A Look At Zaza Language In Cinema Through The Lens Of The Films Deqa Reş (Black Stain) And Keke

Deqa Reş (Kara Leke) ve Keke Filmleri Penceresinden Sinemada Zazacaya Bir Bakış
Author:

İbrahim DAĞILMA-

Number of pages:
5063-5097
Language:
İngilizce
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3

Abstract

Öz

Sinema, görsel ve anlatı çerçevesi aracılığıyla toplumsal gerçeklikleri yansıtır; toplumsal yaşamı şekillendiren etkileri, değerleri ve hareketleri görünür kılar. Gerçeği temsil eden bir sanat formu olarak sinema, üretildiği bağlamın baskın özelliklerine bağlı biçimde tarih, toplum, kültür ve estetiği aktarır. Dil, bir toplumun kendisini ifade ettiği en özgün araç olduğundan, sinema ideal olarak temsil ettiği topluluğun diliyle üretilmelidir. Bir toplumun dili edebiyat ve sinemaya aktarılmadığında, o toplumun kültürel ifadesi diğer kültürlerin etkisi ve hâkimiyeti karşısında savunmasız hâle gelir.

Bu çalışma, Zazacanın sinemada kullanılma pratiğini Deqa Reş (Kara Leke) ve Keke (Ağabey) adlı iki önemli film üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu filmler, sinemanın sunduğu imkânlardan yararlanarak Zaza dili ve kimliğine odaklanmaktadır. Çalışma, bu eserlerin analizi aracılığıyla sinemanın Zazacayı tanıtma ve Zaza toplumunun kültürünü, yaşam tarzını ve düşünce dünyasını ayrı bir etnik kimlik bağlamında temsil etmedeki önemini ortaya koymaktadır.

Toplumsal dinamikler çoğu zaman kültürel ve sanatsal üretimler aracılığıyla anlaşılır. Bazı toplumlar ana dillerini sinemaya başarıyla aktarabilirken, bazıları bunu gerçekleştirememiştir. Zaza toplumu ikinci gruba dahildir. Çeşitli tarihsel ve siyasal nedenlerden dolayı Zaza halkı ana dilinde eğitim alma imkânından mahrum kalmış; kurumsal ve pratik desteğin yetersizliği ise önemli ölçüde kültürel üretimin ortaya çıkmasını engellemiştir. Bu durum sinema alanı için de geçerlidir. Zazaki dilinde çekilen ilk filmler ancak son otuz yıl içerisinde ortaya çıkmış, bu ilk eserlerin büyük bölümü ise amatör düzeyde kalmıştır. Bu filmler arasında Deqa Reş (Kara Dövme) ve Keke (Ağabey), Zazaki dilinde sinemanın iki önemli örneği olarak öne çıkmaktadır. Bu makale, söz konusu filmlerde kullanılan Zazacanın düzeyini, durumunu ve yaygınlığını incelemeyi amaçlamaktadır.

Keywords

Abstract

Abstract    

Cinema reflects social realities through visual and narrative frameworks, making visible the values, influences, and movements that shape communal life. As an art form that represents reality, cinema conveys history, culture, society, and aesthetics according to the dominant characteristics of the context in which it is produced. Since language is the most authentic means through which a society expresses itself, cinema should ideally be created in the language of the community it represents. When a society’s language is not transmitted into literature and cinema, its cultural expression becomes vulnerable to the dominance and influence of other cultures.

This study evaluates the use of Zazaki in cinema through two significant films: Deqa Reş (The Black Tattoo) and Keke (The Big Brother). These films utilize the possibilities offered by cinema to address Zaza language and identity. Through the analysis of these works, the study emphasizes the importance of cinema in promoting Zazaki and representing the culture, lifestyles, and worldview of Zaza people as a distinct ethnic identity.

Social dynamics are often understood through cultural and artistic production. While some societies have successfully transferred their mother tongue into cinema, others have struggled to do so. Zaza community belongs to the latter group. Due to various historical and political reasons, Zaza people were unable to receive education in their mother tongue, and lack of institutional and practical support prevented the emergence of a substantial body of cultural production. This situation also affected cinema. The first films produced in Zazaki emerged only within the last thirty years, and many of these early works remained at an amateur level. Among them, Deqa Reş (The Black Tattoo) and Keke (The Big Brother) stand out as two important examples of cinema in the Zazaki language. This article aims to examine the level, status, and prevalence of Zazaki used in these films.

Keywords

Keywords: Zaza language, cinema, mother tongue, film, language

Structured Abstract:

Cinema is a powerful medium of art and communication that reflects social reality, contributes to the formation of cultural memory, and plays a significant role in the representation of identities. As an art form shaped by the political, economic, and cultural dynamics of societies, cinema also functions as a means of reproducing and transmitting these transformations to future generations. The use of a mother tongue in cinema is not merely an aesthetic choice but also an important instrument for preserving cultural heritage, strengthening collective memory, and reinforcing cultural identity. Recognized by UNESCO as one of the endangered languages, Zazaki began to be used as a cinematic language relatively late. This delay was largely caused by long-standing political and social restrictions, the absence of mother-tongue education, inadequate institutional support, and limited economic resources. Nevertheless, since the early 2000s, Zazaki has gained increasing visibility in cinema, leading to the production of several significant films.

