Abstract

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında ortaya çıkan Türkçülük hareketi, fikir ve sanat dünyasını derinden etkilemiştir. Bir dönem resmî ideoloji halini alacak kadar benimsenmiş olan Türkçülük hareketi, fikri savunan düşünür ve sanatçıların elinde bir estetik anlayışı geliştirmiştir. Türkçü estetik anlayışı olarak adlandırılabilecek bu duyuşa sahip sanatçıların elinde, güzel sanatların her kolunda ama bilhassa edebiyat alanında manifesto niteliğinde fikirler ortaya atılmış ve çeşitli fikir tartışmalarına girilmiştir. Türkçü estetik anlayışına sahip yazarların şiir alanında fikirleri vezin, dil ve muhteva konularında kümelenmiştir. Cumhuriyet dönemi Türkçülük hareketinin önder isimlerinden olan Hüseyin Nihal Atsız’ın Kömen adlı şiiri bu başlıklar altında Türkçü estetik açısından irdelenmiştir. Hüseyin Nihal Atsız’ın aruz ölçüsü ile kaleme aldığı şiiri; Türkçü estetik anlayışına sahip yazar ve şairlerin önemle üzerinde durduğu dilde sadeleşme, Türkçeleşmiş kelimelerin durumu, yabancı dillere ait kalıpların terk edilmesi gibi hususlar göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Ayrıca, Türkçü düşünürlerin ve özellikle de Türkçü şairlerin vezin tartışmaları, Kömen şiirinin Türkçü estetik açısından incelenmesinde üzerinde durulan bir diğer husus olmuştur. Yirminci yüzyılın başlarında Türkçü teorisyenler Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin’in konuya ilişkin fikirlerinden başlayarak Cumhuriyet dönemini de kapsayacak şekilde Türkçü Düşünürlerin vezin tartışmaları irdelenmiştir. Hece, aruz ve serbest vezin hakkında Türkçü düşünürlerin fikirleri incelenmiş ve bu inceleme ışığında, Türkçü estetik anlayış doğrultusunda Hüseyin Nihal Atsız’ın Kömen adlı şiiri irdelenmiştir. 

Abstract

The Turkism movement, which emerged in the late nineteenth century, profoundly influenced the world of ideas and art. At one point, it was adopted to the point of becoming an official ideology, fostering an aesthetic understanding in the hands of its proponents among thinkers and artists. This aesthetic, which can be called the Turkist aesthetic, led to manifesto-like ideas and various intellectual debates across all branches of the fine arts, but especially in literature. In the field of poetry, the ideas of writers with a Turkist aesthetic understanding clustered around meter, language, and content. Hüseyin Nihal Atsız's poem "Kömen," written in aruz meter, has been examined from a Turkist aesthetic perspective under these headings. The poem, written in aruz meter, has been analyzed considering the simplification of language, the status of Turkified words, and the abandonment of foreign -language expressions- issues emphasized by writers and poets with a Turkist aesthetic understanding. Furthermore, the debates on meter among Turkist thinkers, and especially Turkist poets, have been another important aspect in the examination of Kömen's poem from a Turkist aesthetic perspective. Starting with the ideas of Turkist theorists Ziya Gökalp and Ömer Seyfettin in the early twentieth century, and continuing through the Republican era, the debates on meter among Turkist thinkers have been explored. The opinions of Turkist thinkers on syllabic, aruz meter and free verse have been examined, and in light of this examination, Hüseyin Nihal Atsız's poem Kömen has been analyzed in accordance with the Turkist aesthetic understanding.

Structured Abstract:                                                          

Turkist thinkers have focused on two important points regarding poetry: meter and language. Ziya Gökalp expressed his ideas on meter and language in his famous poem “Sanat” (Art) which serves as a manifesto (Gökalp, 2023, p. 47). In this poem, Gökalp unequivocally states his opinion on meter, aruz meter being unsuitable for Turkish and syllabic meter being the meter of the Turkish nation. The second important point in the poem concerns the verses related to language. Gökalp argues that the Turkish spoken by the people should be used in poetry, and that using foreign words instead of Turkish equivalents is wrong. However, Gökalp’s objection does not include a demand to eliminate all foreign words from Turkish. His particular point is that it is wrong to prefer foreign words over Turkish equivalents for the sake of artistic expression. He does not have an exclusionary attitude regarding Turkified words (Gökalp, 2019, p. 117).

Another Turkist thinker, Ömer Seyfettin, also conducted in-depth studies on both meter and language. His articles on “Yeni Lisan” (New Language), published in 1911 in Genç Kalemler magazine, which could be considered the organ of Turkish nationalism, had a significant impact. He put forward manifesto-like ideas on the simplification of the language and the elimination of foreign words, phrases, and other linguistic elements. Ömer Seyfettin offered three suggestions for the self-realization of Turkish as a literary language. The first was the abandonment of foreign phrases, the second was the abandonment of foreign plural suffixes and the use of only Turkish plural suffixes, and the third was the complete abandonment of foreign prepositions. However, he added that “cliché” usages should not be discarded for any of these three suggestions (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243).

Ömer Seyfettin, like Ziya Gökalp, advocated for the abandonment of aruz meter and the adoption of the syllabic meter. However, he explained in more detail why aruz meter should be abandoned compared to Gökalp (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656).

Both Ziya Gökalp and Ömer Seyfettin, as “founding fathers” of the Turkism movement, clearly put forward similar ideas, arguing that the language should be cleansed of foreign words and structures, that the syllabic meter, which they considered the national meter, should be used, and that aruz meter should be abandoned.

On the other hand, Hüseyin Nihal Atsız, a leading figure of the Turkism movement in the Republican era, had different views on both language and, to some extent, meter. Primarily on language, unlike Ziya Gökalp and Ömer Seyfettin, he argued that even Turkified words and structures should be discarded (Atsız, 1933, pp. 25-26).

It is clear that Atsız is a staunch advocate of purging the language of foreign words. However, it is important to note that Atsız sets the goal of removing all foreign words from the language, stating that the more foreign words are discarded and the more dead Turkish words are revived, the more the nation will benefit. In other words, while Atsız is aware that it may not be possible to eliminate all words, he emphasizes the principle of eliminating foreign words. It should not be forgotten that he never stopped using Turkified words in his own writings.

In his article in Atsız Mecmua, Atsız also clearly states his views on meter. He states that syllabic meter is the national meter and advises abandoning aruz meter. However, unlike other thinkers mentioned, he states that aruz is abandoned not because it is foreign, but because it has reached the “final stage of its evolution” (Atsız, 1931, p. 93).

It can be assumed that Atsız’s later decision to write poems in aruz meter was influenced by this idea, namely the notion that aruz was not entirely foreign to him. He stated that the syllabic meter, on the other hand, had not developed because it had been neglected, and that it would grow as it was refined by great poets, indicating that it was still in the early stages of its evolution. In other words, according to Atsız, the beginning of a transitional period was underway (Atsız, 1931, p. 93).

When both Atsız’s writing poems in aruz and the ideas of other Turkist thinkers of the period are considered together, it is seen that Turkists in the Republican era did not engage in as rigid a debate between syllabic and aruz meters as Ziya Gökalp and Ömer Seyfettin; although they considered syllabic meter as the national meter, they did not completely disregard aruz either. The poem “Kömen”, one of the 17 poems written in Aruz included in Hüseyin Nihal Atsız’s book Yolların Sonu (The End of the Roads), was first published in the second issue of Ötüken magazine in 1964. The poem begins with the statement, “The beginning of a long epic poem” (Atsız, 1964, p. 5). Based on this note, it is understood that Atsız conceived the poem as an epic and intended to continue it. However, upon closer examination, the poem does not give the impression of being incomplete.

The poem consists of five sections. The first and second sections are written in feilâtün feilâtün feilün, the third section in feilâtün feilâtün feilâtün feilün, the fourth section in mütefâilün, and the fifth and final section in feilâtün feilâtün feilâtün feilün, all in three different meters of aruz prosody.

