Folklore Symbols and Individuality in the Uzbek Poetry of the National Independence Period

Bağımsızlık Dönemi Özbek Şiirinde Folklor Sembolleri ve Bireysellik
Author:

Zilola ESHANOVA-

Number of pages:
5401-5448
Language:
İngilizce
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3
%>

Abstract

Bağımsızlık dönemi Özbek şiiri, folklor geleneklerinin yeni sanatsal biçimlerle sentezi yoluyla gelişmektedir. Bu süreçte, şairler folklor geleneklerini, ona özgü geleneksel imgeleri ve sembolleri aşk, sosyal ve tarihsel konuları aydınlatmada yaratıcı bir şekilde kullanırlar. Bu araştırmada, dünya bilimindeki teorik ve metodolojik kaynaklara dayanarak, “eski psikolojik mekanizmalardan” gelen sembollerin farklı kültürel, tarihsel, sosyal bağlamların etkisi altında çeşitliliği, anlamsal alanının genişlemesi, farklı anlamlar kompleksinin oluşum yasaları temellendirilmiştir. Bağımsızlık dönemi Özbek şiirinde halk şarkıları, folklor sembollerinin stilize edilmesi ve folklor sembollerine bireysel yaklaşım yoluyla gerçekleştiği, menekşe, kuşburnu, ağaç, servi, söğüt, kavak, bina, eşarp, elma, nar, beyaz yılan, nehir, yüzük, ocak gibi sembollerin özü ve yorumları bağlamsal, karşılaştırmalı, karşılaştırmalı-tarihsel, hermenötik analiz yöntemleri aracılığıyla aydınlatılmıştır. Bu dönemde yaratıcılık yapan şairler, folklordaki geleneksel sembolik imgeleri stilize ederek kullandıklarında, folklordaki değişmez sembol semantiğinin korunması; folklor sembollerine bireysel yaklaşım yoluyla eserler yaratıldığında ise, bilinç ve estetik deneyim yoluyla sembollerin yeni yorumlarının ortaya çıkışı, çeşitli temaların tasvirine odaklanması, bu dönemde yaratılan sanatçıların eserlerinin analizi örneğinde aydınlatılmıştır. Y.M. Lotman’ın teorisine göre sembollerin “hatırlamanın sügestif mekanizması” olarak incelenmesi, bu mekanizmanın farklı kültürel bağlamlarda uygulanma yasalarının benzerliğini gösterir ve sembollerin farklı edebî bağlamlardaki anlamlar kümesini ortaya çıkarmaya yardımcı olur. Son olarak, bağımsızlık dönemi Özbek edebiyatı temsilcilerinin eserlerindeki sembollerin özünü anlamak, içlerindeki arkaik kodu ortaya çıkarmak, bireysel yorumları anlamak mümkündür. Sonuç olarak, bağımsızlık dönemi Özbek şiirinde sanatsal koşulluluk biçimlerinden biri olan folklor sembollerinin yaratıcı kullanım eğilimi de önde gelmektedir. Bu dönemde yaratılan Usman Azim, İkbol Mirzo, N.Narzullayev, Turob Tula, N.Juraev, H.Karim, G.Ortikhodjaeva, Khurshidabonu, Mansur Jumayev, Suhrob Ziyo gibi şairler aşk, sosyal, tarihsel, millet ve vatan kaderi, özgür ülke kaygısı, Türk birliği gibi konuları aydınlatmada folklor sembollerini stilize ettiler veya bireysel bir yaklaşım yoluyla kullandılar. Bu dönemin şiirinde her yaratıcı, folklor sembolünün özüne dayanarak, bu sembolik imgenin anlamsal alanı içinde bireysel yorumlarını yarattı.

Keywords

Abstract

Uzbek poetry of the Independence period is developing through the synthesis of folklore traditions with new artistic forms. In this process, poets creatively draw on folklore traditions, traditional images, and symbols to explore romantic, social, and historical themes. This study examines the variation of symbols from "ancient psychological mechanisms" under the influence of various cultural, historical, and social contexts, the expansion of their semantic fields, and the regularities in the formation of a set of meanings, based on theoretical and methodological sources in world science. It is justified that in Uzbek poetry of the Independence period, folk songs and the folklore symbols used by stylisation, and an individual approach to folklore symbols; the essence and interpretation of symbols such as violet, rosehip, tree, cypress tree, willow tree, poplar, building, scarf, apple, pomegranate, white snake, river, ring, hearth are revealed through contextual, comparative, comparative-historical, and hermeneutic analysis methods. The analysis of the works of poets of the Independence period illustrates the preservation of the invariant semantics of symbols when the poets used traditional symbolic images in folklore in a stylised manner, and the emergence of new interpretations of symbols through conscious and aesthetic experiment when creating works with an individual approach to folklore symbols, and orienting them towards depicting various themes. The study of symbols as a “suggestive mechanism of memory,” according to Yu. M. Lotman’s theory shows the uniformity of the laws of application of this mechanism in different cultural contexts and helps to reveal the complex meanings of symbols in different literary contexts. As a result, it becomes possible to understand the essence of symbols in the works of Uzbek literary figures of the period of Independence, to reveal the archaic code in them, and to examine individual interpretations. In conclusion, the trend of the creative use of folklore symbols, one of the forms of artistic convention, is also evident in Uzbek poetry of the independence period. Poets who work during this period, such as Usmon Azim, Iqbol Mirzo, N. Narzullaev, Turob Tula, N. Juraev, H. Karim, G. Ortikhhojaeva, Khurshidabonu, Mansur Jumaev, and Sukhrob Ziyo, used folklore symbols through stylisation or individual approach to cover topics such as love, social, historical, the fate of the nation and homeland, the concern about a liberated country, and the unity of the Turks. In the poetry of this period, each author, based on the essence of the folklore symbol, creates individual interpretations within the semantic field of this symbolic image.

Keywords

Uzbek Literature of the Independent Period, folklore, poetry, artistic images, symbol, individuality

Structured Abstract:

In the Uzbek poetry of the Independence period, the creation of works of art that synthesise folklore, world, and classical literary traditions is the leading trend. Various socio-political and cultural factors have laid the groundwork for strengthening the principle of folklore synthesis in poetry and the creative use of folklore works, images, and symbols. In this study, the variation of symbols under the influence of various cultural, historical, and social contexts, the expansion of their semantic field, and the regularities of the formation of a set of various meanings were explored based on the analysis of works by poets whose writing synthesised folklore traditions with modern poetic forms in the Uzbek poetry of the Independence period.

The essence of traditional poetic symbols is nourished by myth and folklore and draws on a paradigm of meanings that has developed over the years as culture and artistic thought have evolved, culminating in our modern literature. The complex of meanings of symbols is not formed within the framework of a single work, but rather under the influence of archetypes from a long history and culture, psychological factors, and the cultural context of different eras. Through the changes that the stable meaning of a symbol experiences under the influence of the historical and social context of a certain era, as well as following the ideological purpose of the poet, through the expansion of the semantic field of the symbolic image, a set of different meanings is formed, variations appear and transform into a method of encoding the author's intention in artistic creation. The concepts of symbol and archetype are related, but they are not the same. Archetypes appear as symbols in a cultural context, while a symbol is multi-layered; it differs from stable universals (archetypes) in its scope of meaning and in its interpretive ambivalence.

Since folkloric symbols are used creatively by authors in written literature in accordance with the literary context of different periods, the symbolic image chosen by the poet is in harmony with the essence of traditional symbols preserved in the epic memory and artistic mind of the people for thousands of years. While folklore symbols, as invariants, are based on archetypes, the symbol in literature is a variant that has arisen within the scope of the archetype and the folklore symbol's meaning. Folklore symbols (invariant) are stable, while the symbol in literature expands and forms new variants within the scope of the folklore symbol’s meaning. Each author, in written literature, shapes the symbol in accordance with the essence of the folklore symbol. Variants of the symbol in literature arise when poets creatively use the invariant folkloric symbol and form various individual interpretations of it. For example, the symbol of the tree in folk songs originated from the transformation of totemistic myths; therefore, it has a symbolic meaning for a person. It was also expanded in folklore with various attributes, coming to express the symbolic meaning of a fruit tree as a woman and a fruitless tree as a man, and continues to expand and vary within this semantic field. Symbols of trees in various lyrical works: willow, weeping willow, poplar, cypress, and plane tree - all are different variants based  on the meaning of the folklore symbol of the tree, and their meaning expanded in accordance with various literary and cultural contexts. The interpretation of the cypress in classical lyrical works as the stature of a beautiful beloved, and a righteous person who "lived his life in purity," or the interpretation of the willow as a lover and a plane tree as the young man in modern poetry are variants of the symbol in literature - a set of meanings that arose within the scope of the meaning of the invariant folkloric symbol.

