The Transfer of Linguistic Variation in Interlingual Subtitling: The Case of Aile Arasında

Dillerarası Altyazı Çevirisinde Dilsel Değişkenliğin Aktarımı: Aile Arasında Örneği
Author:

A. Zeynep ORAL-

Number of pages:
5707-5779
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3

Abstract

Dilbilim, göstergebilim, toplumdilbilim ve kültür çalışmaları gibi farklı alanlardan beslenen görsel-işitsel çeviri, disiplinlerarası niteliği sayesinde çok yönlü araştırmalara zemin hazırlamaktadır. Görsel-işitsel ürünlerde yer alan anlatılar, farklı dilsel kullanımları, kültürel değerleri ve toplumsal yapıları yansıtarak izleyicilere çok katmanlı anlam dünyaları sunmaktadır. Bu ürünlerin erek kültürde etkili biçimde anlaşılması ve alımlanması ise büyük ölçüde çeviri sürecine bağlıdır. Görsel-işitsel ürünlerin çevirisi içeriğin başka bir dile aktarılmasının yanı sıra anlatının taşıdığı toplumsal ve kültürel anlamların izleyiciye ulaştırılmasını sağlayan temel bir aracı işlevi görmektedir. Toplumdilbilimsel açıdan dilsel değişkenler, karakterlerin toplumsal kimliklerini, kültürel aidiyetlerini, kişilerarası ilişkilerini ve anlatısal işlevlerini görünür kılan önemli göstergeler olarak değerlendirilmektedir. Ancak görsel-işitsel çeviride teknik kısıtlamalar, kültürel farklılıklar ve erek dilin yapısal özellikleri nedeniyle bu unsurlar çoğu zaman nötrleştirilmekte, standartlaştırılmakta ya da tamamen silinmektedir. Çalışmada, Aile Arasında filminin Fransızca altyazıları Martínez Sierra’nın (2022) çok modlu çözümleme yaklaşımı temel alınarak incelenmiştir. Bu doğrultuda filmdeki dilsel değişkenler; hitap biçimleri, argo, kesit dil, deyim ve atasözleri, küfür ve hakaret ifadeleri, yabancı kökenli sözcük kullanımları, halk dili ve nidalar olmak üzere sekiz kategori altında değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda, Fransızca altyazılarda dilsel değişkenlerin büyük ölçüde nötrleştirildiği özellikle argo, halk dili ve bölgesel söyleyiş özelliklerinin çoğunlukla standart dile dönüştürüldüğü, bazı durumlarda silindiği tespit edilmiştir. Ayrıca görsel-işitsel bağlamın sunduğu toplumsal ve kültürel göstergelerin çeviri kararlarına sınırlı ölçüde yansıdığı dikkat çekmiştir. Çalışma, dilsel değişkenlerin görsel-işitsel çeviride dilsel işlevlerinin ötesinde toplumsal, kültürel ve göstergebilimsel işlevleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymakta ve bu alana yönelik uygulanabilir bir çözümleme çerçevesi sunmaktadır

Keywords

Abstract

Audiovisual translation, drawing on disciplines such as linguistics, semiotics, sociolinguistics, and cultural studies, provides fertile ground for interdisciplinary research. Narratives presented in audiovisual products reflect diverse linguistic practices, cultural values, and social structures, offering audiences multilayered worlds of meaning. The effective understanding and reception of these products within the target culture largely depend on the translation process. Beyond transferring content from one language to another, audiovisual translation serves as a key mediating practice through which the social and cultural meanings embedded in a narrative are conveyed to audiences. From a sociolinguistic perspective, linguistic variation constitutes an important indicator of characters’social identities, cultural affiliations, interpersonal relationships, and narrative functions. However, due to technical constraints, cultural differences, and the structural characteristics of the target language, such elements are often neutralized, standardized, or omitted in audiovisual translation. This study examines the French subtitles of the Turkish film Aile Arasında based on Martínez Sierra’s (2022) multimodal analytical framework. Linguistic variation in the film was analyzed under eight categories: forms of address, slang, register variation, idioms and proverbs, swearwords and insults, foreign lexical items, colloquial language, and interjections. The findings reveal that linguistic variation is largely neutralized in the French subtitles; in particular, slang, colloquial language, and regional speech features are predominantly rendered into standard French or, in some cases, omitted altogether. Furthermore, the social and cultural cues provided by the audiovisual context appear to have had only a limited influence on translation decisions. The study demonstrates the need to approach linguistic variation in audiovisual translation not only in terms of its linguistic functions but also with regard to its social, cultural, and semiotic dimensions, while proposing an applicable analytical framework for future research.

Keywords

translation studies, audiovisual translation, subtitling, linguistic variation, multimodality

Structured Abstract:

Audiovisual translation has become an integral part of everyday life due to its widespread presence across diverse media and communication platforms. Among its various forms, subtitling is increasingly used worldwide in a broad range of communicative contexts. However, the rapid evolution of professional practices in this field may occasionally create a gap between academic research and industry applications. In this regard, case studies based on concrete examples play an important role in bridging theory and practice, thereby contributing to the advancement of the discipline. Supported by systematic analytical methods, such studies provide useful guidance for professional while simultaneously enriching theoretical discussions within audiovisual translation studies.

Within these discussions, the translation of linguistic variation represents a particularly challenging issue, as it conveys not only linguistic information but also social, cultural, and narrative meanings. Dialects, sociolects, colloquial language, slang, forms of address, and other non-standard linguistic features function as important markers of social identity, cultural affiliation, interpersonal relationships, and narrative positioning. The transfer of these elements, however, is often constrained by technical limitations, audience expectations, and the linguistic and cultural conventions of the target language. Consequently, subtitling practices frequently neutralize, standardize, or omit such features, resulting in a partial loss of sociocultural meaning.

This study aims to examine how linguistic variation in the film Aile Arasında is transferred into French subtitles, the extent to which its social, cultural, and narrative functions are preserved in the translation process, and how the audiovisual context informs translation decisions. Although the transfer of linguistic variation has generally been addressed in audiovisual translation research in terms of translation strategies and the technical constraints of subtitling, relatively limited attention has been paid to the relationship between linguistic variation, characterization, social identity, narrative functions, and multimodal signs. Addressing this gap, the study proposes an applicable analytical framework that integrates the linguistic, social, cultural, and semiotic dimensions of linguistic variation.

The theoretical framework combines sociolinguistic approaches to language variation with perspectives from audiovisual translation studies. Accordingly, linguistic variation is regarded not merely as a set of linguistic markers reflecting speakers’ geographical or social backgrounds, but also as a functional resource that foregrounds the relationships between characters, their social positions, and their roles within the narrative. In audiovisual texts, the meanings conveyed by these features are also constructed through the actors’ tone of voice, intonation, gestures, and facial expressions, as well as through the visual composition of the scene. Therefore, the analysis goes beyond identifying linguistic differences between the source and target texts and examines their effects on characterization, interpersonal relationships, and narrative development. This approach enables translation choices to be evaluated holistically within their multimodal context.

The research adopts a qualitative case-study design. The corpus consists of Aile Arasında (2017), directed by Ozan Açıktan and written by Gülse Birsel, and its French subtitles. The analysis draws on Martínez Sierra’s (2022) five stage multimodal approach to social and linguistic variation in audiovisual texts. The linguistic variables identified in the source text were classified into eight categories: forms of address, slang, register variation, idioms and proverbs, insults and swearwords, foreign lexical items and pronunciation features, colloquial language, and interjections. A total of 16 examples, two from each category, were comparatively analyzed with reference to the scene context, the characters’ social characteristics, interpersonal relationships, visual and auditory signs, source-text dialogue, French subtitles, and back-translations. Alternative translations were also proposed in cases where the social and narrative functions of linguistic variation were not preserved in the target text.

