Abstract

Ruhbilimsel ve toplumbilimsel konuları da içine alan edimbilim, “söz”ün söyleyen ya da yorumlayan ile ilişkisini inceleyen bir bilim dalıdır. Bu tanıma ek olarak ayrıca açıkça ifade edilmeyen anlamların bağlam ve ortak varsayımlar yoluyla nasıl anlaşıldığını da inceleyen bir alandır. Edimbilimin temel inceleme alanlarından biri olan söz edimi kuramı, John Langshaw Austin’in 1930’larda ortaya attığı, ardından John Roger Searle tarafından geliştirilen “Bir şey demek, bir şey yapmaktır” anlayışına dayanır. Bu kurama göre dilin sadece betimleme işlevi yoktur; aynı zamanda soru sorma, emir verme ve teklifte bulunma gibi edimleri de bulunur. Austin, söz edimlerini “düzsöz edimi, edimsöz edimi ve etkisöz edimi” olmak üzere üçe ayırır. Searle ise edimsöz edimlerini daha kapsamlı bir şekilde beş başlık altında ele alır. Bunlar; yönlendiriciler, yüklemleyiciler, göstericiler (belirticiler), yansıtıcılar (anlatıcılar) ve bildiriciler (ilan ediciler)” dir. Bu çalışma, Muʿînü’l Mürîd’deki söz edimlerini bağlam temelli bir okuma ile inceleyerek eserin iletişimsel ve söylemsel yapısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Austin ve Searle’ün söz edimi kuramı temel alınarak yürütülmüş; metindeki yönlendirici, bildirici, yüklemleyici, göstergesel ve yansıtıcı edimlerin işlevleri bağlam içinde değerlendirilmiştir. Nitel araştırma desenine dayalı olan çalışmada veri kaynağı, Muʿînü’l-Mürîd’in yaygın kullanılan bilimsel neşri olup çözümlemeler doküman incelemesi ve betimsel analiz teknikleriyle gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonucunda eserde yönlendirici edimlerin belirgin biçimde öne çıktığı; didaktik, tasavvufî ve nasihat merkezli söylemin, söz edimlerinin tür ve işlev dağılımını belirleyen temel unsur olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, eserin öğretici yapısının edimbilimsel düzeyde nasıl kurulduğunu göstermesi bakımından çalışmanın özgün katkısını oluşturmaktadır.

Abstract

Pragmatics, which encompasses psychological and sociological topics, is a branch of science that examines the relationship between ‘speech’ and the speaker or interpreter. In addition to this definition, it is also a field that examines how meanings that are not explicitly stated are understood through context and shared assumptions. One of the fundamental areas of study in pragmatics, speech act theory, is based on the understanding that ‘to say something is to do something,’ which was proposed by John Langshaw Austin in the 1930s and later developed by John Roger Searle. According to this theory, language does not only have a descriptive function; it also has functions such as asking questions, giving orders and making offers. Austin divides speech acts into three categories: ‘literal speech acts, performative speech acts and illocutionary speech acts’. Searle, on the other hand, deals with performative speech acts more comprehensively under five headings. These are: directives, predicatives, indicatives (designators), reflectives (narrators), and declaratives (announcers). This study aims to reveal the communicative and discursive structure of the work by examining the speech acts in Muʿînü’l-Mürîd through a context-based reading. The research was conducted based on Austin and Searle’s speech act theory; the functions of the directive, declarative, illocutionary, indexical, and reflexive acts in the text were evaluated within their context. Based on a qualitative research design, the data source is the widely used scholarly edition of Muʿînü’l-Mürîd, and the analyses were conducted using document review and descriptive analysis techniques. The analysis revealed that directive speech acts were prominent in the work and that didactic, mystical, and advice-centred discourse was the fundamental element determining the distribution of speech act types and functions. These findings constitute the original contribution of the study in that they demonstrate how the didactic structure of the work is established at the speech act level.

Structured Abstract:               

Introduction and Aim of the Study: Pragmatics examines how meaning is produced, interpreted, and negotiated within specific communicative contexts, moving beyond the literal interpretation of linguistic forms. A central pillar of this field is speech act theory, initiated by J. L. Austin and expanded by J. R. Searle. Austin’s foundational premise, “to say something is to do something,” shifted the linguistic focus from descriptive functions to the performative power of language. While speech acts, categorised as locutionary, illocutionary, and perlocutionary, have been extensively studied in contemporary discourse, their application to historical Turkic and Islamic texts remains a neglected area of inquiry.

This study focuses on Mu’înü’l-Mürîd, a 14th-century Khwarazm Turkic didactic work written to instruct Oghuz and Turkmen tribes in Sufi ethics and Islamic jurisprudence. Despite its pedagogical significance, the work’s pragmatic structure has not been systematically analysed. The primary aim of this research is to identify the speech acts within Mu’înü’l-Mürîd and examine how they contribute to its instructional character. The study addresses the following questions: What is the distribution of speech acts in the text? How do these acts function to establish religious and moral authority? And how does the text’s pragmatic configuration facilitate its didactic goals?

Conceptual / Theoretical Framework: The theoretical framework is anchored in Searle’s taxonomy of illocutionary acts: assertives, directives, commissives, expressives, and declarations. In didactic literature, language is not merely a vehicle for information but a tool for behaviour modification. Historically, religious texts utilise “directives” to shape social and spiritual conduct. Mu’înü’l-Mürîd serves as an ideal corpus for this analysis because it represents a transitional period in Turkic literature where linguistic strategies were vital for consolidating a new religious identity. By applying Speech Act Theory to this historical corpus, the study bridges the gap between classical philology and modern pragmatics, offering a new methodology for understanding how historical authors engaged with their audience to produce normative effects.

Method: This study employs a qualitative research design based on document analysis. The primary source is the critical edition of Mu’înü’l-Mürîd. The text was systematically scanned to identify utterances performing specific illocutionary acts. These acts were then categorised according to Searle’s framework. The analysis followed a context-based approach; rather than evaluating isolated sentences, the study considered the socio-religious context of the 14th century and the specific relationship between the mürşid (guide) and mürîd (disciple). This allowed for a more nuanced identification of "indirect" speech acts where the literal form (e.g., a statement) functions as a hidden directive.

Findings and Discussion: The analysis reveals that directive speech acts are the most prevalent, accounting for approximately 65% of the total acts identified. These predominantly appear as direct imperatives such as bil (know), işit (listen), and sakın (avoid). The high frequency of directives underscores the text’s primary function as a manual for conduct. These acts are not merely commands but pedagogical tools that establish a hierarchical communicative structure between the authoritative voice of the text and the learner.

Assertive speech acts form the second largest category. These statements define theological truths and moral axioms. In the discourse of Mu’înü’l-Mürîd, assertives serve as the “epistemic grounding” for directives. For instance, an assertive act regarding the nature of the afterlife often precedes a directive act regarding daily prayer, thereby legitimising the instruction through doctrinal facts.

Commissive acts are strategically used to motivate the audience through promises of divine reward (behişt) or warnings of punishment (tamu). Unlike contemporary texts, where commissives might be personal promises, here they function as “divine guarantees” mediated through the author. Declarative acts appear in sections defining ritual purity and legal boundaries, where the text “declares” certain states of being as valid or invalid. Expressive speech acts (expressing personal feelings) are minimal. This absence confirms that the text’s orientation is strictly objective and pedagogical rather than subjective, prioritising collective religious instruction over individual emotionality.