Poets working during the Independence period preserved the semantics of traditional symbolic images in folklore by using them without an individual approach, that is, stylising these images, and applied them to express love themes. In poems such as N. Narzullayev’s "Ishqim tushti o‘shanga" ("My love fell to that"), Turob Tula’s "Ro‘mol yoyibman dorga" (“I hanged a scarf on a line”), H. Karim’s "Muvashshah" (a poetic genre), Gulbahor Ortiqhodjayeva’s "Ertakka aylandim..." (“I turned into a fairy tale”), Khurshidabonu’s "Daryodin okib kelodir..." (“There flowing down the river…”), Iqbol Mirzo’s "Tilla uzuk" (“Golden ring”), and in poetic fragments from Usmon Azim’s work "Bakhshiyona", the expression of love themes is given based on the stylisation of symbolic images such as an apple, a scarf, a white snake, a river, and a ring. Therefore, an individual interpretation is not noticeable in these works, and the symbolic content used by the poet is consistent with the semantics of the invariant symbol in folklore.

In the poetry of this period, a creative, individual approach to folklore symbols is also evident, and new interpretations are created. The meaning of the core folkloric symbol is expanded through various attributes and predicates, yielding a set of distinct meanings. The same paradigm is also evident in the literary symbol created under the influence of the folklore symbol, with the difference being the expansion of the symbol's meaning in literature through various attributes and predicates, as well as the creator's individual approach to the artistic image. In the works of the poets of the Independence period, due to the renewal of the lyrical “I”, traditional symbols acquired new meanings and underwent change in the context of the time. In particular, Usman Azim’s poem “Maktub” ("The Letter") preserves the meaning of folklore symbols such as willow, wood, and building; that is, they mean a common person, a lover. The poet's individual approach to this symbol is evident in the phrase "to become a wood (timber frame) for the building". In tradition, there was a meaning of man and family based on the invariant symbols of wood and building in folklore, but "being a wood to the building," based on the combination of these two symbols, is the product of the poet's innovative approach. In the poem “Anor” ("Pomegranate") by N. Juraev, the innovative approach to the image of the pomegranate in the poem is evident in the poetic findings: "the blood of the pomegranate cheeks", "the blood seeping from the wound in the lip", "the bleeding tooth".

In the poetry of the Independence period, folklore symbols are also used to interpret themes of concern about Turkestan (qayg’usi) and the unity of the Turkic peoples. The poetic depiction of the theme of Turkic unity, which began with Rauf Parfi's work, was continued by young poets such as Mansur Jumaev, Sukhrob Ziyo, Shahriyor Shavkat, and Najmiddin Turon, who work in Uzbek poetry during the independence period. In Sukhrob Ziya’s poems "Qush qismati" (The bird’s fate), "Sirkda bo'ri" (The wolf in the circus), and in Najmiddin Turon’s poem "Kok bori kezgan sarhad" (“The boundary where the blue wolf roamed”), through the usage of folklore symbols such as bird, crow, eagle, raven, dog, and synecdoche imagery such as head, sparkling eye, the theme of Turan, and the unity of the Turkic state, which originate in the artistic thinking of the nation, are poetically interpreted. The image of the blue wolf in the poem was created through the transformation of a totemic myth that depicted it as the ancestor of the Turks, and this mythologeme pointed to the meaning of ancestors and their role as patrons in cultural memory.

In conclusion, the study of symbols as a suggestive image of poetic memory showed that the patterns of application of this mechanism in different cultural contexts are the same, but have different semantic paradigms and sets of meanings within each cultural context. The study of the variation of symbols and the laws of the formation of the set of meanings in the context of Uzbek literature of the period of Independence made it possible to reveal the code hidden in the symbols’ essence, understand individual interpretations, shed light on socio-political processes, reveal the meanings hidden in the essence of poems, and demonstrate the artistic skill of the poet. The theoretical conclusions drawn from the study help reveal the sets of meanings of symbols across different literary contexts and identify typologies within them.

 

 Keywords: Uzbek Literature of the Independent Period,  folklore,  poetry, artistic images, symbol, individuality.

Yapılandırılmış Özet:

Bağımsızlık dönemi Özbek şiirinde, folklor, dünya ve klasik edebiyat geleneklerini sentezleyen sanatsal eserler yaratmak öncü bir eğilimdir. Çeşitli sosyo-politik ve kültürel faktörler, şiirde folklor sentezi ilkesinin güçlenmesine; folklor eserlerinin, imgelerin ve sembollerin yaratıcı kullanımına zemin hazırladı. Bu çalışmada, İstiklal dönemi Özbek şiirinde folklor geleneklerini modern şiir biçimleriyle sentez eden şairlerin eserlerinin analizi temelinde, sembollerin çeşitli kültürel, tarihi ve sosyal bağlamların etkisiyle değişme alanının genişlemesi ve çeşitli anlamlar topluluğunun oluşum yasaları araştırılmıştır.

Geleneksel poetik sembollerin mahiyeti mit ve folklordan beslenir, kültür ve sanatsal düşüncenin gelişmesiyle yıllar boyunca gelişen ve modern edebiyatımızda zirve noktasına ulaşan bir anlam paradigmasına dayanır. Simgelerin anlamlar kompleksi, tek bir eser çerçevesinde değil, uzun bir tarih ve kültürün arketiplerinin, psikolojik faktörlerin ve farklı dönemlerin kültürel bağlamının etkisi altında oluşur. Bir sembolün istikrarlı anlamının, belirli bir dönemin tarihî ve sosyal bağlamının etkisiyle yaşadığı değişiklikler ile aynı zamanda şairin ideolojik amacına uyması, simgesel betimin anlam alanının genişlemesi yoluyla farklı anlamlar topluluğunun oluşmasına, varyantların ortaya çıkmasına ve sanatsal yaratıcılıkta yazarın niyetini kodlama yöntemine dönüşmesine neden olur. Simbol ve arketip kavramları birbirine bağlıdır, ancak aynı şey değildir. Arketipler kültürel bir bağlamda semboller olarak ortaya çıkar.

Folklorik semboller, yazılı edebiyatta yazarlar tarafından farklı dönemlerin edebi bağlamına uygun olarak yaratıcı bir şekilde kullanıldığı için, şairin seçtiği simgesel görüntü halkın epik hafızasında ve sanatsal zihninde binlerce yıldır korunan geleneksel sembollerin mahiyetiyle uygundur. Folklor sembolleri, bir değişmezlik olarak arketiplere dayanırsa, edebiyattaki sembol, arketip ve folklor sembolü anlamı kapsamında ortaya çıkan bir varyanttır. Folklor sembolleri (invariant) sabittir; edebiyattaki semboller ise genişleyen folklor sembolünün anlamı kapsamında yeni varyantlar oluşturur. Yazılı edebiyatta her yazar folklor sembolünün mahiyetine uygun olarak sembolü şekillendirir. Adabiyattaki sembol varyantları, şairlerin değişmez folklorik sembolü yaratıcı bir şekilde kullanması ve bu sembolün farklı bireysel yorumlarını oluşturması durumunda ortaya çıkar. Örneğin, halk şarkılarındaki ağaç sembolü totemistik mitlerin dönüşümünden kaynaklanmıştır; bu nedenle adam simgesel bir anlam taşır. Folklorda da çeşitli özelliklerle genişlemiş, meyve ağacının kadın, meyvesiz ağacın ise erkek semantik anlamını ifade etmeye gelmiştir ve bu anlam alanında genişleyip değişmektedir. Çeşitli lirik eserlerdeki ağaç sembolleri: söğüt, ağlayan söğüt, ağaç, servi ve çınar - hepsi, ağaç folklorik sembolünün anlamı temelinde şekillenmiş farklı varyantlardır ve anlamları, farklı edebi ve kültürel bağlamlara göre genişlemiştir. Klasik lirik eserlerdeki servi ağacının ince boylu sevgili ve "hayatını temizlik içinde geçiren" doğru bir insan olarak yorumlanması ya da modern şiirde söğüt ağacının bir âşık ve çınar ağacının bir delikanlı olarak yorumlanması, edebiyattaki sembolün varyantlarıdır; değişmez folklor sembolünün anlam kapsamında ortaya çıkan anlamlar topluluğudur.