The findings indicate that linguistic variation in the 16 examples analyzed is predominantly rendered in standard French, neutralized, or omitted. Slang and colloquial expressions, non-standard speech forms, forms of address indicating familiarity or social distance, and lexical choices reflecting the characters’ sociocultural positions frequently lose their markedness in the target text. In some cases, idioms and proverbs are replaced by more direct expressions that fail to reproduce their cultural and discursive functions, while insults, swearwords, and interjections are mitigated, thereby reducing the emotional intensity of the dialogue. Although these translation choices may facilitate subtitle comprehension, they diminish the visibility of interpersonal proximity, power relations, social affiliations, and cultural differences in the target text. Visual, auditory, and contextual signs partially compensate for these linguistic losses; however, they are not systematically taken into account in translation decisions.

In conclusion, the findings indicate that linguistic variation in audiovisual products is not merely a set of lexical and grammatical features but also a multimodal resource involved in the construction of characters’ identities, social relationships, and narrative roles. The analysis of Aile Arasında reveals that the use of standard language in subtitling reduces the visibility of certain sociocultural differences embedded in the source text and weakens some aspects of characterization. Rather than considering linguistic variation in isolation, the framework relates each verbal feature to the scene in which it occurs and to the visual and auditory information accompanying it. This integrated perspective enables a comprehensive assessment of how linguistic variation is transformed during the translation process and the extent to which other multimodal resources compensate for the resulting linguistic losses. By bringing together sociolinguistic categories and visual, auditory, and contextual signs within a unified analytical framework, the study contributes to audiovisual translation research on the transfer of linguistic variation in interlingual subtitling.

 

Keywords: audiovisual translation, interlingual subtitling, linguistic variation, sociolinguistic, multimodality

Yapılandırılmış Özet:

Görsel-işitsel çeviri, farklı medya ve iletişim platformlarında yaygın biçimde yer alması nedeniyle gündelik yaşamın ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Görsel-işitsel çevirinin çeşitli türleri arasında yer alan altyazı çevirisi, dünya genelinde çok çeşitli iletişim bağlamlarında giderek daha yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bununla birlikte, bu alandaki mesleki uygulamaların hızlı gelişimi, zaman zaman akademik araştırmalar ile sektör uygulamaları arasında bir boşluk oluşmasına yol açabilmektedir. Bu bağlamda, somut örneklere dayanan vaka çalışmaları, kuram ile uygulama arasında köprü kurulmasında ve böylece alanın gelişimine katkı sağlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Sistematik çözümleme yöntemleriyle desteklenen bu tür çalışmalar, uygulayıcılara yol gösterirken görsel-işitsel çeviri alanındaki kuramsal tartışmaları da zenginleştirmektedir. Bu tartışmalar kapsamında dilsel değişkenlerin çevirisi, dilsel anlamın yanı sıra toplumsal, kültürel ve anlatısal anlamlar da taşıması nedeniyle önemli bir sorun oluşturmaktadır. Lehçeler, toplumsal değişkeler, gündelik dil, argo, hitap biçimleri ve ölçünlü olmayan diğer dilsel özellikler; toplumsal kimliğin, kültürel aidiyetin, kişilerarası ilişkilerin ve anlatısal konumlandırmanın önemli göstergeleri olarak işlev görmektedir. Ancak bu unsurların aktarımı çoğu zaman teknik kısıtlar, izleyici beklentileri ve erek dilin dilsel ve kültürel uzlaşımları gereği sınırlandırılmaktadır. Bu nedenle altyazı çevirilerinde söz konusu özellikler sıklıkla nötrleştirilmekte, ölçünlü hale getirilmekte veya çıkarılmakta; bunun sonucunda sosyokültürel anlam kısmen kaybolmaktadır.

Bu çalışma, Aile Arasında filmindeki dilsel değişkenlerin Fransızca altyazıya nasıl aktarıldığını, bunların toplumsal, kültürel ve anlatısal işlevlerinin çeviri sürecinde ne ölçüde korunduğunu ve görsel-işitsel bağlamın çeviri kararlarını nasıl yönlendirdiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Dilsel değişkenlerin aktarımı, görsel-işitsel çeviri araştırmalarında genel olarak çeviri stratejileri ve altyazının teknik sınırlılıkları açısından ele alınmış olsa da dilsel değişkenler ile karakter oluşumu, toplumsal kimlik, anlatısal işlevler ve çok kipli göstergeler arasındaki ilişkiye görece sınırlı ölçüde odaklanılmıştır. Bu boşluktan hareket eden çalışma, dilsel değişkenlerin dilsel, toplumsal, kültürel ve göstergebilimsel boyutlarını bütünleştiren, uygulanabilir bir çözümleme çerçevesi önermektedir.

Çalışmanın kuramsal çerçevesi, dilsel değişkenlere yönelik toplumdilbilimsel yaklaşımlar ile görsel-işitsel çeviri alanındaki yaklaşımları bir araya getirmektedir. Dilsel değişkenler, yalnızca konuşurun coğrafi veya toplumsal kökenini yansıtan dilsel göstergeler olarak değil, karakterlerin birbirleriyle kurdukları ilişkileri, toplumsal konumlarını ve anlatı içerisindeki rollerini belirginleştiren işlevsel unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Görsel-işitsel metinlerde bu unsurların anlamı, sözel ifadelerin yanı sıra oyuncuların ses tonu, vurgu, jest ve mimikleri ile sahnenin görsel düzenlenişi aracılığıyla da oluşturulmaktadır. Bu nedenle çözümlemede kaynak metin ile erek metin arasındaki dilsel farklılıkların belirlenmesinin yanısıra söz konusu farklılıkların karakter oluşumu, kişilerarası ilişkiler ve anlatının gelişimi üzerindeki etkileri de incelenmiştir. Böylece çeviri tercihlerinin çok kipli bağlam içerisindeki işlevleri bütüncül biçimde değerlendirilmiştir.

Araştırmada nitel vaka çalışması deseni benimsenmiştir. Araştırmanın bütüncesini, yönetmenliğini Ozan Açıktan’ın, senaristliğini Gülse Birsel’in üstlendiği Aile Arasında (2017) filmi ve filmin Fransızca altyazıları oluşturmaktadır. Çözümlemede Martínez Sierra’nın (2022) görsel-işitsel metinlerdeki toplumsal ve dilsel değişkenlere yönelik beş aşamalı çok kipli yaklaşımı temel alınmıştır. Kaynak metinde belirlenen dilsel değişkenler; hitap biçimleri, argo, kesit farklılıkları, deyimler ve atasözleri, hakaret ve küfürler, yabancı sözcükler ve söyleyiş özellikleri, gündelik dil ve ünlemler olmak üzere sekiz kategoride sınıflandırılmıştır. Her kategoriden ikişer örnek olmak üzere toplam 16 örnek; sahne bağlamı, karakterlerin toplumsal özellikleri, kişilerarası ilişkiler, görsel ve işitsel göstergeler, kaynak metindeki diyaloglar, Fransızca altyazıları ve geri çevirileri dikkate alınarak karşılaştırmalı biçimde çözümlenmiştir. Dilsel değişkenlerin toplumsal ve anlatısal işlevlerinin erek metinde korunamadığı durumlarda olası çeviri önerileri sunulmuştur.