In his article “An Attempt to Put the Turkish Epic into Verse”, published in the Orkun magazine in 1951, Atsız mentioned the attempts of Rıza Nur and Basri Gocul and praised Rıza Nur’s use of smaller meters in the epic: “The smaller meters he used throughout the epic have truly added flavor to the work, and these smaller meter sections have been more successful” (Atsız, 1951b, p. 7). It is evident that Atsız, who appreciated the flavor that the short meter added to the epic, experimented with this method in his poem written thirteen years after the article. In the poem “Kömen”, Atsız used a simple language in accordance with the Turkist aesthetic understanding and did not include any foreign compound words.

Despite his ideas about removing non-Turkish words from the language, he did not refrain from using Turkified words in this poem, as in all his works. In the poem, he made strong references to various periods of Turkish history and frequently alluded to Pan-Turkism, one of the fundamental principles of Turkism. While the poem also includes an event that was current for the period in which it was written, historical events and heroes are more prominently featured. The poem, in Atsız’s own words, is the beginning of an epic poem. The fact that Atsız includes references to various Turkish epics, in accordance with the idea that the known Turkish epics are parts of a single Turkish epic, leads to the idea that the poem emerged as an attempt to write a Turkish epic. It can be said that Kömen’s poetry is a work that compiles Atsız’s ideas regarding Turkism.

Yapılandırılmış Özet:

Türkçü düşünürler şiire ilişkin iki önemli konu üzerinde durmuşlardır: vezin ve dil. Ziya Gökalp, vezin ve dil hakkındaki görüşlerini bir manifesto niteliği taşıyan ünlü “Sanat” şiirinde dile getirmiştir (Gökalp, 2023, s. 47). Bu şiirde Gökalp, aruz vezninin Türkçe için uygun olmadığını, buna karşılık hece vezninin Türk milletinin millî vezni olduğunu açık bir şekilde ifade eder. Şiirde öne çıkan ikinci önemli konu ise dile ilişkindir. Gökalp, şiirde halkın konuştuğu Türkçenin kullanılması gerektiğini, Türkçe karşılıkları bulunan kelimeler yerine yabancı kelimelerin tercih edilmesinin yanlış olduğunu savunur. Ancak Gökalp’in bu itirazı, Türkçedeki bütün yabancı kökenli kelimelerin tasfiye edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Onun asıl üzerinde durduğu nokta, sanatsal kaygılarla Türkçe karşılıklar yerine yabancı kelimelerin tercih edilmesinin yanlış olmasıdır. Türkçeleşmiş kelimelere karşı dışlayıcı bir tavır sergilemez (Gökalp, 2019, s. 117).

Bir diğer Türkçü düşünür olan Ömer Seyfettin de hem vezin hem de dil üzerine kapsamlı çalışmalar yapmıştır. Türk milliyetçiliğinin yayın organı sayılabilecek Genç Kalemler dergisinde 1911 yılında yayımlanan “Yeni Lisan” makaleleri büyük yankı uyandırmıştır. Bu yazılarda dilin sadeleştirilmesi ve yabancı kelimeler, tamlamalar ile diğer yabancı dil unsurlarının tasfiye edilmesi yönünde manifesto niteliğinde görüşler ortaya koymuştur. Ömer Seyfettin, Türkçenin bağımsız bir edebî dil olarak gelişebilmesi için üç öneri sunar. Bunlardan ilki yabancı tamlamaların terk edilmesi, ikincisi yabancı çoğul eklerinin bırakılarak yalnızca Türkçe çoğul eklerinin kullanılması, üçüncüsü ise yabancı edatların tamamen terk edilmesidir. Bununla birlikte, bu üç öneri bakımından da kalıplaşmış kullanımların korunması gerektiğini özellikle belirtmiştir (Ömer Seyfettin, 2024, s. 243).

Ömer Seyfettin de Ziya Gökalp gibi aruz vezninin bırakılması ve hece vezninin benimsenmesi gerektiğini savunmuştur. Ancak Gökalp’e kıyasla aruzun neden terk edilmesi gerektiğini daha ayrıntılı biçimde açıklamıştır (Ömer Seyfettin, 2024, s. 656).

Türkçülük hareketinin “kurucu babaları” olarak kabul edilen Ziya Gökalp ile Ömer Seyfettin, dilin yabancı kelime ve yapılardan arındırılması gerektiğini, millî vezin olarak gördükleri hece vezninin kullanılmasını ve aruz vezninin terk edilmesini savunarak büyük ölçüde benzer görüşler ortaya koymuşlardır.

Buna karşılık, Cumhuriyet döneminin önde gelen Türkçü isimlerinden Hüseyin Nihal Atsız, hem dil hem de kısmen vezin konusunda farklı görüşlere sahiptir. Özellikle dil meselesinde, Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin’den farklı olarak, Türkçeleşmiş kelime ve yapıların dahi zamanla terk edilmesi gerektiğini savunmuştur (Atsız, 1933, ss. 25–26).

Atsız’ın yabancı unsurların dilden temizlenmesini güçlü biçimde savunduğu açıktır. Bununla birlikte, onun hedefi bütün yabancı kelimelerin dilden çıkarılmasıdır. Yabancı kelimeler ne kadar ayıklanır ve unutulmuş Türkçe kelimeler ne kadar yeniden canlandırılırsa milletin bundan o kadar fayda sağlayacağını ifade eder. Başka bir deyişle, bütün yabancı kelimelerin tamamen ortadan kaldırılmasının pratikte mümkün olmayabileceğinin farkında olsa da temel ilke olarak yabancı unsurların tasfiyesini benimsemiştir. Bununla birlikte, kendi eserlerinde Türkçeleşmiş kelimeleri kullanmayı hiçbir zaman bırakmamıştır.

Atsız, Atsız Mecmua’da yayımlanan bir yazısında vezin konusundaki görüşlerini de açıkça ortaya koymuştur. Hece vezninin millî vezin olduğunu belirtmiş ve aruzun terk edilmesini tavsiye etmiştir. Ancak burada diğer Türkçü düşünürlerden farklı olarak, aruzun yabancı olduğu için değil, “tekâmülünün son safhasına ulaştığı” için terk edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür (Atsız, 1931, s. 93).

Atsız’ın daha sonraki yıllarda aruz vezniyle şiirler yazmasının, aruzu bütünüyle kendisine yabancı görmemesinden kaynaklandığı düşünülebilir. Buna karşılık, hece vezninin ihmal edildiği için gelişemediğini, büyük şairler tarafından işlendiği ölçüde gelişeceğini söyleyerek onun henüz gelişiminin başlangıç aşamasında olduğunu ifade etmiştir. Başka bir deyişle, Atsız’a göre yeni bir geçiş dönemi başlamıştır (Atsız, 1931, s. 93).

Atsız’ın aruz vezniyle şiir yazmış olması ile dönemin diğer Türkçü düşünürlerinin görüşleri birlikte değerlendirildiğinde, Cumhuriyet dönemi Türkçülerinin, Ziya Gökalp ve Ömer Seyfettin’de görülen kadar katı bir hece–aruz karşıtlığı benimsemedikleri görülmektedir. Her ne kadar hece veznini millî vezin olarak kabul etseler de, aruzu bütünüyle reddetmemişlerdir.

Hüseyin Nihal Atsız’ın Yolların Sonu adlı kitabında yer alan ve aruz vezniyle yazılmış on yedi şiirden biri olan “Kömen”, ilk kez 1964 yılında Ötüken dergisinin ikinci sayısında yayımlanmıştır. Şiir, “Uzun bir destan manzumesinin başlangıcı” notuyla başlamaktadır (Atsız, 1964, s. 5). Bu nottan hareketle Atsız’ın şiiri bir destan olarak tasarladığı ve devam ettirmeyi planladığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, şiir dikkatle incelendiğinde eksik bırakılmış bir eser izlenimi vermemektedir.