Bağımsızlık döneminde çalışan şairler, halk edebiyatındaki geleneksel simgesel imgeleri, bireysel bir yaklaşım olmaksızın, yani bu imgeleri stilize ederek, aşk temalarını ifade etmek için kullandılar. N.Narzullayev'in "Ishqim tushti o'shanga" (‘’Aşkım ona duştu’’), Turob Tula'nın "Römol yoyibman dorga" (“Başörtüyü asmıştım”), H. Karim'in "Muvashşah", Gülbahor Ortiqhojayeva'nın "Ertakka aylandim..." ("Bir masala dönüştüm"), Khurshidabonu'nun "Daryodin okib kelodir..." ("Nehirden akıp geliyor..."), Iqbol Mirzo'nun "Tilla uzuk" ("Altın yüzük") gibi şiirlerinde ve Usmon Azim'in "Bakhshiyona" adlı eserinden alınan şiirsel fragmanlarda aşk temalarının ifadesi elma, atkı, beyaz yılan, nehir ve yüzük gibi simgesel imgelerin stilize edilmesi temelinde verilir. Bu nedenle bu eserlerde bireysel bir yoruma rastlanmaz ve şairin kullandığı sembolik içerik folklordaki değişmez sembolün anlamsal yapısıyla tutarlılık gösterir.

Bu dönemin şiirinde, folklorik  sembollere bireysel bir yaklaşım yoluyla eserler yaratılıp yeni yorumlar ortaya konulduğu sergileniyor. Folklor'daki temel folklorik sembolün anlamı, çeşitli atributlar ve sözcükler yardımıyla genişleyerek farklı anlamlar topluluğu oluşturur. Aynı paradigma folklor sembolünün etkisiyle oluşturulan sembollerde (şiirde) de mevcuttur ve aralarındaki fark, sanatçının sanatsal obraza bireysel yaklaşımında görülür. Bu dönemin şairlerinin şiirlerinde, lirik ben düşüncesinin yenilenmesi nedeniyle geleneksel sembollere yeni bir anlam yüklenmiş ve anlamları, bağımsızlık dönemi edebî bağlamının etkisiyle değişmiştir. Özellikle Usman Azim'in “Mektup” şiirinde, folklorda tel, ağaç, bina gibi kök sembollerin folklordaki mahiyeti korunmuştur; yani bunlar genel olarak insan ve aşık anlamında kullanılmıştır. Şairin bu simgeye bireysel yaklaşımı "imarağa ağaç olmak" buluşunda görülür. Geleneklerde ahşap ve bina, folklordaki değişmez semboller temelinde insan ve aile anlam taşıyordu; ancak bu iki sembolün birleşimine dayalı "binaya ahşap olmak" ifadesi, şairin yenilikçi yaklaşımının ürünüdür. N.Juraev’in “Nar” şiirinde sanatsal yaratıcılıkta geleneksel nar figürüne yenilikçi yaklaşım, “nar yanaklarının kan olduğu”, “dudaklarındaki yırtıktan kanın sızması”, “kanayan dişi” poetik bulgularında gözükmektedir.

Bağımsızlık dönemi şiirinde Türkistan’ın üzüntüsü ve Türk halklarının birliği konularının poetik yorumlarında da folklorik semboller kullanılıyor. Rauf Parfi’nin eserlerinden başlayan Türk birliği konusunun poetik betimlenmesi, bağımsızlık dönemi Özbek şiirinde eser yazan Mansur Jumayev, Suhrob Ziya, Şahriyor Şavkat, Najmiddin Turan gibi genç şairlerin eserlerinde de sürdürülmüştür. Söhrab Ziya’nın "Kuş kaderi", "Sirkte kurt" şiirlerinde; Najmiddin Turan’ın "Gök kurt dolaşan sınır" diye başlayan şiirinde kuş, karga, kartal, kuzgun, köpek gibi folklorik sembolleri ile baş, kıvılcım saçan göz gibi sinekdoha tasvir araçları aracılığıyla milletin sanatsal düşüncesindeki Turan, Türk devlet birliği konusu şiirsel olarak yorumlanmıştır. Şiirde mavi kurt figürü, Türklerin ata başkanı olarak gösterilen totemistik mitin transformasyonu temelinde yaratılmış olup, bu mitologem kültürün hafızasındaki ata başkanı ve ataların himayesi anlamına işaret etmiştir.

Sonuç olarak, sembollerin hafızanın suggestif bir mekanizması olarak incelenmesi, bu mekanizmanın farklı kültürel bağlamlarda kullanım yasalarının aynı olduğunu, ancak farklı kültürel bağlamlarda farklı anlam paradigmaları oluşturduğunu göstermiştir. İstiklal dönemi Özbek edebiyatı bağlamında sembollerin varyantlaşması ve anlamlar topluluğunun oluşum yasalarını incelemek, onların mahiyetinde gizlenen kodu çözmeye, bireysel yorumları anlamaya, sosyo-politik süreçleri aydınlatmaya, şiirlerin mahiyetinde gizlenen anlamları açığa çıkarmaya, şairin sanatsal yeteneğini göstermeye olanak sağladı. Araştırmadan elde edilen teorik sonuçlar, sembollerin çeşitli edebi bağlamlardaki anlamlar topluluğunu açığa çıkarmaya ve içlerindeki tipolojileri belirlemeye yardımcı olur.

 

Anahtar Kelimeler: Bağımsızlık Dönemi Özbek Edebiyatı,  folklor, şiir, sanatsal imge, sembol, bireysellik.

الملخص المنظم

الهدف في شعر الحقبة الاستقلالية الأوزبكية، يُعدّ إنتاج أعمال فنية تمزج بين الفولكلور والعالمية والتقاليد الأدبية الكلاسيكية الاتجاه الرئيس. فقد هيأت عوامل اجتماعية‑سياسية وثقافية متعددة الأرضية لترسيخ مبدأ المزج الفولكلوري في الشعر والاستخدام الإبداعي للأعمال والصور والرموز الفولكلورية. في هذه الدراسة جرى تحليل تنوع الرموز تحت تأثير السياقات الثقافية والتاريخية والاجتماعية المختلفة، وتوسيع حقولها الدلالية، وقوانين تشكّل مجموعات المعاني المتعددة، وذلك بالاستناد إلى أعمال شعراء جمعوا بين التقاليد الفولكلورية والأشكال الشعرية الحديثة في شعر الحقبة الاستقلالية الأوزبكية.

المضمون النظري جوهر الرموز الشعرية التقليدية يتغذى من الأسطورة والفولكلور ويستند إلى منظومة معانٍ تراكمت عبر تطور الثقافة والفكر الفني، لتتبلور في أدبنا الحديث. إن مركّب معاني الرموز لا يتشكل ضمن عمل واحد، بل تحت تأثير النماذج الأولية (الأركيتايب) الممتدة عبر التاريخ والثقافة، والعوامل النفسية، والسياق الثقافي لعصور مختلفة. من خلال التغيرات التي يمر بها المعنى الثابت للرمز تحت تأثير السياق التاريخي والاجتماعي لعصر معين، وبحسب الغرض الأيديولوجي للشاعر، ومن خلال توسيع الحقل الدلالي للصورة الرمزية، تتكون مجموعة من المعاني المختلفة، وتظهر تنويعات تتحول إلى وسيلة لترميز قصد المؤلف في الإبداع الفني. إن مفهومي الرمز والنموذج الأولي مرتبطان ولكنهما غير متطابقين؛ فالنموذج الأولي يظهر كرمز في سياق ثقافي، بينما الرمز متعدد الطبقات ويختلف عن الكليات الثابتة (الأركيتايب) في نطاق معناه وفي ازدواجيته التأويلية.

