Abstract

Bu çalışma, Hollanda’da yaşayan, Türkçeyi miras dil olarak edinen, Hollandacanın okul ve toplumsal yaşamda baskın dil olarak işlev gördüğü ve İngilizceye okul temelli yabancı dil dersi kapsamında maruz kalan Türk-Hollandalı çocuklar (HK grubu, n = 9) ile Türkiye’de yaşayan, Türkçenin ev, okul ve sosyal çevrede baskın iletişim dili olduğu ve İngilizceye okul müfredatı kapsamında yabancı dil dersi olarak maruz kalan Türkçe baskın çocuklar (TK grubu, n = 9) arasındaki karşılaştırmalı bir dilbilimsel analizi sunmaktadır. Araştırmanın odağını Türkçe sözlü anlatılarda özne gerçekleştirimi örüntüleri ve referans zinciri tutarlılığı oluşturmaktadır. Sorace'ın (2011) Arayüz Varsayımı'ndan yola çıkan çalışma, sözdizim–söylem arayüzünü gerektiren yapıların çok dilli konuşucularda sözdizimsel açıdan tam belirlenmiş yapılara kıyasla daha kırılgan bir seyir izleyeceğini öngörmektedir. Veriler, Mercer Mayer'in (1969) sözsüz resimli kitabı Kurbağa Neredesin? aracılığıyla toplanmış ve iki temel değişken üzerinden analiz edilmiştir: gereksiz açık özne kullanım oranı ve referans zinciri tutarlılık oranı. Mann-Whitney U testi sonuçları her iki hipotezi de desteklemiş ve HK grubu gereksiz açık özne kullanımında (%28.7) TK grubuna (%8.7) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bir oran sergilerken, referans zinciri tutarlılığında (%70.2) TK grubuna (%90.8) oranla belirgin biçimde düşük kalmıştır. Her iki değişken için tam grup ayrışması (U = 0.00, p < .001) ve büyük etki büyüklüğü (r > .80) elde edilmiştir. Bulgular, arayüz kırılganlığının Türkçenin miras dil olarak edinildiği, Hollandacanın baskın dil konumunda olduğu ve İngilizcenin okul temelli yabancı dil dersi olarak deneyimlendiği çok dilli bağlamlarda sistematik biçimde gözlemlenebilir olduğunu ortaya koymakta ve Türkçe söylem normlarının pekişmesinde dil maruziyeti örüntüsünün belirleyici rolüne işaret etmektedir.

Abstract

This study presents a comparative linguistic analysis of Turkish-Dutch children living in the Netherlands who acquire Turkish as a heritage language, use Dutch as the dominant language in school and wider social life, and are exposed to English through school-based foreign language instruction (HK group, n = 9), and Turkish-dominant children living in Turkey for whom Turkish functions as the dominant language at home, at school, and in the wider social environment, and who are exposed to English as a foreign language subject within the school curriculum (TK group, n = 9). The study focuses on patterns of subject realization and reference chain coherence in Turkish oral narratives. Drawing on Sorace's (2011) Interface Hypothesis, the study predicts that structures requiring syntax–discourse interface coordination will be more vulnerable in multilingual speakers than syntactically well-determined structures. Data were collected using Mercer Mayer's (1969) wordless picture book Frog, Where Are You? and analyzed along two primary variables: the rate of redundant overt subject use and the rate of reference chain coherence. Mann-Whitney U tests supported both hypotheses: the HK group produced significantly higher rates of redundant overt subjects (28.7%) compared to the TK group (8.7%), and showed significantly lower reference chain coherence (70.2%) than the TK group (90.8%). Complete group separation (U = 0.00, p < .001) and large effect sizes (r > .80) were obtained for both variables. The findings demonstrate that interface vulnerability is systematically observable in trilingual contexts and highlight the determining role of language exposure patterns in the consolidation of Turkish discourse norms.

Structured Abstract:

Research on multilingualism and heritage language development has shown that grammatical structures requiring coordination between syntax and discourse may be particularly vulnerable in bilingual and multilingual speakers. Turkish is a pro drop language in which subject reference can be maintained without overt lexical subjects when the referent remains accessible in discourse. For Turkish dominant speakers, the alternation between null subjects, overt noun phrases, and pronouns is guided not only by grammar but also by discourse continuity, referential accessibility, topic maintenance, and pragmatic appropriateness. In heritage language contexts, however, reduced exposure to Turkish, dominance of a societal language, and contact with additional school languages may affect how children manage reference in oral narratives. This study examines Turkish subject realization and reference chain coherence in the narratives of Turkish heritage children living in the Netherlands and Turkish dominant children living in Türkiye[Office1] .

The study aims to compare the use of subject realization patterns and reference chain coherence in Turkish oral narratives produced by two groups of children. The first group consists of Turkish heritage children living in the Netherlands, who acquire Turkish primarily at home, use Dutch as the dominant language in school and social life, and are exposed to English through school based foreign language instruction. The second group consists of Turkish dominant children living in Türkiye, for whom Turkish is the main language of communication at home, at school, and in the wider social environment, and who are exposed to English only through the national school curriculum. Drawing on the Interface Hypothesis proposed by Sorace, the study predicts that structures requiring syntax and discourse coordination will be more fragile in the heritage group than in the Turkish dominant group.

The study employed a comparative linguistic design with two groups of participants. The heritage group included nine Turkish origin children living in the Netherlands, aged between 10 and 15. These children used Turkish mainly in the home environment, received no formal education in Turkish at school, and used Dutch as the dominant language in educational and social settings. They also received English instruction at school for approximately two to four hours per week. The Turkish dominant group included nine children living in Türkiye, also aged between 10 and 15, who attended state schools and used Turkish as the dominant language in the home, school, and social environment. They received English instruction for two or four hours on a weekly basis as part of the school curriculum[Office2] .

Data were collected through Mercer Mayer (1969) and his wordless picture book Frog, Where Are You[Office3] . Each participant was asked to examine the picture book and produce an oral narrative in Turkish. The narratives were audio recorded, transcribed, coded, and analyzed. The coding focused on two main dimensions. The first dimension was subject realization, including null subjects, overt noun phrases, overt pronouns, and redundant overt subjects. Redundant overt subjects were defined as cases in which an overt subject was used despite the fact that the referent was already accessible in the discourse and a null subject would have been more appropriate according to Turkish discourse norms. The second dimension was reference chain coherence, which evaluated whether the main characters were tracked consistently throughout the narrative. Breaks in reference chains, ambiguous pronoun use, and topic shifts were identified as problematic links. Quantitative comparisons between the groups were conducted using the Mann Whitney U test because of the small sample size and the non normal distribution of the data.

The findings supported both hypotheses. The heritage group produced substantially higher rates of redundant overt subject use than the Turkish dominant group. The mean rate of redundant overt subject use was 28.7 percent in the heritage group and 8.7 percent in the Turkish dominant group. This difference was statistically significant. The result indicates that the heritage children tended to overtly repeat subject noun phrases or pronouns in contexts where Turkish discourse norms would normally favor a null subject. This pattern suggests an overexplicit style of reference management that may reflect the influence of Dutch and English, both of which require overt subjects more systematically than Turkish.

The second set of findings concerned reference chain coherence. The heritage group obtained a mean coherence rate of 70.2 percent, whereas the Turkish dominant group reached a mean coherence rate of 90.8 percent. This difference was also statistically significant. The heritage group showed more frequent reference chain breaks, ambiguous pronoun use, and topic shifts. By contrast, the Turkish dominant children maintained character reference more consistently and used null subjects more effectively to sustain narrative continuity. For both major variables, complete group separation was observed, with U values reaching 0.00 and significance levels below .001. The effect sizes were large, indicating a strong and systematic difference between the two groups.

Qualitative observations supported the quantitative findings. In the heritage narratives, children frequently repeated accessible subjects, used ambiguous pronouns such as o and bu[Office4] , and occasionally showed lexical retrieval difficulties in naming animals, objects, or spatial relations. These difficulties sometimes disrupted narrative flow and weakened referential continuity. In the Turkish dominant narratives, reference tracking was generally more fluent, null subjects were used appropriately, and overt noun phrases were introduced mainly when a new character entered the story or when a shift in focus was required.

The study demonstrates that Turkish subject realization and reference chain coherence are sensitive to multilingual language exposure patterns. The findings provide empirical support for the Interface Hypothesis by showing that syntax and discourse interface structures are more vulnerable in Turkish heritage children living in a Dutch dominant environment than in Turkish dominant children living in Türkiye. The results suggest that heritage children may possess the grammatical resources required for Turkish subject realization, yet experience difficulty coordinating these resources with discourse level requirements in real time narrative production. The dominance of Dutch, limited formal Turkish input, and additional school based exposure to English appear to shape how Turkish discourse norms are consolidated. The study contributes to research on Turkish as a heritage language, multilingual narrative development, and interface vulnerability. It also highlights the importance of sustained and varied Turkish exposure for the development of discourse pragmatic competence in heritage language contexts.