Şiir beş bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci bölümler feilâtün feilâtün feilün, üçüncü bölüm feilâtün feilâtün feilâtün feilün, dördüncü bölüm mütefâilün, beşinci ve son bölüm ise yeniden feilâtün feilâtün feilâtün feilün kalıbıyla yazılmıştır. Böylece şiirde aruzun üç farklı kalıbı kullanılmıştır.

Atsız, 1951 yılında Orkun dergisinde yayımlanan “Türk Destanını Manzumeye Çevirme Denemesi” başlıklı makalesinde Rıza Nur ile Basri Gocul’un destan yazma girişimlerinden söz etmiş ve özellikle Rıza Nur’un kısa vezinleri kullanmasını şu sözlerle övmüştür: “Bütün destan boyunca kullandığı kısa vezinler hakikaten esere ayrı bir tat vermiş, kısa vezinli parçalar daha başarılı olmuştur” (Atsız, 1951b, s. 7). Kısa veznin destana kattığı değeri takdir eden Atsız’ın, bu makaleden on üç yıl sonra kaleme aldığı “Kömen” şiirinde aynı yöntemi denediği görülmektedir.

Atsız, Kömen’de Türkçü estetik anlayışına uygun sade bir dil kullanmış ve yabancı tamlamalara yer vermemiştir. Dilde yabancı unsurların tasfiye edilmesini savunmasına rağmen, diğer eserlerinde olduğu gibi bu şiirde de Türkçeleşmiş kelimeleri kullanmaktan kaçınmamıştır. Şiirde Türk tarihinin çeşitli dönemlerine güçlü göndermeler yapılmış, Türkçülüğün temel ilkelerinden biri olan Turancılık düşüncesine sıkça atıfta bulunulmuştur. Şiirde yazıldığı döneme ait güncel bir olaya da değinilmekle birlikte, tarihî olaylar ve kahramanlar daha belirgin bir yer tutmaktadır.

Atsız’ın kendi ifadesiyle Kömen, uzun bir destan manzumesinin başlangıcıdır. Şairin, bilinen Türk destanlarının tek ve büyük bir Türk destanının parçaları olduğu anlayışına uygun biçimde çeşitli Türk destanlarına göndermelerde bulunması, Kömen’in bir Türk destanı yazma teşebbüsü olarak tasarlandığını düşündürmektedir. Bu bakımdan Kömen, Atsız’ın Türkçülük anlayışını şiirsel düzlemde sentezleyen bir eser olarak değerlendirilebilir.

الملخص المنظَّم:

ركّز المفكرون الطورانيون (التركويون) على مسألتين أساسيتين فيما يتعلّق بالشعر، هما: الوزن واللغة. وقد عرض ضياء كوك ألب أفكاره بشأن هاتين المسألتين في قصيدته الشهيرة «الفن» (Sanat) التي تُعدّ بمثابة بيان فكري (Gökalp, 2023, p. 47). ففي هذه القصيدة يصرّح بوضوح بأن وزن العَروض لا ينسجم مع اللغة التركية، وأن الوزن المقطعي (الهجائي) هو الوزن القومي للأمة التركية. أمّا النقطة الثانية فتتعلّق باللغة؛ إذ يرى كوك ألب أنّ الشعر ينبغي أن يُكتب باللغة التركية المتداولة بين عامة الناس، وأن تفضيل الألفاظ الأجنبية على مقابلاتها التركية يُعدّ أمرًا غير صحيح. ومع ذلك، فإن اعتراضه لا يتضمّن الدعوة إلى إزالة جميع الألفاظ الأجنبية من التركية، بل ينحصر في رفض تفضيل الكلمات الأجنبية على نظائرها التركية بدافع الزخرفة الفنية. كما أنّه لا يتبنّى موقفًا إقصائيًا تجاه الكلمات التي أصبحت جزءًا من اللغة التركية (Gökalp, 2019, p. 117).

كما تناول مفكر طوراني آخر، هو عمر سيف الدين، مسألتي الوزن واللغة بدراسات معمّقة. وقد تركت مقالاته المعنونة «اللغة الجديدة» (Yeni Lisan)، التي نُشرت سنة 1911 في مجلة «الأقلام الفتية» (Genç Kalemler)، والتي عُدّت لسان حال القومية التركية، أثرًا بالغًا. فقد طرح فيها أفكارًا ذات طابع بياني تدعو إلى تبسيط اللغة والتخلّص من الألفاظ والتراكيب والعناصر اللغوية الأجنبية. واقترح عمر سيف الدين ثلاثة مبادئ لتحقيق استقلال التركية كلغة أدبية: أولها التخلي عن التراكيب الأجنبية، وثانيها ترك صيغ الجمع الأجنبية والاكتفاء بلاحقة الجمع التركية، وثالثها الاستغناء الكامل عن حروف الجر الأجنبية. غير أنّه استثنى من ذلك التراكيب الاصطلاحية الراسخة (cliché) التي رأى ضرورة الإبقاء عليها (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243).

ودعا عمر سيف الدين، شأنه شأن ضياء كوك ألب، إلى هجر وزن العَروض واعتماد الوزن المقطعي، إلا أنّه قدّم تفسيرًا أكثر تفصيلًا لأسباب ضرورة التخلي عن العَروض مقارنةً بكوك ألب (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656).

ويتّضح من ذلك أنّ ضياء كوك ألب وعمر سيف الدين، بوصفهما من الآباء المؤسسين للفكر الطوراني، قد طرحا أفكارًا متقاربة تؤكد ضرورة تنقية اللغة من الألفاظ والتراكيب الأجنبية، واعتماد الوزن المقطعي بوصفه الوزن القومي، والتخلي عن وزن العَروض.

في المقابل، تبنّى حسين نيهال أتسز، أحد أبرز ممثلي الفكر الطوراني في العهد الجمهوري، آراءً مغايرة في كلٍّ من اللغة، وإلى حدٍّ ما في الوزن. ففيما يخص اللغة، خالف كوك ألب وسيف الدين، ورأى أنّه ينبغي التخلّص حتى من الكلمات والتراكيب الأجنبية التي اكتسبت صفة التركية (Atsız, 1933, pp. 25–26).

ومن الواضح أنّ أتسز كان من أشدّ المدافعين عن تنقية اللغة من الألفاظ الأجنبية. غير أنّه ميّز نفسه بجعل إزالة جميع الألفاظ الأجنبية هدفًا ينبغي السعي إليه، مؤكدًا أنّ ازدياد التخلص من الألفاظ الأجنبية وإحياء الكلمات التركية المهجورة يعود بالنفع على الأمة. وبعبارة أخرى، كان يدرك أنّ القضاء الكامل على جميع الكلمات الأجنبية قد لا يكون ممكنًا، لكنه جعل مبدأ التخلص منها أساسًا فكريًا. ومع ذلك، ينبغي التنبيه إلى أنّه لم يتوقف في كتاباته عن استعمال الكلمات التي أصبحت جزءًا من التركية.

كما أوضح أتسز في إحدى مقالاته المنشورة في مجلة «أتسز مجموا» (Atsız Mecmua) موقفه من الوزن الشعري، فعدّ الوزن المقطعي الوزن القومي، ودعا إلى ترك العَروض. غير أنّه، بخلاف المفكرين الآخرين، لم يعلّل ذلك بكون العَروض وزنًا أجنبيًا، بل رأى أنّه بلغ «المرحلة الأخيرة من تطوره» (Atsız, 1931, p. 93).

ومن الممكن الافتراض أنّ هذا التصور كان من الأسباب التي دفعته لاحقًا إلى نظم بعض قصائده بالعَروض؛ إذ لم يكن يعدّه وزنًا غريبًا بصورة مطلقة. كما رأى أنّ الوزن المقطعي لم يتطور بسبب إهماله، وأنه سيبلغ النضج عندما تصقله أعمال كبار الشعراء، وهو ما يدل على أنّه كان يعدّه في بداية مسار تطوره. وبذلك، فإنّ أتسز كان يرى أنّ مرحلة انتقالية قد بدأت بالفعل (Atsız, 1931, p. 93).

