Bu çalışma, yazılı bir geleneğe sahip olmayan Mahalmi lehçesinde kullanılan beyan sanatlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Arap belagat çalışmaları, klasik dönemden günümüze kadar büyük ölçüde Kur’an-ı Kerim, hadisler ve fasih Arapça ile kaleme alınmış edebî metinler üzerinden şekillenmiş; sözlü lehçelerdeki belagî unsurlar uzun süre araştırma alanının dışında kalmıştır. Bu durum, lehçelerin estetik ve retorik potansiyelinin yeterince görünür hâle gelmesini engellemiştir. Oysa lehçeler, özellikle sözlü kültür ürünleri aracılığıyla, belagat sanatlarının işlevsel ve canlı örneklerini barındırmaktadır.
Araştırma, nitel yöntemle yürütülmüş olup Mahalmi lehçesinin sözlü kültürüne ait atasözleri, türküler ve gündelik konuşma örneklerinden derlenen veriler üzerine kurulmuştur. Çalışmada, klasik Arap belagat ilminin temel dallarından biri olan beyan ilmi esas alınmış; teşbih, istiare ve kinaye türleri lehçedeki kullanımlarıyla tespit edilerek fasih Arapçadaki kuramsal çerçeveyle karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. İnceleme sürecinde, lehçedeki örnekler özgün şekilleri korunarak ele alınmış ve anlam, işlev ve bağlam bakımından değerlendirilmiştir.
Elde edilen bulgular, Mahalmi lehçesinin sade ve gündelik yapısına rağmen belirgin bir belagî karakter taşıdığını ortaya koymaktadır. Lehçede kullanılan beyan unsurlarının, klasik Arap belagatinde tanımlanan anlatım biçimleriyle büyük ölçüde örtüştüğü; ancak sözlü kültürün doğasına uygun biçimde daha kısa, yoğun ve bağlama duyarlı formlar kazandığı tespit edilmiştir. Bu durum, lehçelerin fasih Arapçadan kopuk veya eksik yapılar değil, ana dilin doğal ve dinamik uzantıları olduğunu göstermektedir.
Bu çalışma, Arap lehçelerinde belagat araştırmalarına yeni bir perspektif sunmayı ve sözlü kültür ürünlerinin retorik değerini görünür kılmayı hedeflemektedir.
This study aims to examine the rhetorical devices of bayān employed in the Mahalmi Dialect, a spoken variety of Arabic that lacks a written tradition. Studies on Arabic rhetoric have historically focused on Classical Arabic texts such as the Qurʾān, Prophetic Hadiths, and canonical literary works, while rhetorical features embedded in spoken dialects have long remained outside the scope of systematic investigation. As a result, the aesthetic and rhetorical potential of Arabic dialects has been largely overlooked. However, spoken dialects, particularly through their oral cultural products, preserve vivid and functional examples of rhetorical expression.
The present research adopts a qualitative methodology and is based on data derived from proverbs, folk songs, and everyday speech patterns belonging to the oral culture of the Mahalmi community. The study is grounded in classical Arabic rhetorical theory, with a specific focus on bayān as one of its core branches. Instances of simile, metaphor, and metonymy identified in the dialect are analyzed and classified, and their structural and functional characteristics are compared with their theoretical counterparts in Classical Arabic rhetoric. Throughout the analysis, dialectal examples are examined in their original forms and evaluated in terms of meaning, context, and rhetorical function.
The findings demonstrate that despite its apparent simplicity and everyday usage, the Mahalmi Dialect exhibits a distinctive and rich rhetorical character. The rhetorical devices observed in the dialect largely correspond to those defined in classical rhetorical theory; however, they appear in shorter, more context-dependent, and functionally condensed forms that are well suited to oral communication. These results indicate that Arabic dialects should not be regarded as deficient or deviant forms of the standard language, but rather as its natural and dynamic extensions.
This study seeks to contribute to Arabic dialectology by highlighting the rhetorical value of spoken language and by expanding the scope of rhetorical studies to include oral traditions.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
