Öz: Bu çalışma, Türk halk kültüründe lohusalık dönemine ilişkin inanış ve uygulamalar ile Pakistan halk kültüründe görülen benzer geçiş ritüellerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, özellikle Türk kültüründeki “albastı” inancı ile Pakistan halk kültüründeki “kala jadu” olgusu arasındaki benzerlikler ve farklılıklar üzerine odaklanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup veri toplama sürecinde literatür taramasının yanı sıra Pakistan’da gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen saha verileri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, her iki kültürde de lohusalık döneminin biyolojik bir süreç olmanın ötesinde, doğaüstü tehlikelere açık bir geçiş evresi olarak algılandığını ortaya koymaktadır. Tarihte Pakistan, 1947 yılında müstakil bir devlet olarak kurulana kadar Hindistan’la birlikte, çeşitli kültür daireleri içerisinde sevk ve idare olunmuştur. Pakistan, Gazneli Devleti, Delhi-Türk Sultanlığı ve Babürlü Devleti dönemlerinde Türk idarî ve kültür dünyası içerisinde yaşam sürmüştür. Bu çerçevede, tarihsel ve kültürel arka planın söz konusu inanış ve uygulamaların şekillenmesindeki belirleyici rolünü ortaya koymak gerekmektedir. Nitekim Pakistan’ın tarihsel süreç içerisinde farklı kültür daireleriyle etkileşim hâlinde olması ve özellikle Türk idarî ve kültürel yapılarıyla kurduğu temas, günümüz halk inanışlarında gözlemlenen benzerliklerin anlaşılmasına zemin hazırlamaktadır. Bu doğrultuda, iki toplum arasında görülen ortaklıkların yalnızca yüzeysel benzerlikler olmadığı, aksine tarihsel süreklilik ve kültürel etkileşim bağlamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Türkiye’de albastının, Pakistan’da ise kala jadu olarak adlandırılan doğaüstü varlığın anne ve bebeğe zarar verebileceğine inanılmakta ve bu bağlamda demir nesneler kullanma, tütsü yakma, nazarlık veya ta’wiz taşıma gibi benzer koruyucu ritüellere başvurulmaktadır. Bununla birlikte Pakistan’da aile içi destek, beslenme düzeni ve dinlenme pratiklerinin daha belirgin olduğu görülmektedir. Çalışma, söz konusu inanışların yalnızca metafizik korkularla değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma, geçiş döneminde ruhsal anlamda savunmasız olan anne ve bebeği koruma ve anne-bebek sağlığıyla ilgili sorunlara kültürel anlamlandırma yoluyla da ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Abstract: This study aims to examine beliefs and practices related to the postpartum period in Turkish folk culture and similar transitional rituals observed in Pakistani folk culture. The research particularly focuses on the similarities and differences between the belief in “albastı” in Turkish culture and the phenomenon of “kala jadu” in Pakistani folk culture. A qualitative research method was adopted in the study, and in addition to a literature review, field data obtained from semi-structured interviews conducted in Pakistan were utilized during the data collection process. The findings reveal that in both cultures, the postpartum period is perceived not merely as a biological process but as a transitional phase vulnerable to supernatural dangers. Historically, until its establishment as an independent state in 1947, Pakistan was governed within various cultural spheres together with India. During the periods of the Ghaznavid State, the Delhi Turkish Sultanate, and the Babur Empire, Pakistan existed within the Turkish administrative and cultural world. In this framework, it is necessary to emphasize the determining role of the historical and cultural background in shaping these beliefs and practices. Indeed, Pakistan’s interaction with various cultural spheres throughout history, particularly its contact with Turkish administrative and cultural structures, provides a basis for understanding the similarities observed in contemporary folk beliefs. Accordingly, it becomes evident that the commonalities between the two societies are not merely superficial but should rather be evaluated within the context of historical continuity and cultural interaction. In Turkey, albastı, and in Pakistan, kala jadu, are believed to be supernatural entities that may harm the mother and the baby. Accordingly, similar protective rituals are practiced, such as the use of iron objects, burning incense, and carrying amulets or ta’wiz. However, in Pakistan, family support, nutritional patterns, and rest practices appear to be more prominent. The study demonstrates that these beliefs are not only related to metaphysical fears but are also associated with social solidarity, the protection of the psychologically vulnerable mother and baby during this transitional period, and the cultural interpretation of issues related to maternal and infant health.
Structured Abstract:
The postpartum period represents a critical transitional phase during which both the mother and the newborn are repositioned not only biologically but also socially and culturally. Beyond its physiological dimension, this period is embedded in a dense network of beliefs, rituals, and protective practices across many societies. In Turkish folk culture, the supernatural entity known as albastı (also referred to as al karısı) is believed to harm postpartum women and infants, whereas in Pakistani folk culture, a similar function is attributed to the concept of kala jadu (black magic).
This study aims to comparatively examine beliefs and practices related to the postpartum period in Turkish and Pakistani folk cultures. It seeks to address the following research questions: How are postpartum rituals structured in Turkey and Pakistan? What functional and symbolic similarities exist between albastı and kala jadu? What protective practices are employed against these perceived supernatural threats? The study is based on the assumption that the similarities observed between these two cultural contexts are not coincidental but rather rooted in historical interaction and cultural continuity. In this respect, the research aims to contribute to the literature by offering a comparative perspective that highlights both shared patterns and culturally specific variations. The study is grounded in anthropological and folkloristic theoretical approaches. The theory of rites of passage developed by Arnold van Gennep conceptualises life-cycle events such as birth, marriage, and death as processes consisting of three stages: separation, liminality, and incorporation. Within this framework, the postpartum period corresponds to the liminal phase, characterised by ambiguity, vulnerability, and transitional instability.
The concept of liminality, further elaborated by Victor Turner, provides an essential analytical lens for understanding the precarious status of the mother and infant during this period. Individuals in liminal states are perceived as being "in-between", which renders them both symbolically significant and socially vulnerable, thereby necessitating ritual protection. From a functionalist perspective, Bronisław Malinowski’s theory of magic explains how ritual practices emerge as mechanisms for coping with uncertainty and uncontrollable events. Supernatural frameworks often interpret health complications, infant mortality, and maternal weakness during the postpartum period, prompting the development of protective rituals. Additionally, Arthur Kleinman’s concept of explanatory models highlights that experiences of illness and well-being are culturally constructed rather than purely biomedical. In this context, beliefs such as albastı and kala jadu function not only as metaphysical constructs but also as culturally embedded systems of meaning.
Although there is a substantial body of literature on albastı in Turkish folklore, comparative studies that directly examine kala jadu in relation to postpartum practices remain limited. This study addresses this gap by offering a cross-cultural analysis that situates these beliefs within a shared historical and cultural framework. This study adopts a qualitative research design. The data collection process consists of two main components: a comprehensive literature review and fieldwork. The literature review includes academic studies on postpartum beliefs, albastı, kala jadu, and rites of passage in both Turkish and Pakistani contexts.
Field data were collected through semi-structured interviews conducted in Pakistan. Participants from different age groups with similar educational backgrounds were included in the study, and their identities were anonymised using coded labels (e.g., KK1, KK2). The semi-structured interview technique was preferred, as it allows participants to articulate their beliefs, experiences, and practices in depth while maintaining a degree of comparability across responses. The collected data were analysed using thematic analysis. Recurring themes related to beliefs, rituals, and protective practices were identified, categorised, and evaluated comparatively. This methodological approach enabled a systematic examination of both similarities and differences between the two cultural contexts.
The findings indicate that in both Turkey and Pakistan, the postpartum period is perceived not merely as a biological process but as a liminal phase characterised by heightened vulnerability to supernatural threats. In both cultures, the mother and the newborn are considered physically and metaphysically unprotected due to their transitional status. In Turkish folk belief, this threat is primarily personified in the figure of albastı, a demon-like entity, whereas in Pakistan, kala jadu is more often conceptualised as a form of malevolent magical intervention, frequently associated with human agency. This distinction suggests that while Turkish culture tends to externalise the threat as a supernatural being, Pakistani culture often interprets it within the framework of social relations and intentional harm.
In terms of protective practices, both cultures exhibit striking similarities, including the use of iron objects, incense burning, and amulets. However, Pakistani practices place greater emphasis on social support systems, dietary regulation, and maternal rest, reflecting a more integrated approach that combines supernatural protection with practical caregiving strategies. These findings are consistent with Malinowski’s theory, as ritual practices function to alleviate anxiety and provide a sense of control in uncertain situations. Turner’s concept of liminality explains the symbolic vulnerability of postpartum individuals, while Kleinman’s framework highlights the cultural interpretation of health-related experiences.