Yapılandırılmış Özet:

Çok dillilik ve miras dil gelişimi üzerine yapılan araştırmalar, sözdizim ile söylem arasında eşgüdüm gerektiren dilbilgisel yapıların iki dilli ve çok dilli konuşurlarda özellikle kırılgan olabileceğini göstermektedir. Türkçe, gönderimde bulunulan öğenin söylem içinde erişilebilirliğini koruduğu durumlarda özne gönderiminin açık sözcüksel özneler kullanılmadan sürdürülebildiği bir özne düşürme dilidir. Türkçe baskın konuşurlar açısından sıfır özneler, açık ad öbekleri ve zamirler arasındaki seçim yalnızca dilbilgisel kurallarla değil, aynı zamanda söylem sürekliliği, gönderimsel erişilebilirlik, konu sürdürümü ve edimbilimsel uygunlukla da yönlendirilmektedir. Bununla birlikte, miras dil bağlamlarında Türkçeye sınırlı maruz kalma, toplum dilinin baskınlığı ve okulda öğrenilen ek dillerle temas, çocukların sözlü anlatılarda gönderimi nasıl yönettiklerini etkileyebilir. Bu çalışma, Hollanda’da yaşayan Türkçe miras dil konuşuru çocuklar ile Türkiye’de yaşayan Türkçe baskın çocukların anlatılarında Türkçede özne gerçekleştirimi ve referans zinciri tutarlılığını incelemektedir.

Çalışmanın amacı, iki çocuk grubunun ürettiği Türkçe sözlü anlatılarda özne gerçekleştirme örüntüleri ile referans zinciri tutarlılığını karşılaştırmaktır. Birinci grup, Türkçeyi ağırlıklı olarak ev ortamında edinen, okul ve toplumsal yaşamda Hollandacayı baskın dil olarak kullanan ve İngilizceye okul temelli yabancı dil öğretimi yoluyla maruz kalan, Hollanda’da yaşayan Türkçe miras dil konuşuru çocuklardan oluşmaktadır. İkinci grup ise Türkçenin evde, okulda ve daha geniş toplumsal çevrede temel iletişim dili olduğu ve İngilizceye yalnızca ulusal okul müfredatı aracılığıyla maruz kalan, Türkiye’de yaşayan Türkçe baskın çocuklardan oluşmaktadır. Sorace tarafından önerilen Arayüz Varsayımı’na dayanan çalışma, sözdizim ve söylem eşgüdümü gerektiren yapıların miras dil grubunda Türkçe baskın gruba kıyasla daha kırılgan olacağını öngörmektedir.

Çalışmada iki katılımcı grubunu içeren karşılaştırmalı bir dilbilimsel desen kullanılmıştır. Miras dil grubu, Hollanda’da yaşayan, yaşları 10 ile 15 arasında değişen Türk kökenli dokuz çocuktan oluşmaktadır. Bu çocuklar Türkçeyi ağırlıklı olarak ev ortamında kullanmakta, okulda Türkçe eğitimi almamakta ve eğitim ile toplumsal yaşamda Hollandacayı baskın dil olarak kullanmaktadır. Ayrıca okulda haftada yaklaşık iki ile dört saat İngilizce dersi almaktadırlar. Türkçe baskın grup ise yine 10 ile 15 yaşları arasında olan, Türkiye’de yaşayan ve devlet okullarına devam eden dokuz çocuktan oluşmaktadır. Bu çocuklar Türkçeyi ev, okul ve toplumsal çevrede baskın dil olarak kullanmakta ve okul müfredatı kapsamında haftada iki ya da dört saat İngilizce dersi almaktadır.

Veriler, Mercer Mayer’in sözsüz resimli kitabı Kurbağa Neredesin? aracılığıyla toplanmıştır. Her katılımcıdan resimli kitabı incelemesi ve Türkçe sözlü bir anlatı üretmesi istenmiştir. Anlatılar ses kaydına alınmış, yazıya aktarılmış, kodlanmış ve çözümlenmiştir. Kodlama iki temel boyuta odaklanmıştır. Birinci boyut; sıfır özne, açık ad öbeği, açık zamir ve gereksiz açık özneyi kapsayan özne gerçekleştirimidir. Gereksiz açık özneler, gönderimde bulunulan öğenin söylem içinde zaten erişilebilir olmasına ve Türkçe söylem normlarına göre sıfır öznenin daha uygun olmasına rağmen açık öznenin kullanıldığı durumlar olarak tanımlanmıştır. İkinci boyut, ana karakterlerin anlatı boyunca tutarlı biçimde izlenip izlenmediğini değerlendiren referans zinciri tutarlılığıdır. Referans zincirindeki kırılmalar, belirsiz zamir kullanımı ve konu kaymaları sorunlu bağlar olarak belirlenmiştir. Örneklem büyüklüğünün küçük ve verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle gruplar arasındaki nicel karşılaştırmalarda Mann–Whitney U testi kullanılmıştır.

Bulgular her iki hipotezi de desteklemiştir. Miras dil grubunda gereksiz açık özne kullanım oranı Türkçe baskın gruba göre belirgin biçimde daha yüksektir. Gereksiz açık özne kullanımının ortalama oranı miras dil grubunda %28,7, Türkçe baskın grupta ise %8,7 olarak bulunmuştur. Bu fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Sonuç, miras dil konuşuru çocukların, Türkçe söylem normlarında sıfır öznenin tercih edileceği bağlamlarda özne ad öbeklerini ya da zamirleri açık biçimde yineleme eğiliminde olduklarını göstermektedir. Bu örüntü, özne kullanımında Türkçeye kıyasla daha sistematik biçimde açık özne gerektiren Hollandaca ve İngilizcenin etkisini yansıtabilecek aşırı belirtik bir gönderim yönetimine işaret etmektedir.

İkinci bulgu grubu referans zinciri tutarlılığıyla ilgilidir. Miras dil grubunun ortalama tutarlılık oranı %70,2 iken Türkçe baskın grubun ortalaması %90,8’e ulaşmıştır. Bu fark da istatistiksel olarak anlamlıdır. Miras dil grubunda referans zinciri kırılmaları, belirsiz zamir kullanımı ve konu kaymaları daha sık görülmüştür. Buna karşılık Türkçe baskın çocuklar, karakter gönderimini daha tutarlı biçimde sürdürmüş ve anlatı sürekliliğini korumak için sıfır özneleri daha etkili kullanmıştır. Her iki temel değişkende de U değerinin 0,00’a ulaşması ve anlamlılık düzeyinin .001’in altında kalmasıyla gruplar arasında tam ayrışma gözlemlenmiştir. Etki büyüklükleri yüksek olup iki grup arasında güçlü ve sistematik bir farklılığa işaret etmektedir.

Nitel gözlemler nicel bulguları desteklemiştir. Miras dil anlatılarında çocuklar erişilebilir özneleri sıklıkla yinelemiş, o ve bu gibi zamirleri belirsiz biçimde kullanmış ve zaman zaman hayvanları, nesneleri ya da mekânsal ilişkileri adlandırmada sözcük bulma güçlüğü yaşamıştır. Bu güçlükler bazı durumlarda anlatı akışını kesintiye uğratmış ve gönderimsel sürekliliği zayıflatmıştır. Türkçe baskın anlatılarda ise gönderim takibi genel olarak daha akıcı olmuş, sıfır özneler uygun biçimde kullanılmış ve açık ad öbekleri çoğunlukla yeni bir karakter anlatıya girdiğinde ya da odak değişimi gerektiğinde kullanılmıştır.

Çalışma, Türkçede özne gerçekleştirimi ve referans zinciri tutarlılığının çok dilli dil maruziyeti örüntülerine duyarlı olduğunu göstermektedir. Bulgular, sözdizim–söylem arayüzü yapılarının Hollandacanın baskın olduğu bir çevrede yaşayan Türkçe miras dil konuşuru çocuklarda, Türkiye’de yaşayan Türkçe baskın çocuklara kıyasla daha kırılgan olduğunu ortaya koyarak Arayüz Varsayımı’na ampirik destek sunmaktadır. Sonuçlar, miras dil konuşuru çocukların Türkçede özne gerçekleştirimine ilişkin gerekli dilbilgisel kaynaklara sahip olabileceklerini, ancak gerçek zamanlı anlatı üretiminde bu kaynakları söylem düzeyindeki gerekliliklerle eşgüdümlemekte güçlük yaşayabileceklerini düşündürmektedir. Hollandacanın baskınlığı, sınırlı resmî Türkçe girdisi ve okul temelli ek İngilizce maruziyeti, Türkçe söylem normlarının pekişme biçimini etkiliyor görünmektedir. Çalışma, miras dil olarak Türkçe, çok dilli anlatı gelişimi ve arayüz kırılganlığı üzerine yapılan araştırmalara katkı sunmakta; ayrıca miras dil bağlamlarında söylem-edimbilimsel yeterliğin gelişimi için sürekli ve çeşitli Türkçe maruziyetinin önemini vurgulamaktadır.