Conclusion and Recommendations: The study concludes that the didactic efficacy of Mu’înü’l-Mürîd is fundamentally rooted in its pragmatic architecture. The synergy between directives and assertives creates a “normative discourse” that leaves little room for ambiguity, which is essential for a foundational religious text. The instructional nature of the work is not just a matter of content but is embedded in the very choice of speech acts.

Based on these findings, it is recommended that:

1. For Researchers: Future studies should compare the speech act distribution of Mu’înü’l-Mürîd with contemporary works like Atabetü’l-Hakayık to identify evolving pragmatic trends in Turkic didacticism.

2. For linguists: The use of “indirect speech acts” in Old Turkic should be further explored, as this study noted several instances where questions or statements function as powerful moral commands.

3. For Educators: The pedagogical strategies revealed in this 14th-century text, moving from assertive “truths” to directive "actions", can offer insights into the historical roots of Turkic instructional methods.

Yapılandırılmış Özet:

Giriş ve Çalışmanın Amacı: Edimbilim, anlamın belirli iletişim bağlamları içerisinde nasıl üretildiğini, yorumlandığını ve müzakere edildiğini inceleyen, bu yönüyle dilsel yapıların yalnızca sözlük anlamına dayalı yorumlanmasının ötesine geçen bir çalışma alanıdır. Bu alanın temel kuramsal dayanaklarından biri, J. L. Austin tarafından ortaya konulan ve daha sonra J. R. Searle tarafından geliştirilen Söz Edimleri Kuramı’dır. Austin’in “Bir şey söylemek, bir şey yapmaktır” şeklinde özetlenebilecek temel yaklaşımı, dil incelemelerinde odağın yalnızca betimleyici işlevlerden dilin edimsel gücüne yönelmesini sağlamıştır. Düzsöz, edimsöz ve etkisöz edimleri şeklinde sınıflandırılan söz edimleri, çağdaş söylem çalışmalarında geniş ölçüde incelenmiş olmasına rağmen tarihî Türkçe ve İslami metinlere uygulanması görece ihmal edilmiş bir araştırma alanı olarak varlığını sürdürmektedir.

Bu çalışma, Oğuz ve Türkmen topluluklarına tasavvufî ahlak ile İslam hukuku öğretmek amacıyla kaleme alınmış XIV. yüzyıl Harezm Türkçesi eserlerinden Mu’înü’l-Mürîd üzerine odaklanmaktadır. Eser, öğretici niteliği bakımından önemli bir yere sahip olmasına rağmen edimbilimsel yapısı sistematik biçimde incelenmiş değildir. Araştırmanın temel amacı, Mu’înü’l-Mürîd’de yer alan söz edimlerini tespit etmek ve bu edimlerin eserin öğretici karakterine nasıl katkı sağladığını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda çalışmada şu sorulara cevap aranmıştır: Metindeki söz edimlerinin dağılımı nasıldır? Bu edimler dinî ve ahlaki otoritenin kurulmasında nasıl bir işlev üstlenmektedir? Metnin edimbilimsel yapısı, öğretici amaçların gerçekleşmesine hangi yollarla katkı sağlamaktadır?

Kavramsal / Kuramsal Çerçeve: Çalışmanın kuramsal çerçevesi, Searle’ün edimsöz edimlerini kesinleyiciler, yönlendiriciler, yükleyiciler, dışavurumcular ve bildiriciler şeklinde sınıflandırdığı söz edimleri taksonomisine dayanmaktadır. Öğretici nitelik taşıyan metinlerde dil, bilgi aktaran bir araç olmanın yanında aynı zamanda davranışı yönlendiren ve dönüştüren bir unsur olarak da işlev görmektedir. Tarihsel süreç içerisinde özellikle dinî metinler, toplumsal ve manevi davranışları biçimlendirmek amacıyla yoğun biçimde yönlendirici söz edimlerinden yararlanmıştır. Mu’înü’l-Mürîd, Türk edebiyatında yeni bir dinî kimliğin inşasında dilsel stratejilerin belirleyici rol oynadığı bir geçiş dönemini temsil etmesi bakımından bu tür bir inceleme için uygun bir metin niteliği taşımaktadır. Çalışmada Söz Edimleri Kuramı’nın tarihî bir metne uygulanmasıyla klasik filoloji ile modern edimbilim arasında bir ilişki kurulmakta, böylece tarihî metin yazarlarının muhatapları üzerinde normatif etkiler oluşturmak amacıyla dili hangi yöntemlerle kullandıklarını açıklamaya yönelik yeni bir değerlendirme zemini sunulmaktadır.

Yöntem: Bu çalışma, doküman incelemesine dayalı nitel bir araştırma deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın temel veri kaynağını Mu’înü’l-Mürîd’in tenkitli neşri oluşturmaktadır. Metin, belirli edimsöz edimlerini gerçekleştiren sözceleri tespit etmek amacıyla sistematik biçimde taranmıştır. Tespit edilen söz edimleri, Searle’ün sınıflandırması esas alınarak kategorilere ayrılmıştır. Çözümleme sürecinde bağlam temelli bir yaklaşım benimsenmiş, sözceler yalnızca tek tek cümleler hâlinde değerlendirilmemiş, aynı zamanda XIV. yüzyılın dinî-toplumsal bağlamı ile mürşit ve mürit arasındaki özel ilişki dikkate alınmıştır. Bu yaklaşım, özellikle görünürde bir bildirim niteliği taşımasına rağmen örtük biçimde yönlendirme işlevi üstlenen “dolaylı” söz edimlerinin daha ayrıntılı ve isabetli biçimde belirlenmesine imkân sağlamıştır.

Bulgular ve Tartışma: Yapılan çözümleme, yönlendirici söz edimlerinin metindeki en yaygın edim türü olduğunu ve tespit edilen toplam söz edimlerinin yaklaşık %65’ini oluşturduğunu göstermektedir. Bu edimler çoğunlukla bil- “bilmek”, işit- “dinlemek/işitmek” ve sakın- “kaçınmak” gibi doğrudan emir bildiren fiiller aracılığıyla ortaya çıkmaktadır. Yönlendirici söz edimlerinin yüksek sıklıkta kullanılması, metnin temel işlevinin davranış düzenleyici ve öğretici bir rehber niteliği taşıdığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Söz konusu edimler yalnızca emir verme işlevi taşımamakta aynı zamanda metnin otorite sahibi anlatıcısı ile öğrenici konumundaki muhatap arasında hiyerarşik bir iletişim yapısı kuran pedagojik araçlar olarak işlev görmektedir.

Kesinleyici Söz Edimleri: Kesinleyici söz edimleri, metinde ikinci en yaygın edim türünü oluşturmaktadır. Bu söz edimleri, dinî hakikatlerin ve ahlaki ilkelerin bildirilmesine yönelik ifadelerden meydana gelmektedir. Mu’înü’l-Mürîd’in söylem yapısı içerisinde kesinleyici edimler, yönlendirici söz edimlerinin “epistemik temeli”ni oluşturmaktadır. Örneğin ahiretin mahiyetine ilişkin kesinleyici bir ifade, çoğu zaman namaz gibi dinî yükümlülüklere yönelik yönlendirici bir söz ediminden önce gelmekte, böylece verilen öğüt veya emir, dinî bilgi ve doktrinsel doğruluk aracılığıyla meşrulaştırılmaktadır.