Bulgular, incelenen on altı örnekteki dilsel değişkenlerin ağırlıklı olarak ölçünlü Fransızcayla aktarıldığını, nötrleştirildiğini veya çıkarıldığını göstermektedir. Argo ve gündelik dil ifadeleri, ölçünlü dil dışı konuşma biçimleri, yakınlığı veya toplumsal mesafeyi gösteren hitap biçimleri ve karakterlerin sosyokültürel konumlarını yansıtan sözcük seçimleri, erek metinde belirgin özelliklerini sıklıkla kaybetmektedir. Bazı örneklerde deyim ve atasözlerinin, kültürel ve söylemsel işlevlerini yeniden üretemeyen daha doğrudan ifadelerle karşılandığı; hakaretlerin, küfürlerin ve ünlemlerin ise yumuşatılarak diyaloğun duygusal yoğunluğunun azaltıldığı görülmüştür. Bu çeviri tercihleri altyazıların anlaşılmasını kolaylaştırabilse de kişilerarası yakınlığın, güç ilişkilerinin, toplumsal aidiyetlerin ve kültürel farklılıkların erek metindeki görünürlüğünü azaltmaktadır. Görsel, işitsel ve bağlamsal göstergeler bu dilsel kayıpları kısmen telafi etmekle birlikte, çeviri kararlarında sistematik biçimde dikkate alınmamaktadır.

Sonuç olarak bulgular, görsel-işitsel ürünlerdeki dilsel değişkenlerin yalnızca sözcüksel ve dilbilgisel özelliklerden oluşmadığını; aynı zamanda karakterlerin kimliklerinin, toplumsal ilişkilerinin ve anlatısal rollerinin oluşturulmasında işlev gören çok kipli bir kaynak niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Aile Arasında filminin çözümlemesi, altyazı çevirisinde ölçünlü dil kullanımının kaynak metinde yer alan bazı sosyokültürel farklılıkların görünürlüğünü azalttığını ve karakter oluşumunun kimi yönlerini zayıflattığını göstermektedir. Önerilen çerçeve, dilsel değişkenleri tek başına ele almak yerine her bir sözel özelliği içinde bulunduğu sahne bağlamı ve ona eşlik eden görsel ve işitsel bilgilerle ilişkilendirmektedir. Bu bütünleşik bakış açısı, dilsel değişkenlerin aktarım sırasında nasıl dönüştürüldüğünün ve diğer çok kipli kaynakların ortaya çıkan dilsel kayıpları ne ölçüde telafi ettiğinin birlikte değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Çalışma, toplumdilbilimsel kategoriler ile görsel, işitsel ve bağlamsal göstergeleri ortak bir çözümleme çerçevesinde bir araya getirerek diller arası altyazı çevirisinde dilsel değişkenlerin aktarımına ilişkin görsel-işitsel çeviri araştırmalarına katkıda bulunmaktadır.

 

Anahtar Kelimeler: görsel-işitsel çeviri, dillerarası altyazı, dilsel değişkenlik, toplumdilbilim, çok modluluk

الملخص المنظّم

أصبحت الترجمة السمعية‑البصرية جزءاً لا يتجزأ من الحياة اليومية بفضل انتشارها الواسع عبر وسائط الإعلام ومنصات التواصل المتنوعة. ومن بين أشكالها المختلفة، يزداد استخدام الترجمة النصية (Subtitling) في العالم ضمن طيف واسع من السياقات التواصلية. غير أنّ التطور السريع في الممارسات المهنية بهذا المجال قد يخلق أحياناً فجوة بين البحث الأكاديمي والتطبيقات العملية. وفي هذا الصدد، تؤدي دراسات الحالة القائمة على أمثلة ملموسة دوراً مهماً في ربط النظرية بالممارسة، مما يسهم في تطوير هذا التخصص. وبالاستناد إلى مناهج تحليلية منهجية، توفّر هذه الدراسات إرشادات مفيدة للممارسين، وفي الوقت نفسه تثري النقاشات النظرية في دراسات الترجمة السمعية‑البصرية.

ضمن هذه النقاشات، تمثل ترجمة التنوّع اللغوي قضية بالغة الصعوبة، إذ تنقل ليس فقط معلومات لغوية، بل أيضاً دلالات اجتماعية وثقافية وسردية. فاللهجات، والأنماط الاجتماعية، واللغة العامية، والمصطلحات الشعبية، وصيغ المخاطبة، وغيرها من السمات غير المعيارية، تعمل كمؤشرات أساسية للهوية الاجتماعية والانتماء الثقافي والعلاقات الشخصية والتموضع السردي. غير أنّ نقل هذه العناصر غالباً ما يتقيّد بالقيود التقنية، وتوقعات الجمهور، والأعراف اللغوية والثقافية في اللغة الهدف. ونتيجة لذلك، تميل ممارسات الترجمة النصية إلى تحييد هذه السمات أو توحيدها أو إغفالها، مما يؤدي إلى فقدان جزئي للمعنى الاجتماعي‑الثقافي.

تهدف هذه الدراسة إلى فحص كيفية نقل التنوّع اللغوي في فيلم عائلة بيننا (Aile Arasında) إلى الترجمة الفرنسية، ومدى الحفاظ على وظائفه الاجتماعية والثقافية والسردية في عملية الترجمة، وكيفية إسهام السياق السمعي‑البصري في توجيه القرارات الترجمية. وعلى الرغم من أنّ نقل التنوّع اللغوي عولج في أبحاث الترجمة السمعية‑البصرية غالباً من زاوية استراتيجيات الترجمة والقيود التقنية للترجمة النصية، إلا أنّ العلاقة بين التنوّع اللغوي وبناء الشخصيات والهوية الاجتماعية والوظائف السردية والرموز متعددة الوسائط لم تحظَ بالاهتمام الكافي. ومن أجل سد هذه الفجوة، تقترح الدراسة إطاراً تحليلياً قابلاً للتطبيق يدمج الأبعاد اللغوية والاجتماعية والثقافية والسيميائية للتنوّع اللغوي.

يرتكز الإطار النظري على الجمع بين المقاربات السوسيولغوية للتنوّع اللغوي ومقاربات دراسات الترجمة السمعية‑البصرية. وبناءً عليه، يُنظر إلى التنوّع اللغوي ليس فقط كعلامات لغوية تعكس الخلفيات الجغرافية أو الاجتماعية للمتحدثين، بل أيضاً كمورد وظيفي يبرز العلاقات بين الشخصيات ومواقعها الاجتماعية وأدوارها داخل السرد. وفي النصوص السمعية‑البصرية، تُبنى الدلالات التي تنقلها هذه السمات أيضاً عبر نبرة الصوت، والتنغيم، والإيماءات، وتعابير الوجه، فضلاً عن التكوين البصري للمشهد. ومن ثمّ، يتجاوز التحليل مجرد تحديد الفروق اللغوية بين النص المصدر والنص الهدف، ليفحص آثارها على بناء الشخصيات والعلاقات الشخصية وتطور السرد. ويتيح هذا المنهج تقييم الخيارات الترجمية بصورة شمولية ضمن سياقها متعدد الوسائط.