وعند النظر معًا إلى استخدام أتسز للعَروض وإلى آراء سائر المفكرين الطورانيين في تلك المرحلة، يتبيّن أنّ مفكري العهد الجمهوري لم يخوضوا جدلًا حادًا بين الوزن المقطعي والعَروض كما فعل كوك ألب وسيف الدين؛ إذ اعتبروا الوزن المقطعي الوزن القومي، لكنهم لم يرفضوا العَروض رفضًا مطلقًا.

وتُعدّ قصيدة «كومن» (Kömen)، وهي إحدى القصائد السبع عشرة التي نظمها حسين نيهال أتسز بالعَروض ضمن ديوانه «نهاية الطرق» (Yolların Sonu)، من أبرز الأمثلة على ذلك. وقد نُشرت لأول مرة في العدد الثاني من مجلة «أوتوكان» (Ötüken) سنة 1964، واستُهلّت بعبارة: «بداية قصيدة ملحمية طويلة» (Atsız, 1964, p. 5). ومن هذه الإشارة يُفهم أنّ أتسز تصوّر القصيدة باعتبارها ملحمة وأراد مواصلة نظمها، غير أنّها عند قراءتها لا توحي بأنها عمل غير مكتمل.

تتكوّن القصيدة من خمسة أقسام؛ كُتب القسمان الأول والثاني على وزن feilâtün feilâtün feilün، والقسم الثالث على وزن feilâtün feilâtün feilâtün feilün، والقسم الرابع على وزن mütefâilün، أمّا القسم الخامس والأخير فقد نُظم على وزن feilâtün feilâtün feilâtün feilün، وبذلك استُخدمت فيها ثلاثة أوزان مختلفة من بحور العَروض.

وفي مقالته المعنونة «محاولة لنظم الملحمة التركية شعرًا» المنشورة في مجلة «أوركون» (Orkun) سنة 1951، أشار أتسز إلى محاولات رضا نور وبصري غوجول، وأثنى على استخدام رضا نور للأوزان القصيرة في الملحمة بقوله: «إن الأوزان القصيرة التي استخدمها في جميع أنحاء الملحمة قد أضفت بالفعل نكهة خاصة إلى العمل، وكانت المقاطع المكتوبة بهذه الأوزان أكثر نجاحًا» (Atsız, 1951b, p. 7). ويبدو جليًا أنّ أتسز، الذي أعجب بالأثر الجمالي الذي تمنحه الأوزان القصيرة للملحمة، قد جرّب هذا الأسلوب في قصيدته التي كتبها بعد ثلاثة عشر عامًا من نشر تلك المقالة.

وقد استخدم أتسز في قصيدة «كومن» لغة بسيطة تتوافق مع التصور الجمالي الطوراني، ولم يضمّنها تراكيب أجنبية. وعلى الرغم من آرائه الداعية إلى تنقية اللغة من العناصر غير التركية، فإنه لم يمتنع، كما في سائر أعماله، عن استخدام الكلمات التي أصبحت جزءًا من التركية. كما تضمّنت القصيدة إشارات قوية إلى مراحل مختلفة من التاريخ التركي، وكثرت فيها الإحالات إلى فكرة الوحدة التركية (Pan-Turkism) بوصفها أحد المبادئ الأساسية للفكر الطوراني. ورغم أنّ القصيدة تتضمن أيضًا حدثًا معاصرًا للفترة التي كُتبت فيها، فإن الأحداث التاريخية والأبطال التاريخيين يحتلون فيها مكانة أكثر بروزًا.

ووفقًا لتوصيف أتسز نفسه، تمثّل القصيدة بداية ملحمة شعرية. كما أنّ تضمينها إشارات إلى عدد من الملاحم التركية، انسجامًا مع الفكرة القائلة إن الملاحم التركية المعروفة ليست سوى أجزاء من ملحمة تركية واحدة، يقود إلى اعتبارها محاولة لكتابة الملحمة التركية المنشودة. ومن ثمّ يمكن القول إن قصيدة «كومن» تُعدّ عملًا شعريًا يجمع ويجسّد رؤية أتسز الفكرية والجمالية تجاه الطورانية.

Résumé structuré :

Les penseurs turquistes ont principalement concentré leur réflexion sur deux questions essentielles relatives à la poésie : la métrique et la langue. Ziya Gökalp a exposé ses idées sur ces deux sujets dans son célèbre poème « Sanat » (L’Art), considéré comme un véritable manifeste (Gökalp, 2023, p. 47). Dans ce poème, il affirme sans ambiguïté que la métrique aruz ne convient pas à la langue turque et que le mètre syllabique constitue le mètre national du peuple turc. Le second point majeur concerne la langue. Gökalp soutient que la poésie doit être écrite dans le turc parlé par le peuple et qu’il est erroné de préférer des mots étrangers à leurs équivalents turcs. Toutefois, son opposition ne signifie pas qu’il préconise l’élimination de tous les emprunts de la langue turque. Son objection porte plus précisément sur le fait de privilégier les mots étrangers au détriment de leurs équivalents turcs dans un souci d’esthétique littéraire. En outre, il n’adopte pas une attitude d’exclusion à l’égard des mots d’origine étrangère qui se sont intégrés au turc (Gökalp, 2019, p. 117).

Un autre penseur turquiste, Ömer Seyfettin, mena également des travaux approfondis sur la métrique et la langue. Ses articles intitulés « Yeni Lisan » (La Nouvelle Langue), publiés en 1911 dans la revue Genç Kalemler, considérée comme l’organe du nationalisme turc, exercèrent une influence considérable. Il y développa des idées à caractère programmatique en faveur de la simplification de la langue et de l’élimination des mots, expressions et autres éléments linguistiques d’origine étrangère. Pour permettre au turc de s’affirmer comme langue littéraire, Ömer Seyfettin formula trois propositions : abandonner les groupes syntaxiques étrangers, renoncer aux suffixes pluriels étrangers en utilisant exclusivement le pluriel turc, et supprimer totalement les prépositions étrangères. Il précisa toutefois que les expressions figées (clichés) ne devaient être supprimées dans aucun de ces trois cas (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243).

À l’instar de Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin défendit l’abandon de la métrique aruz au profit du mètre syllabique. Toutefois, il expliqua de manière plus détaillée que Gökalp les raisons justifiant cet abandon (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656).

Ainsi, Ziya Gökalp et Ömer Seyfettin, en tant que « pères fondateurs » du mouvement turquiste, défendirent des idées largement convergentes : purifier la langue des mots et structures étrangers, adopter le mètre syllabique comme mètre national et renoncer à la métrique aruz.

En revanche, Hüseyin Nihal Atsız, figure majeure du turquisme durant la période républicaine, développa des conceptions différentes tant sur la langue que, dans une certaine mesure, sur la métrique. Concernant la langue, il alla plus loin que Ziya Gökalp et Ömer Seyfettin en soutenant que même les mots et les structures d’origine étrangère déjà turquisés devaient être éliminés (Atsız, 1933, pp. 25–26).

Il apparaît clairement qu’Atsız était un ardent défenseur de la purification de la langue. Il fixait comme objectif l’élimination de tous les mots étrangers, affirmant que plus ceux-ci seraient supprimés et plus les anciens mots turcs seraient remis en usage, plus la nation en tirerait profit. Autrement dit, bien qu’il fût conscient de l’impossibilité pratique d’éliminer entièrement tous les emprunts, il insistait sur le principe même de leur suppression. Il convient néanmoins de rappeler qu’il continua, dans ses propres écrits, à employer des mots déjà intégrés au turc.

Dans un article publié dans Atsız Mecmua, Atsız exposa également sa conception de la métrique. Il y qualifie le mètre syllabique de mètre national et recommande l’abandon de l’aruz. Toutefois, contrairement aux autres penseurs mentionnés, il affirme que l’aruz ne doit pas être abandonné parce qu’il est étranger, mais parce qu’il est parvenu au « dernier stade de son évolution » (Atsız, 1931, p. 93).