Yükleyici, Bildirici ve Dışavurumcu Söz Edimleri: Yükleyici söz edimleri, ilahî mükâfat (behişt) vaatleri ve ceza (tamu) uyarıları aracılığıyla muhatabı yönlendirmek ve motive etmek amacıyla stratejik biçimde kullanılmaktadır. Çağdaş söylemlerde yükleyici edimler çoğunlukla kişisel vaatler şeklinde ortaya çıkarken Mu’înü’l-Mürîd’de bu edimler yazar aracılığıyla aktarılan “ilahî teminatlar” niteliğinde işlev görmektedir. Bildirici söz edimleri ise daha çok dinî temizlik hükümleri ve hukukî sınırların tanımlandığı bölümlerde ortaya çıkmakta, metin belirli durumları geçerli veya geçersiz ilan ederek normatif bir çerçeve oluşturmaktadır. Buna karşılık dışavurumcu söz edimlerinin oldukça sınırlı olduğu görülmektedir. Bu durum, metnin öznel duygu aktarımından ziyade nesnel ve öğretici bir yönelime sahip olduğunu, bireysel duygulanımdan çok kolektif dinî öğretimi öncelediğini göstermektedir.

Sonuçlar ve Öneriler: Çalışma sonucunda, Mu’înü’l-Mürîd’in öğretici etkisinin büyük ölçüde edimbilimsel yapısından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Yönlendirici ve kesinleyici söz edimleri arasındaki işlevsel bütünlük, özellikle temel dinî metinlerde gerekli olan ve belirsizliğe çok az yer bırakan “normatif bir söylem” meydana getirmektedir. Bu durum, eserin öğretici niteliğinin yalnızca içerikten değil, aynı zamanda tercih edilen söz edimlerinin yapısından da kaynaklandığını göstermektedir.

Elde edilen bulgular doğrultusunda şu önerilerde bulunulabilir:

1.       Araştırmacılar için: Gelecekte yapılacak çalışmalarda, Mu’înü’l-Mürîd’deki söz edimi dağılımı Atabetü’l-Hakayık gibi çağdaş öğretici eserlerle karşılaştırılarak Türk didaktik geleneğindeki edimbilimsel eğilimlerin tarihsel gelişimi incelenebilir.

2.       Dilbilimciler için: Bu çalışmada soru veya bildirim görünümündeki bazı yapıların güçlü ahlaki yönlendirmeler işlevi gördüğü tespit edildiğinden, Eski Türkçede “dolaylı söz edimleri”nin kullanımı daha ayrıntılı biçimde araştırılmalıdır.

3.       Eğitim araştırmacıları için: XIV. yüzyıla ait bu metinde görülen ve kesinleyici “hakikatlerden” yönlendirici “davranışlara” uzanan pedagojik stratejiler, Türk öğretim geleneğinin tarihsel temellerinin anlaşılmasına katkı sağlayabilecek niteliktedir. 

ملخص منظم

مقدمة وهدف الدراسة: تدرس علم البراغماتيك كيفية إنتاج المعنى وتفسيره والتفاوض عليه ضمن سياقات تواصلية محددة، متجاوزةً التفسير الحرفي للأشكال اللغوية. وتُعد نظرية الأفعال الكلامية، التي أطلقها ج. ل. أوستن ووسع نطاقها ج. ر. سيرل، أحد الركائز الأساسية لهذا المجال. أدت الفرضية الأساسية لأوستن، وهي أن ”قول شيء ما هو فعل شيء ما“، إلى تحويل التركيز اللغوي من الوظائف الوصفية إلى القوة الأداءية للغة. وفي حين أن الأفعال الكلامية، المصنفة إلى أفعال لغوية وأفعال إلوكتونية وأفعال بيرلوكتونية، قد دُرست على نطاق واسع في الخطاب المعاصر، فإن تطبيقها على النصوص التركية والإسلامية التاريخية لا يزال مجالاً مهملًا في البحث.

تركز هذه الدراسة على كتاب معين المريد، وهو عمل تعليمي تركي خوارزمي من القرن الرابع عشر كُتب لتعليم قبائل الأوغوز والتركمان الأخلاق الصوفية والفقه الإسلامي. على الرغم من أهميته التربوية، لم يتم تحليل البنية البراغماتية للعمل بشكل منهجي. الهدف الأساسي من هذا البحث هو تحديد الأفعال الكلامية داخل معين المريد ودراسة كيفية مساهمتها في طابعه التعليمي. تتناول الدراسة الأسئلة التالية: ما هو توزيع الأفعال الكلامية في النص؟ كيف تعمل هذه الأفعال على إرساء السلطة الدينية والأخلاقية؟ وكيف يسهل التكوين البراغماتي للنص أهدافه التعليمية؟

الإطار المفاهيمي / النظري: يرتكز الإطار النظري على تصنيف سيرل للأفعال الإلوكتونية: التأكيدية، التوجيهية، الالتزامية، التعبيرية، والإعلانية. في الأدب التعليمي، لا تكون اللغة مجرد وسيلة لنقل المعلومات، بل أداة لتعديل السلوك. تاريخياً، تستخدم النصوص الدينية ”التوجيهات“ لتشكيل السلوك الاجتماعي والروحي. يُعد كتاب Mu’înü’l-Mürîd مجموعة نصوص مثالية لهذا التحليل لأنه يمثل فترة انتقالية في الأدب التركي حيث كانت الاستراتيجيات اللغوية حيوية لتوطيد هوية دينية جديدة. من خلال تطبيق نظرية الأفعال الكلامية على هذه المجموعة التاريخية من النصوص، تسد الدراسة الفجوة بين علم اللغة الكلاسيكي وعلم الدلالة العملي الحديث، وتقدم منهجية جديدة لفهم كيفية تفاعل المؤلفين التاريخيين مع جمهورهم لإحداث تأثيرات معيارية.

المنهجية: تستخدم هذه الدراسة تصميمًا بحثيًا نوعيًا قائمًا على تحليل الوثائق. المصدر الأساسي هو الطبعة النقدية لكتاب معين المريد. تم فحص النص بشكل منهجي لتحديد الأقوال التي تؤدي أفعالًا إلوكتونية محددة. ثم تم تصنيف هذه الأفعال وفقًا لإطار عمل سيرل. اتبع التحليل نهجًا قائمًا على السياق؛ فبدلاً من تقييم الجمل المعزولة، أخذت الدراسة في الاعتبار السياق الاجتماعي والديني للقرن الرابع عشر والعلاقة المحددة بين المرشد والمريد. وقد سمح ذلك بتحديد أكثر دقة للأفعال الكلامية ”غير المباشرة“ حيث تعمل الصيغة الحرفية (مثل العبارة) كأمر خفي.