تعتمد الدراسة تصميم دراسة حالة نوعية. ويتكوّن المتن من فيلم عائلة بيننا (2017) من إخراج أوزان أجيكتان وكتابة غولسه بيرسل، وترجمته الفرنسية النصية. ويستند التحليل إلى المنهج متعدد المراحل ذي الخمس خطوات الذي اقترحه مارتينيز سييرا (2022) لدراسة التنوّع الاجتماعي واللغوي في النصوص السمعية‑البصرية. وقد صُنّفت المتغيرات اللغوية المحددة في النص المصدر ضمن ثماني فئات: صيغ المخاطبة، اللغة الشعبية، تنوع السجل، الأمثال والحِكم، الشتائم والألفاظ النابية، العناصر المعجمية الأجنبية وسمات النطق، اللغة العامية، والزوائد التعبيرية. جرى تحليل 16 مثالاً (اثنان من كل فئة) تحليلاً مقارناً بالرجوع إلى سياق المشهد، والخصائص الاجتماعية للشخصيات، والعلاقات الشخصية، والعلامات البصرية والسمعية، وحوار النص المصدر، والترجمة الفرنسية، والترجمات العكسية. كما اقتُرحت ترجمات بديلة في الحالات التي لم تُحفظ فيها الوظائف الاجتماعية والسردية للتنوّع اللغوي في النص الهدف.

تشير النتائج إلى أنّ التنوّع اللغوي في الأمثلة الستة عشر محل التحليل يُنقل في الغالب إلى الفرنسية المعيارية، أو يُحيّد، أو يُغفل. فاللغة الشعبية والتعابير العامية، والصيغ غير المعيارية، وصيغ المخاطبة الدالة على الألفة أو المسافة الاجتماعية، والاختيارات المعجمية التي تعكس المواقع الاجتماعية‑الثقافية للشخصيات، كثيراً ما تفقد تميّزها في النص الهدف. وفي بعض الحالات، تُستبدل الأمثال والحِكم بتعابير مباشرة لا تعيد إنتاج وظائفها الثقافية والخطابية، بينما تُخفف الشتائم والألفاظ النابية والزوائد التعبيرية، مما يقلل من الشحنة العاطفية للحوار. ورغم أنّ هذه الخيارات الترجمية قد تسهّل فهم الترجمة النصية، إلا أنّها تقلل من وضوح القرب الشخصي، وعلاقات القوة، والانتماءات الاجتماعية، والفوارق الثقافية في النص الهدف. وتُعوض العلامات البصرية والسمعية والسياقية جزئياً هذه الخسائر اللغوية، غير أنّها لا تؤخذ في الحسبان بشكل منهجي في القرارات الترجمية.

ختاماً، تشير النتائج إلى أنّ التنوّع اللغوي في المنتجات السمعية‑البصرية ليس مجرد مجموعة من السمات المعجمية والنحوية، بل هو مورد متعدد الوسائط يشارك في بناء هويات الشخصيات وعلاقاتها الاجتماعية وأدوارها السردية. ويكشف تحليل فيلم عائلة بيننا أنّ استخدام اللغة المعيارية في الترجمة النصية يقلل من وضوح بعض الفوارق الاجتماعية‑الثقافية الكامنة في النص المصدر ويضعف بعض جوانب بناء الشخصيات. وبدلاً من النظر إلى التنوّع اللغوي بمعزل، يربط الإطار كل سمة لفظية بالمشهد الذي تظهر فيه وبالمعلومات البصرية والسمعية المصاحبة لها. ويتيح هذا المنظور المدمج تقييماً شاملاً لكيفية تحول التنوّع اللغوي أثناء عملية الترجمة ومدى تعويض الموارد متعددة الوسائط للخسائر اللغوية الناتجة. ومن خلال الجمع بين الفئات السوسيولغوية والعلامات البصرية والسمعية والسياقية ضمن إطار تحليلي موحّد، تسهم الدراسة في أبحاث الترجمة السمعية‑البصرية المتعلقة بنقل التنوّع اللغوي في الترجمة النصية بين اللغات.

الكلمات المفتاحية: الترجمة السمعية البصرية، الترجمة النصية بين اللغات، التنوّع اللغوي، السوسيولغويات، التعددية الوسائطية

Résumé Structuré:

La traduction audiovisuelle est devenue une composante essentielle de la vie quotidienne en raison de sa présence généralisée dans divers médias et plateformes de communication. Parmi ses différentes formes, le sous‑titres est de plus en plus utilisé à l’échelle mondiale dans un large éventail de contextes communicatifs. Toutefois, l’évolution rapide des pratiques professionnelles dans ce domaine peut parfois créer un décalage entre la recherche académique et les applications industrielles. À cet égard, les études de cas fondées sur des exemples concrets jouent un rôle important dans le rapprochement entre théorie et pratique, contribuant ainsi au développement de la discipline. Appuyées par des méthodes analytiques systématiques, ces études offrent des orientations utiles aux professionnels tout en enrichissant les débats théoriques au sein des études de traduction audiovisuelle.

Dans ces débats, la traduction de la variation linguistique constitue une problématique particulièrement complexe, car elle transmet non seulement des informations linguistiques, mais aussi des significations sociales, culturelles et narratives. Les dialectes, sociolectes, registres familiers, argot, formes d’adresse et autres traits linguistiques non standard fonctionnent comme des marqueurs essentiels de l’identité sociale, de l’appartenance culturelle, des relations interpersonnelles et du positionnement narratif. Le transfert de ces éléments est cependant souvent limité par des contraintes techniques, les attentes du public et les conventions linguistiques et culturelles de la langue cible. Par conséquent, les pratiques de sous‑titres tendent fréquemment à neutraliser, standardiser ou omettre ces traits, entraînant une perte partielle de signification socioculturelle.

Cette étude vise à examiner comment la variation linguistique dans le film Aile Arasında est transférée dans les sous‑titres français, dans quelle mesure ses fonctions sociales, culturelles et narratives sont préservées au cours du processus de traduction, et comment le contexte audiovisuel éclaire les décisions traductives. Bien que le transfert de la variation linguistique ait généralement été abordé dans la recherche en traduction audiovisuelle en termes de stratégies de traduction et de contraintes techniques du sous‑titres, une attention relativement limitée a été accordée à la relation entre variation linguistique, caractérisation, identité sociale, fonctions narratives et signes multimodaux. Pour combler cette lacune, l’étude propose un cadre analytique applicable intégrant les dimensions linguistiques, sociales, culturelles et sémiotiques de la variation linguistique.

Le cadre théorique combine les approches sociolinguistiques de la variation avec les perspectives des études de traduction audiovisuelle. Ainsi, la variation linguistique est considérée non seulement comme un ensemble de marqueurs reflétant les origines géographiques ou sociales des locuteurs, mais aussi comme une ressource fonctionnelle mettant en évidence les relations entre les personnages, leurs positions sociales et leurs rôles dans le récit. Dans les textes audiovisuels, les significations véhiculées par ces traits se construisent également à travers le ton de la voix, l’intonation, les gestes, les expressions faciales, ainsi que la composition visuelle de la scène. L’analyse dépasse donc l’identification des différences linguistiques entre le texte source et le texte cible pour examiner leurs effets sur la caractérisation, les relations interpersonnelles et le développement narratif. Cette approche permet d’évaluer les choix traductifs de manière holistique dans leur contexte multimodal.

La recherche adopte une méthodologie qualitative fondée sur l’étude de cas. Le corpus se compose du film Aile Arasında (2017), réalisé par Ozan Açıktan et écrit par Gülse Birsel, et de ses sous‑titres français. L’analyse s’appuie sur l’approche multimodale en cinq étapes de Martínez Sierra (2022) concernant la variation sociale et linguistique dans les textes audiovisuels. Les variables linguistiques identifiées dans le texte source ont été classées en huit catégories : formes d’adresse, argot, variation de registre, idiomes et proverbes, insultes et jurons, éléments lexicaux étrangers et traits de prononciation, langage familier et interjections. Un total de 16 exemples, deux par catégorie, ont été analysés de manière comparative en référence au contexte de la scène, aux caractéristiques sociales des personnages, aux relations interpersonnelles, aux signes visuels et auditifs, au dialogue du texte source, aux sous‑titres français et aux rétro‑traductions. Des traductions alternatives ont également été proposées dans les cas où les fonctions sociales et narratives de la variation linguistique n’étaient pas préservées dans le texte cible.