In conclusion, albastı and kala jadu can be understood as culturally specific yet functionally analogous belief systems that emerge in response to the perceived vulnerability of the postpartum period. Both serve as mechanisms for regulating behaviour, reinforcing social solidarity, and providing culturally meaningful explanations for health-related uncertainties.
The study demonstrates that these beliefs are not merely expressions of irrational fear but are embedded within broader socio-cultural systems that shape maternal and infant care practices. Furthermore, historical interactions between Turkish and South Asian societies appear to have contributed to the formation of these shared patterns.
Based on these findings, the study suggests that comparative approaches in folklore research should be further expanded, particularly in relation to cross-cultural interactions between the Turkic world and South Asia. For practitioners, integrating traditional beliefs with modern healthcare practices may enhance culturally sensitive maternal care. For researchers, future studies could benefit from interdisciplinary approaches and expanded fieldwork to deepen the understanding of postpartum beliefs across different cultural settings.
Keywords: Turkish folklore, postpartum, Albastı, Kala Jadu, rites of passage, Pakistan, Türkiye.
Yapılandırılmış Özet:
Lohusalık dönemi hem annenin hem de yenidoğanın yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel açıdan da yeniden konumlandırıldığı kritik bir geçiş evresini temsil etmektedir. Bu dönem, fizyolojik boyutunun ötesinde, birçok toplumda yoğun bir inanç, ritüel ve koruyucu uygulama ağı içerisinde şekillenmektedir. Türk halk kültüründe albastı (al karısı olarak da bilinmektedir) adı verilen doğaüstü varlığın lohusa kadınlara ve bebeklere zarar verdiğine inanılırken, Pakistan halk kültüründe benzer bir işlev kara büyü (kala jadu) kavramına atfedilmektedir.
Bu çalışma, Türk ve Pakistan halk kültürlerinde lohusalık dönemine ilişkin inanış ve uygulamaları karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında şu sorulara yanıt aranmıştır: Türkiye ve Pakistan’da lohusalık ritüelleri nasıl yapılandırılmaktadır? Albastı ve kala jadu arasında hangi işlevsel ve sembolik benzerlikler bulunmaktadır? Algılanan bu doğaüstü tehditlere karşı hangi koruyucu uygulamalara başvurulmaktadır? Çalışma, iki kültürel bağlam arasında gözlemlenen benzerliklerin tesadüfi olmadığı, aksine tarihsel etkileşim ve kültürel süreklilikten kaynaklandığı varsayımına dayanmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, ortak örüntüler ile kültüre özgü farklılıkları ortaya koyan karşılaştırmalı bir perspektif sunarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir. Çalışma, antropolojik ve halkbilimsel kuramsal yaklaşımlar temelinde şekillendirilmiştir. Arnold van Gennep tarafından geliştirilen geçiş ritüelleri kuramı, doğum, evlilik ve ölüm gibi yaşam döngüsü olaylarını ayrılma, eşik (liminal) ve yeniden katılma aşamalarından oluşan süreçler olarak kavramsallaştırmaktadır. Bu çerçevede lohusalık dönemi, belirsizlik, kırılganlık ve geçişsel istikrarsızlık ile karakterize edilen liminal evreye karşılık gelmektedir.
Victor Turner tarafından geliştirilen liminalite kavramı, bu dönemde anne ve bebeğin kırılgan konumunu anlamlandırmak için önemli bir analitik çerçeve sunmaktadır. Liminal durumda bulunan bireyler “arada kalmış” olarak algılanmakta; bu durum onları hem sembolik açıdan önemli hem de toplumsal açıdan savunmasız hâle getirmekte, dolayısıyla ritüel korumayı gerekli kılmaktadır. İşlevselci perspektiften bakıldığında Bronisław Malinowski’nin büyü kuramı, ritüel uygulamaların belirsizlik ve kontrol edilemeyen durumlarla başa çıkma mekanizmaları olarak ortaya çıktığını açıklamaktadır. Lohusalık döneminde görülen sağlık sorunları, bebek ölümleri ve annenin fiziksel zayıflığı çoğu zaman doğaüstü çerçeveler içerisinde yorumlanmakta; bu durum koruyucu ritüellerin gelişmesine zemin hazırlamaktadır. Ayrıca Arthur Kleinman’ın açıklayıcı modeller kavramı, hastalık ve sağlık deneyimlerinin yalnızca biyomedikal değil, kültürel olarak da inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda albastı ve kala jadu gibi inanışlar yalnızca metafiziksel olgular değil, aynı zamanda kültürel olarak anlamlandırılmış sistemler olarak işlev görmektedir.
Türk halk kültüründe albastı üzerine geniş bir literatür bulunmasına rağmen, kala jadu kavramını lohusalık uygulamaları bağlamında doğrudan ele alan karşılaştırmalı çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurarak bu inanışları ortak tarihsel ve kültürel bir çerçeve içerisinde değerlendiren kültürlerarası bir analiz sunmaktadır. Araştırma nitel araştırma desenine dayanmaktadır. Veri toplama süreci iki temel aşamadan oluşmaktadır: kapsamlı literatür taraması ve saha araştırması. Literatür incelemesi, Türk ve Pakistan bağlamlarında lohusalık inanışları, albastı, kala jadu ve geçiş ritüellerine ilişkin akademik çalışmaları kapsamaktadır.
Saha verileri Pakistan’da gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmaya benzer eğitim düzeylerine sahip farklı yaş gruplarından katılımcılar dâhil edilmiş; katılımcı kimlikleri KK1, KK2 gibi kodlarla anonimleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniği, katılımcıların inançlarını, deneyimlerini ve uygulamalarını ayrıntılı biçimde ifade etmelerine olanak sağlarken aynı zamanda yanıtlar arasında belirli ölçüde karşılaştırılabilirlik sunması nedeniyle tercih edilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. İnançlar, ritüeller ve koruyucu uygulamalarla ilgili tekrar eden temalar belirlenmiş, sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bu yöntemsel yaklaşım, iki kültürel bağlam arasındaki benzerlik ve farklılıkların sistematik biçimde incelenmesine imkân tanımıştır.
Araştırma bulguları hem Türkiye’de hem de Pakistan’da lohusalık döneminin yalnızca biyolojik bir süreç olarak değil, doğaüstü tehditlere karşı yüksek derecede savunmasızlık içeren liminal bir evre olarak algılandığını göstermektedir. Her iki kültürde de anne ve yenidoğan, geçişsel statülerinden dolayı fiziksel ve metafiziksel açıdan korunmasız kabul edilmektedir. Türk halk inanışında bu tehdit çoğunlukla albastı adı verilen demonik bir varlık üzerinden kişileştirilirken, Pakistan’da kala jadu daha çok insan kaynaklı kötü niyetli büyüsel müdahaleler biçiminde kavramsallaştırılmaktadır. Bu farklılık, Türk kültürünün tehdidi doğaüstü bir varlık üzerinden dışsallaştırdığını; Pakistan kültürünün ise onu toplumsal ilişkiler ve kasıtlı zarar verme çerçevesinde yorumladığını göstermektedir.
Koruyucu uygulamalar açısından her iki kültürde demir nesnelerin kullanılması, tütsü yakılması ve muska taşınması gibi dikkat çekici benzerlikler bulunmaktadır. Bununla birlikte Pakistan’daki uygulamalar, toplumsal destek mekanizmaları, beslenme düzenlemeleri ve annenin dinlendirilmesine daha fazla vurgu yapmakta; bu durum doğaüstü koruma ile pratik bakım stratejilerinin bütünleşik biçimde ele alındığını göstermektedir. Bu bulgular, ritüel uygulamaların belirsizlik karşısında kaygıyı azaltarak bireylere kontrol duygusu sağladığını ileri süren Malinowski’nin kuramıyla örtüşmektedir. Turner’ın liminalite kavramı, lohusalık dönemindeki bireylerin sembolik kırılganlığını açıklarken; Kleinman’ın yaklaşımı sağlıkla ilişkili deneyimlerin kültürel olarak nasıl anlamlandırıldığını ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak albastı ve kala jadu, lohusalık döneminin algılanan kırılganlığına yanıt olarak ortaya çıkan, kültüre özgü ancak işlevsel açıdan benzer inanç sistemleri olarak değerlendirilebilir. Her iki inanış da davranışları düzenleme, toplumsal dayanışmayı güçlendirme ve sağlıkla ilişkili belirsizliklere kültürel açıdan anlamlı açıklamalar sunma işlevi görmektedir.
