Этот вывод указывает на то, что чисто нормативно-ориентированный подход может оказаться недостаточным для объяснения всех явлений перевода и что индивидуальные решения переводчика оказывают важное влияние на формирование конечного текста. В целом, исследование демонстрирует, что теория нормы Тури предоставляет систематическую основу для классификации переводческих решений; однако она может не в полной мере отражать сложность переводческой практики. Это ставит под вопрос необходимость более всеобъемлющего и многомерного подхода в переводческой критике.

Данное исследование вносит вклад в эту область, проводя сравнительный анализ нескольких переводов одного и того же литературного текста и систематически классифицируя переводческие решения в рамках нормативно-основанной модели. Одним из его ключевых вкладов является интеграция качественного анализа с количественными данными, что обеспечивает более объективную перспективу в переводческой критике. Кроме того, в исследовании переоцениваются случаи сдвига значения и утверждается, что такие случаи следует интерпретировать не как переводческие стратегии, а как отдельную аналитическую категорию. В этом отношении исследование способствует концептуальной ясности в переводоведении.

Будущие исследования должны учитывать более обширные наборы данных и различные типы текстов, чтобы обеспечить более всестороннее понимание ориентации переводчиков на нормы. Кроме того, включение таких подходов, как дискурс-анализ, идеология и культурный перевод, может дать более глубокое понимание причин, лежащих в основе переводческих решений.

Также рекомендуется, чтобы будущие исследования продолжали сочетать качественные и количественные методы для усиления систематического характера переводческой критики. Исследования, включающие различные языковые пары и профили переводчиков, могут дополнительно пролить свет на изменчивость и сложность переводческих норм.

Ключевые слова: переводоведение, переводческая критика, перевод коротких рассказов, Зекерийя Тамир, адекватность и приемлемость перевода

संरचित सारांश:

अनुवाद केवल दो भाषाओं के बीच पाठ को स्थानांतरित करने की प्रक्रिया नहीं है; यह एक बहुआयामी गतिविधि भी है जिसमें विभिन्न भाषाई और सांस्कृतिक संदर्भों के भीतर अर्थ का पुनर्निर्माण किया जाता है। इस प्रक्रिया में, अनुवादक स्रोत पाठ को लक्ष्य भाषा में स्थानांतरित करते समय विभिन्न भाषाई और अर्थगत विकल्प चुनता है, और ये विकल्प अनुवाद उत्पाद की गुणवत्ता को प्रकट करते हैं। इसलिए, अनुवादक के निर्णयों और उन्हें निर्देशित करने वाली प्रवृत्तियों की पहचान करने के लिए अनुवाद उत्पादों का व्यवस्थित विश्लेषण महत्वपूर्ण है।

इस अध्ययन का उद्देश्य गिदोन टूरी के वर्णनात्मक अनुवाद अध्ययन (Descriptive Translation Studies) के ढांचे के भीतर ज़ेकेरिया तामीर द्वारा 'टाइगर्स ऑन टेन्थ डे' के तुर्की अनुवादों का विश्लेषण करना है। शोध का ध्यान अनुवादकों द्वारा अपनाए गए अनुवाद मानदंडों, विशेष रूप से उपयुक्तता और स्वीकार्यता की पहचान करने पर केंद्रित है। इस संबंध में, यह अध्ययन एक वर्णनात्मक दृष्टिकोण अपनाता है जो अनुवाद उत्पाद पर केंद्रित है और अनुवादकों की प्राथमिकताओं को एक मानदंड-उन्मुख ढांचे के भीतर वर्गीकृत करने का प्रयास करता है। अध्ययन का दायरा चयनित अंशों के विश्लेषण तक ही सीमित है। इसलिए, यह अध्ययन पाठ के वैचारिक, राजनीतिक, या विमर्श-संबंधी आयामों को सीधे संबोधित नहीं करता है। विश्लेषण सूक्ष्म-स्तरीय भाषाई और अर्थ-संबंधी चयन तक ही सीमित है। यह सीमा सैद्धांतिक दायरे को सीमित करने के लिए नहीं है; बल्कि, इसका उद्देश्य विश्लेषण को अधिक व्यवस्थित और तुलनीय बनाना है। तदनुसार, यह अध्ययन इस बात पर केंद्रित है कि अनुवाद उत्पादों को कैसे आकार दिया जाता है, कि इस पर कि कुछ अनुवाद निर्णय क्यों लिए जाते हैं।