الرموز الفولكلورية والأدب المكتوب بما أن الرموز الفولكلورية تُستخدم إبداعياً في الأدب المكتوب وفقاً للسياق الأدبي لمراحل مختلفة، فإن الصورة الرمزية التي يختارها الشاعر تنسجم مع جوهر الرموز التقليدية المحفوظة في الذاكرة الملحمية والعقل الفني للشعب عبر آلاف السنين. فالرموز الفولكلورية، باعتبارها ثوابت، تستند إلى النماذج الأولية، بينما الرمز في الأدب هو متغير نشأ ضمن نطاق النموذج الأولي ومعنى الرمز الفولكلوري. الرموز الفولكلورية (الثابتة) مستقرة، أما الرمز في الأدب فيتوسع ويشكّل متغيرات جديدة ضمن نطاق معنى الرمز الفولكلوري. كل مؤلف في الأدب المكتوب يشكّل الرمز وفقاً لجوهر الرمز الفولكلوري. تنويعات الرمز الأدبي تنشأ عندما يستخدم الشعراء الرمز الفولكلوري الثابت استخداماً إبداعياً ويشكّلون تفسيرات فردية متنوعة له. على سبيل المثال، رمز الشجرة في الأغاني الشعبية نشأ من تحوّل الأساطير الطوطمية؛ لذلك له معنى رمزي للإنسان. وقد توسّع في الفولكلور بسمات مختلفة، ليعبّر عن معنى الشجرة المثمرة كرمز للمرأة والشجرة العقيمة كرمز للرجل، ويواصل التوسع والتنوع ضمن هذا الحقل الدلالي. رموز الأشجار في الأعمال الغنائية المختلفة — الصفصاف، الصفصاف الباكي، الحور، السرو، والدلب — كلها متغيرات مختلفة تستند إلى معنى الرمز الفولكلوري للشجرة، وقد توسّعت معانيها وفقاً للسياقات الأدبية والثقافية المختلفة. تفسير السرو في الأعمال الغنائية الكلاسيكية كقوام الحبيبة الجميلة أو كشخص صالح «عاش حياته في الطهر»، أو تفسير الصفصاف كعاشق والدلب كشاب في الشعر الحديث، هي متغيرات للرمز الأدبي — مجموعة معانٍ نشأت ضمن نطاق معنى الرمز الفولكلوري الثابت.

أمثلة تطبيقية حافظ شعراء الحقبة الاستقلالية على دلالات الصور الرمزية التقليدية في الفولكلور باستخدامها دون مقاربة فردية، أي عبر أسلوب التمثيل، لتوظيفها في التعبير عن موضوعات الحب. ففي قصائد مثل «عشقي وقع هناك» لنارزولايف، و«نشرتُ وشاحاً على الحبل» لتوروب تولا، و«موشّح» لحكمت كريم، و«تحولتُ إلى حكاية...» لغلبهار أورتيقخوجاييفا، و«يجري من النهر...» لخُرشيدابونو، و«الخاتم الذهبي» لإقبال ميرزو، وفي مقاطع شعرية من عمل «بخشِيونا» لعثمان عظيم، يظهر التعبير عن موضوعات الحب عبر تمثيل صور رمزية مثل التفاحة، الوشاح، الأفعى البيضاء، النهر، والخاتم. لذلك لا يلاحظ تفسير فردي في هذه الأعمال، والمحتوى الرمزي المستخدم يتوافق مع دلالات الرمز الفولكلوري الثابت. في المقابل، يظهر أيضاً في شعر هذه الحقبة نهج فردي إبداعي للرموز الفولكلورية، حيث تُبتكر تفسيرات جديدة. فالمعنى الأساسي للرمز الفولكلوري يتوسع عبر سمات مختلفة، لينتج مجموعة معانٍ متميزة. المثال الأبرز قصيدة «الرسالة» لعثمان عظيم، حيث يحافظ على معنى رموز الصفصاف والخشب والبناء كرموز للشخص العادي أو العاشق، لكنه يبتكر معنى جديداً في عبارة «أن يصبح خشباً للبناء»، وهو دمج مبتكر بين رمزي الخشب والبناء. كذلك في قصيدة «الرمان» لن. جورايف، يظهر النهج الإبداعي في صور مثل «دم خدود الرمان»، «الدم النازف من جرح الشفة»، «السن النازف».

الرموز والهوية القومية في شعر الحقبة الاستقلالية تُستخدم الرموز الفولكلورية أيضاً لتفسير موضوعات القلق على تركستان ووحدة الشعوب التركية. فقد بدأ التصوير الشعري لموضوع الوحدة التركية مع أعمال رؤوف بارفي، وتابعه شعراء شباب مثل منصور جومائيف، صُخروب زيا، شهريار شافكات، ونجمدين تورون. ففي قصائد صُخروب زيا «مصير الطائر»، «الذئب في السيرك»، وفي قصيدة نجمدين تورون «الحدود التي جال فيها الذئب الأزرق»، تُفسَّر موضوعات توران ووحدة الدولة التركية شعرياً عبر استخدام رموز فولكلورية مثل الطائر، الغراب، النسر، الكلب، وعبر صور مجازية كالـ«رأس» و«العين المتلألئة». صورة الذئب الأزرق في القصيدة نشأت من تحوّل أسطورة طوطمية تصوّره كجدّ للأتراك، وهذه الأسطورة تشير إلى معنى الأسلاف ودورهم كحماة في الذاكرة الثقافية.

الخاتمة أظهر تحليل الرموز كصور إيحائية للذاكرة الشعرية أن أنماط استخدامها في سياقات ثقافية مختلفة متشابهة، لكنها تحمل حقولاً دلالية ومجموعات معانٍ مختلفة ضمن كل سياق. دراسة تنوع الرموز وقوانين تشكّل مجموعات المعاني في سياق الأدب الأوزبكي في الحقبة الاستقلالية مكّنت من كشف الشيفرة الكامنة في جوهر الرموز، وفهم التفسيرات الفردية، وإلقاء الضوء على العمليات الاجتماعية‑السياسية، وكشف المعاني المستترة في جوهر القصائد، وإبراز المهارة الفنية للشاعر. الاستنتاجات النظرية المستخلصة من الدراسة تساعد على كشف مجموعات معاني الرموز عبر سياقات أدبية مختلفة وتحديد نماذجها.

الكلمات المفتاحية الأدب الأوزبكي في الحقبة الاستقلالية؛ الفولكلور؛ الشعر؛ الصور الفنية؛ الرمز؛ الفردية

Résumé Structuré:

Objectif Dans la poésie ouzbèke de la période de l’Indépendance, la création d’œuvres d’art qui synthétisent les traditions folkloriques, mondiales et classiques constitue la tendance dominante. Divers facteurs socio‑politiques et culturels ont préparé le terrain pour renforcer le principe de synthèse folklorique dans la poésie et l’usage créatif des œuvres, images et symboles du folklore. Cette étude analyse la variation des symboles sous l’influence de contextes culturels, historiques et sociaux variés, l’expansion de leur champ sémantique et les régularités de la formation d’un ensemble de significations multiples, à partir des œuvres de poètes ayant combiné les traditions folkloriques avec des formes poétiques modernes dans la poésie ouzbèke de la période de l’Indépendance.

Cadre théorique L’essence des symboles poétiques traditionnels se nourrit du mythe et du folklore et s’appuie sur un paradigme de significations développé au fil des siècles, à mesure que la culture et la pensée artistique évoluaient, pour culminer dans notre littérature moderne. Le complexe de significations des symboles ne se forme pas dans le cadre d’une seule œuvre, mais sous l’influence d’archétypes issus d’une longue histoire et culture, de facteurs psychologiques et du contexte culturel de différentes époques. Les changements que subit le sens stable d’un symbole sous l’influence du contexte historique et social d’une époque donnée, ainsi que selon l’intention idéologique du poète, élargissent le champ sémantique de l’image symbolique et produisent un ensemble de significations diverses, des variations qui deviennent un procédé de codage de l’intention de l’auteur dans la création artistique. Les concepts de symbole et d’archétype sont liés mais distincts : l’archétype apparaît comme symbole dans un contexte culturel, tandis que le symbole est pluriel et se distingue des universaux stables (archétypes) par l’étendue de son sens et son ambivalence interprétative.