The primary aim of this study is to examine the representation of the Zaza language, identity, and cultural values in cinema through a content analysis of two feature-length films produced in Zazaki. Specifically, the study investigates how Zazaki has become visible through cinematic expression, the role of language in preserving cultural identity, the representation of traditional lifestyles, and the contribution of mother-tongue use to collective memory. The corpus of the research consists of Deqa Reş (Black Stain), directed by Hamza Şenoğlu, and Keke, directed by Fahrettin Özdemir. These films were selected because they are among the earliest productions in which Zazaki is used extensively as the primary language of cinematic narration.

The study employs qualitative content analysis as its research method. The films were analyzed according to themes including language use, identity representation, cultural elements, social life, family structure, traditions, communication patterns, and the function of the mother tongue. Dialogues, characters, settings, symbolic representations, and cultural indicators were systematically examined, and the findings were interpreted in light of the relevant literature. The findings reveal that Zazaki functions in these films not only as a means of communication but also as a fundamental marker of cultural identity. In Deqa Reş, the coexistence of Zazaki, Turkish, and Kurdish reflects the multilingual social structure of the region. However, the uneven distribution of Zazaki dialogues throughout the film and the strong influence of Turkish suggest that Zazaki is employed largely as a symbolic rather than a fully integrated narrative language. In contrast, Keke places Zazaki at the center of its narrative, presenting language as the principal element shaping both personal identity and social relationships. Through the story of an elderly man who cannot communicate with public institutions because he does not speak Turkish, the film highlights issues related to linguistic rights, equal access to public services, and social exclusion. Consequently, language is portrayed not merely as a communicative tool but also as a key determinant of social equality and cultural belonging.

Both films emphasize family structure, intergenerational solidarity, respect for elders, traditional lifestyles, rural settings, and local cultural practices as central components of Zaza identity. In particular, the protagonist of Keke symbolizes not only an elderly family member but also experience, authority, guidance, and the collective memory of the Zaza community. At the same time, the study identifies several structural challenges limiting the development of Zazaki-language cinema, including inadequate technical infrastructure, the shortage of professional actors and production teams, insufficient institutional support, and limited opportunities for distribution and exhibition.

In conclusion, the study demonstrates that the increasing visibility of Zazaki in cinema represents more than an artistic development; it also serves as a significant means of preserving the language, sustaining cultural memory, and transmitting Zaza identity to future generations. However, despite the growing number of productions, an independent cinematic tradition characterized by a distinctive film language, institutional framework, sustainable production practices, and an established aesthetic paradigm has not yet fully emerged. Therefore, the concept of “Zazaki in cinema” more accurately reflects the current stage of development than the term “Zaza cinema.” The study further suggests that the future development of Zazaki-language cinema depends on expanding mother-tongue education, increasing public and civil society support, improving opportunities for film education, and making more effective use of digital distribution platforms. By examining the contribution of Zazaki-language cinema to language preservation and cultural visibility, this study aims to enrich the limited body of literature on this emerging field.

 

Keywords: Zaza language, cinema, mother tongue, film, language

Yapılandırılmış Özet:

Sinema, toplumsal gerçekliği yansıtan, kültürel belleğin oluşumuna katkı sağlayan ve kimliklerin görünürlük kazanmasında önemli rol üstlenen güçlü bir sanat ve iletişim aracıdır. Toplumların siyasal, ekonomik ve kültürel dönüşümlerinden beslenen sinema, aynı zamanda bu dönüşümlerin yeniden üretilmesine ve gelecek kuşaklara aktarılmasına aracılık etmektedir. Anadilin sinemada kullanımı ise yalnızca estetik bir tercih olmayıp kültürel mirasın korunması, kolektif belleğin güçlendirilmesi ve kimlik inşasının desteklenmesi açısından önemli bir işlev üstlenmektedir. UNESCO tarafından tehlike altındaki diller arasında gösterilen Zazacanın sinema dili olarak kullanımı oldukça geç başlamış; bu gecikmede uzun yıllar devam eden siyasal ve toplumsal baskılar, anadilde eğitim olanaklarının bulunmaması, kurumsal destek eksikliği ve ekonomik yetersizlikler belirleyici olmuştur. Buna rağmen özellikle 2000'li yıllardan itibaren Zazacanın sinemadaki görünürlüğü artmış ve bu alanda dikkat çekici yapımlar ortaya çıkmaya başlamıştır.