Les résultats indiquent que la variation linguistique dans les 16 exemples analysés est majoritairement rendue en français standard, neutralisée ou omise. L’argot et les expressions familières, les formes de discours non standard, les formes d’adresse marquant la familiarité ou la distance sociale, ainsi que les choix lexicaux reflétant les positions socioculturelles des personnages perdent fréquemment leur caractère marqué dans le texte cible. Dans certains cas, les idiomes et proverbes sont remplacés par des expressions plus directes qui ne reproduisent pas leurs fonctions culturelles et discursives, tandis que les insultes, jurons et interjections sont atténués, réduisant ainsi l’intensité émotionnelle du dialogue. Bien que ces choix traductifs puissent faciliter la compréhension des sous‑titres, ils diminuent la visibilité de la proximité interpersonnelle, des rapports de pouvoir, des affiliations sociales et des différences culturelles dans le texte cible. Les signes visuels, auditifs et contextuels compensent partiellement ces pertes linguistiques, mais ils ne sont pas systématiquement pris en compte dans les décisions traductives.

En conclusion, les résultats montrent que la variation linguistique dans les produits audiovisuels n’est pas seulement un ensemble de traits lexicaux et grammaticaux, mais également une ressource multimodale participant à la construction des identités des personnages, de leurs relations sociales et de leurs rôles narratifs. L’analyse de Aile Arasında révèle que l’usage de la langue standard dans les sous‑titres réduit la visibilité de certaines différences socioculturelles présentes dans le texte source et affaiblit certains aspects de la caractérisation. Plutôt que de considérer la variation linguistique isolément, le cadre relie chaque trait verbal à la scène où il apparaît et aux informations visuelles et auditives qui l’accompagnent. Cette perspective intégrée permet une évaluation complète de la manière dont la variation linguistique est transformée au cours du processus de traduction et de la mesure dans laquelle d’autres ressources multimodales compensent les pertes linguistiques résultantes. En réunissant les catégories sociolinguistiques et les signes visuels, auditifs et contextuels dans un cadre analytique unifié, l’étude contribue à la recherche en traduction audiovisuelle sur le transfert de la variation linguistique dans le sous‑titres interlingual.

 

Mots‑Clés : traduction audiovisuelle, sous‑titres interlingual, variation linguistique, sociolinguistique, multimodalité.

Resumen Estructurado:

La traducción audiovisual se ha convertido en una parte integral de la vida cotidiana debido a su amplia presencia en diversos medios y plataformas de comunicación. Entre sus distintas modalidades, el subtitulado se utiliza cada vez más en todo el mundo en un amplio abanico de contextos comunicativos. Sin embargo, la rápida evolución de las prácticas profesionales en este ámbito puede generar ocasionalmente una brecha entre la investigación académica y las aplicaciones industriales. En este sentido, los estudios de caso basados en ejemplos concretos desempeñan un papel importante al tender puentes entre teoría y práctica, contribuyendo así al avance de la disciplina. Apoyados en métodos analíticos sistemáticos, dichos estudios ofrecen orientaciones útiles para los profesionales y, al mismo tiempo, enriquecen los debates teóricos dentro de los estudios de traducción audiovisual.

En el marco de estas discusiones, la traducción de la variación lingüística representa un desafío particularmente complejo, ya que transmite no solo información lingüística, sino también significados sociales, culturales y narrativos. Los dialectos, sociolectos, lenguaje coloquial, jerga, formas de tratamiento y otros rasgos lingüísticos no estándar funcionan como marcadores esenciales de identidad social, afiliación cultural, relaciones interpersonales y posicionamiento narrativo. La transferencia de estos elementos, sin embargo, suele estar condicionada por limitaciones técnicas, expectativas del público y convenciones lingüísticas y culturales de la lengua meta. En consecuencia, las prácticas de subtitulado tienden con frecuencia a neutralizar, estandarizar u omitir tales rasgos, lo que provoca una pérdida parcial de significado sociocultural.

El presente estudio tiene como objetivo examinar cómo se transfiere la variación lingüística en la película Aile Arasında a los subtítulos en francés, en qué medida se preservan sus funciones sociales, culturales y narrativas durante el proceso de traducción, y cómo el contexto audiovisual orienta las decisiones traductológicas. Aunque la transferencia de la variación lingüística ha sido abordada en la investigación sobre traducción audiovisual principalmente en términos de estrategias de traducción y restricciones técnicas del subtitulado, se ha prestado relativamente poca atención a la relación entre variación lingüística, caracterización, identidad social, funciones narrativas y signos multimodales. Para cubrir esta laguna, el estudio propone un marco analítico aplicable que integra las dimensiones lingüísticas, sociales, culturales y semióticas de la variación lingüística.

El marco teórico combina enfoques sociolingüísticos sobre la variación con perspectivas de los estudios de traducción audiovisual. En consecuencia, la variación lingüística se concibe no solo como un conjunto de marcadores que reflejan el origen geográfico o social de los hablantes, sino también como un recurso funcional que resalta las relaciones entre los personajes, sus posiciones sociales y sus roles dentro de la narración. En los textos audiovisuales, los significados transmitidos por estos rasgos se construyen asimismo a través del tono de voz, la entonación, los gestos, las expresiones faciales y la composición visual de la escena. Por tanto, el análisis va más allá de la mera identificación de diferencias lingüísticas entre el texto fuente y el texto meta, examinando sus efectos en la caracterización, las relaciones interpersonales y el desarrollo narrativo. Este enfoque permite evaluar las decisiones de traducción de manera holística dentro de su contexto multimodal.

La investigación adopta un diseño cualitativo de estudio de caso. El corpus está compuesto por la película Aile Arasında (2017), dirigida por Ozan Açıktan y escrita por Gülse Birsel, y sus subtítulos en francés. El análisis se basa en el enfoque multimodal de cinco etapas de Martínez Sierra (2022) sobre la variación social y lingüística en textos audiovisuales. Las variables lingüísticas identificadas en el texto fuente se clasificaron en ocho categorías: formas de tratamiento, jerga, variación de registro, refranes y proverbios, insultos y palabrotas, elementos léxicos extranjeros y rasgos de pronunciación, lenguaje coloquial e interjecciones. Se analizaron comparativamente un total de 16 ejemplos, dos por cada categoría, considerando el contexto de la escena, las características sociales de los personajes, las relaciones interpersonales, los signos visuales y auditivos, el diálogo del texto fuente, los subtítulos en francés y las retrotraducciones. Asimismo, se propusieron traducciones alternativas en los casos en que las funciones sociales y narrativas de la variación lingüística no se preservaban en el texto meta.

Los resultados indican que la variación lingüística en los 16 ejemplos analizados se reproduce predominantemente en francés estándar, neutralizada u omitida. La jerga y las expresiones coloquiales, las formas de habla no estándar, las formas de tratamiento que señalan familiaridad o distancia social, así como las elecciones léxicas que reflejan las posiciones socioculturales de los personajes, pierden con frecuencia su carácter marcado en el texto meta. En algunos casos, los refranes y proverbios se sustituyen por expresiones más directas que no reproducen sus funciones culturales y discursivas, mientras que los insultos, palabrotas e interjecciones se atenúan, reduciendo así la intensidad emocional del diálogo. Aunque estas decisiones de traducción pueden facilitar la comprensión de los subtítulos, disminuyen la visibilidad de la proximidad interpersonal, las relaciones de poder, las afiliaciones sociales y las diferencias culturales en el texto meta. Los signos visuales, auditivos y contextuales compensan parcialmente estas pérdidas lingüísticas; sin embargo, no se consideran de manera sistemática en las decisiones de traducción.