النتائج والمناقشة: يكشف التحليل أن الأفعال الكلامية التوجيهية هي الأكثر انتشارًا، حيث تمثل حوالي 65٪ من إجمالي الأفعال التي تم تحديدها. تظهر هذه في الغالب كأوامر مباشرة مثل 'bil' (اعلم)، و 'işit' (استمع)، و 'sakın' (تجنب). يؤكد التكرار العالي للتوجيهات على الوظيفة الأساسية للنص كدليل للسلوك. هذه الأفعال ليست مجرد أوامر بل أدوات تربوية ترسخ بنية تواصلية هرمية بين الصوت المهيمن للنص والمتعلم.

تشكل أفعال الكلام التأكيدية ثاني أكبر فئة. تحدد هذه العبارات الحقائق اللاهوتية والمبادئ الأخلاقية. في خطاب Mu’înü’l-Mürîd، تعمل العبارات التأكيدية كـ”أساس معرفي“ للتوجيهات. على سبيل المثال، غالبًا ما يسبق الفعل التأكيدي المتعلق بطبيعة الآخرة فعلًا توجيهيًا يتعلق بالصلاة اليومية، مما يضفي الشرعية على التعليمات من خلال الحقائق العقائدية.

تُستخدم الأفعال الالتزامية بشكل استراتيجي لتحفيز الجمهور من خلال وعود بالثواب الإلهي (الجنة) أو تحذيرات بالعقاب (الجحيم). على عكس النصوص المعاصرة، حيث قد تكون الأفعال الالتزامية وعودًا شخصية، فإنها هنا تعمل كـ ”ضمانات إلهية“ يتوسط فيها المؤلف. تظهر الأفعال الإعلانية في الأقسام التي تحدد الطهارة الطقسية والحدود القانونية، حيث ”يعلن“ النص أن حالات معينة من الوجود صحيحة أو باطلة. أما الأفعال الكلامية التعبيرية (التعبير عن المشاعر الشخصية) فهي قليلة. ويؤكد هذا الغياب أن توجه النص موضوعي وتربوي بحت، وليس ذاتي، حيث يعطي الأولوية للتعليم الديني الجماعي على العاطفة الفردية.

الخلاصة والتوصيات: تخلص الدراسة إلى أن الفعالية التعليمية لـ Mu'înü'l-Mürîd متجذرة بشكل أساسي في بنيتها البراغماتية. التآزر بين التوجيهات والتأكيدات يخلق ”خطابًا معياريًا“ لا يترك مجالًا كبيرًا للغموض، وهو أمر ضروري لنص ديني تأسيسي. الطبيعة التعليمية للعمل ليست مجرد مسألة محتوى، بل هي متأصلة في اختيار الأفعال الكلامية ذاتها.

بناءً على هذه النتائج، يوصى بما يلي:

1. للباحثين: ينبغي أن تقارن الدراسات المستقبلية توزيع الأفعال الكلامية في معين المريد مع أعمال معاصرة مثل أتابيت الحقائق لتحديد الاتجاهات البراغماتية المتطورة في التعليم التركي.

2. للغويين: ينبغي استكشاف استخدام ”الأفعال الكلامية غير المباشرة“ في اللغة التركية القديمة بشكل أعمق، حيث أشارت هذه الدراسة إلى عدة حالات تعمل فيها الأسئلة أو العبارات كأوامر أخلاقية قوية.

3. بالنسبة للمعلمين: يمكن للاستراتيجيات التربوية التي كشف عنها هذا النص الذي يعود إلى القرن الرابع عشر، والتي تنتقل من ”حقائق“ مؤكدة إلى ”أفعال“ توجيهية, أن توفر رؤى ثاقبة حول الجذور التاريخية لأساليب التدريس التركية.

Résumé Structuré:

Introduction et objectif de l'étude : La pragmatique examine comment le sens est produit, interprété et négocié dans des contextes communicatifs spécifiques, allant au-delà de l'interprétation littérale des formes linguistiques. La théorie des actes de langage, initiée par J. L. Austin et développée par J. R. Searle, constitue un pilier central de ce domaine. Le postulat fondateur d’Austin, « dire quelque chose, c’est faire quelque chose », a déplacé l’attention linguistique des fonctions descriptives vers le pouvoir performatif du langage. Alors que les actes de langage, classés en actes locutoires, illocutoires et perlocutoires, ont été largement étudiés dans le discours contemporain, leur application aux textes turcophones et islamiques historiques reste un domaine de recherche négligé.

Cette étude se concentre sur Mu’înü’l-Mürîd, un ouvrage didactique turc de Khwarazm datant du XIVᵉ siècle, rédigé pour enseigner l’éthique soufie et la jurisprudence islamique aux tribus oghouzes et turkmènes. Malgré son importance pédagogique, la structure pragmatique de l’ouvrage n’a pas fait l’objet d’une analyse systématique. L’objectif principal de cette recherche est d’identifier les actes de langage au sein de Mu’înü’l-Mürîd et d’examiner comment ils contribuent à son caractère didactique. L’étude aborde les questions suivantes : quelle est la répartition des actes de langage dans le texte ? Comment ces actes fonctionnent-ils pour établir une autorité religieuse et morale ? Et comment la configuration pragmatique du texte facilite-t-elle ses objectifs didactiques ?

Cadre conceptuel/théorique : Le cadre théorique s’appuie sur la taxonomie des actes illocutoires de Searle : les actes assertifs, les actes directifs, les actes commissifs, les actes expressifs et les déclarations. Dans la littérature didactique, le langage n’est pas qu'un vecteur d’information, mais un outil de modification du comportement. Historiquement, les textes religieux utilisent des « actes directifs » pour façonner la conduite sociale et spirituelle. Mu’înü’l-Mürîd constitue un corpus idéal pour cette analyse. Ainsi, il représente une période de transition dans la littérature turque où les stratégies linguistiques étaient essentielles pour consolider une nouvelle identité religieuse. En appliquant la théorie des actes de langage à ce corpus historique, l’étude comble le fossé entre la philologie classique et la pragmatique moderne. Cela lui permet d’offrir une nouvelle méthodologie pour comprendre comment les auteurs historiques interagissaient avec leur public afin de produire des effets normatifs.

Méthode : cette étude utilise un plan de recherche qualitatif établi sur l’analyse documentaire. La source principale est l’édition critique de Mu’înü’l-Mürîd. Le texte a été systématiquement parcouru afin d’identifier les énoncés accomplissant des actes illocutoires spécifiques. Ces actes ont ensuite été classés selon le cadre de Searle. L’analyse a suivi une approche contextuelle ; plutôt que d’évaluer des phrases isolées, l’étude a considéré le contexte socio-religieux du XIVᵉ siècle et la relation spécifique entre le mürşid (guide) et le mürîd (disciple). Cela a permis une identification plus nuancée des actes de langage « indirects » où la forme littérale (par exemple, une déclaration) fonctionne comme une directive cachée.

Résultats et discussion : L'analyse révèle que les actes de langage directifs sont les plus fréquents, représentant environ 65 % du total des actes identifiés. Ceux-ci se présentent principalement sous la forme d'impératifs directs tels que bil (sache), işit (écoute) et sakın (évite). La fréquence élevée des directives souligne la fonction première du texte comme manuel de conduite. Ces actes ne sont pas de simples ordres, mais des outils pédagogiques qui établissent une structure communicative hiérarchique entre la voix autoritaire du texte et l’apprenant.