Bu araştırmanın temel amacı, Zazaca çekilmiş iki uzun metrajlı filmi içerik analizi yöntemiyle inceleyerek Zaza dili, kimliği ve kültürel değerlerin sinemadaki temsil biçimlerini ortaya koymaktır. Çalışmada, Zazacanın sinema aracılığıyla nasıl görünür hâle geldiği, dilin kültürel kimliğin korunmasındaki rolü, filmlerde geleneksel yaşam biçimlerinin nasıl temsil edildiği ve anadil kullanımının toplumsal hafızaya katkısı değerlendirilmiştir. Araştırmanın inceleme nesnesini Hamza Şenoğlu'nun yönettiği Deqa Reş (Kara Leke) ile Fahrettin Özdemir'in yönettiği Keke adlı filmler oluşturmaktadır. Her iki film, Zazacanın sinemada yoğun biçimde kullanıldığı erken dönem yapımları olmaları nedeniyle örneklem olarak seçilmiştir.

Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Filmler dil kullanımı, kimlik temsili, kültürel ögeler, toplumsal yaşam, aile yapısı, gelenekler, iletişim biçimleri ve anadilin işlevi gibi temalar çerçevesinde çözümlenmiştir. Diyaloglar, karakterler, mekân kullanımı, sembolik anlatımlar ve kültürel göstergeler sistematik olarak değerlendirilmiş; elde edilen bulgular ilgili literatür doğrultusunda yorumlanmıştır.

Araştırma bulguları, Zazacanın sinemada yalnızca bir iletişim aracı olarak değil, aynı zamanda kültürel kimliğin temel göstergelerinden biri olarak temsil edildiğini ortaya koymaktadır. Deqa Reş filminde Zazaca, Türkçe ve Kürtçenin birlikte kullanılması bölgenin çok dilli sosyal yapısını yansıtırken, Zazaca diyalogların filmin bütününe dengeli biçimde dağılmaması ve Türkçenin yoğun etkisi dilin daha çok sembolik bir unsur olarak kullanıldığını göstermektedir. Buna karşın Keke filminde Zazaca anlatının temel taşı hâline gelmekte; dil, karakterlerin kimliklerini kuran ve toplumsal ilişkilerini şekillendiren başlıca unsur olarak öne çıkmaktadır. Türkçe bilmeyen yaşlı bir karakterin kamu kurumlarıyla iletişim kuramaması üzerinden anadil hakkı, kamusal hizmetlere erişim ve toplumsal dışlanma gibi konular görünür hâle getirilmektedir. Böylece film, dilin yalnızca bireysel iletişim aracı olmadığını; aynı zamanda toplumsal eşitlik ve kültürel aidiyetin belirleyici unsurlarından biri olduğunu göstermektedir.

Filmlerde aile yapısı, kuşaklar arası dayanışma, yaşlılara duyulan saygı, geleneksel yaşam biçimi, kırsal mekânlar ve yerel kültürel unsurlar Zaza toplumunun kimlik göstergeleri olarak öne çıkmaktadır. Özellikle Keke filminde başkarakterin yalnızca bir aile büyüğünü değil; deneyim, otorite, rehberlik ve toplumsal hafızayı temsil eden sembolik bir figür olarak kurgulandığı görülmektedir. Buna karşılık her iki filmde de teknik imkânların sınırlılığı, profesyonel oyuncu eksikliği, kurumsal destek yetersizliği ve dağıtım olanaklarının kısıtlılığı Zazaca sinemanın gelişimini sınırlandıran temel etkenler arasında yer almaktadır.

Sonuç olarak araştırma, Zazacanın sinemada görünürlük kazanmasının yalnızca sanatsal bir gelişme olmadığını; aynı zamanda dilin korunması, kültürel belleğin yaşatılması ve Zaza kimliğinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir işlev üstlendiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte mevcut üretimlerin sayısındaki artışa rağmen özgün bir sinema dili, kurumsal yapı, sürdürülebilir üretim geleneği ve estetik paradigma henüz tam anlamıyla oluşmadığından "Zaza sineması" kavramından ziyade "sinemada Zazaca" ifadesinin mevcut durumu daha doğru biçimde tanımladığı değerlendirilmektedir. Zazaca sinemanın gelişebilmesi için anadilde eğitimin yaygınlaştırılması, kamu ve sivil toplum desteklerinin artırılması, sinema eğitimi olanaklarının geliştirilmesi ve dijital dağıtım kanallarının etkin biçimde kullanılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Zazaca sinema üretiminin dilin yaşatılmasına ve kültürel kimliğin görünürlüğüne yaptığı katkıyı ortaya koyarak alandaki sınırlı literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.

 

Anahtar Kelimeler: Zaza dili, sinema, ana dil, film, dil

الملخص المنظم

الغرض يهدف هذا البحث إلى دراسة تمثيل اللغة الزازاوية والهوية والقيم الثقافية في السينما من خلال تحليل محتوى نوعي لفيلمين طويلين أُنتجا باللغة الزازاوية. ويتناول البحث كيفية ظهور الزازاوية في التعبير السينمائي، ودور اللغة في الحفاظ على الهوية الثقافية، وإسهام استخدام اللغة الأم في الذاكرة الجمعية.