Cette conception permet de supposer que sa décision ultérieure d’écrire des poèmes en aruz fut influencée par l’idée que cette métrique ne lui paraissait pas totalement étrangère. Selon lui, le mètre syllabique, quant à lui, n’avait pas suffisamment évolué parce qu’il avait été négligé, mais il se développerait progressivement grâce au travail des grands poètes, ce qui signifiait qu’il se trouvait encore au début de son évolution. En d’autres termes, Atsız considérait qu’une période de transition venait de commencer (Atsız, 1931, p. 93).

Lorsqu’on considère conjointement l’usage de l’aruz par Atsız et les idées des autres penseurs turquistes de son époque, on constate que les turquistes de la période républicaine n’ont pas opposé de manière aussi rigide le mètre syllabique et l’aruz que ne l’avaient fait Ziya Gökalp et Ömer Seyfettin. Bien qu’ils considèrent le mètre syllabique comme le mètre national, ils ne rejetèrent pas totalement la métrique aruz.

Le poème « Kömen », l’un des dix-sept poèmes composés en aruz figurant dans le recueil Yolların Sonu (La Fin des Routes) de Hüseyin Nihal Atsız, fut publié pour la première fois en 1964 dans le deuxième numéro de la revue Ötüken. Il s’ouvre par la mention : « Début d’un long poème épique » (Atsız, 1964, p. 5). Cette indication montre qu’Atsız concevait ce texte comme une épopée destinée à être poursuivie. Toutefois, une lecture attentive ne donne pas l’impression d’une œuvre inachevée.

Le poème comprend cinq parties. Les première et deuxième sont composées selon le schéma feilâtün feilâtün feilün, la troisième selon feilâtün feilâtün feilâtün feilün, la quatrième selon mütefâilün, et la cinquième et dernière à nouveau selon feilâtün feilâtün feilâtün feilün, mobilisant ainsi trois schémas différents de la prosodie aruz.

Dans son article intitulé « Une tentative de mettre en vers l’épopée turque », publié en 1951 dans la revue Orkun, Atsız évoqua les tentatives de Rıza Nur et de Basri Gocul et loua l’utilisation, par Rıza Nur, de mètres plus courts dans l’épopée : « Les mètres plus courts qu’il a employés tout au long de l’épopée ont véritablement donné de la saveur à l’œuvre, et les passages composés selon ces mètres ont été plus réussis » (Atsız, 1951b, p. 7). Il apparaît qu’Atsız, appréciant l’effet esthétique produit par les mètres courts dans le genre épique, expérimenta cette méthode treize ans plus tard dans son poème « Kömen ».

Dans ce poème, Atsız adopte une langue simple, conforme à l’esthétique turquiste, sans recourir à des groupes syntaxiques étrangers. Malgré ses conceptions relatives à l’élimination des éléments non turcs de la langue, il n’hésite pas, comme dans l’ensemble de son œuvre, à utiliser des mots déjà turquisés. Le poème contient de nombreuses références aux différentes périodes de l’histoire turque ainsi que de fréquentes allusions au panturquisme, l’un des principes fondamentaux du turquisme. Bien qu’il fasse également référence à un événement contemporain de son époque de rédaction, les événements et les héros historiques y occupent une place prépondérante.

Selon les propres termes d’Atsız, « Kömen » constitue le commencement d’une épopée. Le fait qu’il y intègre des références à plusieurs épopées turques, conformément à l’idée selon laquelle les épopées turques connues ne sont que des fragments d’une seule et même grande épopée turque, conduit à considérer ce poème comme une tentative de composer une épopée nationale turque. À cet égard, « Kömen » peut être considéré comme une œuvre poétique qui synthétise les conceptions d’Atsız relatives au turquisme.

Resumen estructurado:

Los pensadores turquistas centraron su atención en dos cuestiones fundamentales relacionadas con la poesía: la métrica y la lengua. Ziya Gökalp expuso sus ideas sobre ambas en su célebre poema «Sanat» (Arte), considerado un auténtico manifiesto (Gökalp, 2023, p. 47). En este poema sostiene de manera inequívoca que la métrica aruz no es adecuada para el turco y que la métrica silábica constituye el metro nacional del pueblo turco. El segundo aspecto fundamental del poema se refiere a la lengua. Gökalp defiende que la poesía debe escribirse en el turco hablado por el pueblo y que es incorrecto preferir palabras extranjeras cuando existen equivalentes turcos. Sin embargo, su objeción no implica la eliminación de todos los préstamos lingüísticos del turco. Su postura consiste, más específicamente, en rechazar la preferencia por palabras extranjeras frente a sus equivalentes turcos con fines estéticos. Asimismo, no adopta una actitud excluyente hacia las palabras extranjeras ya integradas y turquificadas dentro del idioma (Gökalp, 2019, p. 117).

Otro destacado pensador turquista, Ömer Seyfettin, también realizó estudios profundos sobre la métrica y la lengua. Sus artículos titulados «Yeni Lisan» (Nueva Lengua), publicados en 1911 en la revista Genç Kalemler, considerada el órgano del nacionalismo turco, ejercieron una influencia decisiva. En ellos formuló ideas de carácter programático orientadas a la simplificación de la lengua y a la eliminación de palabras, expresiones y otros elementos lingüísticos de origen extranjero. Para que el turco alcanzara una identidad propia como lengua literaria, Ömer Seyfettin propuso tres medidas: abandonar las construcciones sintácticas extranjeras, dejar de utilizar los sufijos plurales extranjeros empleando únicamente el plural turco y eliminar por completo las preposiciones extranjeras. No obstante, añadió que las expresiones lexicalizadas o de uso estereotipado (cliché) no debían suprimirse en ninguno de estos tres casos (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243).

Al igual que Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin defendió el abandono de la métrica aruz y la adopción de la métrica silábica. Sin embargo, expuso con mayor detalle que Gökalp las razones por las que el aruz debía ser abandonado (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656).

De este modo, tanto Ziya Gökalp como Ömer Seyfettin, considerados los «padres fundadores» del movimiento turquista, sostuvieron planteamientos muy similares: la necesidad de depurar la lengua de palabras y estructuras extranjeras, adoptar la métrica silábica como metro nacional y abandonar la métrica aruz.

Por el contrario, Hüseyin Nihal Atsız, una de las figuras más representativas del turquismo durante la época republicana, mantuvo posiciones diferentes tanto respecto a la lengua como, en cierta medida, respecto a la métrica. En relación con la lengua, fue más allá que Ziya Gökalp y Ömer Seyfettin al defender que incluso las palabras y estructuras extranjeras ya turquificadas debían eliminarse (Atsız, 1933, pp. 25-26).

Resulta evidente que Atsız fue un firme defensor de la depuración de la lengua. Sin embargo, es importante señalar que fijó como objetivo la eliminación de todas las palabras extranjeras, afirmando que cuanto mayor fuera la eliminación de estos vocablos y mayor la recuperación de antiguas palabras turcas en desuso, mayor sería el beneficio para la nación. En otras palabras, aunque era consciente de que la erradicación absoluta de todos los préstamos podía resultar imposible, insistía en el principio de eliminarlos. No obstante, conviene recordar que nunca dejó de utilizar en sus propios escritos palabras ya incorporadas al turco.

En un artículo publicado en Atsız Mecmua, Atsız también expuso claramente sus ideas acerca de la métrica. Allí afirmó que la métrica silábica constituía el metro nacional y recomendó abandonar el aruz. Sin embargo, a diferencia de los demás pensadores mencionados, sostuvo que el aruz debía abandonarse no por ser extranjero, sino porque había alcanzado «la fase final de su evolución» (Atsız, 1931, p. 93).