Symboles folkloriques et littérature écrite Les symboles folkloriques sont utilisés de manière créative par les auteurs dans la littérature écrite en fonction du contexte littéraire des différentes périodes. L’image symbolique choisie par le poète est en harmonie avec l’essence des symboles traditionnels conservés dans la mémoire épique et l’esprit artistique du peuple depuis des millénaires. Les symboles folkloriques, invariants, reposent sur des archétypes, tandis que le symbole en littérature est une variante née dans le champ de l’archétype et du sens du symbole folklorique. Les invariants sont stables, alors que le symbole littéraire s’élargit et forme de nouvelles variantes. Chaque auteur façonne le symbole en accord avec l’essence du symbole folklorique. Les variantes apparaissent lorsque les poètes utilisent de manière créative l’invariant folklorique et en proposent des interprétations individuelles. Par exemple, le symbole de l’arbre dans les chants populaires provient de la transformation des mythes totémiques ; il a donc une signification symbolique pour l’homme. Il s’est enrichi dans le folklore de divers attributs, exprimant la signification de l’arbre fruitier comme femme et de l’arbre stérile comme homme, et continue de se diversifier. Les symboles d’arbres dans les œuvres lyriques — saule, saule pleureur, peuplier, cyprès, platane — sont des variantes fondées sur le symbole folklorique de l’arbre, dont le sens s’est élargi selon les contextes littéraires et culturels. L’interprétation du cyprès dans la poésie classique comme stature de la bien‑aimée ou comme homme pieux « ayant vécu dans la pureté », celle du saule comme amant ou du platane comme jeune homme dans la poésie moderne, sont des variantes du symbole littéraire.

Exemples et applications Les poètes de la période de l’Indépendance ont préservé la sémantique des images symboliques traditionnelles en les stylisant pour exprimer des thèmes amoureux. Dans des poèmes tels que « Ishqim tushti o‘shanga » de N. Narzullayev, « Ro‘mol yoyibman dorga » de Turob Tula, « Muvashshah » de H. Karim, « Ertakka aylandim… » de Gulbahor Ortiqhodjayeva, « Daryodin okib kelodir… » de Khurshidabonu, « Tilla uzuk » d’Iqbol Mirzo, et dans des fragments de « Bakhshiyona » d’Usmon Azim, l’expression des thèmes amoureux repose sur la stylisation d’images symboliques telles que la pomme, l’écharpe, le serpent blanc, la rivière et l’anneau. Ainsi, une interprétation individuelle n’est pas perceptible dans ces œuvres, et le contenu symbolique utilisé par le poète correspond à la sémantique de l’invariant folklorique. Toutefois, une approche créative et individuelle apparaît également, produisant de nouvelles interprétations. L’exemple de la poésie d’Usmon Azim « Maktub » illustre l’innovation : le poète conserve le sens des symboles du saule, du bois et du bâtiment comme symboles de l’homme ou de l’amant, mais invente une nouvelle signification dans l’expression « devenir bois pour le bâtiment ». De même, dans « Anor » de N. Juraev, l’approche innovante du symbole de la grenade se manifeste dans des trouvailles poétiques telles que « le sang des joues de grenade », « le sang s’écoulant de la blessure de la lèvre », « la dent qui saigne ».

Symboles et identité nationale Dans la poésie de l’Indépendance, les symboles folkloriques servent aussi à interpréter les thèmes de la préoccupation pour le Turkestan et de l’unité des peuples turcs. La représentation poétique de l’unité turque, initiée par Rauf Parfi, a été poursuivie par de jeunes poètes tels que Mansur Jumaev, Sukhrob Ziyo, Shahriyor Shavkat et Najmiddin Turon. Dans les poèmes de Sukhrob Ziyo « Qush qismati » et « Sirkda bo’ri », et dans « Kok bori kezgan sarhad » de Najmiddin Turon, les thèmes du Turan et de l’unité de l’État turc sont interprétés poétiquement à travers des symboles folkloriques comme l’oiseau, le corbeau, l’aigle, le chien, ainsi que des synecdoques comme la tête ou l’œil étincelant. L’image du loup bleu est issue de la transformation d’un mythe totémique le représentant comme ancêtre des Turcs, ce mythologème renvoyant au rôle des ancêtres comme protecteurs dans la mémoire culturelle.

Conclusion L’étude des symboles comme images suggestives de la mémoire poétique montre que les schémas d’application de ce mécanisme dans différents contextes culturels sont similaires, mais possèdent des paradigmes sémantiques et des ensembles de significations distincts. L’analyse de la variation des symboles et des lois de formation des ensembles de significations dans le contexte de la littérature ouzbèke de la période de l’Indépendance a permis de révéler le code caché dans l’essence des symboles, de comprendre les interprétations individuelles, d’éclairer les processus socio‑politiques, de dévoiler les significations implicites des poèmes et de démontrer la maîtrise artistique des poètes. Les conclusions théoriques issues de l’étude contribuent à révéler les ensembles de significations des symboles dans divers contextes littéraires et à identifier leurs typologies.

Mots‑clés Littérature ouzbèke de la période de l’Indépendance ; folklore ; poésie ; images artistiques ; symbole ; individualité

Resumen Estructurado:

Objetivo En la poesía uzbeka del período de la Independencia, la creación de obras de arte que sintetizan tradiciones folclóricas, universales y clásicas constituye la tendencia principal. Diversos factores sociopolíticos y culturales han sentado las bases para fortalecer el principio de síntesis folclórica en la poesía y el uso creativo de obras, imágenes y símbolos del folclore. En este estudio se exploran la variación de los símbolos bajo la influencia de distintos contextos culturales, históricos y sociales, la expansión de su campo semántico y las regularidades en la formación de un conjunto de significados diversos, a partir del análisis de obras de poetas que combinaron tradiciones folclóricas con formas poéticas modernas en la poesía uzbeka del período de la Independencia.

Marco teórico La esencia de los símbolos poéticos tradicionales se nutre del mito y del folclore, y se apoya en un paradigma de significados desarrollado a lo largo de los siglos conforme evolucionaban la cultura y el pensamiento artístico, culminando en nuestra literatura moderna. El complejo de significados de los símbolos no se forma dentro de una sola obra, sino bajo la influencia de arquetipos de larga trayectoria histórica y cultural, factores psicológicos y el contexto cultural de diferentes épocas. Los cambios que experimenta el significado estable de un símbolo bajo la influencia del contexto histórico y social de una época determinada, así como según el propósito ideológico del poeta, amplían el campo semántico de la imagen simbólica y generan un conjunto de significados diversos, variaciones que se convierten en un método de codificación de la intención del autor en la creación artística. Los conceptos de símbolo y arquetipo están relacionados, pero no son idénticos: los arquetipos aparecen como símbolos en un contexto cultural, mientras que el símbolo es plurivalente y se diferencia de los universales estables (arquetipos) por el alcance de su significado y su ambivalencia interpretativa.

Símbolos folclóricos y literatura escrita Dado que los símbolos folclóricos son utilizados creativamente por los autores en la literatura escrita de acuerdo con el contexto literario de diferentes períodos, la imagen simbólica elegida por el poeta está en armonía con la esencia de los símbolos tradicionales preservados en la memoria épica y el pensamiento artístico del pueblo durante miles de años. Los símbolos folclóricos, como invariantes, se basan en arquetipos, mientras que el símbolo en la literatura es una variante surgida dentro del alcance del arquetipo y del significado del símbolo folclórico. Los símbolos folclóricos (invariantes) son estables, mientras que el símbolo en la literatura se expande y forma nuevas variantes. Cada autor moldea el símbolo en consonancia con la esencia del símbolo folclórico. Las variantes surgen cuando los poetas utilizan creativamente el símbolo folclórico invariante y generan diversas interpretaciones individuales. Por ejemplo, el símbolo del árbol en las canciones populares se originó en la transformación de mitos totémicos; por ello, tiene un significado simbólico para la persona. Se amplió en el folclore con diversos atributos, llegando a expresar el significado simbólico de un árbol frutal como mujer y de un árbol sin fruto como hombre, y continúa expandiéndose y variando dentro de este campo semántico. Los símbolos de árboles en diversas obras líricas —sauce, sauce llorón, álamo, ciprés y plátano— son variantes basadas en el significado del símbolo folclórico del árbol, cuyo sentido se amplió según distintos contextos literarios y culturales. La interpretación del ciprés en obras líricas clásicas como la estatura de la amada bella o como persona justa que «vivió su vida en pureza», o la interpretación del sauce como amante y del plátano como joven en la poesía moderna, son variantes del símbolo en la literatura.