المنهجية يعتمد البحث على منهجية التحليل النوعي للمحتوى. ويتكون المتن من فيلم Deqa Reş (الوصمة السوداء) للمخرج حمزة شين أوغلو، وفيلم Keke للمخرج فاهرتين أوزدمير، وقد اختيرا لأنهما من أوائل الإنتاجات التي استُخدمت فيها الزازاوية بشكل مكثف كلغة رئيسية للسرد السينمائي. جرى تحليل الأفلام وفق محاور تشمل: استخدام اللغة، تمثيل الهوية، العناصر الثقافية، الحياة الاجتماعية، البنية الأسرية، التقاليد، أنماط التواصل، ووظيفة اللغة الأم. كما تمت دراسة الحوارات والشخصيات والفضاءات والرموز والمؤشرات الثقافية بشكل منهجي، وتفسير النتائج في ضوء الأدبيات ذات الصلة.

النتائج تكشف النتائج أن الزازاوية تؤدي في هذه الأفلام وظيفة تتجاوز كونها وسيلة للتواصل، إذ تُعد علامة أساسية للهوية الثقافية. ففي Deqa Reş يعكس التعايش بين الزازاوية والتركية والكردية البنية الاجتماعية متعددة اللغات في المنطقة، غير أن التوزيع غير المتوازن للحوارات بالزازاوية وهيمنة التركية يوحيان بأن الزازاوية استُخدمت بصورة رمزية أكثر من كونها لغة سردية متكاملة. أما Keke فقد وضع الزازاوية في مركز السرد، مقدماً اللغة كعنصر رئيسي في تشكيل الهوية الفردية والعلاقات الاجتماعية. ومن خلال قصة رجل مسن لا يستطيع التواصل مع المؤسسات العامة لعدم إلمامه بالتركية، يسلط الفيلم الضوء على قضايا الحقوق اللغوية والمساواة في الوصول إلى الخدمات العامة والإقصاء الاجتماعي. وهكذا تُصوَّر اللغة ليس فقط كأداة للتواصل، بل كعامل حاسم في تحقيق العدالة الاجتماعية والانتماء الثقافي. كلا الفيلمين يؤكدان على البنية الأسرية، التضامن بين الأجيال، احترام الكبار، أنماط الحياة التقليدية، البيئات الريفية، والممارسات الثقافية المحلية بوصفها مكونات مركزية لهوية الزازا. ويجسد بطل Keke صورة الشيخ الذي يمثل الخبرة والسلطة والإرشاد والذاكرة الجمعية للمجتمع الزازاوي. في الوقت نفسه، يحدد البحث عدة تحديات بنيوية تحد من تطور السينما الزازاوية، منها ضعف البنية التحتية التقنية، نقص الممثلين والفرق المحترفة، محدودية الدعم المؤسسي، وضيق فرص التوزيع والعرض.

الأصالة والقيمة يُظهر البحث أن تزايد حضور الزازاوية في السينما لا يُعد مجرد تطور فني، بل يمثل وسيلة مهمة للحفاظ على اللغة، وصون الذاكرة الثقافية، ونقل الهوية الزازاوية إلى الأجيال القادمة. ومع ذلك، لم تتبلور بعدُ تقاليد سينمائية مستقلة تتميز بلغة فيلمية خاصة، وإطار مؤسسي، وممارسات إنتاج مستدامة، ونسق جمالي راسخ. لذا فإن مفهوم "الزازاوية في السينما" يعكس المرحلة الراهنة بدقة أكبر من مصطلح "السينما الزازاوية". ويقترح البحث أن مستقبل السينما الزازاوية يعتمد على توسيع التعليم باللغة الأم، وزيادة الدعم العام والمدني، وتحسين فرص التعليم السينمائي، والاستفادة الفاعلة من منصات التوزيع الرقمية. ومن خلال دراسة إسهام السينما الزازاوية في حفظ اللغة وتعزيز حضورها الثقافي، يسعى هذا البحث إلى إثراء الأدبيات المحدودة في هذا المجال الناشئ

الكلمات المفتاحية: اللغة الزازاوية؛ السينما؛ اللغة الأم؛ الفيلم؛ الهوية الثقافية

Résumé structuré

Objectif Cette étude examine la représentation de la langue zaza, de l’identité et des valeurs culturelles dans le cinéma à travers une analyse de contenu qualitative de deux longs métrages réalisés en zazaki. Elle explore la manière dont le zazaki est devenu visible par l’expression cinématographique, le rôle de la langue dans la préservation de l’identité culturelle et la contribution de l’usage de la langue maternelle à la mémoire collective.

Méthodologie La recherche adopte une approche d’analyse qualitative de contenu. Le corpus se compose de Deqa Reş (Tache noire), réalisé par Hamza Şenoğlu, et de Keke, réalisé par Fahrettin Özdemir, choisis parce qu’ils figurent parmi les premières productions où le zazaki est utilisé de manière extensive comme langue principale de narration cinématographique. Les films ont été analysés selon des thèmes tels que l’usage de la langue, la représentation de l’identité, les éléments culturels, la vie sociale, la structure familiale, les traditions, les modes de communication et la fonction de la langue maternelle. Les dialogues, personnages, décors, représentations symboliques et indicateurs culturels ont été examinés systématiquement et interprétés à la lumière de la littérature pertinente.