Puede suponerse que esta concepción influyó posteriormente en su decisión de escribir poemas utilizando la métrica aruz, pues no la consideraba completamente ajena. Asimismo, sostenía que la métrica silábica no había evolucionado debido a su abandono y que alcanzaría su madurez a medida que fuera perfeccionada por grandes poetas, lo que indicaba que todavía se encontraba en una etapa inicial de desarrollo. En otras palabras, según Atsız, había comenzado un período de transición (Atsız, 1931, p. 93).

Si se consideran conjuntamente tanto el hecho de que Atsız escribiera poemas en aruz como las ideas de otros pensadores turquistas de la época, se observa que los turquistas del período republicano no mantuvieron una oposición tan rígida entre la métrica silábica y el aruz como la que habían defendido Ziya Gökalp y Ömer Seyfettin. Aunque consideraban la métrica silábica como el metro nacional, no rechazaron completamente el aruz.

El poema «Kömen», uno de los diecisiete poemas escritos en aruz incluidos en el libro Yolların Sonu (El fin de los caminos) de Hüseyin Nihal Atsız, fue publicado por primera vez en el segundo número de la revista Ötüken en 1964. El poema comienza con la expresión: «El comienzo de un largo poema épico» (Atsız, 1964, p. 5). A partir de esta nota se entiende que Atsız concibió el texto como una epopeya y pretendía continuarlo. Sin embargo, una lectura detenida no transmite la impresión de tratarse de una obra incompleta.

El poema está compuesto por cinco secciones. La primera y la segunda fueron escritas con el patrón feilâtün feilâtün feilün, la tercera con feilâtün feilâtün feilâtün feilün, la cuarta con mütefâilün, y la quinta y última nuevamente con feilâtün feilâtün feilâtün feilün, empleando así tres patrones métricos diferentes del sistema prosódico aruz.

En su artículo «Un intento de versificar la epopeya turca», publicado en la revista Orkun en 1951, Atsız mencionó los intentos de Rıza Nur y Basri Gocul y elogió el empleo de metros breves por parte de Rıza Nur en la epopeya: «Los metros más breves que utilizó a lo largo de toda la epopeya realmente aportaron sabor a la obra, y las secciones escritas con esos metros resultaron más logradas» (Atsız, 1951b, p. 7). Resulta evidente que Atsız, quien apreciaba el efecto estético de los metros breves en la poesía épica, experimentó posteriormente con este procedimiento en el poema «Kömen», escrito trece años después de dicho artículo.

En «Kömen», Atsız empleó una lengua sencilla, acorde con la concepción estética del turquismo, y evitó el uso de construcciones compuestas extranjeras. A pesar de sus planteamientos sobre la eliminación de los elementos no turcos de la lengua, como en el resto de su obra, no dejó de utilizar palabras ya turquificadas. Asimismo, el poema contiene numerosas referencias a distintos períodos de la historia turca y frecuentes alusiones al panturquismo, uno de los principios fundamentales del pensamiento turquista. Aunque también incorpora un acontecimiento contemporáneo al momento de su composición, predominan claramente los acontecimientos y héroes históricos.

Según las propias palabras de Atsız, el poema constituye el inicio de una epopeya. El hecho de que incluya referencias a diversas epopeyas turcas, en consonancia con la idea de que las epopeyas turcas conocidas forman parte de una única gran epopeya nacional, permite interpretar «Kömen» como un intento de escribir una epopeya turca. En este sentido, puede afirmarse que «Kömen» constituye una obra poética que sintetiza las concepciones de Atsız sobre el turquismo.

结构式摘要：

突厥主义（Turkism）思想家围绕诗歌主要关注两个核心问题：诗律（韵律）与语言。齐亚·格卡尔普（Ziya Gökalp）在其著名诗作《艺术》（Sanat）中系统阐述了自己关于诗律与语言的思想，该诗被视为一篇具有宣言性质的作品（Gökalp, 2023, p. 47）。在诗中，格卡尔普明确指出，**阿鲁兹诗律（aruz）并不适合土耳其语，而音节诗律（hece vezni）**才是土耳其民族的民族诗律。诗中第二个重要议题涉及语言问题。他认为，诗歌应当采用人民实际使用的土耳其语，出于文学修饰目的而以外来词替代已有的土耳其语对应词是不恰当的。然而，格卡尔普的反对并不意味着要求将所有外来词彻底清除出土耳其语。他真正反对的是，在已有土耳其语对应词的情况下，为追求艺术效果而优先使用外来词；对于已经土耳其化并融入语言体系的词汇，他并不持排斥态度（Gökalp, 2019, p. 117）。

另一位重要的突厥主义思想家欧麦尔·赛义费丁（Ömer Seyfettin）同样对诗律与语言进行了深入研究。他于1911年在被视为土耳其民族主义机关刊物的《青年笔锋》（Genç Kalemler）杂志上发表的《新语言》（Yeni Lisan）系列文章产生了深远影响。在这些文章中，他提出了具有宣言性质的主张，倡导语言简化以及清除外来词汇、短语和其他语言成分。为了实现土耳其语作为文学语言的独立发展，欧麦尔·赛义费丁提出了三项原则：第一，放弃外来词组；第二，废除外来复数词尾，仅使用土耳其语复数词尾；第三，彻底摒弃外来介词。不过，他同时指出，对于已经固定化的“惯用表达（cliché）”，上述三项原则均不适用（Ömer Seyfettin, 2024, p. 243）。

与齐亚·格卡尔普一样，欧麦尔·赛义费丁主张放弃阿鲁兹诗律，采用音节诗律。然而，相较于格卡尔普，他更加详细地阐述了放弃阿鲁兹诗律的理由（Ömer Seyfettin, 2024, p. 656）。

因此，作为突厥主义运动的“奠基者”，齐亚·格卡尔普与欧麦尔·赛义费丁提出了高度一致的观点，即主张清除语言中的外来词汇和外来结构，采用被他们视为民族诗律的音节诗律，并放弃阿鲁兹诗律。

另一方面，共和国时期突厥主义的重要代表人物侯赛因·尼哈尔·阿特瑟兹（Hüseyin Nihal Atsız）在语言问题以及一定程度上的诗律问题上，则持有不同观点。首先，在语言方面，他不同于齐亚·格卡尔普和欧麦尔·赛义费丁，认为即使已经土耳其化的外来词汇和语言结构，也应当予以摒弃（Atsız, 1933, pp. 25–26）。

可以看出，阿特瑟兹是语言净化的坚定倡导者。然而，值得注意的是，他将彻底清除语言中的所有外来词作为最终目标，并认为，外来词清除得越多，已经废弃的土耳其古词恢复得越多，民族所获得的利益也就越大。换言之，尽管他意识到完全消除所有外来词在现实中可能无法实现，但仍坚持将消除外来词作为基本原则。同时也不能忽视，在其本人全部著述中，他始终没有停止使用那些已经土耳其化的词汇。

阿特瑟兹在《阿特瑟兹杂志》（Atsız Mecmua）发表的一篇文章中，也明确阐述了自己的诗律观。他认为，音节诗律是民族诗律，并主张放弃阿鲁兹诗律。然而，与前述思想家不同的是，他认为应当放弃阿鲁兹，并非因为它属于外来诗律，而是因为它已经达到“其发展的最后阶段”（Atsız, 1931, p. 93）。

据此可以推测，阿特瑟兹后来决定使用阿鲁兹诗律创作诗歌，很可能正是受到这一思想的影响，即他并未将阿鲁兹完全视为一种异己的诗律。同时，他认为，音节诗律由于长期被忽视而未能得到充分发展，但随着伟大诗人的不断锤炼，它终将走向成熟，因此当时仍处于发展的初期阶段。换言之，在阿特瑟兹看来，一个过渡时期已经开始（Atsız, 1931, p. 93）。

综合考察阿特瑟兹采用阿鲁兹诗律进行创作这一事实以及同时代其他突厥主义思想家的观点，可以发现，共和国时期的突厥主义者并未像齐亚·格卡尔普和欧麦尔·赛义费丁那样，在音节诗律与阿鲁兹诗律之间形成严格的对立。尽管他们将音节诗律视为民族诗律，但并未完全否定阿鲁兹诗律。