Ejemplos y aplicaciones Los poetas del período de la Independencia preservaron la semántica de las imágenes simbólicas tradicionales del folclore al utilizarlas sin un enfoque individual, es decir, estilizando estas imágenes para expresar temas amorosos. En poemas como «Ishqim tushti o‘shanga» de N. Narzullayev, «Ro‘mol yoyibman dorga» de Turob Tula, «Muvashshah» de H. Karim, «Ertakka aylandim…» de Gulbahor Ortiqhodjayeva, «Daryodin okib kelodir…» de Khurshidabonu, «Tilla uzuk» de Iqbol Mirzo, y en fragmentos poéticos de «Bakhshiyona» de Usmon Azim, la expresión de temas amorosos se da a partir de la estilización de imágenes simbólicas como la manzana, el pañuelo, la serpiente blanca, el río y el anillo. Por lo tanto, no se aprecia una interpretación individual en estas obras, y el contenido simbólico utilizado por el poeta es coherente con la semántica del símbolo invariante en el folclore. Sin embargo, también se observa un enfoque creativo e individual, con nuevas interpretaciones. El ejemplo de la poesía de Usmon Azim «Maktub» ilustra la innovación: el poeta conserva el significado de símbolos como el sauce, la madera y el edificio como símbolos de la persona común o del amante, pero crea un nuevo significado en la frase «convertirse en madera para el edificio». Asimismo, en «Anor» de N. Juraev, el enfoque innovador del símbolo de la granada se manifiesta en hallazgos poéticos como «la sangre de las mejillas de granada», «la sangre que fluye de la herida en el labio», «el diente sangrante».

Símbolos e identidad nacional En la poesía del período de la Independencia, los símbolos folclóricos también se utilizan para interpretar temas de preocupación por Turkestán y la unidad de los pueblos túrquicos. La representación poética del tema de la unidad túrquica, iniciada por Rauf Parfi, fue continuada por jóvenes poetas como Mansur Jumaev, Sukhrob Ziyo, Shahriyor Shavkat y Najmiddin Turon. En poemas de Sukhrob Ziyo como «Qush qismati» y «Sirkda bo’ri», y en «Kok bori kezgan sarhad» de Najmiddin Turon, los temas de Turán y la unidad del Estado túrquico se interpretan poéticamente mediante símbolos folclóricos como el pájaro, el cuervo, el águila, el perro, así como imágenes de sinécdoque como la cabeza y el ojo brillante. La imagen del lobo azul en el poema se creó a partir de la transformación de un mito totémico que lo representaba como ancestro de los turcos, y este mitologema señalaba el significado de los antepasados y su papel como protectores en la memoria cultural.

Conclusión El estudio de los símbolos como imágenes sugestivas de la memoria poética mostró que los patrones de aplicación de este mecanismo en diferentes contextos culturales son similares, pero poseen paradigmas semánticos y conjuntos de significados distintos en cada contexto. El análisis de la variación de los símbolos y de las leyes de formación de conjuntos de significados en el contexto de la literatura uzbeka del período de la Independencia permitió revelar el código oculto en la esencia de los símbolos, comprender interpretaciones individuales, arrojar luz sobre procesos sociopolíticos, descubrir los significados ocultos en la esencia de los poemas y demostrar la destreza artística del poeta. Las conclusiones teóricas derivadas del estudio ayudan a revelar los conjuntos de significados de los símbolos en distintos contextos literarios e identificar tipologías dentro de ellos.

 

Palabras Clave: Literatura uzbeka del período de la Independencia; folclore; poesía; imágenes artísticas; símbolo; individualidad

结构化摘要

研究目的 在乌兹别克斯坦独立时期的诗歌中,综合民间、世界和古典文学传统的艺术创作成为主要趋势。多种社会政治与文化因素为加强诗歌中的民间综合原则以及创造性地使用民间作品、意象和符号奠定了基础。本研究通过分析那些在独立时期乌兹别克诗歌中将民间传统与现代诗歌形式相结合的诗人作品,探讨了符号在不同文化、历史和社会语境下的变异、语义领域的扩展以及多重意义形成的规律。

理论框架 传统诗歌符号的本质源于神话与民间传说,并依托于随着文化与艺术思想的发展而逐渐形成的意义范式,最终汇聚于现代文学。符号的意义复合体并非在单一作品中形成,而是在悠久历史与文化的原型、心理因素以及不同时代的文化语境影响下生成。符号的稳定意义在特定时代的历史与社会语境影响下发生变化,并随着诗人的思想目的而扩展语义领域,形成多样化的意义集合,产生变体并转化为艺术创作中编码作者意图的方法。符号与原型相关但并不相同:原型在文化语境中表现为符号,而符号则是多层次的,它在意义范围和解释的双重性上有别于稳定的普遍原型。

民间符号与书面文学 由于民间符号在不同时期的文学语境中被创造性地使用,诗人所选择的符号形象与数千年来保存在民族史诗记忆和艺术心灵中的传统符号本质相契合。民间符号作为不变体,基于原型;而文学中的符号则是源自原型与民间符号意义范围的变体。民间符号(不变体)是稳定的,而文学符号则在民间符号意义范围内扩展并形成新的变体。每位作者在书面文学中都依据民间符号的本质塑造符号。文学符号的变体产生于诗人创造性地使用民间不变符号并形成多样化的个人诠释。例如,民歌中的树符号源自图腾神话的转化,因此对人具有象征意义。在民间传说中,它被赋予多种属性,表达了果树象征女性、无果树象征男性的意义,并在这一语义领域中不断扩展和变化。抒情作品中的树符号——柳树、垂柳、白杨、柏树、悬铃木——都是基于民间树符号意义的不同变体,其意义随着不同文学与文化语境而扩展。古典抒情作品中柏树被解读为美人身姿或“清白度日”的正直之人,现代诗歌中柳树被解读为恋人、悬铃木被解读为青年,都是文学符号的变体。

实例与应用 独立时期的诗人通过不带个人化的方式使用民间符号,即对这些形象进行风格化,以表达爱情主题。在纳尔祖拉耶夫的《我的爱落在那里》、图罗布·图拉的《我把头巾挂在绳上》、哈·卡里姆的《穆瓦什沙哈》、古尔巴哈尔·奥尔提霍贾耶娃的《我变成了童话》、胡尔希达博努的《河水流淌而来》、伊克博尔·米尔佐的《金戒指》以及乌斯曼·阿齐姆的《巴赫希奥纳》片段中,爱情主题的表达基于对苹果、头巾、白蛇、河流和戒指等符号形象的风格化。因此,这些作品中不明显存在个人化的解释,诗人所用的符号内容与民间不变符号的语义保持一致。与此同时,独立时期的诗歌中也出现了创造性的个人化处理,产生了新的解释。传统符号的核心意义通过不同属性和谓词得到扩展,形成多样化的意义集合。乌斯曼·阿齐姆的《信》就是一个例子:诗人保留了柳树、木材和建筑等符号的民间意义(普通人、恋人),但在“成为建筑的木材”这一表达中创造了新的意义,这是木材与建筑两个符号结合的创新。纳·朱拉耶夫的《石榴》则通过“石榴脸颊的血”“嘴唇伤口渗出的血”“流血的牙齿”等诗意发现展现了石榴符号的创新性。