Résultats Les résultats montrent que le zazaki fonctionne dans ces films non seulement comme un moyen de communication, mais aussi comme un marqueur fondamental de l’identité culturelle. Dans Deqa Reş, la coexistence du zazaki, du turc et du kurde reflète la structure sociale multilingue de la région. Toutefois, la répartition inégale des dialogues en zazaki et l’influence dominante du turc suggèrent que le zazaki est employé surtout de manière symbolique plutôt que comme langue narrative pleinement intégrée. À l’inverse, Keke place le zazaki au centre de son récit, présentant la langue comme l’élément principal façonnant l’identité personnelle et les relations sociales. À travers l’histoire d’un vieil homme incapable de communiquer avec les institutions publiques faute de parler turc, le film met en évidence les enjeux liés aux droits linguistiques, à l’égalité d’accès aux services publics et à l’exclusion sociale. La langue y est représentée non seulement comme outil de communication, mais aussi comme déterminant clé de l’égalité sociale et de l’appartenance culturelle. Les deux films soulignent la structure familiale, la solidarité intergénérationnelle, le respect des anciens, les modes de vie traditionnels, les environnements ruraux et les pratiques culturelles locales comme composantes centrales de l’identité zaza. Le protagoniste de Keke incarne non seulement le membre âgé de la famille, mais aussi l’expérience, l’autorité, le rôle de guide et la mémoire collective de la communauté zaza. Par ailleurs, l’étude identifie plusieurs obstacles structurels limitant le développement du cinéma en zazaki, tels que l’insuffisance des infrastructures techniques, le manque d’acteurs et d’équipes professionnelles, le soutien institutionnel limité et les faibles opportunités de distribution et de diffusion.

Originalité / Valeur L’étude démontre que la visibilité croissante du zazaki au cinéma dépasse le cadre artistique : elle constitue un moyen essentiel de préserver la langue, de maintenir la mémoire culturelle et de transmettre l’identité zaza aux générations futures. Cependant, une tradition cinématographique indépendante, caractérisée par une langue filmique distinctive, un cadre institutionnel, des pratiques de production durables et un paradigme esthétique établi, n’a pas encore pleinement émergé. Ainsi, l’expression « zazaki au cinéma » reflète plus fidèlement l’état actuel de développement que le terme « cinéma zaza ». L’étude suggère en outre que l’avenir du cinéma en zazaki dépend de l’élargissement de l’enseignement en langue maternelle, du renforcement du soutien public et associatif, de l’amélioration des opportunités de formation cinématographique et d’une utilisation plus efficace des plateformes numériques de distribution. En examinant la contribution du cinéma en zazaki à la préservation linguistique et à la visibilité culturelle, cette recherche vise à enrichir le corpus limité de la littérature sur ce champ émergent.

 

Mots-clés Langue zaza ; cinéma ; langue maternelle ; film ; identité culturelle.

Resumen Estructurado:

Objetivo Este estudio examina la representación de la lengua zaza, la identidad y los valores culturales en el cine mediante un análisis cualitativo de contenido de dos largometrajes producidos en zazaki. Se analiza cómo el zazaki ha adquirido visibilidad a través de la expresión cinematográfica, el papel de la lengua en la preservación de la identidad cultural y la contribución del uso de la lengua materna a la memoria colectiva.

Metodología La investigación emplea un enfoque de análisis cualitativo de contenido. El corpus está compuesto por Deqa Reş (Mancha negra), dirigido por Hamza Şenoğlu, y Keke, dirigido por Fahrettin Özdemir, seleccionados por ser de las primeras producciones en las que el zazaki se utiliza extensamente como lengua principal de narración cinematográfica. Los filmes fueron analizados según temas como el uso de la lengua, la representación de la identidad, los elementos culturales, la vida social, la estructura familiar, las tradiciones, los patrones de comunicación y la función de la lengua materna. Los diálogos, personajes, escenarios, representaciones simbólicas e indicadores culturales fueron examinados sistemáticamente e interpretados a la luz de la literatura pertinente.