《科门》（Kömen）是侯赛因·尼哈尔·阿特瑟兹诗集《道路的尽头》（Yolların Sonu）中收录的17首阿鲁兹体诗歌之一，最初发表于1964年《厄图肯》（Ötüken）杂志第二期。诗歌开篇注明：“一部长篇史诗的开端”（Atsız, 1964, p. 5）。由此可以看出，阿特瑟兹将该诗构想为一部史诗，并计划继续创作。然而，从文本整体来看，这首诗并不会给读者留下未完成作品的印象。

全诗共分五个部分。第一、第二部分采用 feilâtün feilâtün feilün 韵律，第三部分采用 feilâtün feilâtün feilâtün feilün 韵律，第四部分采用 mütefâilün 韵律，第五也是最后一部分再次采用 feilâtün feilâtün feilâtün feilün 韵律，即全诗共运用了阿鲁兹诗律体系中的三种不同格律。

1951年，阿特瑟兹在《奥尔昆》（Orkun）杂志发表题为《将土耳其史诗改写为诗歌的一次尝试》的文章，谈及里扎·努尔（Rıza Nur）和巴斯里·戈朱尔（Basri Gocul）的尝试，并高度评价了里扎·努尔在史诗中使用短格律的做法：“他在整部史诗中所采用的较短格律，确实为作品增添了韵味，而这些短格律部分也更加成功。”（Atsız, 1951b, p. 7）。可以明显看出，阿特瑟兹十分欣赏短格律为史诗所带来的艺术效果，并在十三年后创作《科门》时尝试运用了这一方法。

《科门》采用了符合突厥主义审美理念的朴素语言，没有使用任何外来复合结构。尽管阿特瑟兹主张清除语言中的非土耳其成分，但与其所有作品一样，他并未回避使用已经土耳其化的词汇。诗中大量涉及土耳其历史上不同的发展时期，并频繁提及作为突厥主义核心原则之一的泛突厥主义（Pan-Turkism）。虽然诗中也涉及创作时期的现实事件，但历史事件和历史英雄无疑占据了更为重要的位置。

正如阿特瑟兹本人所言，《科门》是一部长篇史诗的开端。诗中广泛引用多部土耳其史诗，并体现了“现存各部土耳其史诗共同构成一部统一的土耳其民族史诗”这一理念，因此可以认为，该诗是一种创作土耳其民族史诗的尝试。从这一意义上说，《科门》可以被视为一部集中体现阿特瑟兹突厥主义思想与文学理念的诗歌作品。

Структурированная аннотация:

Мыслители тюркизма уделяли особое внимание двум важнейшим аспектам поэзии: стихотворному размеру и языку. Зия Гёкальп изложил свои взгляды на эти вопросы в знаменитом стихотворении «Sanat» («Искусство»), которое считается своеобразным манифестом (Gökalp, 2023, p. 47). В этом произведении он недвусмысленно утверждает, что метрика аруз не соответствует природе турецкого языка, тогда как слоговой размер является национальным размером турецкого народа. Второй важный вопрос касается языка. Гёкальп полагает, что в поэзии должен использоваться турецкий язык, на котором говорит народ, а предпочтение иностранных слов при наличии турецких эквивалентов является ошибочным. Вместе с тем его позиция не предполагает полного устранения всех иностранных слов из турецкого языка. Его основная мысль заключается в том, что неправильно отдавать предпочтение иностранным словам перед турецкими эквивалентами исключительно ради художественной выразительности. При этом он не занимает исключительной позиции по отношению к словам иностранного происхождения, которые уже были тюркизированы и стали частью турецкого языка (Gökalp, 2019, p. 117).

Другой видный мыслитель тюркизма, Омер Сейфеттин, также глубоко исследовал проблемы стихотворного размера и языка. Опубликованные в 1911 году в журнале «Genç Kalemler» («Молодые перья»), который считается органом турецкого национализма, его статьи под общим названием «Yeni Lisan» («Новый язык») оказали значительное влияние. В них он выдвинул идеи программного характера, направленные на упрощение языка и устранение иностранных слов, словосочетаний и других языковых элементов. Для становления турецкого языка как полноценного литературного языка Омер Сейфеттин предложил три основных принципа: отказаться от иностранных словосочетаний, отказаться от иностранных показателей множественного числа, используя исключительно турецкие аффиксы множественного числа, а также полностью отказаться от иностранных предлогов. Вместе с тем он подчеркнул, что устойчивые, клишированные выражения (cliché) не должны устраняться в рамках этих трех предложений (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243).

Подобно Зие Гёкальпу, Омер Сейфеттин выступал за отказ от метрики аруз и переход к слоговому размеру. Однако причины отказа от аруза он обосновал значительно подробнее, чем Гёкальп (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656).

Таким образом, Зия Гёкальп и Омер Сейфеттин, рассматриваемые как «отцы-основатели» движения тюркизма, последовательно отстаивали сходные взгляды: необходимость очищения языка от иностранных слов и конструкций, использование слогового размера как национального стихотворного размера и отказ от метрики аруз.

Вместе с тем Хюсейн Нихаль Атсыз — одна из ключевых фигур тюркизма республиканского периода — придерживался иных взглядов как на язык, так и, в определенной степени, на стихотворный размер. Прежде всего в языковом вопросе, в отличие от Зии Гёкальпа и Омера Сейфеттина, он утверждал, что даже уже тюркизированные слова и конструкции иностранного происхождения должны быть исключены из языка (Atsız, 1933, pp. 25–26).

Несомненно, Атсыз являлся убежденным сторонником очищения языка от иностранных слов. Однако важно отметить, что он ставил своей целью устранение всех иностранных слов, утверждая, что чем больше иностранных слов будет исключено и чем больше забытых исконно турецких слов будет возвращено в употребление, тем большую пользу это принесет нации. Иными словами, хотя Атсыз осознавал, что полное устранение всех заимствований практически невозможно, он последовательно подчеркивал сам принцип избавления от иностранных слов. Вместе с тем следует помнить, что в собственных произведениях он никогда полностью не отказывался от использования уже тюркизированных слов.

В одной из своих статей, опубликованных в журнале «Atsız Mecmua», Атсыз также ясно изложил свои взгляды на стихотворный размер. Он определил слоговой размер как национальный и рекомендовал отказаться от аруза. Однако, в отличие от других упомянутых мыслителей, он утверждал, что аруз следует оставить не потому, что он имеет иностранное происхождение, а потому, что он достиг «последней стадии своего развития» (Atsız, 1931, p. 93).

Можно предположить, что именно это представление впоследствии повлияло на решение Атсыза самому писать стихи размером аруз, поскольку он не воспринимал его как абсолютно чуждый. В то же время он считал, что слоговой размер не получил должного развития вследствие длительного пренебрежения, однако будет совершенствоваться благодаря творчеству великих поэтов, а значит, находится лишь на начальной стадии своего развития. Иными словами, по мнению Атсыза, уже начался переходный период (Atsız, 1931, p. 93).

Если рассматривать одновременно как использование Атсызом аруза в собственном творчестве, так и взгляды других мыслителей тюркизма данного периода, становится очевидно, что представители тюркизма республиканской эпохи уже не противопоставляли столь жестко слоговой размер и аруз, как это делали Зия Гёкальп и Омер Сейфеттин. Хотя они продолжали считать слоговой размер национальным, они уже не отвергали аруз полностью.

Поэма «Kömen» («Кёмен»), входящая в число семнадцати произведений, написанных Хюсейном Нихалем Атсызом размером аруз и включенных в сборник «Yolların Sonu» («Конец дорог»), впервые была опубликована во втором номере журнала «Ötüken» в 1964 году. Поэма начинается примечанием: «Начало большой эпической поэмы» (Atsız, 1964, p. 5). Из этого следует, что Атсыз задумывал произведение как эпос и намеревался продолжить его. Однако внимательное чтение не создает впечатления незавершенности текста.