यह शोध गुणात्मक कार्यप्रणाली पर आधारित है और तुलनात्मक पाठ विश्लेषण का उपयोग करता है। इस ढांचे के भीतर, एक ही स्रोत पाठ के विभिन्न अनुवादों की जांच की जाती है, और अनुवादकों के विकल्पों का वर्णनात्मक दृष्टिकोण से विश्लेषण किया जाता है। डेटा सेट में एक ही साहित्यिक कृति के चार अलग-अलग तुर्की अनुवादों से लिए गए 11 चयनित अंश शामिल हैं। एक सुसंगत विश्लेषणात्मक ढांचा स्थापित करने के लिए प्रत्येक अंश का सभी अनुवादकों के बीच तुलनात्मक रूप से विश्लेषण किया जाता है। यह विश्लेषण टूरी (Toury) के अनुवाद मानदंडों की अवधारणा के अनुसार किया जाता है, जिसमें अनुवाद विकल्पों को "उपयुक्त अनुवाद" और "स्वीकार्य अनुवाद" में वर्गीकृत किया जाता है। उपयुक्त अनुवाद से तात्पर्य उन विकल्पों से है जो स्रोत पाठ की भाषाई और अर्थ संबंधी विशेषताओं का सख्ती से पालन करते हैं, जबकि स्वीकार्य अनुवाद से तात्पर्य उन विकल्पों से है जो लक्ष्य भाषा और संस्कृति के मानदंडों के अनुरूप होते हैं, जिसमें अक्सर पुनर्गठन या पुनर्व्याख्या शामिल होती है।

इसके अतिरिक्त, कुछ अनुवाद उदाहरणों की पहचान "अर्थ परिवर्तन" के मामलों के रूप में की गई, जिन्हें इन दो श्रेणियों के भीतर पर्याप्त रूप से समझाया नहीं जा सका। निष्कर्षों की केवल गुणात्मक व्याख्या ही नहीं की गई है, बल्कि मात्रात्मक रूप से भी समर्थन किया गया है, जिसमें अनुवाद मानदंडों का वितरण ग्राफिकल प्रतिनिधित्व के माध्यम से प्रस्तुत किया गया है।

निष्कर्ष बताते हैं कि अनुवादक लगातार एक ही अनुवाद मानदंड का पालन नहीं करते हैं; बल्कि, वे संदर्भ के आधार पर उपयुक्तता और स्वीकार्यता के बीच बदलते रहते हैं।

कुछ अनुवादक स्रोत पाठ की भाषाई और अर्थगत विशेषताओं को संरक्षित करके पर्याप्तता की ओर झुकाव दिखाते हैं, जबकि अन्य लक्षित भाषा में प्रवाह और स्वाभाविकता को प्राथमिकता देते हैं, इस प्रकार स्वीकृति के अधिक अनुरूप होते हैं। मात्रात्मक डेटा इन मानदंडों के प्रति अनुवादकों के रुझान में ध्यान देने योग्य अंतर प्रकट करते हैं। जहाँ कुछ अनुवादक मुख्य रूप से पर्याप्त अनुवाद को प्राथमिकता देते हैं, वहीं अन्य दोनों मानदंडों के बीच अधिक संतुलित वितरण प्रदर्शित करते हैं। इसके अलावा, कुछ अनुवाद विकल्पों के परिणामस्वरूप अर्थ में बदलाव होता है, जहाँ मूल अर्थ आंशिक रूप से बदला जाता है या लक्षित पाठ में पूरी तरह से व्यक्त नहीं किया जाता है। ये निष्कर्ष बताते हैं कि अनुवाद केवल भाषाई समतुल्यता की प्रक्रिया नहीं है, बल्कि इसमें अनुवादक के दृष्टिकोण, प्रासंगिक समझ और लक्षित भाषा में अर्थ का पुनर्निर्माण करने की प्रवृत्ति से आकारित व्याख्यात्मक निर्णय भी शामिल होते हैं। विशेष रूप से मुहावरों और सांस्कृतिक रूप से बंधे अभिव्यक्तियों में, अनुवादकों के बीच भिन्नता और अधिक प्रमुख हो जाती है।