Les actes de langage assertifs constituent la deuxième catégorie en importance. Ces énoncés définissent des vérités théologiques et des axiomes moraux. Dans le discours de Mu’înü’l-Mürîd, les actes assertifs servent de « fondement épistémique » aux directives. Par exemple, une énonciation assertive quant à la nature de l’au-delà précède souvent un acte directif concernant la prière quotidienne, légitimant ainsi l’instruction par des faits doctrinaux.

Les actes commissifs sont utilisés de manière stratégique pour motiver le public par des promesses de récompense divine (behişt) ou des avertissements de châtiment (tamu). Contrairement aux textes contemporains, où les actes commissifs peuvent être des promesses personnelles, ils fonctionnent ici comme des « garanties divines » transmises par l’intermédiaire de l’auteur. Les actes déclaratifs apparaissent dans les sections définissant la pureté rituelle et les limites juridiques, où le texte « déclare » certains états d’être comme valides ou invalides. Les actes de langage expressifs (exprimant des sentiments personnels) sont minimes. Cette absence confirme que l’orientation du texte est strictement objective et pédagogique plutôt que subjective, privilégiant l’instruction religieuse collective par rapport à l’émotivité individuelle.

Conclusion et recommandations : L'étude conclut que l’efficacité didactique de Mu’înü’l-Mürîd est fondamentalement ancrée dans son architecture pragmatique. La combinaison des directives et des déclarations produit un « discours normatif » qui ne laisse que peu de place à l'ambiguïté, une caractéristique essentielle d'un texte religieux fondamental. La nature didactique de l’ouvrage ne tient qu'au contenu, mais est ancrée dans le choix même des actes de langage.

Sur la base de ces résultats, il est recommandé que :

1. Pour les chercheurs : les études futures devraient comparer la répartition des actes de langage dans Mu’înü’l-Mürîd avec celle d’œuvres contemporaines telles que Atabetü’l-Hakayık afin d’identifier les tendances pragmatiques en évolution dans la didactique turque.

2. Pour les linguistes : L'utilisation des « actes de langage indirects » en turc ancien devrait être approfondie, car cette étude a relevé plusieurs cas où des questions ou des énoncés fonctionnent comme de puissants commandements moraux.

3. Pour les éducateurs : Les stratégies pédagogiques révélées dans ce texte du XIVᵉ siècle, passant de « vérités » assertives à des « actions » directives, peuvent offrir un aperçu des racines historiques des méthodes d’enseignement turques.

Resumen Estructurado:

Introducción y objetivo del estudio: La pragmática examina cómo se produce, interpreta y negocia el significado en contextos comunicativos específicos, yendo más allá de la interpretación literal de las formas lingüísticas. Un pilar fundamental de este campo es la teoría de los actos de habla, iniciada por J. L. Austin y desarrollada por J. R. Searle. La premisa fundamental de Austin, «decir algo es hacer algo», desplazó el foco lingüístico de las funciones descriptivas al poder performativo del lenguaje. Aunque los actos de habla, clasificados en locutivos, ilocutivos y perlocutivos, han sido muy estudiados en el discurso actual, su uso en textos históricos turcos e islámicos aún no ha sido explorado adecuadamente.

El presente estudio trata de Mu’înü’l-Mürîd, obra didáctica turca de Khwarazm del siglo XIV, destinada a la enseñanza de la ética sufí y la jurisprudencia islámica a las tribus oguz y turcomanas. A pesar de su importancia pedagógica, la estructura pragmática de la obra no ha sido analizada sistemáticamente. El objetivo principal de esta investigación es identificar los actos de habla dentro de Mu’înü’l-Mürîd y examinar cómo contribuyen a su carácter instructivo. El estudio aborda las siguientes preguntas: ¿Cuál es la distribución de los actos de habla en el texto? ¿Cómo funcionan estos actos para establecer la autoridad religiosa y moral? ¿Y cómo facilita la configuración pragmática del texto sus objetivos didácticos?

Marco conceptual/teórico: El marco teórico se basa en la taxonomía de Searle de los actos ilocutivos: asertivos, directivos, comisivos, expresivos y declaraciones. En los textos de literatura didáctica, el lenguaje no es solamente vehículo informativo, sino también instrumento para modificar conductas. Históricamente, los textos religiosos utilizan «directivos» para moldear la conducta social y espiritual. Mu’înü’l-Mürîd constituye un corpus ideal para este análisis, ya que representa un periodo de transición en la literatura turca en el que las estrategias lingüísticas fueron vitales para consolidar una nueva identidad religiosa. Al usar la teoría de los actos de habla en este grupo de textos históricos, el estudio conecta la filología clásica con la pragmática moderna. Esto brinda un nuevo método para entender cómo los autores de esos tiempos se relacionaban con su público para lograr efectos normativos.

Método: En este estudio se utiliza un diseño de investigación cualitativa basada en el análisis documental. La fuente principal es la edición crítica de Mu’înü’l-Mürîd. El texto se examinó sistemáticamente para identificar enunciados que realizaran actos ilocutivos específicos. A continuación, estos actos se clasificaron según el marco de Searle. El análisis siguió un enfoque basado en el contexto; en lugar de evaluar frases aisladas, el estudio tuvo en cuenta el contexto sociorreligioso del siglo XIV y la relación específica entre el mürşid (guía) y el mürîd (discípulo). Esto permitió identificar de manera más clara los actos de habla "indirectos", en los que la forma literal (por ejemplo, una afirmación) actúa como una instrucción oculta.

Resultados y discusión: El análisis revela que los actos de habla directivos son los más frecuentes, representando aproximadamente el 65 % del total de actos identificados. Estos aparecen predominantemente como imperativos directos, tales como bil (saber), işit (escuchar) y sakın (evitar). La alta frecuencia de las directivas subraya la función principal del texto como manual de conducta. Estos actos no son meras órdenes, sino herramientas pedagógicas que establecen una estructura comunicativa jerárquica entre la voz autoritaria del texto y el alumno.

Los actos de habla asertivos constituyen la segunda categoría más numerosa. Estas afirmaciones definen verdades teológicas y axiomas morales. En el discurso de Mu’înü’l-Mürîd, los actos asertivos sirven como «fundamento epistémico» de las directivas. Por ejemplo, un acto claro sobre la vida después de la muerte suele venir antes de una guía sobre la oración diaria, lo que valida la enseñanza a través de creencias religiosas.

Los actos comisivos se utilizan estratégicamente para motivar a la audiencia mediante promesas de recompensa divina (behişt) o advertencias de castigo (tamu). A diferencia de los textos contemporáneos, donde los comisivos pueden ser promesas personales, aquí funcionan como «garantías divinas» mediadas a través del autor. Los actos declarativos aparecen en secciones que definen la pureza ritual y los límites legales, donde el texto «declara» ciertos estados del ser como válidos o inválidos. Los actos de habla expresivos (que expresan sentimientos personales) son mínimos. Esta ausencia muestra que el texto es objetivo y educativo, priorizando la enseñanza religiosa en grupo en lugar de las emociones personales.

Conclusión y recomendaciones: El estudio concluye que la eficacia didáctica de Mu’înü’l-Mürîd se basa fundamentalmente en su arquitectura pragmática. La combinación de acciones directivas y asertivas genera un discurso normativo que reduce la ambigüedad, algo crucial para un texto religioso fundamental. No solo el contenido, sino también la elección misma de los actos de habla lleva implícita la naturaleza instructiva de la obra.