符号与民族认同 在独立时期的诗歌中,民间符号还被用于解释关于突厥斯坦的忧思和突厥民族团结的主题。由拉乌夫·帕尔菲开创的突厥团结主题的诗意描绘,被曼苏尔·朱马耶夫、苏赫罗布·齐约、沙赫里约尔·沙夫卡特和纳吉姆丁·图龙等年轻诗人延续。在苏赫罗布·齐约的《鸟的命运》《马戏团里的狼》以及纳吉姆丁·图龙的《蓝狼游走的边境》中,通过鸟、乌鸦、鹰、狗等民间符号以及头颅、闪亮的眼睛等提喻形象,诗意地诠释了源自民族艺术思维的图兰主题和突厥国家的团结。诗中的蓝狼形象源自图腾神话的转化,该神话将其描绘为突厥人的祖先,这一神话意象指向祖先的意义及其在文化记忆中作为守护者的角色。

结论 对符号作为诗意记忆的暗示性形象的研究表明,这一机制在不同文化语境中的应用模式相似,但在每个文化语境中具有不同的语义范式和意义集合。在独立时期乌兹别克文学语境中对符号的变异及意义集合形成规律的研究,使我们能够揭示符号本质中隐藏的密码,理解个人化的解释,揭示社会政治过程,阐明诗歌本质中隐含的意义,并展示诗人的艺术技巧。研究所得的理论结论有助于揭示符号在不同文学语境中的意义集合,并识别其中的类型学。

 

关键词 独立时期乌兹别克文学;民间传说;诗歌;艺术形象;符号;个体性

Структурированное резюме:

Цель исследования В поэзии Узбекистана периода независимости ведущим направлением стало создание произведений искусства, синтезирующих фольклорные, мировые и классические литературные традиции. Различные социально‑политические и культурные факторы подготовили почву для укрепления принципа фольклорного синтеза в поэзии и творческого использования фольклорных произведений, образов и символов. В данном исследовании на основе анализа произведений поэтов, сочетающих фольклорные традиции с современными поэтическими формами, рассматриваются вариации символов под влиянием культурных, исторических и социальных контекстов, расширение их семантического поля и закономерности формирования множества значений.

Теоретическая основа Сущность традиционных поэтических символов питается мифом и фольклором и опирается на парадигму значений, сложившуюся на протяжении веков по мере развития культуры и художественной мысли, достигнувшей кульминации в современной литературе. Комплекс значений символов формируется не в рамках одного произведения, а под влиянием архетипов, долгой истории и культуры, психологических факторов и культурного контекста разных эпох. Изменения, которые претерпевает устойчивое значение символа под воздействием исторического и социального контекста определённой эпохи, а также в соответствии с идеологическим замыслом поэта, расширяют семантическое поле символического образа, формируют множество различных значений, вариации и превращаются в способ кодирования авторского замысла в художественном творчестве. Понятия «символ» и «архетип» связаны, но не тождественны: архетипы проявляются как символы в культурном контексте, тогда как символ многослоен и отличается от устойчивых универсалий (архетипов) объёмом значения и интерпретационной амбивалентностью.

Фольклорные символы и письменная литература Так как фольклорные символы творчески используются авторами в письменной литературе в соответствии с литературным контекстом разных периодов, выбранный поэтом символический образ гармонирует с сущностью традиционных символов, сохранившихся в эпической памяти и художественном сознании народа на протяжении тысячелетий. Фольклорные символы как инварианты основаны на архетипах, тогда как символ в литературе является вариантом, возникшим в пределах архетипа и значения фольклорного символа. Фольклорные символы (инварианты) стабильны, тогда как литературный символ расширяется и формирует новые варианты. Каждый автор формирует символ в соответствии с сущностью фольклорного символа. Варианты литературного символа возникают, когда поэты творчески используют инвариантный фольклорный символ и создают различные индивидуальные интерпретации. Например, символ дерева в народных песнях возник из трансформации тотемистических мифов; поэтому он имеет символическое значение для человека. В фольклоре он расширился различными атрибутами, выражая символическое значение плодового дерева как женщины и бесплодного дерева как мужчины, и продолжает расширяться и варьироваться. Символы деревьев в различных лирических произведениях — ива, плакучая ива, тополь, кипарис, платан — все являются вариантами, основанными на значении фольклорного символа дерева, и их значение расширялось в соответствии с различными литературными и культурными контекстами. Интерпретация кипариса в классических лирических произведениях как стати прекрасной возлюбленной или праведного человека, «жившего в чистоте», или интерпретация ивы как возлюбленного, а платана как юноши в современной поэзии — это варианты литературного символа.

Примеры и применение Поэты периода независимости сохраняли семантику традиционных символических образов фольклора, используя их без индивидуального подхода, то есть стилизуя эти образы для выражения любовных тем. В стихотворениях Н. Нарзуллаева «Моя любовь упала туда», Туроба Тулы «Я повесил платок на верёвку», Х. Карима «Мувашшах», Гулбахор Ортиходжаевой «Я превратился в сказку…», Хуршидабону «Течёт из реки…», Икбола Мирзо «Золотое кольцо» и в поэтических фрагментах из произведения Усмона Азима «Бахшийона» выражение любовных тем основано на стилизации символических образов — яблока, платка, белой змеи, реки и кольца. Поэтому индивидуальная интерпретация в этих произведениях не заметна, а символическое содержание соответствует семантике инвариантного символа в фольклоре. В то же время в поэзии этого периода проявляется творческий индивидуальный подход к фольклорным символам, создаются новые интерпретации. Значение основного фольклорного символа расширяется через различные атрибуты и предикаты, формируя множество значений. В стихотворении Усмона Азима «Письмо» сохраняется значение символов ивы, дерева и здания как символов обычного человека, возлюбленного, но индивидуальный подход поэта проявляется в выражении «стать деревом для здания». В традиции существовало значение мужчины и семьи на основе инвариантных символов дерева и здания, но «быть деревом для здания» как сочетание этих двух символов является продуктом новаторского подхода поэта. В стихотворении Н. Джураева «Гранат» инновационный подход к образу граната проявляется в поэтических находках: «кровь гранатовых щёк», «кровь, сочащаяся из раны на губе», «кровоточащий зуб».

Символы и национальная идентичность В поэзии периода независимости фольклорные символы также используются для интерпретации тем заботы о Туркестане и единства тюркских народов. Поэтическое изображение темы тюркского единства, начатое в произведениях Рауфа Парфи, было продолжено молодыми поэтами — Мансуром Джумаевым, Сухробом Зиё, Шахриёром Шавкатом и Нажмиддином Туроном. В стихотворениях Сухроба Зиё «Судьба птицы», «Волк в цирке» и в стихотворении Нажмиддина Турона «Граница, где бродил голубой волк» темы Турана и единства тюркского государства поэтически интерпретируются через использование фольклорных символов — птицы, ворона, орла, собаки, а также через синекдохи — «голова», «сияющий глаз». Образ голубого волка возник из трансформации тотемистического мифа, изображавшего его предком тюрков; этот мифологем указывает на значение предков и их роль как покровителей в культурной памяти.

Заключение Изучение символов как суггестивных образов поэтической памяти показало, что модели применения этого механизма в разных культурных контекстах схожи, но имеют различные семантические парадигмы и наборы значений в каждом контексте. Исследование вариаций символов и законов формирования множества значений в контексте узбекской литературы периода независимости позволило раскрыть код, скрытый в сущности символов, понять индивидуальные интерпретации, осветить социально‑политические процессы, выявить скрытые смыслы стихотворений и продемонстрировать художественное мастерство поэта. Теоретические выводы, сделанные в ходе исследования, помогают выявить наборы значений символов в разных литературных контекстах и определить их типологии.