अध्ययन का निष्कर्ष है कि अनुवादक किसी निश्चित मानदंड के भीतर काम नहीं करते हैं, बल्कि प्रसंगगत और पाठगत कारकों के आधार पर विभिन्न रणनीतियाँ अपनाते हैं। यह अनुवाद प्रक्रिया की गतिशील और जटिल प्रकृति को दर्शाता है। इसके अलावा, कुछ अनुवाद विकल्पों के कारण अर्थ में बदलाव आता है, जिसे पर्याप्तता और स्वीकार्यता का ढांचा पूरी तरह से स्पष्ट नहीं कर सकता है। यह निष्कर्ष दर्शाता है कि केवल मानदंड-आधारित दृष्टिकोण सभी अनुवाद घटनाओं का लेखा-जोखा रखने के लिए पर्याप्त नहीं हो सकता है और व्यक्तिगत अनुवादक के निर्णय अंतिम पाठ को आकार देने में महत्वपूर्ण प्रभाव डालते हैं। कुल मिलाकर, यह अध्ययन दर्शाता है कि टूरी का मानदंड सिद्धांत अनुवाद विकल्पों को वर्गीकृत करने के लिए एक व्यवस्थित ढांचा प्रदान करता है; हालाँकि, यह अनुवाद प्रथाओं की जटिलता को पूरी तरह से समाहित नहीं कर सकता है। यह अनुवाद आलोचना में एक अधिक व्यापक और बहु-आयामी दृष्टिकोण पर सवाल उठाता है।

यह अध्ययन एक ही साहित्यिक पाठ के कई अनुवादों का तुलनात्मक विश्लेषण करके और एक मान-आधारित ढांचे के भीतर अनुवादक के विकल्पों का व्यवस्थित वर्गीकरण करके इस क्षेत्र में योगदान देता है। इसके प्रमुख योगदानों में से एक गुणात्मक विश्लेषण को मात्रात्मक डेटा के साथ एकीकृत करना है, जिससे अनुवाद आलोचना में एक अधिक वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोण प्रदान होता है।

इसके अतिरिक्त, यह अध्ययन अर्थ परिवर्तन के मामलों का पुनर्मूल्यांकन करता है, और यह तर्क देता है कि ऐसे उदाहरणों को अनुवाद रणनीतियों के रूप में नहीं, बल्कि एक अलग विश्लेषणात्मक श्रेणी के रूप में समझा जाना चाहिए। इस संबंध में, यह अध्ययन अनुवाद अध्ययन में वैचारिक स्पष्टता में योगदान देता है।

भविष्य के अध्ययनों में मानदंडों के प्रति अनुवादकों की प्रवृत्ति की अधिक व्यापक समझ प्रदान करने के लिए बड़े डेटा सेट और विभिन्न प्रकार के ग्रंथों पर विचार करना चाहिए। इसके अलावा, विमर्श विश्लेषण, विचारधारा और सांस्कृतिक अनुवाद जैसी पद्धतियों को शामिल करने से अनुवाद विकल्पों के अंतर्निहित कारणों में अधिक गहरी अंतर्दृष्टि मिल सकती है। यह भी अनुशंसा की जाती है कि भविष्य के शोध अनुवाद आलोचना की व्यवस्थित प्रकृति को बढ़ाने के लिए गुणात्मक और मात्रात्मक विधियों को संयोजित करना जारी रखें। विभिन्न भाषा जोड़ों और अनुवादक प्रोफाइल वाले अध्ययन अनुवाद मानदंडों की परिवर्तनशीलता और जटिलता को और स्पष्ट कर सकते हैं।

कीवर्ड: अनुवाद अध्ययन, अनुवाद आलोचना, लघु कथा अनुवाद, ज़ेकरीया तामीर, अनुवाद पर्याप्तता और स्वीकार्यता.

Article Statistics

Number of reads 139
Number of downloads 28

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.