A partir de estos hallazgos, se recomienda lo siguiente:

1. Para los investigadores: Los estudios futuros deberían comparar la distribución de los actos de habla de Mu’înü’l-Mürîd con obras contemporáneas como Atabetü’l-Hakayık para identificar las tendencias pragmáticas en evolución en la didáctica turca.

2. Para los lingüistas: Se debería explorar más a fondo el uso de los «actos de habla indirectos» en el turco antiguo, ya que este estudio ha señalado varios casos en los que las preguntas o las afirmaciones funcionan como poderosas órdenes morales.

3. Para los educadores: Las estrategias pedagógicas reveladas en este texto del siglo XIV, que pasan de «verdades» asertivas a «acciones» directivas, pueden ofrecer una perspectiva sobre las raíces históricas de los métodos de enseñanza turcos.

结构化摘要：

研究导言与目的：语用学探讨了意义如何在特定的交际语境中产生、解读和协商，其研究范围超越了对语言形式的字面解读。该领域的核心支柱是言语行为理论，该理论由J. L. 奥斯汀（J. L. Austin）开创，并由J. R. 塞尔（J. R. Searle）进一步发展。奥斯汀的奠基性前提“说某事即做某事”，将语言学的关注点从描述性功能转向了语言的言语行为力量。尽管言语行为（分为言语行为、语用行为和言外行为）在当代话语中已被广泛研究，但将其应用于历史上的突厥语和伊斯兰文本仍是一个被忽视的研究领域。

本研究聚焦于《穆因·穆里德》（Mu’înü’l-Mürîd），这是一部14世纪花剌子模突厥语的教诲著作，旨在向奥古兹和土库曼部落传授苏菲伦理与伊斯兰教法。尽管该著作具有重要的教育意义，但其语用结构尚未得到系统分析。本研究的主要目标是识别《穆因·穆里德》中的言语行为，并考察这些行为如何促进其教育功能。研究旨在回答以下问题：文本中言语行为的分布情况如何？这些行为如何发挥作用以确立宗教和道德权威？以及文本的语用结构如何促进其教育目标？

概念/理论框架：本研究的理论框架基于塞尔（Searle）的言语行为分类法：断言性、指令性、承诺性、表达性及声明性言语行为。在教诲性文学中，语言不仅是信息的载体，更是行为矫正的工具。历史上，宗教文本常运用“指令性言语行为”来塑造社会与精神层面的行为规范。《穆因·穆里德》（Mu’înü’l-Mürîd）是本研究的理想语料库，因为它代表了突厥文学的一个过渡时期，当时语言策略对于巩固新的宗教身份至关重要。通过将言语行为理论应用于这一历史语料库，本研究弥合了古典文献学与现代语用学之间的鸿沟，为理解历史作者如何与受众互动以产生规范性效果提供了新的方法论。

方法：本研究采用基于文献分析的定性研究设计。主要资料为《穆因·穆里德》的校注本。通过系统扫描文本，识别出执行特定言语行为的言语表达，随后依据塞尔的框架对这些言语行为进行分类。分析采用基于语境的方法；研究并非孤立地评估句子，而是考量了14世纪的社会宗教背景，以及mürşid（导师）与mürîd（门徒）之间的特定关系。这使得研究者能够更细致地识别出那些字面形式（如陈述句）实际起着隐性指令作用的“间接”言语行为。

研究发现与讨论：分析表明，指令性言语行为最为普遍，约占已识别言语行为总数的65%。这些行为主要表现为直接命令式，如bil（知）、işit（听）和sakın（勿）。指令的高频出现凸显了该文本作为行为指南的主要功能。这些言语行为不仅是命令，更是建立文本权威之声与学习者之间等级化交流结构的教学工具。

断言性言语行为构成第二大类别。这些陈述界定了神学真理与道德公理。在《穆因·穆里德》的语境中，断言性言语行为为指令性言语行为提供了“认识论基础”。例如，关于来世本质的断言性言语行为常出现在关于日常礼拜的指令性言语行为之前，从而通过教义事实为该教导赋予正当性。

承诺性言语行为被策略性地用于激励受众, 通过许诺神圣的奖赏 (behişt) 或警告惩罚 (tamu)。与当代文本中承诺性言语行为可能表现为个人承诺不同, 在此它们作为通过作者中介的 "神圣保证" 发挥作用。陈述性言语行为出现在界定仪式纯净度与法律边界的章节中, 文本在此 "宣告" 某些存在状态的有效性或无效性。表达性言语行为 (表达个人情感) 则极为有限。这种缺失证实了文本的取向是严格客观且具有教育性的, 而非主观的; 它优先考虑集体宗教教导而非个人情感。

结论与建议： 本研究得出结论：《穆因·穆里德》（Mu’înü’l-Mürîd）的教化效力根本上植根于其语用架构。指令性言语行为与断言性言语行为之间的协同作用，构成了几乎不留歧义余地的“规范性话语”，这对一部基础性宗教文本至关重要。该著作的教导性质不仅体现在内容层面，更深植于言语行为的选择之中。

基于上述发现，建议如下：

1. 针对研究者： 未来研究应将《穆因·穆里德》的言语行为分布与《阿塔贝图·哈卡伊克》等当代作品进行比较，以识别突厥语教学体裁中演变的语用趋势。

2. 针对语言学家：应进一步探索古突厥语中"间接言语行为"的运用, because本研究发现若干例证表明, 某些疑问句或陈述句具有强有力的道德命令功能.

3. 针对教育工作者：这部14世纪文本所揭示的教学策略——从断言性的“真理”转向指令性的“行动”——可为突厥语教学方法的历史渊源提供洞见。

              Структурированное резюме:

Введение и цель исследования: Прагматика изучает, как смысл создается, интерпретируется и согласовывается в конкретных коммуникативных контекстах, выходя за рамки буквального толкования лингвистических форм. Одной из основных опор этой области является теория речевых актов, заложенная Дж. Л. Остином и развитая Дж. Р. Сирлом. Основополагающая посылка Остина «сказать что-то — значит сделать что-то» сместила лингвистический акцент с описательных функций на перформативную силу языка. Хотя речевые акты, классифицируемые как локутивные, иллокутивные и перлокутивные, широко изучаются в современном дискурсе, их применение к историческим тюркским и исламским текстам остается малоизученной областью исследования.

Данное исследование посвящено «Му’ину’л-Мюриду» — тюркскому дидактическому сочинению XIV века, написанному на хорезмском языке с целью обучения огузских и туркменских племен суфийской этике и исламской юриспруденции. Несмотря на свое педагогическое значение, прагматическая структура этого произведения не подвергалась систематическому анализу. Основная цель данного исследования — выявить речевые акты в «Му’ин аль-Мюрид» и изучить, как они способствуют его дидактическому характеру. В исследовании рассматриваются следующие вопросы: каково распределение речевых актов в тексте? Как эти акты функционируют для установления религиозного и морального авторитета? И как прагматическая конфигурация текста способствует достижению его дидактических целей?