Çalışma, bu inanışların yalnızca irrasyonel korkuların yansıması olmadığını; anne ve bebek bakımını şekillendiren daha geniş sosyo-kültürel sistemler içerisinde yer aldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca Türk ve Güney Asya toplumları arasındaki tarihsel etkileşimlerin, bu ortak örüntülerin oluşumunda etkili olduğu anlaşılmaktadır.
Elde edilen bulgular doğrultusunda çalışma, halkbilimi araştırmalarında karşılaştırmalı yaklaşımların özellikle Türk dünyası ile Güney Asya arasındaki kültürlerarası etkileşimler bağlamında daha da geliştirilmesi gerektiğini önermektedir. Uygulayıcılar açısından geleneksel inanışların modern sağlık uygulamalarıyla bütünleştirilmesi, kültürel açıdan duyarlı anne sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Araştırmacılar açısından ise gelecekte yapılacak çalışmaların disiplinlerarası yaklaşımlar ve daha kapsamlı saha araştırmalarıyla desteklenmesi, farklı kültürel ortamlardaki lohusalık inanışlarının daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sunacaktır.
Anahtar Kelimeler: Türk halkbilimi, Lohusalık, Albastı, Kala Jadu, Geçiş Ritüelleri, Pakistan, Türkiye
ملخص منظم
تمثل فترة ما بعد الولادة مرحلة انتقالية حاسمة، يتم خلالها إعادة تموضع كل من الأم والمولود الجديد، ليس من الناحية البيولوجية فحسب، بل من الناحيتين الاجتماعية والثقافية أيضًا. وبالإضافة إلى بعدها الفسيولوجي، تنسج هذه الفترة في شبكة كثيفة من المعتقدات والطقوس والممارسات الوقائية في العديد من المجتمعات. في الثقافة الشعبية التركية، يُعتقد أن الكيان الخارق للطبيعة المعروف باسم 'albastı' (ويُشار إليه أيضًا باسم 'al karısı') يؤذي النساء بعد الولادة والرضع، بينما في الثقافة الشعبية الباكستانية، تُنسب وظيفة مماثلة إلى مفهوم 'kala jadu' (السحر الأسود).
تهدف هذه الدراسة إلى إجراء دراسة مقارنة للمعتقدات والممارسات المتعلقة بفترة ما بعد الولادة في الثقافتين الشعبيتين التركية والباكستانية. وتسعى إلى معالجة الأسئلة البحثية التالية: كيف يتم تنظيم طقوس ما بعد الولادة في تركيا وباكستان؟ ما هي أوجه التشابه الوظيفية والرمزية بين ألباستي وكالا جادو؟ ما هي الممارسات الوقائية المستخدمة ضد هذه التهديدات الخارقة للطبيعة المتصورة؟ تستند الدراسة إلى افتراض أن أوجه التشابه الملحوظة بين هذين السياقين الثقافيين ليست مصادفة، بل متجذرة في التفاعل التاريخي والاستمرارية الثقافية. في هذا الصدد، تهدف الدراسة إلى المساهمة في الأدبيات من خلال تقديم منظور مقارن يسلط الضوء على الأنماط المشتركة والاختلافات الثقافية المحددة. تستند الدراسة إلى مناهج نظرية أنثروبولوجية وفولكلورية. تصف نظرية طقوس الانتقال التي طورها أرنولد فان جينيب أحداث دورة الحياة مثل الولادة والزواج والموت على أنها عمليات تتكون من ثلاث مراحل: الانفصال، والمرحلة الانتقالية، والاندماج. في هذا الإطار، تتوافق فترة ما بعد الولادة مع المرحلة الانتقالية، التي تتميز بالغموض والضعف وعدم الاستقرار الانتقالي.
يوفر مفهوم المرحلة الانتقالية، الذي طوره فيكتور تيرنر بشكل أكبر، منظورًا تحليليًا أساسيًا لفهم الوضع الهش للأم والرضيع خلال هذه الفترة. يُنظر إلى الأفراد في الحالات الانتقالية على أنهم ”في الوسط“، مما يجعلهم ذوي أهمية رمزية وضعفاء اجتماعيًا، مما يستلزم حماية طقسية. من منظور وظيفي، تشرح نظرية السحر التي وضعها برونيسلاف مالينوفسكي كيف تظهر الممارسات الطقسية كآليات للتعامل مع عدم اليقين والأحداث التي لا يمكن السيطرة عليها. غالبًا ما تفسر الأطر الخارقة للطبيعة المضاعفات الصحية ووفيات الرضع وضعف الأمهات خلال فترة ما بعد الولادة، مما يدفع إلى تطوير طقوس وقائية. بالإضافة إلى ذلك، يسلط مفهوم آرثر كلاينمان للنماذج التفسيرية الضوء على أن تجارب المرض والرفاهية هي بناءات ثقافية وليست بيولوجية طبية بحتة. في هذا السياق، لا تعمل المعتقدات مثل ألباستي وكالا جادو كبناءات ميتافيزيقية فحسب، بل أيضًا كنظم معانٍ متأصلة ثقافيًا.
على الرغم من وجود مجموعة كبيرة من الأدبيات حول ألباستي في الفولكلور التركي، إلا أن الدراسات المقارنة التي تبحث بشكل مباشر في كالا جادو فيما يتعلق بممارسات ما بعد الولادة لا تزال محدودة. تعالج هذه الدراسة هذه الفجوة من خلال تقديم تحليل عبر الثقافات يضع هذه المعتقدات ضمن إطار تاريخي وثقافي مشترك. تتبنى هذه الدراسة تصميمًا بحثيًا نوعيًا. تتكون عملية جمع البيانات من مكونين رئيسيين: مراجعة شاملة للأدبيات والعمل الميداني. يتضمن استعراض الأدبيات دراسات أكاديمية حول المعتقدات المتعلقة بفترة ما بعد الولادة، والباستي، وكالا جادو، وطقوس الانتقال في كل من السياقين التركي والباكستاني.
تم جمع البيانات الميدانية من خلال مقابلات شبه منظمة أجريت في باكستان. شملت الدراسة مشاركين من فئات عمرية مختلفة وخلفيات تعليمية متشابهة، وتم إخفاء هوياتهم باستخدام تسميات مشفرة (مثل KK1 و KK2). تم تفضيل تقنية المقابلة شبه المنظمة لأنها تسمح للمشاركين بالتعبير عن معتقداتهم وتجاربهم وممارساتهم بعمق مع الحفاظ على درجة من قابلية المقارنة بين الإجابات. تم تحليل البيانات التي تم جمعها باستخدام التحليل الموضوعي. تم تحديد الموضوعات المتكررة المتعلقة بالمعتقدات والطقوس والممارسات الوقائية وتصنيفها وتقييمها بشكل مقارن. سمح هذا النهج المنهجي بفحص منهجي لكل من أوجه التشابه والاختلاف بين السياقين الثقافيين.
تشير النتائج إلى أنه في كل من تركيا وباكستان، يُنظر إلى فترة ما بعد الولادة ليس فقط كعملية بيولوجية، بل كمرحلة انتقالية تتميز بزيادة التعرض للتهديدات الخارقة للطبيعة. في كلتا الثقافتين، تُعتبر الأم والمولود غير محميّين جسديًا وميتافيزيقيًا بسبب وضعهما الانتقالي. في المعتقدات الشعبية التركية، يتجسد هذا التهديد بشكل أساسي في شخصية albastı، وهي كيان شبيه بالشيطان، بينما في باكستان، غالبًا ما يُنظر إلى kala jadu على أنه شكل من أشكال التدخل السحري الخبيث، والذي يرتبط في كثير من الأحيان بفعل بشري. يشير هذا التمييز إلى أنه في حين تميل الثقافة التركية إلى إضفاء الطابع الخارجي على التهديد باعتباره كائنًا خارقًا للطبيعة، فإن الثقافة الباكستانية غالبًا ما تفسره في إطار العلاقات الاجتماعية والأذى المتعمد.