En conclusión, los hallazgos muestran que la variación lingüística en los productos audiovisuales no constituye únicamente un conjunto de rasgos léxicos y gramaticales, sino también un recurso multimodal implicado en la construcción de las identidades de los personajes, sus relaciones sociales y sus roles narrativos. El análisis de Aile Arasında revela que el uso de la lengua estándar en el subtitulado reduce la visibilidad de ciertas diferencias socioculturales presentes en el texto fuente y debilita algunos aspectos de la caracterización. En lugar de considerar la variación lingüística de manera aislada, el marco relaciona cada rasgo verbal con la escena en la que aparece y con la información visual y auditiva que lo acompaña. Esta perspectiva integrada permite una evaluación exhaustiva de cómo se transforma la variación lingüística durante el proceso de traducción y en qué medida otros recursos multimodales compensan las pérdidas lingüísticas resultantes. Al reunir categorías sociolingüísticas y signos visuales, auditivos y contextuales en un marco analítico unificado, el estudio contribuye a la investigación sobre traducción audiovisual en torno a la transferencia de la variación lingüística en el subtitulado interlingüístico.

 

Palabras Clave: traducción audiovisual, subtitulado interlingüístico, variación lingüística, sociolingüística, multimodalidad

结构化摘要

由于在多种媒体和传播平台上的广泛存在,视听翻译已成为日常生活中不可或缺的一部分。在其多种形式中,字幕翻译在全球范围内的各种交际语境中被越来越广泛地使用。然而,该领域专业实践的快速发展有时会造成学术研究与行业应用之间的差距。在此背景下,基于具体实例的案例研究在弥合理论与实践之间的鸿沟方面发挥着重要作用,从而推动学科的发展。依托系统的分析方法,这类研究不仅为专业人士提供有益的指导,同时也丰富了视听翻译研究中的理论讨论。

在这些讨论中,语言变异的翻译是一个尤为复杂的议题,因为它不仅传递语言信息,还承载社会、文化和叙事意义。方言、社会方言、口语、俚语、称谓形式以及其他非标准语言特征,都是社会身份、文化归属、人际关系和叙事定位的重要标志。然而,这些元素的转移往往受到技术限制、受众期待以及目标语的语言与文化规范的制约。因此,字幕实践常常会对这些特征进行中和、标准化或省略,从而导致社会文化意义的部分丧失。

本研究旨在探讨电影《家庭之间》(Aile Arasında)中的语言变异如何在法语字幕中得到转移,分析其社会、文化和叙事功能在翻译过程中保存的程度,以及视听语境如何影响翻译决策。尽管在视听翻译研究中,语言变异的转移通常从翻译策略和字幕的技术限制角度加以讨论,但关于语言变异与人物塑造、社会身份、叙事功能以及多模态符号之间关系的研究仍相对有限。为填补这一空白,本研究提出了一个可操作的分析框架,整合了语言、社会、文化和符号学维度的语言变异。

理论框架结合了社会语言学的语言变异研究方法与视听翻译研究的视角。因此,语言变异不仅被视为反映说话者地理或社会背景的一组语言标记,还被视为一种功能性资源,凸显人物之间的关系、社会地位及其在叙事中的角色。在视听文本中,这些特征所传递的意义还通过演员的声调、语调、手势、面部表情以及场景的视觉构成来建构。因此,分析不仅限于识别源语与目标语之间的语言差异,还考察其对人物塑造、人际关系和叙事发展的影响。这一方法使得翻译选择能够在其多模态语境中得到整体性评价。

本研究采用质性案例研究设计。语料由奥赞·阿奇克坦(Ozan Açıktan)执导、居尔塞·比尔塞尔(Gülse Birsel)编剧的电影《家庭之间》(2017)及其法语字幕组成。分析借鉴了马丁内斯·谢拉(Martínez Sierra, 2022)提出的关于视听文本中社会与语言变异的五阶段多模态方法。源语文本中识别出的语言变量被归为八类:称谓形式、俚语、语域变异、成语与谚语、侮辱与粗话、外来词汇及发音特征、口语以及感叹词。共选取16个例子,每类两个,结合场景语境、人物社会特征、人际关系、视听符号、源语对话、法语字幕及回译进行比较分析。在社会与叙事功能未能在目标语中得到保留的情况下,还提出了替代性翻译方案。

研究结果表明,在所分析的16个例子中,语言变异主要以标准法语呈现,被中和或省略。俚语与口语表达、非标准语言形式、表示亲密或社会距离的称谓形式,以及反映人物社会文化地位的词汇选择,在目标语中往往失去了其显著性。在某些情况下,成语与谚语被更直接的表达所替代,未能再现其文化与话语功能;侮辱、粗话与感叹词则被弱化,从而降低了对话的情感强度。尽管这些翻译选择可能有助于字幕理解,但它们削弱了目标语中人际亲近感、权力关系、社会归属与文化差异的可见性。视觉、听觉与语境符号在一定程度上弥补了这些语言损失,但并未在翻译决策中得到系统性考虑。

综上所述,研究结果显示,视听产品中的语言变异不仅是一组词汇与语法特征,更是一种参与人物身份建构、人际关系与叙事角色的多模态资源。《家庭之间》的分析揭示,字幕中使用标准语言降低了源语中某些社会文化差异的可见性,并削弱了人物塑造的部分方面。该框架并非孤立地考察语言变异,而是将每一语言特征与其出现的场景及伴随的视听信息联系起来。这一整合视角使得对语言变异在翻译过程中的转化及其他多模态资源对语言损失的补偿程度进行全面评估成为可能。通过将社会语言学类别与视觉、听觉及语境符号结合于统一的分析框架,本研究为跨语言字幕中语言变异的转移提供了新的学术贡献。

 

关键词: 视听翻译、跨语言字幕、语言变异、社会语言学、多模态性

Структурированное Pезюме:

Аудиовизуальный перевод стал неотъемлемой частью повседневной жизни благодаря его широкому распространению в различных средствах массовой информации и коммуникационных платформах. Среди его форм субтитры всё чаще используются во всём мире в широком спектре коммуникативных контекстов. Однако стремительное развитие профессиональных практик в данной области порой создаёт разрыв между академическими исследованиями и отраслевыми приложениями. В этом отношении исследования конкретных случаев, основанные на реальных примерах, играют важную роль в соединении теории и практики, способствуя тем самым развитию дисциплины. Опираясь на систематические аналитические методы, такие исследования предоставляют полезные ориентиры для специалистов и одновременно обогащают теоретические дискуссии в области аудиовизуального перевода.

В рамках этих дискуссий перевод языковой вариативности представляет собой особенно сложную проблему, поскольку он передаёт не только лингвистическую информацию, но и социальные, культурные и нарративные значения. Диалекты, социолекты, разговорная речь, жаргон, формы обращения и другие нестандартные языковые особенности функционируют как важные маркеры социальной идентичности, культурной принадлежности, межличностных отношений и нарративного позиционирования. Однако передача этих элементов часто ограничивается техническими условиями, ожиданиями аудитории и языковыми и культурными нормами целевого языка. В результате практики субтитрирования нередко нейтрализуют, стандартизируют или опускают такие особенности, что приводит к частичной утрате социокультурного смысла.