Концептуальная / теоретическая основа: Теоретическая основа опирается на таксономию иллокутивных актов Сёрла: ассертивы, директивы, комиссивы, экспрессивы и декларации. В дидактической литературе язык является не просто средством передачи информации, но и инструментом изменения поведения. Исторически религиозные тексты используют «директивы» для формирования социального и духовного поведения. «Му’ин уль- Мурид» служит идеальным корпусом для данного анализа, поскольку представляет собой переходный период в тюркской литературе, когда лингвистические стратегии играли жизненно важную роль в укреплении новой религиозной идентичности. Применяя теорию речевых актов к этому историческому корпусу, исследование преодолевает разрыв между классической филологией и современной прагматикой, предлагая новую методологию для понимания того, как исторические авторы взаимодействовали со своей аудиторией для достижения нормативных эффектов.

Метод: В данном исследовании используется качественный исследовательский дизайн, основанный на анализе документов. Основным источником является критическое издание «Му’ин аль-Мюрид». Текст был систематически проанализирован с целью выявления высказываний, осуществляющих конкретные иллокутивные акты. Затем эти акты были классифицированы в соответствии с концепцией Сёрла. Анализ проводился с использованием контекстуального подхода; вместо оценки отдельных предложений в исследовании учитывался социально-религиозный контекст XIV века и специфические отношения между mürşid (наставником) и mürîd (учеником). Это позволило более тонко выявить «косвенные» речевые акты, в которых буквальная форма (например, утверждение) функционирует как скрытая директива.

Результаты и обсуждение: Анализ показывает, что директивные речевые акты являются наиболее распространенными, составляя примерно 65 % от общего числа выявленных актов. Они преимущественно представлены в виде прямых императивов, таких как bil (знай), işit (слушай) и sakın (избегай). Высокая частота директив подчеркивает основную функцию текста как руководства по поведению. Эти акты являются не просто командами, а педагогическими инструментами, устанавливающими иерархическую коммуникативную структуру между авторитетным голосом текста и учеником.

Аффирмативные речевые акты составляют вторую по величине категорию. Эти утверждения определяют теологические истины и моральные аксиомы. В дискурсе Mu’înü’l-Mürîd аффирмативные акты служат «эпистемическим обоснованием» директив. Например, утвердительный речевой акт, касающийся природы загробной жизни, часто предшествует директивному акту, касающемуся ежедневной молитвы, тем самым узаконивая наставление с помощью доктринальных фактов.

Комиссивные акты стратегически используются для мотивации аудитории посредством обещаний божественной награды (бехишт) или предупреждений о наказании (таму). В отличие от современных текстов, где комиссивные акты могут быть личными обещаниями, здесь они функционируют как «божественные гарантии», опосредованные автором. Декларативные акты появляются в разделах, определяющих ритуальную чистоту и правовые границы, где текст «объявляет» определенные состояния бытия действительными или недействительными. Экспрессивные речевые акты (выражающие личные чувства) минимальны. Это отсутствие подтверждает, что ориентация текста является строго объективной и педагогической, а не субъективной, отдавая приоритет коллективному религиозному обучению над индивидуальной эмоциональностью.

Заключение и рекомендации: Исследование приходит к выводу, что дидактическая эффективность «Му’ин аль- Мурід» основополагающим образом укоренена в его прагматической архитектуре. Синергия между директивами и утвердительными высказываниями создает «нормативный дискурс», оставляющий мало места для двусмысленности, что является существенным для основополагающего религиозного текста. Поучительный характер произведения — это не просто вопрос содержания, но и заложено в самом выборе речевых актов.

На основании этих выводов рекомендуется:

1. Для исследователей: В будущих исследованиях следует сравнить распределение речевых актов в «Му’ин аль- Мурид» с современными произведениями, такими как «Атабет аль-Хакаик», чтобы выявить развивающиеся прагматические тенденции в тюркской дидактике.

2. Для лингвистов: Следует более глубоко изучить использование «косвенных речевых актов» в древнетюркском языке, поскольку в данном исследовании отмечено несколько случаев, когда вопросы или утверждения функционируют как сильные моральные повеления.

3. Для педагогов: Педагогические стратегии, выявленные в этом тексте XIV века, переходящие от утвердительных «истин» к директивным «действиям», могут дать представление об исторических корнях тюркских методов обучения.

संरचित सारांश:

अध्ययन का परिचय और उद्देश्य: व्यवहारवाद यह जांचता है कि भाषाई रूपों की शाब्दिक व्याख्या से परे, विशिष्ट संचारी संदर्भों में अर्थ कैसे उत्पन्न, व्याख्यायित और वार्तालाप द्वारा निर्धारित होता है। इस क्षेत्र का एक केंद्रीय स्तंभ भाषण-कृत्य सिद्धांत है, जिसकी शुरुआत जे. एल. ऑस्टिन ने की और जिसे जे. आर. सियर्ल ने विस्तारित किया।

ऑस्टिन की मूलभूत धारणा, "कुछ कहना कुछ करना है," ने भाषाशास्त्रीय ध्यान को वर्णनात्मक कार्यों से भाषा की क्रियात्मक शक्ति की ओर स्थानांतरित कर दिया। यद्यपि भाषण क्रियाएँ, जिन्हें लोक्शनात्मक, इलोक्यूशनात्मक और पर्लोक्यूशनात्मक के रूप में वर्गीकृत किया गया है, समकालीन विमर्श में व्यापक रूप से अध्ययन की गई हैं, उनका ऐतिहासिक तुर्किक और इस्लामी ग्रंथों में अनुप्रयोग अभी भी एक उपेक्षित अनुसंधान क्षेत्र बना हुआ है।

यह अध्ययन मुईनु'ल-मुरीद पर केंद्रित है, जो 14वीं सदी का एक ख्वारज़्म तुर्की उपदेशात्मक ग्रंथ है, जिसे ओघुज़ और तुर्कमेन जनजातियों को सूफी नैतिकता और इस्लामी न्यायशास्त्र में शिक्षित करने के लिए लिखा गया था। इसके शैक्षिक महत्व के बावजूद, इस कृति की व्यावहारिक संरचना का व्यवस्थित रूप से विश्लेषण नहीं किया गया है। इस शोध का प्राथमिक उद्देश्य मु'इनुल-मुरीद के भीतर भाषण कृत्यों की पहचान करना और यह जांचना है कि वे इसके निर्देशात्मक चरित्र में कैसे योगदान करते हैं। यह अध्ययन निम्नलिखित प्रश्नों को संबोधित करता है: पाठ में भाषण कृत्यों का वितरण क्या है? ये कृत्य धार्मिक और नैतिक अधिकार स्थापित करने के लिए कैसे कार्य करते हैं? और पाठ की व्यावहारिक संरचना इसके निर्देशात्मक लक्ष्यों को कैसे सुगम बनाती है?