الملخص المنظَّم:

أظهرت البحوث المتعلقة بالتعدد اللغوي وتطوّر لغة التراث أن البنى النحوية التي تتطلب تنسيقًا بين التركيب النحوي والخطاب قد تكون أكثر عرضة للتأثر لدى المتحدثين ثنائيّي اللغة ومتعدّدي اللغات. وتُعدّ التركية من اللغات التي تجيز إسقاط الضمير الفاعل، إذ يمكن الحفاظ على الإحالة إلى الفاعل دون التصريح به في صورة معجمية متى ظلّ مرجعه متاحًا في الخطاب. ولدى المتحدثين الذين تُعدّ التركية لغتهم المهيمنة، لا يخضع التناوب بين الفاعل الصفري والمركّبات الاسمية الظاهرة والضمائر للقواعد النحوية فحسب، بل تحكمه أيضًا استمرارية الخطاب، وإمكانية الوصول إلى المرجع، والحفاظ على الموضوع، والملاءمة التداولية. غير أنّ انخفاض مستوى التعرّض للتركية، وهيمنة لغة المجتمع، والاحتكاك بلغات إضافية تُدرَّس في المدرسة، قد تؤثر، في سياقات لغة التراث، في كيفية إدارة الأطفال للإحالة في السرد الشفهي. وتتناول هذه الدراسة تحقّق الفاعل في التركية وتماسك سلاسل الإحالة في سرديات الأطفال الناطقين بالتركية بوصفها لغة تراث والمقيمين في هولندا، والأطفال الذين تُعدّ التركية لغتهم المهيمنة والمقيمين في تركيا [Office1].

تهدف الدراسة إلى المقارنة بين أنماط تحقّق الفاعل وتماسك سلاسل الإحالة في السرديات الشفهية باللغة التركية التي تنتجها مجموعتان من الأطفال. تتكوّن المجموعة الأولى من أطفال ناطقين بالتركية بوصفها لغة تراث ويقيمون في هولندا، ويكتسبون التركية أساسًا في المنزل، ويستخدمون الهولندية بوصفها اللغة المهيمنة في المدرسة والحياة الاجتماعية، ويتعرّضون للإنجليزية من خلال تعليم اللغات الأجنبية في المدرسة. أمّا المجموعة الثانية فتتكوّن من أطفال يقيمون في تركيا وتُعدّ التركية لغتهم المهيمنة، إذ تمثّل لغة التواصل الرئيسة في المنزل والمدرسة والمحيط الاجتماعي الأوسع، ولا يتعرّضون للإنجليزية إلا من خلال المنهج الدراسي الوطني. واستنادًا إلى فرضية الواجهة التي طرحتها سوراتشي، تتوقّع الدراسة أن تكون البنى التي تتطلب تنسيقًا بين التركيب النحوي والخطاب أكثر هشاشة لدى مجموعة لغة التراث مقارنةً بمجموعة الأطفال ذوي الهيمنة اللغوية التركية.

اعتمدت الدراسة تصميمًا لسانيًا مقارنًا شمل مجموعتين من المشاركين. ضمّت مجموعة لغة التراث تسعة أطفال من أصول تركية يقيمون في هولندا، وتتراوح أعمارهم بين 10 و15 عامًا. وكان هؤلاء الأطفال يستخدمون التركية أساسًا في البيئة المنزلية، ولا يتلقّون تعليمًا رسميًا باللغة التركية في المدرسة، ويستخدمون الهولندية بوصفها اللغة المهيمنة في السياقات التعليمية والاجتماعية. كما كانوا يتلقّون تعليمًا في اللغة الإنجليزية في المدرسة لمدة تتراوح بين ساعتين وأربع ساعات أسبوعيًا تقريبًا. وضمّت مجموعة الهيمنة اللغوية التركية تسعة أطفال يقيمون في تركيا، وتتراوح أعمارهم كذلك بين 10 و15 عامًا، ويلتحقون بمدارس حكومية، ويستخدمون التركية بوصفها اللغة المهيمنة في المنزل والمدرسة والبيئة الاجتماعية. وكانوا يتلقّون تعليمًا في اللغة الإنجليزية لمدة ساعتين أو أربع ساعات أسبوعيًا ضمن المنهج الدراسي [Office2].

جُمعت البيانات باستخدام الكتاب المصوَّر الخالي من الكلمات «أيها الضفدع، أين أنت؟» (Frog, Where Are You?) لميرسر ماير (1969) [Office3]. وطُلب من كل مشارك تصفّح الكتاب المصوَّر وإنتاج سرد شفهي باللغة التركية. وسُجّلت السرديات صوتيًا، ثم فُرّغت نصيًا ورُمّزت وحُلّلت. وركّز الترميز على بُعدين رئيسين. تمثّل البُعد الأول في تحقّق الفاعل، وشمل الفاعل الصفري، والمركّبات الاسمية الظاهرة، والضمائر الظاهرة، وحالات الإظهار الزائد للفاعل. وعُرّفت حالات الإظهار الزائد للفاعل بأنها الحالات التي يُستخدم فيها فاعل ظاهر على الرغم من أنّ مرجعه متاح بالفعل في الخطاب، وأنّ استخدام الفاعل الصفري يكون أكثر ملاءمة وفقًا للأعراف الخطابية في التركية. أمّا البُعد الثاني فتمثّل في تماسك سلاسل الإحالة، حيث جرى تقييم مدى اتّساق تتبّع الشخصيات الرئيسة على امتداد السرد. وعُدّت انقطاعات سلاسل الإحالة، والاستخدام الملتبس للضمائر، والتحوّلات الموضوعية روابطَ إشكالية. وأُجريت المقارنات الكمية بين المجموعتين باستخدام اختبار مان–ويتني U، نظرًا إلى صغر حجم العيّنة وعدم اعتدالية توزيع البيانات.

دعمت النتائج كلتا الفرضيتين. فقد سجّلت مجموعة لغة التراث معدّلات أعلى بدرجة ملحوظة من الإظهار الزائد للفاعل مقارنةً بمجموعة الهيمنة اللغوية التركية. وبلغ متوسط معدّل الإظهار الزائد للفاعل 28.7% لدى مجموعة لغة التراث، مقابل 8.7% لدى مجموعة الهيمنة اللغوية التركية. وكان هذا الفرق دالًّا إحصائيًا. وتشير هذه النتيجة إلى أنّ أطفال لغة التراث مالوا إلى تكرار المركّبات الاسمية أو الضمائر التي تشغل موقع الفاعل بصورة صريحة في سياقات ترجّح فيها الأعراف الخطابية التركية عادةً استخدام الفاعل الصفري. ويوحي هذا النمط بأسلوب يتّسم بالإفراط في التصريح عند إدارة الإحالة، وقد يعكس تأثير الهولندية والإنجليزية، اللتين تفرضان إظهار الفاعل بصورة أكثر انتظامًا من التركية.

تعلّقت المجموعة الثانية من النتائج بتماسك سلاسل الإحالة. فقد بلغ متوسط معدّل التماسك لدى مجموعة لغة التراث 70.2%، في حين بلغ لدى مجموعة الهيمنة اللغوية التركية 90.8%. وكان هذا الفرق أيضًا دالًّا إحصائيًا. وأظهرت مجموعة لغة التراث تواترًا أعلى لانقطاعات سلاسل الإحالة، والاستخدام الملتبس للضمائر، والتحوّلات الموضوعية. وفي المقابل، حافظ الأطفال ذوو الهيمنة اللغوية التركية على الإحالة إلى الشخصيات بدرجة أكبر من الاتّساق، واستخدموا الفاعل الصفري بفاعلية أكبر للحفاظ على الاستمرارية السردية. ولوحظ انفصال تام بين المجموعتين في كلا المتغيّرين الرئيسين، إذ بلغت قيم U مقدار 0.00، وكانت مستويات الدلالة أقل من 0.001. كما كانت أحجام الأثر كبيرة، مما يشير إلى وجود فرق قوي ومنتظم بين المجموعتين.