من حيث الممارسات الوقائية، تظهر الثقافتان أوجه تشابه لافتة، بما في ذلك استخدام الأشياء الحديدية، وحرق البخور، والتمائم. ومع ذلك، تركز الممارسات الباكستانية بشكل أكبر على أنظمة الدعم الاجتماعي، وتنظيم النظام الغذائي، وراحة الأم، مما يعكس نهجاً أكثر تكاملاً يجمع بين الحماية الخارقة للطبيعة واستراتيجيات الرعاية العملية. تتوافق هذه النتائج مع نظرية مالينوفسكي، حيث تعمل الممارسات الطقسية على تخفيف القلق وتوفير شعور بالسيطرة في المواقف غير المؤكدة. يشرح مفهوم تيرنر للحدودية الضعف الرمزي للأفراد بعد الولادة، بينما يسلط إطار عمل كلاينمان الضوء على التفسير الثقافي للتجارب المتعلقة بالصحة.
في الختام، يمكن فهم albastı و kala jadu على أنهما نظامان عقائديان محددان ثقافيًا ولكنهما متشابهان وظيفيًا، يظهران استجابةً للضعف المتصور في فترة ما بعد الولادة. وكلاهما يعمل كآلية لتنظيم السلوك، وتعزيز التضامن الاجتماعي، وتقديم تفسيرات ذات مغزى ثقافي للغموض المتعلق بالصحة.
تُظهر الدراسة أن هذه المعتقدات ليست مجرد تعبيرات عن الخوف غير العقلاني، بل هي جزء لا يتجزأ من أنظمة اجتماعية وثقافية أوسع نطاقاً تشكل ممارسات رعاية الأم والرضيع. علاوة على ذلك، يبدو أن التفاعلات التاريخية بين المجتمعات التركية وجنوب آسيا قد ساهمت في تشكيل هذه الأنماط المشتركة.
بناءً على هذه النتائج، تقترح الدراسة توسيع نطاق المناهج المقارنة في أبحاث الفولكلور، لا سيما فيما يتعلق بالتفاعلات بين الثقافات بين العالم التركي وجنوب آسيا. بالنسبة للممارسين، قد يؤدي دمج المعتقدات التقليدية مع ممارسات الرعاية الصحية الحديثة إلى تعزيز رعاية الأمهات التي تراعي الثقافة. بالنسبة للباحثين، يمكن أن تستفيد الدراسات المستقبلية من النهج متعددة التخصصات والعمل الميداني الموسع لتعميق فهم المعتقدات المتعلقة بفترة ما بعد الولادة عبر مختلف البيئات الثقافية.
الكلمات المفتاحية: الفولكلور التركي، فترة ما بعد الولادة، ألباستي، كالا جادو، طقوس الانتقال، باكستان، تركيا.
Résumé Structuré:
La période post-partum constitue une phase de transition cruciale lors de laquelle la mère et le nouveau-né se trouvent replacés à la fois sur le plan biologique et sur les plans social et culturel. Cette période n’a pas que des conséquences physiologiques. Dans bien des sociétés, elle est entourée d’un ensemble de croyances, de rituels et de pratiques protectrices. Dans la culture populaire turque, on croit qu’une entité surnaturelle appelée albastı (également dénommée al karısı) nuit aux femmes en post-partum et aux nourrissons, tandis que dans la culture populaire pakistanaise, une fonction similaire est attribuée au concept de kala jadu (magie noire).
Cette recherche a pour objectif d’effectuer une analyse comparative des croyances et des pratiques associées à la période post-partum au sein des cultures populaires turque et pakistanaise. Elle cherche à répondre aux questions de recherche suivantes : Comment les rituels post-partum sont-ils structurés en Turquie et au Pakistan ? Quelles similitudes fonctionnelles et symboliques existent entre l’albastı et le kala jadu ? Quelles pratiques protectrices sont employées contre ces menaces surnaturelles perçues ? L’étude repose sur l’hypothèse que les similitudes observées entre ces deux contextes culturels ne sont pas fortuites, mais plutôt ancrées dans une interaction historique et une continuité culturelle. La recherche cherche, à cet égard, à apporter à la littérature un point de vue comparatif qui mette en lumière à la fois les schémas communs et les variations propres à chaque culture. L’étude s’appuie sur des approches théoriques anthropologiques et folkloristiques. La théorie des rites de passage développée par Arnold van Gennep conceptualise les événements du cycle de vie tels que la naissance, le mariage et la mort comme des processus composés de trois étapes : la séparation, la liminalité et l’incorporation. Dans ce cadre, la période post-partum correspond à la phase liminale, caractérisée par l’ambiguïté, la vulnérabilité et l’instabilité transitoire.
Le concept de liminalité, approfondi par Victor Turner, offre une grille de lecture analytique essentielle pour comprendre le statut précaire de la mère et du nourrisson durant cette période. Les individus en état liminal sont perçus comme étant « entre deux », ce qui les rend à la fois symboliquement significatifs et socialement vulnérables, nécessitant ainsi une protection rituelle. Dans une perspective fonctionnaliste, la théorie de la magie de Bronisław Malinowski explique comment les pratiques rituelles émergent comme des mécanismes permettant de faire face à l’incertitude et aux événements incontrôlables. Les cadres surnaturels interprètent souvent les complications de santé, la mortalité infantile et la faiblesse maternelle pendant la période post-partum, ce qui conduit au développement de rituels de protection. De plus, le concept de modèles explicatifs d’Arthur Kleinman souligne que les expériences de la maladie et du bien-être sont construites culturellement plutôt que purement biomédicales. Dans ce contexte, des croyances telles que l’albastı et le kala jadu fonctionnent à la fois comme des constructions métaphysiques et comme des systèmes de sens ancrés culturellement.
Bien qu’il existe une littérature abondante sur l’albastı dans le folklore turc, les études comparatives qui examinent directement le kala jadu en relation avec les pratiques post-partum restent limitées. Cette étude comble cette lacune en proposant une analyse interculturelle qui situe ces croyances dans un cadre historique et culturel commun. Cette étude adopte une méthodologie de recherche qualitative. Le processus de collecte des données comprend deux volets principaux : une revue exhaustive de la littérature et un travail de terrain. La revue de la littérature inclut des études universitaires sur les croyances post-partum, l’albastı, le kala jadu et les rites de passage dans les contextes turc et pakistanais.
Les données de terrain ont été recueillies au moyen d’entretiens semi-structurés menés au Pakistan. L’étude a fait participer des personnes de divers groupes d’âge ayant des parcours éducatifs comparables, et elles ont été rendues anonymes grâce à l’attribution de codes (ex. : KK1, KK2). La technique de l'entretien semi-structuré a été privilégiée. Ainsi, elle permet aux participants d'exprimer en profondeur leurs croyances, leurs expériences et leurs pratiques tout en conservant un certain degré de comparabilité entre les réponses. Les données recueillies ont été analysées à l'aide d'une analyse thématique. Des thèmes récurrents liés aux croyances, aux rituels et aux pratiques de protection ont été identifiés, classés par catégorie et évalués de manière comparative. Cette approche méthodologique a permis un examen systématique des similitudes et des différences entre les deux contextes culturels.
Les résultats indiquent qu'en Turquie comme au Pakistan, la période post-partum est perçue à la fois comme un processus biologique et comme une phase liminale caractérisée par une vulnérabilité accrue face aux menaces surnaturelles. Dans les deux cultures, la mère et le nouveau-né sont considérés comme physiquement et métaphysiquement sans protection en raison de leur statut transitoire. Dans les croyances populaires turques, cette menace est principalement personnifiée par la figure de l’albastı, une entité démoniaque, tandis qu’au Pakistan, le kala jadu est plus souvent conceptualisé comme une forme d’intervention magique malveillante, fréquemment associée à l’action humaine. Cette distinction suggère que, tandis que la culture turque tend à extérioriser la menace sous la forme d’un être surnaturel, la culture pakistanaise l’interprète souvent dans le cadre des relations sociales et du préjudice intentionnel.
En termes de pratiques de protection, les deux cultures présentent des similitudes frappantes, notamment l’utilisation d’objets en fer, la combustion d’encens et le port d’amulettes. Cependant, les pratiques pakistanaises accordent une plus grande importance aux systèmes de soutien social, à la régulation alimentaire et au repos maternel, reflétant une approche plus intégrée qui combine protection surnaturelle et stratégies pratiques de soins. Ces résultats sont cohérents avec la théorie de Malinowski, car les pratiques rituelles servent à atténuer l’anxiété et à procurer un sentiment de contrôle dans des situations incertaines. Le concept de liminalité de Turner explique la vulnérabilité symbolique des personnes en post-partum, tandis que le cadre théorique de Kleinman met en évidence l’interprétation culturelle des expériences liées à la santé.