Цель данного исследования — рассмотреть, каким образом языковая вариативность в фильме Aile Arasında передаётся во французских субтитрах, в какой мере её социальные, культурные и нарративные функции сохраняются в процессе перевода и как аудиовизуальный контекст влияет на переводческие решения. Хотя передача языковой вариативности в исследованиях аудиовизуального перевода обычно рассматривается с точки зрения переводческих стратегий и технических ограничений субтитрирования, относительно мало внимания уделяется взаимосвязи между языковой вариативностью, характеристикой персонажей, социальной идентичностью, нарративными функциями и мультимодальными знаками. Для восполнения этого пробела исследование предлагает применимый аналитический каркас, интегрирующий лингвистические, социальные, культурные и семиотические измерения языковой вариативности.

Теоретическая основа сочетает социолингвистические подходы к языковой вариативности с перспективами исследований аудиовизуального перевода. Соответственно, языковая вариативность рассматривается не только как набор языковых маркеров, отражающих географическое или социальное происхождение говорящих, но и как функциональный ресурс, выявляющий отношения между персонажами, их социальные позиции и роли в повествовании. В аудиовизуальных текстах значения, передаваемые этими особенностями, также формируются через тон голоса, интонацию, жесты, мимику, а также визуальную композицию сцены. Таким образом, анализ выходит за рамки простого выявления языковых различий между исходным и целевым текстами и исследует их влияние на характеристику персонажей, межличностные отношения и развитие повествования. Такой подход позволяет оценивать переводческие решения комплексно в их мультимодальном контексте.

Исследование выполнено в формате качественного кейс‑стади. Корпус состоит из фильма Aile Arasında (2017), режиссёр — Озан Ачыкта́н, сценарист — Гюльсе Бирсель, и его французских субтитров. Анализ опирается на пятиступенчатый мультимодальный подход Мартинеса Сьерры (2022) к социальной и языковой вариативности в аудиовизуальных текстах. Лингвистические переменные, выявленные в исходном тексте, были классифицированы по восьми категориям: формы обращения, жаргон, вариативность регистра, идиомы и пословицы, оскорбления и ругательства, иностранные лексические элементы и особенности произношения, разговорная речь и междометия. Всего было проанализировано 16 примеров (по два из каждой категории) в сравнительном ключе с учётом контекста сцены, социальных характеристик персонажей, межличностных отношений, визуальных и аудиальных знаков, диалога исходного текста, французских субтитров и обратных переводов. В случаях, когда социальные и нарративные функции языковой вариативности не сохранялись в целевом тексте, предлагались альтернативные переводы.

Результаты показывают, что языковая вариативность в 16 проанализированных примерах преимущественно передаётся на стандартном французском языке, нейтрализуется или опускается. Жаргон и разговорные выражения, нестандартные формы речи, формы обращения, указывающие на близость или социальную дистанцию, а также лексические выборы, отражающие социокультурные позиции персонажей, часто теряют свою маркированность в целевом тексте. В некоторых случаях идиомы и пословицы заменяются более прямыми выражениями, не воспроизводящими их культурные и дискурсивные функции, тогда как оскорбления, ругательства и междометия смягчаются, что снижает эмоциональную интенсивность диалога. Хотя такие переводческие решения могут облегчить понимание субтитров, они уменьшают видимость межличностной близости, властных отношений, социальных принадлежностей и культурных различий в целевом тексте. Визуальные, аудиальные и контекстуальные знаки частично компенсируют эти языковые потери, однако систематически в переводческих решениях не учитываются.

В заключение результаты свидетельствуют о том, что языковая вариативность в аудиовизуальных продуктах представляет собой не просто совокупность лексических и грамматических особенностей, но и мультимодальный ресурс, участвующий в конструировании идентичностей персонажей, их социальных отношений и нарративных ролей. Анализ Aile Arasında показывает, что использование стандартного языка в субтитрах снижает видимость некоторых социокультурных различий, заложенных в исходном тексте, и ослабляет отдельные аспекты характеристики персонажей. Вместо того чтобы рассматривать языковую вариативность изолированно, предложенный каркас связывает каждую вербальную особенность с конкретной сценой её появления и сопровождающей визуальной и аудиальной информацией. Такой интегрированный подход позволяет всесторонне оценить трансформацию языковой вариативности в процессе перевода и степень, в которой другие мультимодальные ресурсы компенсируют возникающие языковые потери. Объединяя социолингвистические категории и визуальные, аудиальные и контекстуальные знаки в едином аналитическом каркасе, исследование вносит вклад в развитие исследований аудиовизуального перевода, посвящённых передаче языковой вариативности в межъязыковом субтитрировании.

 

Ключевые Cлова: аудиовизуальный перевод, межъязыковое субтитрирование, языковая вариативность, социолингвистика, мультимодальность

संरचित सारांश:

विभिन्न मीडिया और संचार प्लेटफ़ॉर्म पर व्यापक उपस्थिति के कारण, ऑडियोविज़ुअल अनुवाद आज के दैनिक जीवन का अभिन्न हिस्सा बन गया है। इसकी विभिन्न विधाओं में, उपशीर्षक (subtitling) विश्वभर में अनेक संप्रेषणीय संदर्भों में तेजी से उपयोग किए जा रहे हैं। तथापि, इस क्षेत्र में पेशेवर प्रथाओं का तीव्र विकास कभी‑कभी अकादमिक अनुसंधान और औद्योगिक अनुप्रयोगों के बीच अंतराल उत्पन्न कर देता है। इस संदर्भ में, ठोस उदाहरणों पर आधारित केस‑स्टडीज़ सिद्धांत और व्यवहार के बीच सेतु का कार्य करती हैं और इस प्रकार अनुशासन की प्रगति में योगदान देती हैं। व्यवस्थित विश्लेषणात्मक विधियों द्वारा समर्थित, ऐसी अध्ययन न केवल पेशेवरों को उपयोगी मार्गदर्शन प्रदान करते हैं बल्कि ऑडियोविज़ुअल अनुवाद अध्ययन के भीतर सैद्धांतिक चर्चाओं को भी समृद्ध करते हैं।

इन चर्चाओं में, भाषाई विविधता का अनुवाद विशेष रूप से चुनौतीपूर्ण मुद्दा है, क्योंकि यह केवल भाषाई जानकारी ही नहीं बल्कि सामाजिक, सांस्कृतिक और कथात्मक अर्थ भी संप्रेषित करता है। बोलियाँ, समाजभाषाएँ, बोलचाल की भाषा, स्लैंग, संबोधन के रूप और अन्य गैर‑मानक भाषाई विशेषताएँ सामाजिक पहचान, सांस्कृतिक संबद्धता, पारस्परिक संबंध और कथात्मक स्थिति के महत्वपूर्ण सूचक हैं। इन तत्वों का स्थानांतरण अक्सर तकनीकी सीमाओं, दर्शकों की अपेक्षाओं और लक्ष्य भाषा की भाषाई एवं सांस्कृतिक परंपराओं द्वारा सीमित होता है। परिणामस्वरूप, उपशीर्षक प्रथाएँ अक्सर इन विशेषताओं को निष्प्रभावी, मानकीकृत या लुप्त कर देती हैं, जिससे सामाजिक‑सांस्कृतिक अर्थ का आंशिक ह्रास होता है।