دعمت الملاحظات النوعية النتائج الكمية. ففي سرديات مجموعة لغة التراث، كرّر الأطفال بكثرة الفواعل ذات المراجع المتاحة في الخطاب، واستخدموا صيغًا ضميرية ملتبسة مثل o وbu [Office4]، وأظهروا أحيانًا صعوبات في الاسترجاع المعجمي عند تسمية الحيوانات أو الأشياء أو التعبير عن العلاقات المكانية. وقد أدّت هذه الصعوبات أحيانًا إلى تعطيل انسياب السرد وإضعاف الاستمرارية الإحالية. أمّا في سرديات مجموعة الهيمنة اللغوية التركية، فكان تتبّع الإحالة أكثر سلاسة عمومًا، واستُخدم الفاعل الصفري على نحو ملائم، وأُدخلت المركّبات الاسمية الظاهرة أساسًا عند ظهور شخصية جديدة في القصة أو عند الحاجة إلى تغيير بؤرة التركيز.

تُبيّن الدراسة أنّ تحقّق الفاعل في التركية وتماسك سلاسل الإحالة يتأثران بأنماط التعرّض اللغوي في السياقات المتعدّدة اللغات. وتقدّم النتائج دعمًا تجريبيًا لفرضية الواجهة، إذ تُظهر أنّ البنى الواقعة عند واجهة التركيب النحوي والخطاب أكثر عرضة للتأثر لدى الأطفال الناطقين بالتركية بوصفها لغة تراث والمقيمين في بيئة تهيمن فيها الهولندية، مقارنةً بالأطفال ذوي الهيمنة اللغوية التركية المقيمين في تركيا. وتشير النتائج إلى أنّ أطفال لغة التراث قد يمتلكون الموارد النحوية اللازمة لتحقّق الفاعل في التركية، لكنهم يواجهون صعوبة في تنسيق هذه الموارد مع متطلبات المستوى الخطابي أثناء الإنتاج السردي الآني. ويبدو أنّ هيمنة الهولندية، ومحدودية المدخلات التركية ضمن التعليم الرسمي، والتعرّض الإضافي للإنجليزية في المدرسة، تسهم في تشكيل كيفية ترسّخ الأعراف الخطابية التركية. وتُسهم الدراسة في البحوث المتعلقة بالتركية بوصفها لغة تراث، وتطوّر السرد في سياقات التعدد اللغوي، وهشاشة الواجهة. كما تؤكد أهمية التعرّض المستمر والمتنوّع للتركية في تنمية الكفاية الخطابية والتداولية في سياقات لغة التراث.

Résumé structuré :

Les recherches sur le multilinguisme et le développement des langues d’héritage ont montré que les structures grammaticales nécessitant une coordination entre la syntaxe et le discours peuvent être particulièrement vulnérables chez les locuteurs bilingues et multilingues. Le turc est une langue à sujet nul dans laquelle la référence au sujet peut être maintenue sans sujet lexical explicite lorsque le référent demeure accessible dans le discours. Chez les locuteurs à dominance linguistique turque, l’alternance entre sujets nuls, syntagmes nominaux explicites et pronoms est régie non seulement par la grammaire, mais également par la continuité discursive, l’accessibilité référentielle, le maintien du topique et l’adéquation pragmatique. Dans les contextes de langue d’héritage, toutefois, une exposition réduite au turc, la dominance de la langue sociétale et le contact avec d’autres langues enseignées à l’école peuvent influer sur la manière dont les enfants gèrent la référence dans leurs récits oraux. Cette étude examine la réalisation du sujet en turc et la cohérence des chaînes référentielles dans les récits d’enfants locuteurs du turc comme langue d’héritage résidant aux Pays-Bas et d’enfants à dominance linguistique turque résidant en Turquie [Office1].

L’étude vise à comparer les modes de réalisation du sujet et la cohérence des chaînes référentielles dans les récits oraux en turc produits par deux groupes d’enfants. Le premier groupe comprend des enfants locuteurs du turc comme langue d’héritage résidant aux Pays-Bas, qui acquièrent le turc principalement au sein du foyer, utilisent le néerlandais comme langue dominante à l’école et dans la vie sociale, et sont exposés à l’anglais dans le cadre de l’enseignement scolaire des langues étrangères. Le second groupe comprend des enfants à dominance linguistique turque résidant en Turquie, pour lesquels le turc constitue la principale langue de communication au sein du foyer, à l’école et dans l’environnement social élargi, et qui ne sont exposés à l’anglais que dans le cadre du programme scolaire national. S’appuyant sur l’hypothèse de l’interface proposée par Sorace, l’étude prédit que les structures nécessitant une coordination entre la syntaxe et le discours seront plus fragiles dans le groupe de locuteurs d’héritage que dans le groupe à dominance linguistique turque.

L’étude a adopté un protocole de recherche linguistique comparative comprenant deux groupes de participants. Le groupe de locuteurs d’héritage comptait neuf enfants d’origine turque résidant aux Pays-Bas, âgés de 10 à 15 ans. Ces enfants utilisaient le turc principalement dans l’environnement familial, ne recevaient aucun enseignement formel en turc à l’école et utilisaient le néerlandais comme langue dominante dans les contextes éducatifs et sociaux. Ils suivaient également des cours d’anglais à l’école à raison d’environ deux à quatre heures par semaine. Le groupe à dominance linguistique turque comprenait neuf enfants résidant en Turquie, également âgés de 10 à 15 ans, scolarisés dans des établissements publics et utilisant le turc comme langue dominante dans les environnements familial, scolaire et social. Ils bénéficiaient de deux ou quatre heures hebdomadaires d’enseignement de l’anglais dans le cadre du programme scolaire [Office2].

Les données ont été recueillies au moyen de l’album sans texte de Mercer Mayer (1969), Frog, Where Are You? [Office3]. Chaque participant a été invité à examiner l’album et à produire un récit oral en turc. Les récits ont été enregistrés, transcrits, codés et analysés. Le codage portait sur deux dimensions principales. La première concernait la réalisation du sujet et distinguait les sujets nuls, les syntagmes nominaux explicites, les pronoms explicites et les sujets explicites redondants. Les sujets explicites redondants ont été définis comme les cas dans lesquels un sujet explicite était employé alors que son référent était déjà accessible dans le discours et qu’un sujet nul aurait été plus approprié au regard des normes discursives du turc. La seconde dimension concernait la cohérence des chaînes référentielles et évaluait si les personnages principaux faisaient l’objet d’un suivi référentiel constant tout au long du récit. Les ruptures de chaînes référentielles, les emplois pronominaux ambigus et les changements de topique ont été considérés comme des maillons problématiques. Les comparaisons quantitatives entre les groupes ont été réalisées à l’aide du test U de Mann–Whitney, compte tenu de la petite taille de l’échantillon et de la distribution non normale des données.

Les résultats ont corroboré les deux hypothèses. Le groupe de locuteurs d’héritage présentait des taux d’emploi de sujets explicites redondants nettement supérieurs à ceux du groupe à dominance linguistique turque. Le taux moyen d’emploi de sujets explicites redondants atteignait 28,7 % dans le groupe de locuteurs d’héritage, contre 8,7 % dans le groupe à dominance linguistique turque. Cette différence était statistiquement significative. Ce résultat indique que les enfants locuteurs d’héritage avaient tendance à répéter explicitement les syntagmes nominaux ou les pronoms sujets dans des contextes où les normes discursives du turc privilégieraient normalement un sujet nul. Cette tendance suggère un mode de gestion de la référence caractérisé par une explicitation excessive, susceptible de refléter l’influence du néerlandais et de l’anglais, deux langues qui imposent plus systématiquement que le turc la présence de sujets explicites.

Le second ensemble de résultats concernait la cohérence des chaînes référentielles. Le groupe de locuteurs d’héritage obtenait un taux moyen de cohérence de 70,2 %, tandis que le groupe à dominance linguistique turque atteignait 90,8 %. Cette différence était également statistiquement significative. Le groupe de locuteurs d’héritage présentait davantage de ruptures de chaînes référentielles, d’emplois pronominaux ambigus et de changements de topique. À l’inverse, les enfants à dominance linguistique turque maintenaient la référence aux personnages de manière plus constante et utilisaient plus efficacement les sujets nuls pour assurer la continuité narrative. Pour les deux variables principales, une séparation complète entre les groupes a été observée, avec des valeurs de U égales à 0,00 et des valeurs de p inférieures à 0,001. Les tailles d’effet étaient importantes, indiquant une différence forte et systématique entre les deux groupes.

Les observations qualitatives ont corroboré les résultats quantitatifs. Dans les récits des locuteurs d’héritage, les enfants répétaient fréquemment des sujets dont les référents étaient accessibles, employaient de manière ambiguë des pronoms tels que o et bu [Office4] et manifestaient parfois des difficultés d’accès lexical pour nommer des animaux, des objets ou des relations spatiales. Ces difficultés perturbaient parfois la fluidité du récit et affaiblissaient la continuité référentielle. Dans les récits des enfants à dominance linguistique turque, le suivi référentiel était généralement plus fluide, les sujets nuls étaient employés de manière appropriée et les syntagmes nominaux explicites étaient introduits principalement lorsqu’un nouveau personnage apparaissait dans l’histoire ou qu’un déplacement du centre d’attention était nécessaire.