En conclusion, l’albastı et le kala jadu peuvent être compris comme des systèmes de croyances culturellement spécifiques mais fonctionnellement analogues, qui émergent en réponse à la vulnérabilité perçue de la période post-partum. Tous deux servent de mécanismes pour réguler les comportements, renforcer la solidarité sociale et fournir des explications culturellement significatives aux incertitudes liées à la santé.
L'étude démontre que ces croyances ne sont pas simplement l'expression d'une peur irrationnelle, mais qu'elles s'inscrivent dans des systèmes socioculturels plus larges qui façonnent les pratiques de soins maternels et infantiles. De plus, les interactions historiques entre les sociétés turques et sud-asiatiques semblent avoir contribué à la formation de ces schémas communs.
Sur la base de ces résultats, l'étude suggère que les approches comparatives dans la recherche sur le folklore devraient être davantage développées, en particulier pour les interactions interculturelles entre le monde turc et l'Asie du Sud. Pour les praticiens, l'intégration des croyances traditionnelles aux pratiques de soins de santé modernes pourrait améliorer les soins maternels en tenant compte des spécificités culturelles. Pour les chercheurs, les études futures pourraient tirer parti d'approches interdisciplinaires et d'un travail de terrain élargi afin d'approfondir la compréhension des croyances post-partum dans différents contextes culturels.
Mots-clés : folklore turc, post-partum, Albastı, Kala Jadu, rites de passage, Pakistan, Turquie.
Resumen Estructurado:
El posparto constituye una fase de transición crucial durante la cual tanto la madre como el recién nacido experimentan un reajuste no solo biológico, sino también social y cultural. Más allá de su dimensión fisiológica, este periodo se inscribe en una densa red de creencias, rituales y prácticas protectoras presentes en numerosas sociedades. En la cultura popular turca, se cree que la entidad sobrenatural conocida como albastı (también denominada al karısı) causa daño a las mujeres en el posparto y a los bebés. Mientras que en la cultura popular pakistaní se atribuye una función similar al concepto de kala jadu (magia negra).
El objetivo del presente estudio es examinar comparativamente las creencias y prácticas referentes al posparto en las culturas populares turca y pakistaní. Pretende abordar las siguientes preguntas de investigación: ¿Cómo se estructuran los rituales posparto en Turquía y Pakistán? ¿Qué similitudes funcionales y simbólicas existen entre albastı y kala jadu? ¿Qué prácticas protectoras se emplean contra estas amenazas sobrenaturales percibidas? El estudio parte de la idea de que las similitudes entre estos dos contextos culturales no son casualidad, sino que vienen de la interacción histórica y la continuidad cultural. En este sentido, la investigación pretende aportar a la literatura una perspectiva comparativa que destaque tanto los patrones compartidos como las variaciones propias de cada cultura. El estudio se basa en enfoques teóricos antropológicos y folclóricos. La teoría de los ritos de paso desarrollada por Arnold van Gennep conceptualiza los acontecimientos del ciclo de vida, como el nacimiento, el matrimonio y la muerte, como procesos que constan de tres etapas: separación, liminalidad e incorporación. En este contexto, el periodo posparto es una fase intermedia, marcada por la confusión, la vulnerabilidad y una inestabilidad temporal.
El concepto de liminalidad, desarrollado posteriormente por Victor Turner, proporciona una lente analítica esencial para comprender la situación precaria de la madre y el bebé durante este periodo. Las personas en estados liminales se perciben como «en medio», lo que las hace simbólicamente significativas y socialmente vulnerables, por lo que necesitan protección ritual. Desde una perspectiva funcionalista, la teoría de la magia de Bronisław Malinowski explica cómo las prácticas rituales surgen como mecanismos para hacer frente a la incertidumbre y a los acontecimientos incontrolables. Los marcos sobrenaturales suelen interpretar las complicaciones de salud, la mortalidad infantil y la debilidad materna durante el posparto, lo que da lugar al desarrollo de rituales protectores. Además, el concepto de modelos explicativos de Arthur Kleinman destaca que las experiencias de enfermedad y bienestar son construcciones culturales más que puramente biomédicas. En este contexto, creencias como el albastı y el kala jadu funcionan no solo como construcciones metafísicas, sino también como sistemas de significado arraigados culturalmente.
Aunque existe una amplia bibliografía sobre el albastı en el folclore turco, los estudios comparativos que examinan directamente el kala jadu en relación con las prácticas posparto se siguen limitando. Este estudio aborda esta laguna ofreciendo un análisis intercultural que sitúa estas creencias dentro de un marco histórico y cultural compartido. Este estudio adopta un diseño de investigación cualitativa. El proceso de recopilación de datos consta de dos componentes principales: una revisión bibliográfica exhaustiva y trabajo de campo. La revisión bibliográfica incluye estudios académicos sobre creencias posparto, albastı, kala jadu y ritos de paso tanto en el contexto turco como en el pakistaní.
Los datos de campo se recopilaron mediante entrevistas semiestructuradas realizadas en Pakistán. Se incluyeron en el estudio participantes de diferentes grupos de edad con niveles educativos similares, y sus identidades se mantuvieron en el anonimato mediante etiquetas codificadas (p. ej., KK1, KK2). Se utilizó la técnica de entrevista semiestructurada, porque permite a los participantes desarrollar sus creencias, experiencias y prácticas, y al mismo tiempo se mantiene cierto grado de comparabilidad entre las respuestas. Los datos recopilados se analizaron mediante un análisis temático. Se identificaron, categorizaron y evaluaron comparativamente los temas recurrentes relacionados con las creencias, los rituales y las prácticas de protección. Este enfoque metodológico permitió un examen sistemático tanto de las similitudes como de las diferencias entre los dos contextos culturales.
Los resultados indican que, tanto en Turquía como en Pakistán, el posparto se percibe no solo como un proceso biológico, sino como una fase liminal caracterizada por una mayor vulnerabilidad ante amenazas sobrenaturales. En ambas culturas, se considera que la madre y el recién nacido carecen de protección física y metafísica debido a su condición de transición. En la creencia popular turca, esta amenaza se personifica principalmente en la figura del albastı, una entidad demoníaca, mientras que en Pakistán, el kala jadu se conceptualiza con mayor frecuencia como una forma de intervención mágica malévola, a menudo asociada con la acción humana. Esta distinción sugiere que, mientras que la cultura turca tiende a exteriorizar la amenaza como un ser sobrenatural, la cultura pakistaní suele interpretarla en el marco de las relaciones sociales y el daño intencionado.
En cuanto a las prácticas de protección, ambas culturas muestran similitudes sorprendentes, como el uso de objetos de hierro, la quema de incienso y los amuletos. Sin embargo, las prácticas pakistaníes hacen mayor hincapié en los sistemas de apoyo social, la regulación de la dieta y el descanso materno, lo que refleja un enfoque más integrado que combina la protección sobrenatural con estrategias prácticas de cuidado. Estos hallazgos concuerdan con la teoría de Malinowski, ya que las prácticas rituales sirven para aliviar la ansiedad y proporcionar una sensación de control en situaciones de incertidumbre. El concepto de liminalidad de Turner explica la vulnerabilidad simbólica de las personas en el posparto, mientras que el marco de Kleinman destaca la interpretación cultural de las experiencias relacionadas con la salud.
En resumen, albastı y kala jadu son sistemas de creencias específicos de cada cultura, pero que cumplen funciones similares, y surgen como respuesta a la vulnerabilidad que se siente después del parto. Ambos sirven como mecanismos para regular el comportamiento, reforzar la solidaridad social y proporcionar explicaciones culturalmente significativas para las incertidumbres relacionadas con la salud.
El estudio demuestra que estas creencias no son meras expresiones de miedo irracional, sino que están arraigadas en sistemas socioculturales más amplios que dan forma a las prácticas de cuidado materno e infantil. Además, las interacciones históricas entre las sociedades turcas y del sur de Asia parecen haber contribuido a la formación de estos patrones compartidos.
Con base en estos hallazgos, el estudio propone que se debe ampliar el uso de enfoques comparativos en la investigación del folclore, especialmente en lo que respecta a las interacciones entre el mundo turco y el sur de Asia. La combinación de las creencias tradicionales con las prácticas sanitarias modernas puede mejorar la atención materna sensible a las diferencias culturales para los profesionales. Para los investigadores, los estudios futuros podrían beneficiarse de enfoques interdisciplinarios y de un trabajo de campo más amplio para profundizar en la comprensión de las creencias posparto en diferentes entornos culturales.