वैचारिक / सैद्धांतिक रूपरेखा: सैद्धांतिक रूपरेखा सियर्ल के इलोक्यूशनरी कृत्यों की वर्गीकरण-पद्धति पर आधारित है: एसेरटिव्स (दावे), डायरेक्टिव्स (निर्देश), कमिसिव्स (प्रतिज्ञा), एक्सप्रेसिव्स (अभिव्यक्ति), और डिक्लेरेशन (घोषणा)। शिक्षाप्रद साहित्य में, भाषा केवल सूचना का माध्यम नहीं बल्कि व्यवहार संशोधन का एक उपकरण है। ऐतिहासिक रूप से, धार्मिक ग्रंथ सामाजिक और आध्यात्मिक आचरण को आकार देने के लिए "निर्देश" का उपयोग करते हैं। मुईनु'ल-मुरीद इस विश्लेषण के लिए एक आदर्श संकलन के रूप में कार्य करता है क्योंकि यह तुर्की साहित्य में एक संक्रमणकालीन अवधि का प्रतिनिधित्व करता है जहाँ एक नई धार्मिक पहचान को सुदृढ़ करने के लिए भाषाई रणनीतियाँ महत्वपूर्ण थीं। इस ऐतिहासिक संकलन पर भाषण कृत्य सिद्धांत (Speech Act Theory) को लागू करके, यह अध्ययन शास्त्रीय भाषाविद्या और आधुनिक व्यवहारवाद के बीच की खाई को पाटता है, और यह समझने के लिए एक नई कार्यप्रणाली प्रदान करता है कि ऐतिहासिक लेखकों ने अपने दर्शकों के साथ मिलकर मानदंड निर्धारित करने वाले प्रभाव पैदा किए।

विधि: यह अध्ययन दस्तावेज़ विश्लेषण पर आधारित एक गुणात्मक अनुसंधान डिजाइन का उपयोग करता है। प्राथमिक स्रोत मु'इनुल-मुरीद का आलोचनात्मक संस्करण है। विशिष्ट इलोक्यूशनरी कृत्यों को संपन्न करने वाले उच्चारणों की पहचान करने के लिए पाठ को व्यवस्थित रूप से स्कैन किया गया। फिर इन कृत्यों को सीयरल के ढांचे के अनुसार वर्गीकृत किया गया। विश्लेषण में एक संदर्भ-आधारित दृष्टिकोण अपनाया गया; अलग-थलग वाक्यों का मूल्यांकन करने के बजाय, अध्ययन ने 14वीं सदी के सामाजिक-धार्मिक संदर्भ और मुरशीद (मार्गदर्शक) और मुरिद (शिष्य) के बीच विशिष्ट संबंध पर विचार किया। इसने "अप्रत्यक्ष" भाषण कृत्यों की अधिक सूक्ष्म पहचान की अनुमति दी, जहाँ शाब्दिक रूप (जैसे, एक कथन) एक छिपे हुए निर्देश के रूप में कार्य करता है।

निष्कर्ष और चर्चा: विश्लेषण से पता चलता है कि निर्देशात्मक भाषण कृत्य सबसे अधिक प्रचलित हैं, जो पहचानी गई कुल कृत्यों का लगभग 65% हिस्सा हैं। ये मुख्य रूप से bil (जानो), işit (सुनो), और sakın (बचो) जैसे प्रत्यक्ष आज्ञा-वाक्यों के रूप में दिखाई देते हैं। निर्देशों की उच्च आवृत्ति पाठ के आचरण के लिए एक मैनुअल के रूप में प्राथमिक कार्य को रेखांकित करती है।

ये कृत्य केवल आज्ञाएँ नहीं हैं, बल्कि शैक्षिक उपकरण हैं जो पाठ की अधिकारिक आवाज़ और सीखने वाले के बीच एक पदानुक्रमित संचारी संरचना स्थापित करते हैं।

निश्चितवाचक भाषण कृत्य दूसरी सबसे बड़ी श्रेणी बनाते हैं। ये कथन धर्मशास्त्रीय सच्चाइयों और नैतिक सिद्धांतों को परिभाषित करते हैं। मु'इनुल-मुरीद के संवाद में, निश्चितवाचक कथन निर्देशों के लिए "ज्ञान संबंधी आधार" के रूप में कार्य करते हैं। उदाहरण के लिए, परलोक की प्रकृति के बारे में एक पुष्टिकर्ता क्रिया अक्सर दैनिक प्रार्थना के बारे में एक निर्देशात्मक क्रिया से पहले आती है, इस प्रकार यह सिद्धांतगत तथ्यों के माध्यम से निर्देश को वैधता प्रदान करती है।

आज्ञाप्रांग क्रियाएँ दैवीय पुरस्कार (बेहिश्त) के वादों या दंड (तमु) की चेतावनियों के माध्यम से दर्शकों को प्रेरित करने के लिए रणनीतिक रूप से उपयोग की जाती हैं। समकालीन ग्रंथों के विपरीत, जहाँ आज्ञाप्रांग व्यक्तिगत वादे हो सकते हैं, यहाँ वे लेखक के माध्यम से "दैवीय गारंटी" के रूप में कार्य करते हैं। घोषणात्मक कृत्य अनुष्ठानिक शुद्धता और कानूनी सीमाओं को परिभाषित करने वाले अनुभागों में दिखाई देते हैं, जहाँ पाठ अस्तित्व की कुछ अवस्थाओं को वैध या अमान्य घोषित करता है। अभिव्यक्तिपूर्ण भाषण कृत्य (व्यक्तिगत भावनाओं को व्यक्त करना) न्यूनतम हैं। यह अनुपस्थिति इस बात की पुष्टि करती है कि पाठ की प्रवृत्ति व्यक्तिपरक होने के बजाय सख्त रूप से वस्तुनिष्ठ और शैक्षिक है, जो व्यक्तिगत भावनात्मकता पर सामूहिक धार्मिक निर्देशन को प्राथमिकता देती है।

निष्कर्ष और सिफारिशें: अध्ययन का निष्कर्ष है कि मु'इनुल-मुरीद की उपदेशात्मक प्रभावशीलता मौलिक रूप से इसकी व्यावहारिक संरचना में निहित है। निर्देशों और दृढ़तापूर्ण कथनों के बीच तालमेल एक "नियमन संबंधी विमर्श" बनाता है जो अस्पष्टता के लिए बहुत कम जगह छोड़ता है, जो एक मौलिक धार्मिक ग्रंथ के लिए आवश्यक है। इस कृति की निर्देशात्मक प्रकृति केवल सामग्री का मामला नहीं है, बल्कि यह भाषण कृत्यों के चुनाव में ही निहित है।

इन निष्कर्षों के आधार पर, यह अनुशंसा की जाती है कि: 1. शोधकर्ताओं के लिए: भविष्य के अध्ययनों में तुर्कीक शिक्षण-पद्धति में विकसित हो रहे व्यावहारिक रुझानों की पहचान करने के लिए मु'इनुल-मुरीद के भाषण-कर्म वितरण की तुलना अताबेतुल-हकायक जैसे समकालीन कार्यों से की जानी चाहिए।

2. भाषाविदों के लिए: प्राचीन तुर्की में "अप्रत्यक्ष भाषण कर्म" के उपयोग का और अधिक अन्वेषण किया जाना चाहिए, क्योंकि इस अध्ययन में कई ऐसे उदाहरण देखे गए जहाँ प्रश्न या कथन शक्तिशाली नैतिक आज्ञाओं के रूप में कार्य करते हैं। 3. शिक्षाविदों के लिए: इस 14वीं सदी के ग्रंथ में प्रकट हुई शैक्षिक रणनीतियाँ, जो दृढ़ "सत्य" से निर्देशात्मक "कार्यों" की ओर बढ़ती हैं, तुर्किक शिक्षण विधियों की ऐतिहासिक जड़ों में अंतर्दृष्टि प्रदान कर सकती हैं।