L’étude montre que la réalisation du sujet en turc et la cohérence des chaînes référentielles sont sensibles aux modalités d’exposition linguistique en contexte multilingue. Les résultats apportent un soutien empirique à l’hypothèse de l’interface en montrant que les structures relevant de l’interface syntaxe–discours sont plus vulnérables chez les enfants locuteurs du turc comme langue d’héritage vivant dans un environnement à dominance néerlandaise que chez les enfants à dominance linguistique turque résidant en Turquie. Ils suggèrent que les enfants locuteurs d’héritage peuvent disposer des ressources grammaticales nécessaires à la réalisation du sujet en turc, tout en éprouvant des difficultés à coordonner ces ressources avec les exigences discursives lors de la production narrative en temps réel. La dominance du néerlandais, la quantité limitée d’input en turc dans un cadre formel et l’exposition supplémentaire à l’anglais en milieu scolaire semblent façonner la manière dont les normes discursives du turc se consolident. L’étude contribue aux recherches sur le turc comme langue d’héritage, le développement narratif multilingue et la vulnérabilité à l’interface. Elle souligne également l’importance d’une exposition soutenue et diversifiée au turc pour le développement de la compétence discursive et pragmatique dans les contextes de langue d’héritage.

Resumen estructurado:

Las investigaciones sobre el multilingüismo y el desarrollo de las lenguas de herencia han demostrado que las estructuras gramaticales que requieren coordinación entre la sintaxis y el discurso pueden ser especialmente vulnerables en los hablantes bilingües y multilingües. El turco es una lengua de sujeto nulo en la que puede mantenerse la referencia al sujeto sin recurrir a sujetos léxicos explícitos cuando el referente sigue siendo accesible en el discurso. En los hablantes con predominio del turco, la alternancia entre sujetos nulos, sintagmas nominales explícitos y pronombres está regida no solo por la gramática, sino también por la continuidad discursiva, la accesibilidad referencial, el mantenimiento del tópico y la adecuación pragmática. Sin embargo, en los contextos de lengua de herencia, una menor exposición al turco, el predominio de la lengua de la sociedad y el contacto con otras lenguas escolares pueden influir en la manera en que los niños gestionan la referencia en sus narraciones orales. Este estudio examina la realización del sujeto en turco y la coherencia de las cadenas referenciales en las narraciones de niños hablantes de turco como lengua de herencia residentes en los Países Bajos y de niños con predominio del turco residentes en Turquía [Office1].

El estudio tiene como objetivo comparar los patrones de realización del sujeto y la coherencia de las cadenas referenciales en las narraciones orales en turco producidas por dos grupos de niños. El primer grupo está compuesto por niños hablantes de turco como lengua de herencia residentes en los Países Bajos, que adquieren el turco principalmente en el hogar, utilizan el neerlandés como lengua dominante en la escuela y en la vida social, y están expuestos al inglés mediante la enseñanza escolar de lenguas extranjeras. El segundo grupo está integrado por niños con predominio del turco residentes en Turquía, para quienes el turco constituye la principal lengua de comunicación en el hogar, en la escuela y en el entorno social más amplio, y cuya exposición al inglés se limita al currículo escolar nacional. A partir de la hipótesis de la interfaz propuesta por Sorace, el estudio predice que las estructuras que requieren coordinación entre la sintaxis y el discurso serán más frágiles en el grupo de hablantes de herencia que en el grupo con predominio del turco.

El estudio adoptó un diseño de investigación lingüística comparativa con dos grupos de participantes. El grupo de hablantes de herencia incluyó a nueve niños de origen turco residentes en los Países Bajos, de entre 10 y 15 años. Estos niños utilizaban el turco principalmente en el entorno familiar, no recibían educación formal en turco en la escuela y empleaban el neerlandés como lengua dominante en los ámbitos educativo y social. Asimismo, recibían clases de inglés en la escuela durante aproximadamente entre dos y cuatro horas semanales. El grupo con predominio del turco estuvo compuesto por nueve niños residentes en Turquía, también de entre 10 y 15 años, que asistían a escuelas públicas y utilizaban el turco como lengua dominante en el hogar, en la escuela y en el entorno social. Recibían clases de inglés durante dos o cuatro horas semanales como parte del currículo escolar [Office2].

Los datos se recopilaron mediante el libro ilustrado sin palabras Frog, Where Are You?, de Mercer Mayer (1969) [Office3]. Se pidió a cada participante que examinara el libro y produjera una narración oral en turco. Las narraciones se grabaron en audio, se transcribieron, se codificaron y se analizaron. La codificación se centró en dos dimensiones principales. La primera fue la realización del sujeto e incluyó sujetos nulos, sintagmas nominales explícitos, pronombres explícitos y sujetos explícitos redundantes. Los sujetos explícitos redundantes se definieron como aquellos casos en los que se empleaba un sujeto explícito pese a que su referente ya era accesible en el discurso y un sujeto nulo habría resultado más adecuado según las normas discursivas del turco. La segunda dimensión fue la coherencia de las cadenas referenciales, mediante la cual se evaluó si se mantenía un seguimiento referencial consistente de los personajes principales a lo largo de la narración. Las rupturas de las cadenas referenciales, el uso ambiguo de pronombres y los cambios de tópico se identificaron como eslabones problemáticos. Las comparaciones cuantitativas entre los grupos se realizaron mediante la prueba U de Mann–Whitney, debido al reducido tamaño de la muestra y a la distribución no normal de los datos.

Los resultados respaldaron ambas hipótesis. El grupo de hablantes de herencia presentó tasas considerablemente más elevadas de uso de sujetos explícitos redundantes que el grupo con predominio del turco. La tasa media de uso de sujetos explícitos redundantes fue del 28,7 % en el grupo de hablantes de herencia y del 8,7 % en el grupo con predominio del turco. Esta diferencia fue estadísticamente significativa. El resultado indica que los niños hablantes de herencia tendían a repetir explícitamente sintagmas nominales o pronombres en función de sujeto en contextos en los que las normas discursivas del turco normalmente favorecerían un sujeto nulo. Este patrón sugiere un estilo de gestión de la referencia caracterizado por una explicitud excesiva, que podría reflejar la influencia del neerlandés y del inglés, lenguas que exigen sujetos explícitos de manera más sistemática que el turco.

El segundo conjunto de resultados se relacionó con la coherencia de las cadenas referenciales. El grupo de hablantes de herencia obtuvo una tasa media de coherencia del 70,2 %, mientras que el grupo con predominio del turco alcanzó una tasa media del 90,8 %. Esta diferencia también fue estadísticamente significativa. El grupo de hablantes de herencia mostró una mayor frecuencia de rupturas de las cadenas referenciales, usos ambiguos de pronombres y cambios de tópico. En cambio, los niños con predominio del turco mantuvieron la referencia a los personajes de manera más consistente y utilizaron los sujetos nulos con mayor eficacia para sostener la continuidad narrativa. En ambas variables principales se observó una separación completa entre los grupos, con valores de U de 0,00 y valores de p inferiores a 0,001. Los tamaños del efecto fueron grandes, lo que indica una diferencia marcada y sistemática entre los dos grupos.

Las observaciones cualitativas respaldaron los resultados cuantitativos. En las narraciones de los hablantes de herencia, los niños repetían con frecuencia sujetos cuyos referentes ya eran accesibles, utilizaban de manera ambigua pronombres como o y bu [Office4] y, en ocasiones, mostraban dificultades de recuperación léxica al nombrar animales, objetos o relaciones espaciales. Estas dificultades interrumpían a veces la fluidez narrativa y debilitaban la continuidad referencial. En las narraciones de los niños con predominio del turco, el seguimiento referencial era, en general, más fluido, los sujetos nulos se empleaban adecuadamente y los sintagmas nominales explícitos se introducían principalmente cuando aparecía un nuevo personaje en la historia o cuando era necesario desplazar el foco de atención.