Palabras clave: folclore turco, posparto, Albastı, Kala Jadu, ritos de paso, Pakistán, Turquía
结构化摘要:
产后时期是一个关键的过渡阶段, 在此期间, 母亲和新生儿不仅在生物学层面, 而且在社会和文化层面都经历了重新定位. 除了生理层面之外, 这一时期在许多社会中都深深植根于由信仰, 仪式和保护性习俗构成的密集网络之中. 在土耳其民间文化中, 一种被称为 'albastı' (亦称 'al karısı') 的超自然实体被认为会伤害产妇和婴儿; 而在巴基斯坦民间文化中, 'kala jadu' (黑魔法) 的概念则被赋予了类似的功能.
本研究旨在比较考察土耳其与巴基斯坦民间文化中与产后时期相关的信仰与习俗,并试图回答以下研究问题:土耳其和巴基斯坦的产后仪式是如何构建的?“阿尔巴斯蒂”与“卡拉贾杜”在功能和象征意义上存在哪些相似之处?针对这些被感知到的超自然威胁,人们采取了哪些防护措施?本研究基于这样一个假设:在这两种文化语境中观察到的相似性并非偶然,而是植根于历史互动与文化延续之中。就此而言,本研究旨在通过提供一种既凸显共同模式又体现文化特异性差异的比较视角,为相关文献做出贡献。本研究立足于人类学和民俗学的理论方法。阿诺德·范·热内普提出的“过渡礼仪”理论将出生、婚姻和死亡等生命周期事件概念化为由三个阶段组成的过程:分离、临界状态和归入。在此框架下,产后时期对应于临界阶段,其特征是模糊性、脆弱性和过渡性不稳定性。
维克多·特纳进一步阐发的 "临界状态" 概念为理解这一时期母亲和婴儿的脆弱处境提供了关键的分析视角。处于临界状态的个体被视为 "处于中间地带",这使他们既具有象征意义,又处于社会弱势地位,因此需要仪式性的保护。从功能主义视角来看,布罗尼斯瓦夫·马林诺夫斯基的魔法理论解释了仪式实践如何作为应对不确定性和不可控事件的机制而产生。超自然框架常被用来解释产后期间的健康并发症、婴儿死亡率以及产妇体虚等问题,从而促使保护性仪式的形成。此外,亚瑟·克莱曼的 "解释模型" 概念强调,疾病与健康的体验是文化建构的产物,而非纯粹的生物医学现象。在此背景下,诸如 albastı 和 kala jadu 等信仰不仅作为形而上学的构想,更作为植根于文化的意义体系发挥作用。
尽管关于土耳其民间传说中 "albastı" 的文献已相当丰富,但直接探讨 "kala jadu" 与产后习俗之间关联的比较研究仍显匮乏. 本研究通过提供一种跨文化分析,将这些信仰置于共同的历史与文化框架中,从而填补了这一空白. 本研究采用定性研究设计,数据收集过程主要包括两个部分:全面的文献综述和实地调研. 文献综述涵盖了关于产后信仰, albastı, kala jadu,以及土耳其和巴基斯坦语境下人生礼仪的学术研究.
实地数据通过在巴基斯坦进行的半结构化访谈收集。研究纳入了不同年龄段且教育背景相似的参与者,并通过编码标签(如KK1、KK2)对其身份进行匿名处理。本研究优先采用半结构化访谈技术,因其既能让参与者深入阐述其信仰、经历和实践,又能确保不同回答之间保持一定程度的可比性。收集到的数据采用主题分析法进行分析。与信仰、仪式及防护实践相关的反复出现的主题被识别、分类并进行比较评估。这种方法论使我们能够系统地考察两种文化背景下的异同。
研究结果表明,在土耳其和巴基斯坦,产后时期不仅被视为一种生理过程,更被视为一个临界阶段,其特征是极易受到超自然威胁的侵害。在这两种文化中,由于处于过渡状态,母亲和新生儿在生理和形而上的层面上都被视为缺乏保护。在土耳其民间信仰中,这种威胁主要通过albastı这一恶魔般的形象具象化;而在巴基斯坦,kala jadu则更多被视为一种恶意的魔法干预,通常与人类行为相关联。这一区别表明,土耳其文化倾向于将威胁外化为超自然存在,而巴基斯坦文化则常将其置于社会关系和蓄意伤害的框架内进行解读。
在防护实践方面,两种文化展现出显著的相似性,包括使用铁器、焚香和佩戴护身符。然而,巴基斯坦的实践更侧重于社会支持体系、饮食调节和产妇休养,反映出一种将超自然保护与实际照护策略相结合的更综合的方法。这些发现与马林诺夫斯基的理论一致,因为仪式实践的作用在于缓解焦虑,并在不确定的情况下提供一种掌控感。特纳的“临界状态”概念解释了产后个体的象征性脆弱性,而克莱曼的理论框架则突出了对健康相关体验的文化诠释。
综上所述,albastı与kala jadu可被理解为具有文化特异性但功能上相似的信仰体系,它们的产生源于对产后时期感知到的脆弱性的回应。二者均作为调节行为、强化社会凝聚力,并为健康相关的不确定性提供文化意义上的解释的机制。
本研究表明,这些信仰并非仅仅是非理性恐惧的表达,而是植根于塑造母婴护理实践的更广泛的社会文化体系之中。此外,土耳其与南亚社会之间的历史互动似乎促成了这些共同模式的形成。
基于这些发现,本研究建议应进一步拓展民俗学研究中的比较方法,特别是针对突厥世界与南亚之间的跨文化互动。对于从业者而言,将传统信仰与现代医疗保健实践相结合,有助于提升母婴护理的文化敏感性。对于研究者而言,未来研究可通过跨学科方法和扩展田野调查,以加深对不同文化背景下产后信仰的理解。
关键词:土耳其民间文学,产后,阿尔巴斯蒂(Albastı),卡拉贾杜(Kala Jadu),人生礼仪,巴基斯坦,土耳其。
Структурированное резюме:
Послеродовой период представляет собой критическую переходную фазу, в ходе которой матери и новорожденному приходится адаптироваться не только в биологическом, но и в социальном и культурном плане. Помимо физиологического аспекта, этот период во многих обществах тесно связан с обширной сетью верований, ритуалов и защитных обрядов. В турецкой народной культуре считается, что сверхъестественное существо, известное как 'albastı' (также называемое 'al karısı'), наносит вред женщинам в послеродовом периоде и младенцам, тогда как в пакистанской народной культуре аналогичная функция приписывается понятию 'kala jadu' (черная магия).
Цель данного исследования — сравнительно изучить верования и практики, связанные с послеродовым периодом в турецкой и пакистанской народных культурах. В нем рассматриваются следующие исследовательские вопросы: как структурированы послеродовые ритуалы в Турции и Пакистане? Какие функциональные и символические сходства существуют между «альбасти» и «кала джаду»? Какие защитные практики используются против этих предполагаемых сверхъестественных угроз? Исследование основано на предположении, что наблюдаемые сходства между этими двумя культурными контекстами не являются случайными, а уходят корнями в историческое взаимодействие и культурную преемственность. В этом отношении исследование призвано внести вклад в научную литературу, предлагая сравнительную перспективу, которая выделяет как общие закономерности, так и культурно-специфические вариации. Исследование основано на антропологических и фольклористических теоретических подходах. Теория обрядов перехода, разработанная Арнольдом ван Геннепом, концептуализирует события жизненного цикла, такие как рождение, брак и смерть, как процессы, состоящие из трех стадий: отделения, лиминальности и инкорпорации. В этих рамках послеродовой период соответствует лиминальной фазе, характеризующейся неопределенностью, уязвимостью и переходной нестабильностью.
Концепция лиминальности, дополнительно разработанная Виктором Тернером, предоставляет важную аналитическую призму для понимания неустойчивого положения матери и младенца в этот период. Лица, находящиеся в лиминальном состоянии, воспринимаются как «находящиеся между», что делает их одновременно символически значимыми и социально уязвимыми, что, в свою очередь, обусловливает необходимость ритуальной защиты. С функционалистской точки зрения теория магии Бронислава Малиновского объясняет, как ритуальные практики возникают в качестве механизмов преодоления неопределенности и неконтролируемых событий. Сверхъестественные рамки часто служат для интерпретации осложнений со здоровьем, младенческой смертности и материнской слабости в послеродовой период, что стимулирует развитие защитных ритуалов. Кроме того, концепция объяснительных моделей Артура Кляйнмана подчеркивает, что переживания болезни и благополучия являются скорее культурными конструкциями, чем чисто биомедицинскими явлениями. В этом контексте такие верования, как альбасти и кала джаду, функционируют не только как метафизические конструкции, но и как культурно укорененные системы смыслов.