Resultados Los hallazgos revelan que el zazaki funciona en estos filmes no solo como medio de comunicación, sino también como marcador fundamental de identidad cultural. En Deqa Reş, la coexistencia del zazaki, el turco y el kurdo refleja la estructura social multilingüe de la región. Sin embargo, la distribución desigual de los diálogos en zazaki y la fuerte influencia del turco sugieren que el zazaki se emplea principalmente de manera simbólica más que como lengua narrativa plenamente integrada. En contraste, Keke sitúa el zazaki en el centro de su relato, presentando la lengua como el elemento principal que configura tanto la identidad personal como las relaciones sociales. A través de la historia de un anciano que no puede comunicarse con las instituciones públicas por no hablar turco, la película pone de relieve cuestiones relacionadas con los derechos lingüísticos, el acceso igualitario a los servicios públicos y la exclusión social. Así, la lengua se representa no solo como herramienta comunicativa, sino también como factor clave de igualdad social y pertenencia cultural. Ambos filmes enfatizan la estructura familiar, la solidaridad intergeneracional, el respeto a los mayores, los estilos de vida tradicionales, los entornos rurales y las prácticas culturales locales como componentes centrales de la identidad zaza. En particular, el protagonista de Keke simboliza no solo al miembro anciano de la familia, sino también la experiencia, la autoridad, la guía y la memoria colectiva de la comunidad zaza. Al mismo tiempo, el estudio identifica varios desafíos estructurales que limitan el desarrollo del cine en zazaki, entre ellos la insuficiencia de infraestructura técnica, la escasez de actores y equipos profesionales, el apoyo institucional insuficiente y las limitadas oportunidades de distribución y exhibición.

Originalidad / Valor El estudio demuestra que la creciente visibilidad del zazaki en el cine representa más que un desarrollo artístico: constituye un medio significativo para preservar la lengua, sostener la memoria cultural y transmitir la identidad zaza a las generaciones futuras. Sin embargo, aún no ha surgido plenamente una tradición cinematográfica independiente caracterizada por un lenguaje fílmico distintivo, un marco institucional, prácticas de producción sostenibles y un paradigma estético consolidado. Por ello, el concepto de “zazaki en el cine” refleja con mayor precisión la etapa actual de desarrollo que el término “cine zaza”. El estudio sugiere además que el futuro del cine en zazaki depende de la ampliación de la educación en lengua materna, del aumento del apoyo público y de la sociedad civil, de la mejora de las oportunidades de formación cinematográfica y del uso más eficaz de las plataformas digitales de distribución. Al analizar la contribución del cine en zazaki a la preservación lingüística y a la visibilidad cultural, esta investigación busca enriquecer el limitado cuerpo de literatura sobre este campo emergente.

 

Palabras clave: Lengua zaza; cine; lengua materna; película; identidad cultural

结构化摘要

研究目的 本研究通过对两部以扎扎语拍摄的故事片进行质性内容分析,探讨扎扎语、身份认同与文化价值在电影中的呈现方式。研究重点在于扎扎语如何通过电影表达获得可见性、语言在维护文化身份中的作用,以及母语使用对集体记忆的贡献。

研究方法 本研究采用质性内容分析方法。研究语料包括哈姆扎·谢诺鲁执导的 Deqa Reş(《黑色污点》)和法赫雷丁·厄兹德米尔执导的 Keke,这两部影片之所以被选中,是因为它们是最早广泛使用扎扎语作为电影叙事主要语言的作品。影片分析围绕语言使用、身份呈现、文化元素、社会生活、家庭结构、传统习俗、交流模式以及母语功能等主题展开。研究系统性地考察了影片中的对话、人物、场景、象征性表现和文化指标,并结合相关文献进行解释。

研究结果 研究发现,扎扎语在这些影片中不仅是交流工具,更是文化身份的重要标志。在 Deqa Reş 中,扎扎语、土耳其语与库尔德语的共存反映了该地区的多语言社会结构。然而,扎扎语对白分布不均以及土耳其语的强势影响表明,扎扎语更多地被用作象征性语言,而非完全融入叙事的语言。相比之下,Keke 将扎扎语置于叙事核心,呈现语言作为塑造个人身份和社会关系的关键元素。影片通过一位因不会土耳其语而无法与公共机构沟通的老人的故事,凸显了语言权利、公共服务平等获取以及社会排斥等问题。语言在此不仅是交流工具,更是社会平等与文化归属的决定性因素。 两部影片均强调家庭结构、代际团结、尊重长者、传统生活方式、乡村环境以及地方文化实践,作为扎扎身份的核心组成部分。尤其在 Keke 中,主人公不仅象征着年长的家庭成员,还代表着经验、权威、引导以及扎扎社区的集体记忆。同时,研究指出扎扎语电影发展面临的结构性挑战,包括技术基础设施不足、专业演员与制作团队短缺、制度支持有限以及发行与放映机会受限。

原创性与价值 研究表明,扎扎语在电影中的日益可见性不仅是艺术发展的体现,更是保存语言、维系文化记忆、传递扎扎身份的重要途径。然而,尚未形成具有独特电影语言、制度框架、可持续制作实践和成熟美学范式的独立电影传统。因此,“电影中的扎扎语”这一概念比“扎扎电影”更准确地反映了当前的发展阶段。研究进一步指出,扎扎语电影的未来发展依赖于母语教育的扩展、公共与民间支持的增强、电影教育机会的改善以及数字发行平台的有效利用。通过探讨扎扎语电影在语言保护与文化可见性方面的作用,本研究旨在丰富该新兴领域有限的学术文献。

 

关键词 扎扎语;电影;母语;影片;文化身份

Структурированное резюме

Цель исследования Данное исследование посвящено анализу представления языка заза, идентичности и культурных ценностей в кино посредством качественного контент-анализа двух полнометражных фильмов, снятых на зазаки. Рассматривается, каким образом зазаки становится видимым через кинематографическое выражение, какова роль языка в сохранении культурной идентичности и какой вклад использование родного языка вносит в коллективную память.