El estudio demuestra que la realización del sujeto en turco y la coherencia de las cadenas referenciales son sensibles a los patrones de exposición lingüística en contextos multilingües. Los resultados aportan respaldo empírico a la hipótesis de la interfaz al mostrar que las estructuras de la interfaz sintaxis–discurso son más vulnerables en los niños hablantes de turco como lengua de herencia que viven en un entorno de predominio del neerlandés que en los niños con predominio del turco residentes en Turquía. Los resultados sugieren que los niños hablantes de herencia pueden disponer de los recursos gramaticales necesarios para la realización del sujeto en turco y, aun así, experimentar dificultades para coordinarlos con los requisitos discursivos durante la producción narrativa en tiempo real. El predominio del neerlandés, la limitada exposición formal al turco y la exposición adicional al inglés en el ámbito escolar parecen configurar la manera en que se consolidan las normas discursivas del turco. El estudio contribuye a la investigación sobre el turco como lengua de herencia, el desarrollo narrativo multilingüe y la vulnerabilidad de la interfaz. Asimismo, destaca la importancia de una exposición sostenida y variada al turco para el desarrollo de la competencia discursivo-pragmática en los contextos de lengua de herencia.

结构化摘要：

多语现象与传承语发展的相关研究表明，需要句法与语篇协调配合的语法结构，在双语和多语使用者中可能尤为脆弱。土耳其语属于代词脱落语言；当指称对象在语篇中保持可及状态时，即使不使用显性的词汇性主语，也能够维持主语指称。对于以土耳其语为优势语言的使用者而言，零主语、显性名词短语与代词之间的交替不仅受语法规则制约，还受到语篇连续性、指称可及性、话题维持及语用适切性的共同影响。然而，在传承语情境下，土耳其语接触量的减少、社会通用语言的优势地位，以及对其他学校教学语言的接触，均可能影响儿童在口头叙事中管理指称的方式。本研究考察居住在荷兰的土耳其语传承语儿童与居住在土耳其、以土耳其语为优势语言的儿童在叙事中的土耳其语主语实现及指称链连贯性 [Office1]。

本研究旨在比较两组儿童所生成的土耳其语口头叙事中的主语实现模式与指称链连贯性。第一组为居住在荷兰的土耳其语传承语儿童。他们主要在家庭环境中习得土耳其语，在学校及社会生活中以荷兰语为优势语言，并通过学校外语教学接触英语。第二组为居住在土耳其、以土耳其语为优势语言的儿童。土耳其语是他们在家庭、学校及更广泛社会环境中的主要交际语言，而其英语接触仅限于国家学校课程。基于Sorace提出的界面假说，本研究预测，与土耳其语优势组相比，传承语组中需要句法与语篇协调的结构将表现出更高的脆弱性。

本研究采用比较语言学研究设计，设置两组参与者。传承语组包括九名居住在荷兰的土耳其裔儿童，年龄介于10至15岁。这些儿童主要在家庭环境中使用土耳其语，在学校未接受以土耳其语开展的正规教育，并在教育与社会交往情境中以荷兰语为优势语言。此外，他们每周在学校接受约两至四小时的英语教学。土耳其语优势组包括九名居住在土耳其的儿童，年龄同样介于10至15岁，均就读于公立学校，并在家庭、学校及社会环境中以土耳其语为优势语言。他们依照学校课程安排，每周接受两小时或四小时的英语教学 [Office2]。

研究采用Mercer Mayer于1969年出版的无字图画书《青蛙，你在哪里？》（Frog, Where Are You?）收集数据 [Office3]。每位参与者均被要求观察该图画书，并用土耳其语进行口头叙事。研究对叙事进行录音、转写、编码与分析。编码主要围绕两个维度展开。第一维度为主语实现，包括零主语、显性名词短语、显性代词及冗余显性主语。冗余显性主语被界定为：指称对象在语篇中已处于可及状态，且依据土耳其语语篇规范使用零主语更为适切，却仍使用显性主语的情况。第二维度为指称链连贯性，用于评估叙事过程中是否始终一致地追踪主要人物的指称。指称链断裂、代词使用歧义及话题转换被识别为存在问题的衔接环节。鉴于样本量较小且数据不服从正态分布，研究采用Mann–Whitney U检验进行组间定量比较。

研究结果支持两项假设。传承语组的冗余显性主语使用率明显高于土耳其语优势组。传承语组的冗余显性主语平均使用率为28.7%，而土耳其语优势组为8.7%，组间差异具有统计学显著性。该结果表明，在土耳其语语篇规范通常倾向于使用零主语的情境中，传承语儿童更倾向于显性重复充当主语的名词短语或代词。这一模式显示出一种过度显化的指称管理方式，可能反映了荷兰语和英语的影响；与土耳其语相比，这两种语言对显性主语的要求更为系统。

第二组研究结果涉及指称链连贯性。传承语组的平均连贯率为70.2%，而土耳其语优势组为90.8%，该差异同样具有统计学显著性。传承语组更频繁地出现指称链断裂、代词使用歧义及话题转换。相比之下，土耳其语优势组儿童能够更一致地维持人物指称，并更有效地使用零主语维持叙事连续性。在两个主要变量上，均观察到两组数据完全分离，U值均为0.00，显著性水平低于0.001。效应量均较大，表明两组之间存在明显且系统性的差异。

定性观察支持了定量研究结果。在传承语组的叙事中，儿童经常重复指称对象已处于可及状态的主语，对o和bu等代词的使用存在歧义 [Office4]，并且在命名动物、物体或表达空间关系时偶尔表现出词汇提取困难。这些困难有时会打断叙事的流畅性，并削弱指称连续性。在土耳其语优势组的叙事中，指称追踪总体上更为流畅，零主语的使用较为适切，而显性名词短语主要在新人物进入故事或需要转移注意焦点时使用。

本研究表明，土耳其语主语实现与指称链连贯性对多语接触模式具有敏感性。研究发现，与居住在土耳其、以土耳其语为优势语言的儿童相比，生活在荷兰语占优势环境中的土耳其语传承语儿童，其句法—语篇界面结构更为脆弱，从而为界面假说提供了实证支持。研究结果表明，传承语儿童可能具备实现土耳其语主语所需的语法资源，但在实时叙事生成过程中，仍难以将这些资源与语篇层面的要求协调起来。荷兰语的优势地位、有限的正规土耳其语输入，以及学校教育中额外的英语接触，似乎共同影响着土耳其语语篇规范的巩固方式。本研究为土耳其语传承语研究、多语叙事发展研究及界面脆弱性研究作出了贡献，同时强调，在传承语情境下，持续且多样化的土耳其语接触对于发展语篇—语用能力具有重要意义。

Структурированная аннотация:

Исследования многоязычия и развития наследуемого языка показали, что грамматические структуры, требующие координации синтаксиса и дискурса, могут быть особенно уязвимыми у билингвальных и мультилингвальных носителей. Турецкий относится к языкам с нулевым подлежащим, в которых референция к субъекту может поддерживаться без эксплицитно выраженного лексического подлежащего, если референт остаётся доступным в дискурсе. У носителей с доминирующим турецким языком чередование нулевых подлежащих, эксплицитных именных групп и местоимений определяется не только грамматикой, но и дискурсивной непрерывностью, референциальной доступностью, сохранением топика и прагматической уместностью. Однако в условиях наследуемого языка сокращение контакта с турецким, доминирование языка окружающего общества и освоение дополнительных языков в школе могут влиять на способы управления референцией в устных нарративах детей. В настоящем исследовании рассматриваются реализация подлежащего в турецком языке и связность референциальных цепочек в нарративах детей — носителей турецкого как наследуемого языка, проживающих в Нидерландах, и детей с доминирующим турецким языком, проживающих в Турции [Office1].

Цель исследования — сопоставить модели реализации подлежащего и связность референциальных цепочек в устных нарративах на турецком языке, созданных двумя группами детей. Первую группу составляют дети — носители турецкого как наследуемого языка, проживающие в Нидерландах, которые усваивают турецкий преимущественно в семье, используют нидерландский в качестве доминирующего языка в школе и социальной жизни и изучают английский в рамках школьного обучения иностранным языкам. Во вторую группу входят дети с доминирующим турецким языком, проживающие в Турции, для которых турецкий является основным языком общения дома, в школе и в более широком социальном окружении, а контакт с английским ограничивается национальной школьной программой. Опираясь на гипотезу интерфейса, предложенную Сораче, исследование предполагает, что структуры, требующие координации синтаксиса и дискурса, будут более уязвимыми в группе носителей наследуемого языка, чем в группе с доминирующим турецким языком.

В исследовании использован сравнительный лингвистический дизайн с участием двух групп. Группа носителей наследуемого языка включала девять детей турецкого происхождения в возрасте от 10 до 15 лет, проживающих в Нидерландах. Эти дети использовали турецкий преимущественно в домашней среде, не получали формального образования на турецком языке в школе и использовали нидерландский как доминирующий язык в образовательной и социальной среде. Кроме того, они изучали английский в школе приблизительно от двух до четырёх часов в неделю. Группа с доминирующим турецким языком включала девять детей, проживающих в Турции, также в возрасте от 10 до 15 лет, которые посещали государственные школы и использовали турецкий как доминирующий язык дома, в школе и в социальном окружении. В рамках школьной программы они изучали английский два или четыре часа в неделю [Office2].