Хотя существует обширная литература по альбасти в турецком фольклоре, сравнительные исследования, непосредственно рассматривающие кала джаду в связи с послеродовыми практиками, остаются ограниченными. Данное исследование восполняет этот пробел, предлагая межкультурный анализ, который помещает эти верования в общие исторические и культурные рамки. В исследовании используется качественный исследовательский дизайн. Процесс сбора данных состоит из двух основных компонентов: всестороннего обзора литературы и полевых исследований. Обзор литературы включает академические исследования, посвященные послеродовым верованиям, альбасти, кала джаду и обрядам перехода как в турецком, так и в пакистанском контекстах.
Полевые данные были собраны посредством полуструктурированных интервью, проведенных в Пакистане. В исследование были включены участники из разных возрастных групп с похожим образованием, а их личности были анонимизированы с помощью кодовых обозначений (например, KK1, KK2). Была предпочтена техника полуструктурированных интервью, поскольку она позволяет участникам подробно изложить свои верования, опыт и практики, сохраняя при этом определенную степень сопоставимости ответов. Собранные данные были проанализированы с помощью тематического анализа. Повторяющиеся темы, связанные с верованиями, ритуалами и защитными практиками, были выявлены, классифицированы и оценены сравнительно. Такой методологический подход позволил систематически изучить как сходства, так и различия между двумя культурными контекстами.
Результаты показывают, что как в Турции, так и в Пакистане послеродовой период воспринимается не просто как биологический процесс, но как переходный этап, характеризующийся повышенной уязвимостью перед сверхъестественными угрозами. В обеих культурах мать и новорожденный считаются физически и метафизически незащищенными из-за своего переходного статуса. В турецких народных верованиях эта угроза в первую очередь олицетворяется фигурой альбасти, демоноподобного существа, тогда как в Пакистане кала джаду чаще представляется как форма злонамеренного магического вмешательства, часто связанного с человеческим вмешательством. Это различие указывает на то, что в то время как турецкая культура склонна экстернализировать угрозу в виде сверхъестественного существа, пакистанская культура часто интерпретирует ее в рамках социальных отношений и преднамеренного вреда.
Что касается защитных практик, обе культуры демонстрируют поразительное сходство, включая использование железных предметов, курение ладана и амулетов. Однако пакистанские практики уделяют больше внимания системам социальной поддержки, регулированию питания и материнскому отдыху, отражая более интегрированный подход, сочетающий сверхъестественную защиту с практическими стратегиями ухода. Эти выводы согласуются с теорией Малиновского, поскольку ритуальные практики служат для снятия тревоги и обеспечения чувства контроля в неопределенных ситуациях. Концепция лиминальности Т ёрнера объясняет символическую уязвимость женщин в послеродовом периоде, в то время как концептуальная модель Кляйнмана подчеркивает культурную интерпретацию переживаний, связанных со здоровьем.
В заключение, albastı и kala jadu можно понимать как культурно специфические, но функционально аналогичные системы верований, возникающие в ответ на воспринимаемую уязвимость послеродового периода. Обе служат механизмами регулирования поведения, укрепления социальной солидарности и предоставления культурно значимых объяснений неопределенностям, связанным со здоровьем.
Исследование демонстрирует, что эти верования являются не просто проявлением иррационального страха, а встроены в более широкие социокультурные системы, формирующие практики ухода за матерями и младенцами. Кроме того, исторические взаимодействия между турецким и южноазиатским обществами, по-видимому, способствовали формированию этих общих моделей.
На основании этих выводов в исследовании предлагается дальнейшее расширение сравнительных подходов в фольклористике, особенно в отношении межкультурных взаимодействий между тюркским миром и Южной Азией. Для практикующих специалистов интеграция традиционных верований в современную медицинскую практику может способствовать улучшению материнского ухода с учетом культурных особенностей. Для исследователей будущие исследования могли бы выиграть от междисциплинарных подходов и расширения полевых исследований, чтобы углубить понимание послеродовых верований в различных культурных контекстах.
Ключевые слова: турецкий фольклор, послеродовой период, Альбасти, Кала Джаду, обряды перехода, Пакистан, Турция.
संरचित सारांश:
प्रसवोत्तर अवधि एक महत्वपूर्ण संक्रमणकालीन चरण है, जिसके दौरान माँ और नवजात शिशु दोनों का न केवल जैविक रूप से, बल्कि सामाजिक और सांस्कृतिक रूप से भी पुनर्स्थापन होता है। इसके शारीरिक आयाम से परे, यह अवधि कई समाजों में विश्वासों, अनुष्ठानों और सुरक्षात्मक प्रथाओं के एक घने जाल में निहित है।
तुर्की लोक संस्कृति में, अल्बास्ती (जिसे अल करिसी भी कहा जाता है) नामक अलौकिक शक्ति के बारे में माना जाता है कि वह प्रसवोत्तर महिलाओं और शिशुओं को नुकसान पहुँचाती है, जबकि पाकिस्तानी लोक संस्कृति में, इसी तरह की भूमिका काला जादू (ब्लैक मैजिक) की अवधारणा को दी जाती है।
इस अध्ययन का उद्देश्य तुर्की और पाकिस्तानी लोक संस्कृतियों में प्रसवोत्तर अवधि से संबंधित मान्यताओं और प्रथाओं की तुलनात्मक रूप से जांच करना है। यह निम्नलिखित शोध प्रश्नों को संबोधित करने का प्रयास करता है: तुर्की और पाकिस्तान में प्रसवोत्तर अनुष्ठानों की संरचना कैसे की गई है? अल्बास्ती और काला जादू के बीच क्या कार्यात्मक और प्रतीकात्मक समानताएं मौजूद हैं? इन अनुमानित अलौकिक खतरों के खिलाफ क्या सुरक्षात्मक प्रथाएं अपनाई जाती हैं? यह अध्ययन इस धारणा पर आधारित है कि इन दो सांस्कृतिक संदर्भों के बीच देखी गई समानताएं संयोगवश नहीं हैं, बल्कि ऐतिहासिक अंतःक्रिया और सांस्कृतिक निरंतरता में निहित हैं। इस संबंध में, यह शोध एक तुलनात्मक परिप्रेक्ष्य प्रदान करके साहित्य में योगदान करना चाहता है जो साझा पैटर्न और सांस्कृतिक रूप से विशिष्ट भिन्नताओं, दोनों पर प्रकाश डालता है। यह अध्ययन मानवशास्त्रीय और लोक-साहित्यिक सैद्धांतिक दृष्टिकोणों पर आधारित है। अर्नोल्ड वैन जेनेप द्वारा विकसित 'राइट्स ऑफ़ पासिंग' (rites of passage) का सिद्धांत जन्म, विवाह और मृत्यु जैसे जीवन-चक्र के घटनाओं को तीन चरणों वाली प्रक्रियाओं के रूप में अवधारित करता है: पृथक्करण, लिमिनेलिटी, और समावेशन।