Методология В работе применяется метод качественного контент-анализа. В корпус исследования вошли фильмы Deqa Reş («Чёрное пятно») режиссёра Хамзы Шеноглу и Keke режиссёра Фахреттина Оздемира, выбранные как одни из первых произведений, где зазаки используется широко и последовательно в качестве основного языка кинематографического повествования. Анализ проводился по темам: использование языка, репрезентация идентичности, культурные элементы, социальная жизнь, семейная структура, традиции, модели коммуникации и функция родного языка. Диалоги, персонажи, пространства, символические образы и культурные индикаторы были систематически изучены и интерпретированы в контексте соответствующей литературы.

Результаты Выявлено, что зазаки в этих фильмах функционирует не только как средство коммуникации, но и как фундаментальный маркер культурной идентичности. В Deqa Reş сосуществование зазаки, турецкого и курдского языков отражает многоязычную социальную структуру региона. Однако неравномерное распределение диалогов на зазаки и доминирующее влияние турецкого языка указывают на то, что зазаки используется преимущественно символически, а не как полностью интегрированный язык повествования. Напротив, Keke ставит зазаки в центр нарратива, представляя язык как ключевой элемент формирования личной идентичности и социальных отношений. Через историю пожилого человека, неспособного общаться с государственными учреждениями из-за незнания турецкого, фильм акцентирует внимание на проблемах языковых прав, равного доступа к общественным услугам и социальной исключённости. Таким образом, язык предстает не только как инструмент общения, но и как определяющий фактор социальной справедливости и культурной принадлежности. Оба фильма подчёркивают важность семейной структуры, межпоколенной солидарности, уважения к старшим, традиционного образа жизни, сельской среды и локальных культурных практик как центральных компонентов идентичности заза. Особенно в Keke главный герой символизирует не только пожилого члена семьи, но и опыт, авторитет, руководство и коллективную память общины заза. В то же время исследование выявляет ряд структурных проблем, препятствующих развитию кино на зазаки: недостаточная техническая инфраструктура, нехватка профессиональных актёров и производственных команд, ограниченная институциональная поддержка, а также слабые возможности для дистрибуции и показа.

Оригинальность и ценность Исследование показывает, что растущая видимость зазаки в кино выходит за рамки художественного развития: она является важным средством сохранения языка, поддержания культурной памяти и передачи идентичности заза будущим поколениям. Однако самостоятельная кинематографическая традиция, характеризующаяся собственной языковой системой, институциональной базой, устойчивыми производственными практиками и сформированным эстетическим парадигмом, пока не сложилась. Поэтому понятие «зазаки в кино» точнее отражает нынешний этап развития, чем термин «кино заза». В работе также отмечается, что будущее кино на зазаки зависит от расширения образования на родном языке, усиления государственной и общественной поддержки, улучшения возможностей кинематографического образования и более эффективного использования цифровых платформ распространения. Анализируя вклад кино на зазаки в сохранение языка и культурную видимость, исследование стремится обогатить ограниченный корпус литературы по этому новому направлению.

 

Ключевые слова: язык заза; кино; родной язык; фильм; культурная идентичность

संरचित सारांश

उद्देश्य यह अध्ययन ज़ाज़ा भाषा, पहचान और सांस्कृतिक मूल्यों के सिनेमाई प्रतिनिधित्व की जाँच करता है। इसके लिए ज़ाज़ाकी में निर्मित दो फीचर फ़िल्मों का गुणात्मक सामग्री विश्लेषण किया गया है। अध्ययन यह देखता है कि किस प्रकार ज़ाज़ाकी सिनेमाई अभिव्यक्ति के माध्यम से दृश्यता प्राप्त करती है, भाषा सांस्कृतिक पहचान को संरक्षित करने में क्या भूमिका निभाती है, और मातृभाषा का प्रयोग सामूहिक स्मृति में कैसे योगदान देता है।

कार्यप्रणाली अनुसंधान में गुणात्मक सामग्री विश्लेषण पद्धति अपनाई गई है। शोध का कोर्पस Deqa Reş (काला धब्बा) निर्देशक हमज़ा शेनओग्लू और Keke निर्देशक फहरेत्तिन ओज़देमिर पर आधारित है। इन फ़िल्मों को इसलिए चुना गया क्योंकि ये शुरुआती निर्माणों में से हैं जिनमें ज़ाज़ाकी को व्यापक रूप से मुख्य सिनेमाई भाषा के रूप में प्रयोग किया गया है। फ़िल्मों का विश्लेषण भाषा प्रयोग, पहचान प्रस्तुति, सांस्कृतिक तत्व, सामाजिक जीवन, पारिवारिक संरचना, परंपराएँ, संचार पैटर्न और मातृभाषा की भूमिका जैसे विषयों पर किया गया। संवाद, पात्र, परिवेश, प्रतीकात्मक प्रस्तुति और सांस्कृतिक संकेतकों का व्यवस्थित अध्ययन कर प्रासंगिक साहित्य के आलोक में व्याख्या की गई।