Данные были собраны с использованием иллюстрированной книги без текста Мерсера Майера (1969) «Лягушка, где ты?» (Frog, Where Are You?) [Office3]. Каждому участнику предлагалось рассмотреть книгу и составить устный рассказ на турецком языке. Нарративы были записаны на аудионоситель, транскрибированы, закодированы и проанализированы. Кодирование охватывало два основных измерения. Первое касалось реализации подлежащего и включало нулевые подлежащие, эксплицитные именные группы, эксплицитные местоимения и избыточные эксплицитные подлежащие. Под избыточными эксплицитными подлежащими понимались случаи, когда подлежащее выражалось эксплицитно, несмотря на то что его референт уже был доступен в дискурсе и использование нулевого подлежащего было бы более уместным в соответствии с дискурсивными нормами турецкого языка. Второе измерение касалось связности референциальных цепочек и позволяло оценить последовательность референциального отслеживания главных персонажей на протяжении повествования. Разрывы референциальных цепочек, неоднозначное употребление местоимений и смены топика рассматривались как проблемные звенья. Количественные межгрупповые сравнения проводились с использованием U-критерия Манна — Уитни ввиду малого объёма выборки и отклонения распределения данных от нормального.

Полученные результаты подтвердили обе гипотезы. В группе носителей наследуемого языка частота употребления избыточных эксплицитных подлежащих была существенно выше, чем в группе с доминирующим турецким языком. Средняя доля употреблений избыточных эксплицитных подлежащих составила 28,7 % в группе носителей наследуемого языка и 8,7 % в группе с доминирующим турецким языком. Это различие было статистически значимым. Результат указывает на то, что дети — носители наследуемого языка были склонны эксплицитно повторять именные группы или местоимения в позиции подлежащего в контекстах, в которых дискурсивные нормы турецкого языка обычно предполагают предпочтительное использование нулевого подлежащего. Такая закономерность свидетельствует о чрезмерной эксплицитности управления референцией, которая может отражать влияние нидерландского и английского языков, более последовательно требующих эксплицитного выражения подлежащего, чем турецкий.

Вторая группа результатов касалась связности референциальных цепочек. В группе носителей наследуемого языка средний показатель связности составил 70,2 %, тогда как в группе с доминирующим турецким языком он достиг 90,8 %. Это различие также было статистически значимым. В группе носителей наследуемого языка чаще наблюдались разрывы референциальных цепочек, неоднозначное употребление местоимений и смены топика. Напротив, дети с доминирующим турецким языком более последовательно поддерживали референцию к персонажам и эффективнее использовали нулевые подлежащие для сохранения повествовательной непрерывности. По обеим основным переменным наблюдалось полное разделение групп: значения U составили 0,00, а значения p были ниже 0,001. Величины эффекта были большими, что указывает на выраженное и систематическое различие между двумя группами.

Качественные наблюдения подтвердили количественные результаты. В нарративах носителей наследуемого языка дети часто повторяли подлежащие с уже доступными референтами, неоднозначно употребляли такие местоимения, как o и bu [Office4], а также иногда испытывали трудности лексического поиска при назывании животных, предметов или обозначении пространственных отношений. Эти затруднения в некоторых случаях нарушали плавность повествования и ослабляли референциальную непрерывность. В нарративах детей с доминирующим турецким языком референциальное отслеживание в целом было более плавным, нулевые подлежащие использовались уместно, а эксплицитные именные группы вводились преимущественно при появлении нового персонажа или необходимости сместить фокус внимания.

Исследование показывает, что реализация подлежащего в турецком языке и связность референциальных цепочек чувствительны к характеру языкового воздействия в условиях многоязычия. Полученные результаты обеспечивают эмпирическую поддержку гипотезы интерфейса, демонстрируя, что структуры на стыке синтаксиса и дискурса более уязвимы у детей — носителей турецкого как наследуемого языка, проживающих в среде с доминирующим нидерландским языком, чем у детей с доминирующим турецким языком, проживающих в Турции. Результаты позволяют предположить, что дети — носители наследуемого языка могут обладать грамматическими ресурсами, необходимыми для реализации подлежащего в турецком языке, но при этом испытывать трудности в координации этих ресурсов с требованиями дискурсивного уровня при порождении нарратива в реальном времени. Доминирование нидерландского языка, ограниченный объём турецкого языкового инпута в условиях формального обучения и дополнительный контакт с английским в школе, по-видимому, влияют на то, каким образом закрепляются дискурсивные нормы турецкого языка. Исследование вносит вклад в изучение турецкого как наследуемого языка, развития нарративных навыков в условиях многоязычия и уязвимости интерфейса. Оно также подчёркивает значение постоянного и разнообразного контакта с турецким языком для развития дискурсивно-прагматической компетенции в контекстах наследуемого языка.

संरचित सार:

बहुभाषिकता और विरासत भाषा के विकास संबंधी अनुसंधानों से ज्ञात हुआ है कि वाक्यविन्यास और विमर्श के बीच समन्वय की अपेक्षा करने वाली व्याकरणिक संरचनाएँ द्विभाषी और बहुभाषी वक्ताओं में विशेष रूप से संवेदनशील हो सकती हैं। तुर्की एक सर्वनाम-लोप की अनुमति देने वाली भाषा है, जिसमें विमर्श में संदर्भित इकाई की सुलभता बनी रहने पर प्रत्यक्ष शाब्दिक कर्ता के बिना भी कर्ता-संदर्भ बनाए रखा जा सकता है। तुर्की-प्रधान वक्ताओं में शून्य कर्ताओं, प्रत्यक्ष संज्ञा पदबंधों और सर्वनामों के बीच विकल्प का निर्धारण केवल व्याकरण से नहीं, बल्कि विमर्श की निरंतरता, संदर्भगत सुलभता, विषय की निरंतरता और भाषाप्रयोगगत उपयुक्तता से भी होता है। हालाँकि, विरासत भाषा के संदर्भों में तुर्की से सीमित संपर्क, सामाजिक परिवेश की भाषा का प्रभुत्व और विद्यालय में पढ़ाई जाने वाली अतिरिक्त भाषाओं से संपर्क, मौखिक आख्यानों में बच्चों के संदर्भ-प्रबंधन को प्रभावित कर सकते हैं। यह अध्ययन नीदरलैंड में रहने वाले तुर्की विरासत-भाषी बच्चों और तुर्किये में रहने वाले तुर्की-प्रधान बच्चों के आख्यानों में तुर्की कर्ता की अभिव्यक्ति तथा संदर्भ-शृंखला की सुसंगति का परीक्षण करता है [Office1]।

इस अध्ययन का उद्देश्य बच्चों के दो समूहों द्वारा प्रस्तुत तुर्की मौखिक आख्यानों में कर्ता-अभिव्यक्ति के प्रतिरूपों और संदर्भ-शृंखला की सुसंगति की तुलना करना है। पहले समूह में नीदरलैंड में रहने वाले तुर्की विरासत-भाषी बच्चे शामिल हैं, जो मुख्यतः घर पर तुर्की अर्जित करते हैं, विद्यालय और सामाजिक जीवन में डच का प्रमुख भाषा के रूप में उपयोग करते हैं तथा विद्यालय-आधारित विदेशी भाषा शिक्षण के माध्यम से अंग्रेज़ी के संपर्क में आते हैं। दूसरे समूह में तुर्किये में रहने वाले तुर्की-प्रधान बच्चे शामिल हैं, जिनके लिए घर, विद्यालय और व्यापक सामाजिक परिवेश में तुर्की संचार की मुख्य भाषा है तथा जिनका अंग्रेज़ी से संपर्क केवल राष्ट्रीय विद्यालयी पाठ्यक्रम के माध्यम से होता है। सोराचे द्वारा प्रतिपादित अंतरापृष्ठ परिकल्पना के आधार पर अध्ययन यह पूर्वानुमान करता है कि वाक्यविन्यास और विमर्श के बीच समन्वय की अपेक्षा करने वाली संरचनाएँ तुर्की-प्रधान समूह की तुलना में विरासत-भाषी समूह में अधिक संवेदनशील होंगी।