यह अध्ययन इस बात की जाँच करने का उद्देश्य रखता है कि फिल्म Aile Arasında में भाषाई विविधता फ्रेंच उपशीर्षकों में कैसे स्थानांतरित होती है, अनुवाद प्रक्रिया में उसकी सामाजिक, सांस्कृतिक और कथात्मक भूमिकाएँ किस सीमा तक संरक्षित रहती हैं, और ऑडियोविज़ुअल संदर्भ अनुवाद निर्णयों को कैसे प्रभावित करता है। यद्यपि ऑडियोविज़ुअल अनुवाद अनुसंधान में भाषाई विविधता के स्थानांतरण को सामान्यतः अनुवाद रणनीतियों और उपशीर्षक की तकनीकी सीमाओं के संदर्भ में संबोधित किया गया है, भाषाई विविधता, चरित्र निर्माण, सामाजिक पहचान, कथात्मक कार्य और बहु‑माध्यम संकेतों के बीच संबंध पर अपेक्षाकृत कम ध्यान दिया गया है। इस अंतर को संबोधित करते हुए, अध्ययन एक लागू विश्लेषणात्मक रूपरेखा प्रस्तुत करता है जो भाषाई, सामाजिक, सांस्कृतिक और सांकेतिक आयामों को एकीकृत करती है।

सैद्धांतिक रूपरेखा भाषाई विविधता के समाजभाषावैज्ञानिक दृष्टिकोणों को ऑडियोविज़ुअल अनुवाद अध्ययन के परिप्रेक्ष्य के साथ संयोजित करती है। तदनुसार, भाषाई विविधता को केवल वक्ताओं की भौगोलिक या सामाजिक पृष्ठभूमि को प्रतिबिंबित करने वाले भाषाई चिह्नों के समूह के रूप में नहीं, बल्कि एक कार्यात्मक संसाधन के रूप में देखा जाता है जो पात्रों के बीच संबंधों, उनकी सामाजिक स्थितियों और कथानक में उनकी भूमिकाओं को उजागर करता है। ऑडियोविज़ुअल पाठों में, इन विशेषताओं द्वारा संप्रेषित अर्थ स्वर, लय, हावभाव, चेहरे के भाव और दृश्य संरचना के माध्यम से भी निर्मित होते हैं। अतः विश्लेषण स्रोत और लक्ष्य पाठों के बीच भाषाई भिन्नताओं की पहचान से आगे बढ़कर उनके प्रभावों का अध्ययन करता है, जो चरित्र निर्माण, पारस्परिक संबंधों और कथात्मक विकास पर पड़ते हैं। यह दृष्टिकोण अनुवाद विकल्पों का बहु‑माध्यम संदर्भ में समग्र मूल्यांकन करने में सक्षम बनाता है।

अनुसंधान गुणात्मक केस‑स्टडी डिज़ाइन अपनाता है। कॉर्पस में Aile Arasında (2017), जिसका निर्देशन ओज़ान आचिकतान ने किया और लेखन गुल्से बिरसेल ने किया, तथा उसके फ्रेंच उपशीर्षक शामिल हैं। विश्लेषण मार्टिनेज़ सिएरा (2022) के पाँच‑चरणीय बहु‑माध्यम दृष्टिकोण पर आधारित है, जो ऑडियोविज़ुअल पाठों में सामाजिक और भाषाई विविधता का अध्ययन करता है। स्रोत पाठ में पहचानी गई भाषाई चर को आठ श्रेणियों में वर्गीकृत किया गया: संबोधन के रूप, स्लैंग, रजिस्टर विविधता, मुहावरे और कहावतें, अपमान और गाली‑गलौज, विदेशी शब्दावली और उच्चारण विशेषताएँ, बोलचाल की भाषा और विस्मयादिबोधक। कुल 16 उदाहरण (प्रत्येक श्रेणी से दो) का तुलनात्मक विश्लेषण किया गया, जिसमें दृश्य संदर्भ, पात्रों की सामाजिक विशेषताएँ, पारस्परिक संबंध, दृश्य और श्रव्य संकेत, स्रोत‑पाठ संवाद, फ्रेंच उपशीर्षक और पुनःअनुवाद शामिल थे। उन मामलों में जहाँ भाषाई विविधता के सामाजिक और कथात्मक कार्य लक्ष्य पाठ में संरक्षित नहीं थे, वैकल्पिक अनुवाद भी प्रस्तावित किए गए।

निष्कर्ष बताते हैं कि विश्लेषित 16 उदाहरणों में भाषाई विविधता मुख्यतः मानक फ्रेंच में प्रस्तुत की गई है, निष्प्रभावी या लुप्त कर दी गई है। स्लैंग और बोलचाल की अभिव्यक्तियाँ, गैर‑मानक भाषण रूप, संबोधन के रूप जो निकटता या सामाजिक दूरी को इंगित करते हैं, तथा पात्रों की सामाजिक‑सांस्कृतिक स्थिति को प्रतिबिंबित करने वाले शब्द चयन, लक्ष्य पाठ में अक्सर अपनी विशिष्टता खो देते हैं। कुछ मामलों में, मुहावरे और कहावतें अधिक प्रत्यक्ष अभिव्यक्तियों से प्रतिस्थापित की जाती हैं, जो उनके सांस्कृतिक और वाक्यात्मक कार्यों को पुनः उत्पन्न करने में विफल रहती हैं, जबकि अपमान, गाली‑गलौज और विस्मयादिबोधक को कम कर दिया जाता है, जिससे संवाद की भावनात्मक तीव्रता घट जाती है। यद्यपि ये अनुवाद विकल्प उपशीर्षक की समझ को सुगम बना सकते हैं, वे लक्ष्य पाठ में पारस्परिक निकटता, शक्ति संबंध, सामाजिक संबद्धता और सांस्कृतिक भिन्नताओं की दृश्यता को कम कर देते हैं। दृश्य, श्रव्य और संदर्भ संकेत आंशिक रूप से इन भाषाई हानियों की भरपाई करते हैं; तथापि, उन्हें अनुवाद निर्णयों में व्यवस्थित रूप से ध्यान में नहीं रखा जाता।

अंततः, निष्कर्ष इंगित करते हैं कि ऑडियोविज़ुअल उत्पादों में भाषाई विविधता केवल शब्दावली और व्याकरणिक विशेषताओं का समूह नहीं है, बल्कि एक बहु‑माध्यम संसाधन है जो पात्रों की पहचान, सामाजिक संबंधों और कथात्मक भूमिकाओं के निर्माण में संलग्न है। Aile Arasında के विश्लेषण से पता चलता है कि उपशीर्षक में मानक भाषा का उपयोग स्रोत पाठ में निहित कुछ सामाजिक‑सांस्कृतिक भिन्नताओं की दृश्यता को कम करता है और चरित्र निर्माण के कुछ पहलुओं को कमजोर करता है। भाषाई विविधता को अलगाव में देखने के बजाय, रूपरेखा प्रत्येक भाषाई विशेषता को उस दृश्य से जोड़ती है जिसमें वह प्रकट होती है और उसके साथ आने वाली दृश्य और श्रव्य जानकारी से। यह एकीकृत दृष्टिकोण अनुवाद प्रक्रिया के दौरान भाषाई विविधता के रूपांतरण और अन्य बहु‑माध्यम संसाधनों द्वारा परिणामी भाषाई हानियों की भरपाई की सीमा का व्यापक मूल्यांकन करने में सक्षम बनाता है। समाजभाषावैज्ञानिक श्रेणियों और दृश्य, श्रव्य तथा संदर्भ संकेतों को एकीकृत विश्लेषणात्मक रूपरेखा में संयोजित करके, अध्ययन अंतरभाषीय उपशीर्षक में भाषाई विविधता के स्थानांतरण पर ऑडियोविज़ुअल अनुवाद अनुसंधान में योगदान देता है।

 

कीवर्ड्स: ऑडियोविज़ुअल अनुवाद, अंतरभाषीय उपशीर्षक, भाषाई विविधता, समाजभाषाविज्ञान, बहु‑माध्यमता

Article Statistics

Number of reads 30
Number of downloads 3

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.