इस ढांचे के भीतर, प्रसवोत्तर अवधि लिमिनेल चरण के अनुरूप है, जिसकी विशेषता अस्पष्टता, भेद्यता और संक्रमणकालीन अस्थिरता है।
लिमेनेलिटी की अवधारणा, जिसे विक्टर टर्नर द्वारा और विस्तार से बताया गया है, इस अवधि के दौरान माँ और शिशु की अस्थिर स्थिति को समझने के लिए एक आवश्यक विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण प्रदान करती है।
अंतरिम अवस्थाओं में व्यक्तियों को "बीच में" माना जाता है, जो उन्हें प्रतीकात्मक रूप से महत्वपूर्ण और सामाजिक रूप से कमजोर दोनों बनाता है, जिससे अनुष्ठानिक सुरक्षा की आवश्यकता होती है। एक क्रियावाद (functionalist) दृष्टिकोण से, ब्रोनिसलॉ मालिनोव्स्की का जादू का सिद्धांत यह बताता है कि अनुष्ठानिक प्रथाएं अनिश्चितता और अनियंत्रित घटनाओं से निपटने के तंत्र के रूप में कैसे उभरती हैं। अलौकिक ढांचे अक्सर प्रसवोत्तर अवधि के दौरान स्वास्थ्य जटिलताओं, शिशु मृत्यु दर और मातृ दुर्बलता की व्याख्या करते हैं, जिससे सुरक्षात्मक अनुष्ठानों के विकास को बढ़ावा मिलता है। इसके अतिरिक्त, आर्थर क्लेनमैन की व्याख्यात्मक मॉडल की अवधारणा इस बात पर प्रकाश डालती है कि बीमारी और कल्याण के अनुभव पूरी तरह से जैवचिकित्सा संबंधी होने के बजाय सांस्कृतिक रूप से निर्मित होते हैं। इस संदर्भ में, अल्बास्ती और काला जादू जैसी मान्यताएँ न केवल आध्यात्मिक संरचनाओं के रूप में, बल्कि अर्थ की सांस्कृतिक रूप से निहित प्रणालियों के रूप में भी कार्य करती हैं।
हालांकि तुर्की लोककथाओं में अल्बास्ती पर साहित्य का एक बड़ा संग्रह है, लेकिन प्रसवोत्तर प्रथाओं के संबंध में काला जादू की सीधे जांच करने वाले तुलनात्मक अध्ययन सीमित हैं। यह अध्ययन एक साझा ऐतिहासिक और सांस्कृतिक ढांचे के भीतर इन विश्वासों को स्थापित करते हुए एक अंतर-सांस्कृतिक विश्लेषण प्रदान करके इस कमी को दूर करता है। यह अध्ययन एक गुणात्मक अनुसंधान डिजाइन अपनाता है। डेटा संग्रह प्रक्रिया में दो मुख्य घटक शामिल हैं: एक व्यापक साहित्य समीक्षा और क्षेत्र कार्य।
साहित्य समीक्षा में तुर्की और पाकिस्तानी दोनों संदर्भों में प्रसवोत्तर विश्वासों, अल्बास्ती, काला जादू और जीवन-चक्र के संस्कारों पर अकादमिक अध्ययन शामिल हैं।
क्षेत्रीय डेटा पाकिस्तान में आयोजित अर्ध-संरचित साक्षात्कारों के माध्यम से एकत्र किया गया था। अध्ययन में समान शैक्षिक पृष्ठभूमि वाले विभिन्न आयु समूहों के प्रतिभागियों को शामिल किया गया, और उनकी पहचान को कोडित लेबल (जैसे, KK1, KK2) का उपयोग करके गुमनाम कर दिया गया।
अर्ध-संरचित साक्षात्कार तकनीक को प्राथमिकता दी गई, क्योंकि यह प्रतिभागियों को अपनी मान्यताओं, अनुभवों और प्रथाओं को गहराई से व्यक्त करने की अनुमति देती है, साथ ही प्रतिक्रियाओं में एक निश्चित स्तर की तुलनीयता भी बनाए रखती है। एकत्र किए गए डेटा का विश्लेषण विषयगत विश्लेषण (thematic analysis) का उपयोग करके किया गया। विश्वासों, अनुष्ठानों और सुरक्षात्मक प्रथाओं से संबंधित आवर्ती विषयों की पहचान की गई, उन्हें वर्गीकृत किया गया और तुलनात्मक रूप से मूल्यांकन किया गया। इस पद्धतिगत दृष्टिकोण ने दो सांस्कृतिक संदर्भों के बीच समानताओं और अंतरों, दोनों की एक व्यवस्थित जांच को सक्षम बनाया।
निष्कर्ष बताते हैं कि तुर्की और पाकिस्तान दोनों में, प्रसवोत्तर अवधि को केवल एक जैविक प्रक्रिया के रूप में नहीं, बल्कि एक सीमांत चरण के रूप में देखा जाता है, जो अलौकिक खतरों के प्रति बढ़ी हुई भेद्यता से चिह्नित है। दोनों संस्कृतियों में, माँ और नवजात शिशु को उनके संक्रमणकालीन दर्जे के कारण शारीरिक और आध्यात्मिक रूप से असुरक्षित माना जाता है। तुर्की लोक विश्वास में, यह खतरा मुख्य रूप से अल्बास्ती (albastı) की आकृति में मानवीय रूप दिया गया है, जो एक राक्षसी सत्ता है, जबकि पाकिस्तान में, काला जादू को अक्सर मानव एजेंसी से जुड़े, दुष्ट जादुई हस्तक्षेप के एक रूप के रूप में माना जाता है। यह अंतर यह दर्शाता है कि जहाँ तुर्की संस्कृति खतरे को एक अलौकिक सत्ता के रूप में बाह्य करती है, वहीं पाकिस्तानी संस्कृति अक्सर इसे सामाजिक संबंधों और जानबूझकर किए गए नुकसान के ढांचे के भीतर व्याख्या करती है।
संरक्षणात्मक प्रथाओं के संदर्भ में, दोनों संस्कृतियों में लोहे की वस्तुओं, धूप जलाने और तावीज़ों का उपयोग जैसी आश्चर्यजनक समानताएँ देखी जाती हैं। हालाँकि, पाकिस्तानी प्रथाएँ सामाजिक सहायता प्रणालियों, आहार संबंधी नियमों और मातृ आराम पर अधिक जोर देती हैं, जो एक अधिक एकीकृत दृष्टिकोण को दर्शाता है जो अलौकिक सुरक्षा को व्यावहारिक देखभाल की रणनीतियों के साथ जोड़ता है। ये निष्कर्ष मालिनोव्स्की के सिद्धांत के अनुरूप हैं, क्योंकि अनुष्ठानिक प्रथाएँ चिंता को कम करने और अनिश्चित स्थितियों में नियंत्रण की भावना प्रदान करने का काम करती हैं।
टर्नर की लिमिनेलिटी की अवधारणा प्रसवोत्तर व्यक्तियों की प्रतीकात्मक भेद्यता को समझाती है, जबकि क्लेनमैन का ढांचा स्वास्थ्य-संबंधी अनुभवों की सांस्कृतिक व्याख्या पर प्रकाश डालता है।
निष्कर्षतः, अल्बास्ती और काला जादू को सांस्कृतिक रूप से विशिष्ट फिर भी कार्यात्मक रूप से समान विश्वास प्रणालियों के रूप में समझा जा सकता है जो प्रसवोत्तर अवधि की कथित भेद्यता की प्रतिक्रिया में उभरती हैं। दोनों व्यवहार को विनियमित करने, सामाजिक एकजुटता को मजबूत करने, और स्वास्थ्य-संबंधी अनिश्चितताओं के लिए सांस्कृतिक रूप से सार्थक स्पष्टीकरण प्रदान करने के तंत्र के रूप में कार्य करते हैं। यह अध्ययन दर्शाता है कि ये मान्यताएँ केवल अतार्किक भय की अभिव्यक्ति नहीं हैं, बल्कि व्यापक सामाजिक-सांस्कृतिक प्रणालियों में निहित हैं जो मातृ और शिशु देखभाल की प्रथाओं को आकार देती हैं। इसके अलावा, तुर्की और दक्षिण एशियाई समाजों के बीच ऐतिहासिक अंतःक्रियाओं ने इन साझा पैटर्न के निर्माण में योगदान दिया प्रतीत होता है।
इन निष्कर्षों के आधार पर, अध्ययन यह सुझाव देता है कि लोककथा अनुसंधान में तुलनात्मक दृष्टिकोण को और विस्तारित किया जाना चाहिए, विशेष रूप से तुर्किक दुनिया और दक्षिण एशिया के बीच अंतर-सांस्कृतिक अंतःक्रियाओं के संबंध में। अभ्यासकर्ताओं के लिए, पारंपरिक मान्यताओं को आधुनिक स्वास्थ्य सेवा प्रथाओं के साथ एकीकृत करने से सांस्कृतिक रूप से संवेदनशील मातृ देखभाल में सुधार हो सकता है। शोधकर्ताओं के लिए, विभिन्न सांस्कृतिक परिवेशों में प्रसवोत्तर मान्यताओं की समझ को गहरा करने के लिए अंतःविषय दृष्टिकोण और विस्तारित क्षेत्र कार्य से भविष्य के अध्ययन लाभान्वित हो सकते हैं।
कीवर्ड: तुर्की लोककथा, प्रसवोत्तर, अल्बास्ती, काला जादू, जीवन-चक्र के संस्कार, पाकिस्तान, तुर्की।
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.