 

Ключевые слова: Узбекская литература периода независимости; фольклор; поэзия; художественные образы; символ; индивидуальность

संरचित सारांश

उद्देश्य उज़्बेकिस्तान की स्वतंत्रता अवधि की कविता में लोककथाओं, विश्व और शास्त्रीय साहित्यिक परंपराओं का संश्लेषण करने वाले कला‑कृतियों का सृजन प्रमुख प्रवृत्ति है। विभिन्न सामाजिक‑राजनीतिक और सांस्कृतिक कारकों ने कविता में लोककथा संश्लेषण के सिद्धांत को सुदृढ़ करने और लोककथा की रचनाओं, छवियों और प्रतीकों के रचनात्मक उपयोग की नींव रखी। इस अध्ययन में उन कवियों की रचनाओं के विश्लेषण के आधार पर प्रतीकों की विविधता, उनके अर्थ क्षेत्र का विस्तार और विभिन्न अर्थों के समूह के निर्माण की नियमितताओं का अन्वेषण किया गया है, जिन्होंने स्वतंत्रता अवधि की उज़्बेक कविता में लोककथा परंपराओं को आधुनिक काव्य रूपों के साथ संयोजित किया।

सैद्धांतिक आधार पारंपरिक काव्य प्रतीकों का सार मिथक और लोककथा से पोषित होता है और वर्षों से विकसित अर्थों की परिपाटी पर आधारित है, जो संस्कृति और कलात्मक विचार के विकास के साथ आधुनिक साहित्य में परिणत हुई। प्रतीकों का अर्थ समूह किसी एक रचना के भीतर नहीं बनता, बल्कि लंबे इतिहास और संस्कृति के आदर्श रूपों, मनोवैज्ञानिक कारकों और विभिन्न युगों के सांस्कृतिक संदर्भों के प्रभाव में निर्मित होता है। किसी युग के ऐतिहासिक और सामाजिक संदर्भ के प्रभाव में प्रतीक के स्थिर अर्थ में होने वाले परिवर्तन, कवि के वैचारिक उद्देश्य के अनुसार, प्रतीकात्मक छवि के अर्थ क्षेत्र का विस्तार करते हैं और विभिन्न अर्थों का समूह बनाते हैं। इस प्रकार विविधताएँ उत्पन्न होती हैं और कलात्मक सृजन में लेखक की मंशा को सांकेतिक रूप से व्यक्त करने की विधि बन जाती हैं। प्रतीक और आदर्श रूप (आर्केटाइप) संबंधित हैं, लेकिन समान नहीं हैं: आदर्श रूप सांस्कृतिक संदर्भ में प्रतीक के रूप में प्रकट होते हैं, जबकि प्रतीक बहुस्तरीय होता है और स्थिर सार्वभौमिकताओं से अपने अर्थ क्षेत्र और व्याख्यात्मक द्वैधता में भिन्न होता है।

लोककथा प्रतीक और लिखित साहित्य लोककथा प्रतीकों का रचनात्मक उपयोग लेखक लिखित साहित्य में विभिन्न कालों के साहित्यिक संदर्भों के अनुसार करते हैं। कवि द्वारा चुनी गई प्रतीकात्मक छवि उन पारंपरिक प्रतीकों के सार के अनुरूप होती है, जो हजारों वर्षों से महाकाव्य स्मृति और कलात्मक चेतना में संरक्षित हैं। लोककथा प्रतीक (इनवेरिएंट) आदर्श रूपों पर आधारित होते हैं, जबकि साहित्य में प्रतीक एक वैरिएंट होता है, जो आदर्श रूप और लोककथा प्रतीक के अर्थ क्षेत्र के भीतर उत्पन्न होता है। लोककथा प्रतीक स्थिर होते हैं, जबकि साहित्यिक प्रतीक विस्तार पाकर नए वैरिएंट बनाते हैं। प्रत्येक लेखक प्रतीक को लोककथा प्रतीक के सार के अनुसार गढ़ता है। उदाहरण के लिए, लोकगीतों में वृक्ष का प्रतीक टोटेमवादी मिथकों के रूपांतरण से उत्पन्न हुआ; इसलिए इसका मनुष्य के लिए प्रतीकात्मक अर्थ है। लोककथा में यह विभिन्न गुणों से विस्तारित हुआ, जैसे फलदार वृक्ष स्त्री का प्रतीक और बंजर वृक्ष पुरुष का प्रतीक। लिरिकल रचनाओं में वृक्ष प्रतीक — विलो, रोती विलो, पॉपलर, साइप्रस, और प्लेन ट्री — सभी लोककथा वृक्ष प्रतीक के अर्थ पर आधारित विभिन्न वैरिएंट हैं।

उदाहरण और अनुप्रयोग स्वतंत्रता अवधि के कवियों ने लोककथा के पारंपरिक प्रतीकात्मक छवियों की अर्थवत्ता को बिना व्यक्तिगत दृष्टिकोण के, अर्थात् इन छवियों को शैलीबद्ध करके, प्रेम विषयों को व्यक्त करने में संरक्षित किया। नारज़ुल्लायेव की «मेरा प्रेम वहाँ गिरा», तुरोब तुला की «मैंने दुपट्टा रस्सी पर डाला», ह. करीम की «मुहवश्शह», गुलबहोर ओर्तिखोजायेवा की «मैं परीकथा बन गया…», खुर्शीदाबोनु की «नदी से बहता आया…», इक़बाल मिर्ज़ो की «सोने की अंगूठी» और उस्मान अज़ीम की «बख्शियोना» के अंशों में प्रेम विषयों की अभिव्यक्ति सेब, दुपट्टा, सफेद साँप, नदी और अंगूठी जैसे प्रतीकात्मक छवियों की शैलीबद्धता पर आधारित है। वहीं, व्यक्तिगत दृष्टिकोण भी दिखाई देता है, जैसे उस्मान अज़ीम की «पत्र» में «भवन के लिए लकड़ी बनना» का नवाचार। न. जुरायेव की «अनार» में «अनार गालों का रक्त», «होठ के घाव से रिसता रक्त», «रक्तस्राव करता दाँत» जैसी काव्यात्मक खोजें प्रतीक की नवीनता को दर्शाती हैं।

प्रतीक और राष्ट्रीय पहचान स्वतंत्रता अवधि की कविता में लोककथा प्रतीकों का उपयोग तुर्केस्तान की चिंता और तुर्की जनता की एकता के विषयों की व्याख्या में भी किया गया। रऊफ़ पार्फ़ी से शुरू हुई तुर्की एकता की काव्यात्मक अभिव्यक्ति को मंसूर जुमायेव, सुहरोब ज़ियो, शह्रियोर शावक़त और नज्मिद्दीन तुरोन जैसे युवा कवियों ने आगे बढ़ाया। सुहरोब ज़ियो की «पक्षी का भाग्य», «सर्कस में भेड़िया» और नज्मिद्दीन तुरोन की «सीमा जहाँ नीला भेड़िया घूमता था» में पक्षी, कौआ, गरुड़, कुत्ता जैसे लोककथा प्रतीकों और «सिर», «चमकती आँख» जैसी सिनेक्रोकी छवियों के माध्यम से तूरान और तुर्की राज्य की एकता के विषयों की काव्यात्मक व्याख्या की गई। कविता में नीले भेड़िये की छवि टोटेमवादी मिथक के रूपांतरण से उत्पन्न हुई, जिसमें उसे तुर्कों का पूर्वज बताया गया; यह मिथक पूर्वजों के अर्थ और सांस्कृतिक स्मृति में उनके संरक्षक की भूमिका की ओर संकेत करता है।

निष्कर्ष प्रतीकों को काव्य स्मृति की संकेतक छवियों के रूप में अध्ययन करने से पता चला कि विभिन्न सांस्कृतिक संदर्भों में इस तंत्र के अनुप्रयोग के पैटर्न समान हैं, लेकिन प्रत्येक संदर्भ में उनके अलग‑अलग अर्थ परिपाटियाँ और अर्थ समूह होते हैं। स्वतंत्रता अवधि की उज़्बेक साहित्यिक संदर्भ में प्रतीकों की विविधता और अर्थ समूह निर्माण की विधियों के अध्ययन ने प्रतीकों के सार में छिपे कोड को उजागर करने, व्यक्तिगत व्याख्याओं को समझने, सामाजिक‑राजनीतिक प्रक्रियाओं पर प्रकाश डालने, कविताओं के सार में छिपे अर्थों को प्रकट करने और कवि की कलात्मक कौशल को प्रदर्शित करने में मदद की। अध्ययन से प्राप्त सैद्धांतिक निष्कर्ष विभिन्न साहित्यिक संदर्भों में प्रतीकों के अर्थ समूहों को उजागर करने और उनमें निहित प्रकार्यताओं की पहचान करने में सहायक हैं।

 

प्रमुख शब्द: स्वतंत्रता अवधि का उज़्बेक साहित्य; लोककथा; कविता; कलात्मक छवियाँ; प्रतीक; व्यक्तित्व

Article Statistics

Number of reads 37
Number of downloads 4

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.