अध्ययन में प्रतिभागियों के दो समूहों के साथ तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक अनुसंधान अभिकल्प अपनाया गया। विरासत-भाषी समूह में नीदरलैंड में रहने वाले तुर्की मूल के नौ बच्चे शामिल थे, जिनकी आयु 10 से 15 वर्ष के बीच थी। ये बच्चे मुख्यतः घरेलू परिवेश में तुर्की का उपयोग करते थे, विद्यालय में तुर्की भाषा में कोई औपचारिक शिक्षा प्राप्त नहीं करते थे और शैक्षिक तथा सामाजिक परिवेशों में डच का प्रमुख भाषा के रूप में उपयोग करते थे। वे विद्यालय में प्रति सप्ताह लगभग दो से चार घंटे अंग्रेज़ी की शिक्षा भी प्राप्त करते थे। तुर्की-प्रधान समूह में तुर्किये में रहने वाले नौ बच्चे शामिल थे, जिनकी आयु भी 10 से 15 वर्ष के बीच थी। वे सरकारी विद्यालयों में पढ़ते थे तथा घर, विद्यालय और सामाजिक परिवेश में तुर्की का प्रमुख भाषा के रूप में उपयोग करते थे। विद्यालयी पाठ्यक्रम के अंतर्गत वे प्रति सप्ताह दो या चार घंटे अंग्रेज़ी की शिक्षा प्राप्त करते थे [Office2]।

मर्सर मेयर (1969) की शब्दरहित चित्र-पुस्तक Frog, Where Are You? का उपयोग करके आँकड़े एकत्र किए गए [Office3]। प्रत्येक प्रतिभागी से चित्र-पुस्तक का अवलोकन करने और तुर्की में एक मौखिक आख्यान प्रस्तुत करने को कहा गया। आख्यानों का ध्वनि-अभिलेखन, लिप्यंतरण, कोडन और विश्लेषण किया गया। कोडन दो मुख्य आयामों पर केंद्रित था। पहला आयाम कर्ता की अभिव्यक्ति था, जिसमें शून्य कर्ता, प्रत्यक्ष संज्ञा पदबंध, प्रत्यक्ष सर्वनाम और अनावश्यक प्रत्यक्ष कर्ता शामिल थे। अनावश्यक प्रत्यक्ष कर्ता उन स्थितियों को माना गया, जिनमें संदर्भित इकाई के विमर्श में पहले से सुलभ होने और तुर्की के विमर्शगत मानदंडों के अनुसार शून्य कर्ता का प्रयोग अधिक उपयुक्त होने के बावजूद प्रत्यक्ष कर्ता का उपयोग किया गया था। दूसरा आयाम संदर्भ-शृंखला की सुसंगति था, जिसके अंतर्गत यह मूल्यांकन किया गया कि पूरे आख्यान में मुख्य पात्रों का संदर्भ-अनुसरण निरंतर और सुसंगत रूप से किया गया या नहीं। संदर्भ-शृंखलाओं में विच्छेद, सर्वनामों के अस्पष्ट प्रयोग और विषय-परिवर्तनों को समस्याग्रस्त कड़ियों के रूप में चिह्नित किया गया। छोटे नमूना आकार और आँकड़ों के गैर-सामान्य वितरण के कारण समूहों के बीच मात्रात्मक तुलनाएँ मैन–व्हिटनी U परीक्षण का उपयोग करके की गईं।

निष्कर्षों ने दोनों परिकल्पनाओं का समर्थन किया। विरासत-भाषी समूह में अनावश्यक प्रत्यक्ष कर्ता के प्रयोग की दर तुर्की-प्रधान समूह की तुलना में पर्याप्त रूप से अधिक थी। अनावश्यक प्रत्यक्ष कर्ता के प्रयोग की औसत दर विरासत-भाषी समूह में 28.7 प्रतिशत और तुर्की-प्रधान समूह में 8.7 प्रतिशत थी। यह अंतर सांख्यिकीय रूप से सार्थक था। यह परिणाम दर्शाता है कि विरासत-भाषी बच्चे उन संदर्भों में कर्ता के रूप में प्रयुक्त संज्ञा पदबंधों या सर्वनामों को प्रत्यक्ष रूप से दोहराने की प्रवृत्ति रखते थे, जिनमें तुर्की के विमर्शगत मानदंड सामान्यतः शून्य कर्ता के प्रयोग को प्राथमिकता देते हैं। यह प्रतिरूप संदर्भ-प्रबंधन की अत्यधिक प्रत्यक्ष अभिव्यक्ति वाली शैली की ओर संकेत करता है, जो डच और अंग्रेज़ी के प्रभाव को प्रतिबिंबित कर सकती है; इन दोनों भाषाओं में तुर्की की तुलना में प्रत्यक्ष कर्ता की अधिक नियमित रूप से अनिवार्यता होती है।

निष्कर्षों का दूसरा समुच्चय संदर्भ-शृंखला की सुसंगति से संबंधित था। विरासत-भाषी समूह में सुसंगति की औसत दर 70.2 प्रतिशत थी, जबकि तुर्की-प्रधान समूह में यह 90.8 प्रतिशत तक पहुँची। यह अंतर भी सांख्यिकीय रूप से सार्थक था। विरासत-भाषी समूह में संदर्भ-शृंखलाओं के विच्छेद, सर्वनामों के अस्पष्ट प्रयोग और विषय-परिवर्तन अधिक बार पाए गए। इसके विपरीत, तुर्की-प्रधान बच्चों ने पात्रों के संदर्भ को अधिक सुसंगत ढंग से बनाए रखा और आख्यान की निरंतरता बनाए रखने के लिए शून्य कर्ताओं का अधिक प्रभावी उपयोग किया। दोनों प्रमुख चरों के संबंध में समूहों के बीच पूर्ण पृथक्करण देखा गया; U मान 0.00 थे और सार्थकता स्तर 0.001 से कम थे। प्रभाव आकार बड़े थे, जो दोनों समूहों के बीच एक प्रबल और व्यवस्थित अंतर का संकेत देते हैं।

गुणात्मक अवलोकनों ने मात्रात्मक निष्कर्षों का समर्थन किया। विरासत-भाषी बच्चों के आख्यानों में बच्चे प्रायः उन कर्ताओं को दोहराते थे जिनकी संदर्भित इकाइयाँ पहले से सुलभ थीं, o और bu जैसे सर्वनामों का अस्पष्ट प्रयोग करते थे [Office4], और कभी-कभी पशुओं, वस्तुओं या स्थानिक संबंधों को नाम देने में शब्द-पुनर्प्राप्ति संबंधी कठिनाइयाँ प्रदर्शित करते थे। इन कठिनाइयों से कभी-कभी आख्यान का प्रवाह बाधित होता था और संदर्भगत निरंतरता कमजोर पड़ती थी। तुर्की-प्रधान बच्चों के आख्यानों में संदर्भ-अनुसरण सामान्यतः अधिक प्रवाहपूर्ण था, शून्य कर्ताओं का उपयुक्त उपयोग किया गया था और प्रत्यक्ष संज्ञा पदबंध मुख्यतः तब प्रयुक्त हुए जब कहानी में कोई नया पात्र आया या ध्यान-केंद्र में परिवर्तन आवश्यक हुआ।

अध्ययन दर्शाता है कि तुर्की में कर्ता की अभिव्यक्ति और संदर्भ-शृंखला की सुसंगति बहुभाषिक संपर्क के प्रतिरूपों के प्रति संवेदनशील हैं। निष्कर्ष अंतरापृष्ठ परिकल्पना को आनुभविक समर्थन प्रदान करते हैं, क्योंकि वे दर्शाते हैं कि वाक्यविन्यास–विमर्श अंतरापृष्ठ की संरचनाएँ तुर्किये में रहने वाले तुर्की-प्रधान बच्चों की तुलना में डच-प्रधान परिवेश में रहने वाले तुर्की विरासत-भाषी बच्चों में अधिक संवेदनशील हैं। परिणाम संकेत करते हैं कि विरासत-भाषी बच्चों के पास तुर्की में कर्ता की अभिव्यक्ति के लिए आवश्यक व्याकरणिक संसाधन हो सकते हैं, फिर भी वास्तविक समय में आख्यान प्रस्तुत करते समय उन्हें इन संसाधनों का विमर्श-स्तरीय आवश्यकताओं के साथ समन्वय करने में कठिनाई हो सकती है। डच का प्रभुत्व, औपचारिक परिवेश में तुर्की भाषिक इनपुट की सीमित उपलब्धता और विद्यालय के माध्यम से अंग्रेज़ी से अतिरिक्त संपर्क, तुर्की के विमर्शगत मानदंडों के सुदृढ़ीकरण की प्रक्रिया को आकार देते प्रतीत होते हैं। यह अध्ययन विरासत भाषा के रूप में तुर्की, बहुभाषी आख्यान-विकास और अंतरापृष्ठ की संवेदनशीलता से संबंधित अनुसंधान में योगदान देता है। यह विरासत भाषा के संदर्भों में विमर्शगत-भाषाप्रयोगगत दक्षता के विकास के लिए तुर्की के साथ निरंतर और विविध प्रकार के संपर्क के महत्त्व को भी रेखांकित करता है।