Öz: Bu çalışmada, el organ adıyla kurulmuş Türkçe ve Zazaca deyimler eşdeğerlik ilişkileri bakımından incelenmiştir. Çalışmanın temel veri kaynaklarını Ömer Asım Aksoy’un Deyimler Sözlüğü ile Roşan Lezgîn tarafından hazırlanan Ferhengê İdyomanê Kirdkî (Zazakî) oluşturmaktadır. Yardımcı karşılaştırma malzemesi olarak Zazaca söz varlığına ilişkin kaynaklardan da yararlanılmıştır. Doküman incelemesine dayanan araştırmada, “el/dest” unsurunu içeren deyimler taranmış; benzer anlam alanına sahip varyantlar tek temsilî madde altında değerlendirilmiş ve örnekler tam eşdeğerlik, kısmî eşdeğerlik, sıfır eşdeğerlik ve yalancı eşdeğerlik başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Mevcut veri setinde 25 tam eşdeğerlik, 76 kısmî eşdeğerlik, 32 sıfır eşdeğerlik ve 3 yalancı eşdeğerlik örneği belirlenmiştir. Bulgular, Türkçe ve Zazacada “el/dest” unsurunun yardım, denetim, güç, yoksunluk, beceri, maddi durum ve toplumsal ilişki gibi anlam alanlarında üretken bir deyim kurucu olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte iki dil arasında her zaman birebir biçimsel karşılık bulunmadığı; özellikle kısmî ve yalancı eşdeğerlik örneklerinde bağlam, kullanım değeri ve deyimsel işlevin birlikte değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Çalışma, Zazaca deyim varlığının belgelenmesine ve Türkçe-Zazaca karşılaştırmalı söz varlığı araştırmalarına katkı sunmaktadır.
Abstract: This study examines the equivalence relations between Turkish and Zazaki idioms formed with the body-part term “hand”. The main data sources are Ömer Asım Aksoy’s Deyimler Sözlüğü and Roşan Lezgîn’s Ferhengê İdyomanê Kirdkî (Zazakî). Additional books and theses on Zazaki vocabulary were used as supporting materials. Based on document analysis, idioms containing the elements “el/dest” were identified, variant forms with similar meanings were represented by a single item, and the data were classified under four categories: full equivalence, partial equivalence, zero equivalence and false equivalence. In the current data set, 25 examples of full equivalence, 76 examples of partial equivalence, 32 examples of zero equivalence and 3 examples of false equivalence were identified. The findings indicate that “el/dest” functions as a productive idiom-forming element in both languages, especially in semantic domains such as help, control, power, deprivation, skill, material condition and social relations. However, the results also show that formal similarity does not always guarantee semantic or functional equivalence. In particular, partial and false equivalence examples require simultaneous consideration of context, usage value and idiomatic function. The study contributes to the documentation of Zazaki idioms and to comparative vocabulary studies between Turkish and Zazaki.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