परिणाम निष्कर्ष बताते हैं कि इन फ़िल्मों में ज़ाज़ाकी केवल संचार का माध्यम नहीं है, बल्कि सांस्कृतिक पहचान का मूलभूत चिह्न भी है। Deqa Reş में ज़ाज़ाकी, तुर्की और कुर्दी का सह-अस्तित्व क्षेत्र की बहुभाषी सामाजिक संरचना को दर्शाता है। किंतु ज़ाज़ाकी संवादों का असमान वितरण और तुर्की का प्रभाव यह संकेत देता है कि ज़ाज़ाकी मुख्यतः प्रतीकात्मक रूप से प्रयुक्त है, न कि पूर्णतः एकीकृत कथात्मक भाषा के रूप में। इसके विपरीत, Keke ज़ाज़ाकी को कथा के केंद्र में रखती है, भाषा को व्यक्तिगत पहचान और सामाजिक संबंधों को आकार देने वाला प्रमुख तत्व प्रस्तुत करती है। एक वृद्ध व्यक्ति की कहानी, जो तुर्की न जानने के कारण सार्वजनिक संस्थानों से संवाद नहीं कर पाता, भाषाई अधिकारों, सार्वजनिक सेवाओं तक समान पहुँच और सामाजिक बहिष्कार की समस्याओं को उजागर करती है। इस प्रकार भाषा केवल संचार का साधन नहीं, बल्कि सामाजिक समानता और सांस्कृतिक संबद्धता का निर्णायक कारक बन जाती है। दोनों फ़िल्में पारिवारिक संरचना, पीढ़ीगत एकजुटता, बुज़ुर्गों का सम्मान, पारंपरिक जीवनशैली, ग्रामीण परिवेश और स्थानीय सांस्कृतिक प्रथाओं को ज़ाज़ा पहचान के केंद्रीय घटक के रूप में रेखांकित करती हैं। विशेष रूप से Keke का नायक न केवल वृद्ध पारिवारिक सदस्य का प्रतीक है, बल्कि अनुभव, अधिकार, मार्गदर्शन और ज़ाज़ा समुदाय की सामूहिक स्मृति का भी प्रतिनिधित्व करता है। साथ ही, अध्ययन ज़ाज़ाकी सिनेमा के विकास को सीमित करने वाली संरचनात्मक चुनौतियों की पहचान करता है, जिनमें तकनीकी अवसंरचना की कमी, पेशेवर कलाकारों और उत्पादन टीमों की कमी, अपर्याप्त संस्थागत समर्थन और वितरण व प्रदर्शन के सीमित अवसर शामिल हैं।

मौलिकता और मूल्य अध्ययन दर्शाता है कि सिनेमा में ज़ाज़ाकी की बढ़ती दृश्यता केवल कलात्मक विकास नहीं है; यह भाषा को संरक्षित करने, सांस्कृतिक स्मृति को बनाए रखने और ज़ाज़ा पहचान को आने वाली पीढ़ियों तक पहुँचाने का महत्वपूर्ण साधन भी है। तथापि, अभी तक कोई स्वतंत्र सिनेमाई परंपरा विकसित नहीं हुई है, जो विशिष्ट फिल्मी भाषा, संस्थागत ढाँचे, सतत उत्पादन प्रथाओं और स्थापित सौंदर्यशास्त्रीय प्रतिमान से युक्त हो। इसलिए “सिनेमा में ज़ाज़ाकी” की संकल्पना वर्तमान विकास चरण को “ज़ाज़ा सिनेमा” की तुलना में अधिक सटीक रूप से दर्शाती है। अध्ययन आगे सुझाव देता है कि ज़ाज़ाकी सिनेमा का भविष्य मातृभाषा शिक्षा के विस्तार, सार्वजनिक और नागरिक समाज समर्थन की वृद्धि, फिल्म शिक्षा के अवसरों में सुधार और डिजिटल वितरण प्लेटफार्मों के अधिक प्रभावी उपयोग पर निर्भर करता है। ज़ाज़ाकी सिनेमा के भाषा संरक्षण और सांस्कृतिक दृश्यता में योगदान की जाँच करके यह शोध इस उभरते क्षेत्र पर सीमित साहित्य को समृद्ध करने का प्रयास करता है।

 

कीवर्ड्स ज़ाज़ा: भाषा; सिनेमा; मातृभाषा; फ़िल्म; सांस्कृतिक पहचान

Article Statistics

Number of reads 28
Number of downloads 39

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.