Поэма состоит из пяти частей. Первая и вторая части написаны размером feilâtün feilâtün feilün, третья — feilâtün feilâtün feilâtün feilün, четвертая — mütefâilün, а пятая и заключительная — вновь feilâtün feilâtün feilâtün feilün, что свидетельствует об использовании трех различных размеров системы аруз.

В статье «Попытка переложить турецкий эпос в стихотворную форму», опубликованной в журнале «Orkun» в 1951 году, Атсыз упомянул попытки Рызы Нура и Басри Годжула и высоко оценил использование Рызой Нуром коротких размеров в эпосе: «Использованные им на протяжении всего эпоса короткие размеры действительно придали произведению особый колорит, а фрагменты, написанные этими размерами, оказались наиболее удачными» (Atsız, 1951b, p. 7). Очевидно, что Атсыз, высоко оценивавший художественный эффект коротких размеров в эпической поэзии, тринадцать лет спустя применил этот прием в поэме «Kömen».

В поэме «Kömen» Атсыз использовал простой язык, соответствующий эстетическим принципам тюркизма, и полностью отказался от иностранных словосочетаний. Несмотря на свои взгляды, направленные на очищение языка от нетюркских элементов, он, как и во всех своих произведениях, продолжал использовать уже тюркизированные слова. В поэме содержатся многочисленные обращения к различным периодам турецкой истории, а также частые аллюзии на пантюркизм, являющийся одним из основополагающих принципов тюркизма. Хотя в произведении присутствует и событие, актуальное для времени его создания, исторические события и герои занимают в нем значительно более важное место.

По собственному определению Атсыза, данное произведение является началом эпической поэмы. Тот факт, что автор включает многочисленные отсылки к различным тюркским эпосам в соответствии с представлением о том, что все известные тюркские эпосы являются частями единого Великого тюркского эпоса, позволяет рассматривать поэму как попытку создания общетюркского национального эпоса. В этом смысле можно утверждать, что «Kömen» представляет собой поэтическое произведение, в котором нашли отражение и художественное воплощение основные идеи Атсыза относительно тюркизма.

संरचित सारांश:

तुर्कवादी (Turkist) विचारकों ने कविता के संदर्भ में मुख्यतः दो महत्वपूर्ण विषयों पर ध्यान केंद्रित किया: छंद (मीटर) और भाषा। ज़िया गोकाल्प (Ziya Gökalp) ने इन दोनों विषयों पर अपने विचार अपनी प्रसिद्ध कविता "सनात" (Sanat – कला) में व्यक्त किए, जिसे एक प्रकार का घोषणापत्र माना जाता है (Gökalp, 2023, p. 47)। इस कविता में उन्होंने स्पष्ट रूप से कहा कि अरूज़ छंद (aruz meter) तुर्की भाषा के लिए उपयुक्त नहीं है, जबकि अक्षरगण-आधारित (सिलेबिक) छंद तुर्क राष्ट्र का राष्ट्रीय छंद है। कविता का दूसरा महत्वपूर्ण पक्ष भाषा से संबंधित है। गोकाल्प का मत है कि कविता में जनता द्वारा बोली जाने वाली तुर्की भाषा का प्रयोग किया जाना चाहिए तथा जहाँ तुर्की शब्द उपलब्ध हों वहाँ केवल कलात्मक अभिव्यक्ति के लिए विदेशी शब्दों को प्राथमिकता देना अनुचित है। तथापि, उनका विरोध तुर्की भाषा से सभी विदेशी शब्दों को पूर्णतः हटाने की मांग नहीं करता। उनका मुख्य आग्रह यह है कि केवल साहित्यिक प्रभाव के उद्देश्य से विदेशी शब्दों को उनके तुर्की समकक्षों पर वरीयता देना उचित नहीं है। साथ ही, वे उन विदेशी मूल के शब्दों के प्रति बहिष्करणवादी दृष्टिकोण नहीं अपनाते जो तुर्की भाषा का अभिन्न अंग बन चुके हैं (Gökalp, 2019, p. 117)।

एक अन्य प्रमुख तुर्कवादी विचारक, ओमर सेयफेत्तिन (Ömer Seyfettin), ने भी छंद और भाषा दोनों पर गहन अध्ययन किया। 1911 में तुर्क राष्ट्रवाद के प्रमुख पत्र "गेन्च कलेमलर" (Genç Kalemler) में प्रकाशित उनके "येनी लिसान" (Yeni Lisan – नई भाषा) शीर्षक लेखों का व्यापक प्रभाव पड़ा। इन लेखों में उन्होंने भाषा के सरलीकरण तथा विदेशी शब्दों, वाक्यांशों और अन्य भाषाई तत्वों को हटाने के पक्ष में घोषणापत्र-सदृश विचार प्रस्तुत किए। साहित्यिक भाषा के रूप में तुर्की के आत्मविकास के लिए उन्होंने तीन प्रस्ताव रखे: पहला, विदेशी वाक्यांशों का परित्याग; दूसरा, विदेशी बहुवचन प्रत्ययों को छोड़कर केवल तुर्की बहुवचन प्रत्ययों का प्रयोग; और तीसरा, विदेशी संबंधसूचक अव्ययों (prepositions) का पूर्णतः परित्याग। तथापि, उन्होंने यह भी स्पष्ट किया कि इन तीनों सिद्धांतों के अंतर्गत प्रचलित एवं रूढ़ (cliché) अभिव्यक्तियों को समाप्त नहीं किया जाना चाहिए (Ömer Seyfettin, 2024, p. 243)।

ज़िया गोकाल्प की भाँति ओमर सेयफेत्तिन ने भी अरूज़ छंद का परित्याग कर अक्षरगण-आधारित छंद अपनाने का समर्थन किया। किंतु उन्होंने अरूज़ को त्यागने के कारणों की व्याख्या गोकाल्प की अपेक्षा अधिक विस्तार से की (Ömer Seyfettin, 2024, p. 656)।

इस प्रकार, तुर्कवाद आंदोलन के "संस्थापक पिताओं" के रूप में ज़िया गोकाल्प और ओमर सेयफेत्तिन ने समान विचार प्रस्तुत किए। उनका मत था कि भाषा को विदेशी शब्दों और संरचनाओं से शुद्ध किया जाना चाहिए, अक्षरगण-आधारित छंद को राष्ट्रीय छंद के रूप में अपनाया जाना चाहिए तथा अरूज़ छंद का परित्याग किया जाना चाहिए।

इसके विपरीत, गणतांत्रिक काल के प्रमुख तुर्कवादी चिंतक हुसैन निहाल अत्सिज़ (Hüseyin Nihal Atsız) ने भाषा तथा आंशिक रूप से छंद के विषय में भिन्न विचार प्रस्तुत किए। विशेष रूप से भाषा के संदर्भ में उन्होंने ज़िया गोकाल्प और ओमर सेयफेत्तिन से अलग मत रखते हुए यह तर्क दिया कि वे शब्द और संरचनाएँ भी, जो पहले से तुर्कीकृत हो चुकी हैं, भाषा से हटाई जानी चाहिए (Atsız, 1933, pp. 25–26)।

यह स्पष्ट है कि अत्सिज़ भाषा को विदेशी शब्दों से मुक्त करने के प्रबल समर्थक थे। किंतु यह उल्लेखनीय है कि उन्होंने भाषा से सभी विदेशी शब्दों को हटाने को एक आदर्श लक्ष्य के रूप में प्रस्तुत किया और कहा कि जितने अधिक विदेशी शब्द हटाए जाएँगे तथा जितने अधिक प्राचीन तुर्की शब्द पुनर्जीवित किए जाएँगे, राष्ट्र को उतना ही अधिक लाभ होगा। दूसरे शब्दों में, यद्यपि वे इस बात से अवगत थे कि सभी विदेशी शब्दों का पूर्ण उन्मूलन व्यावहारिक रूप से संभव नहीं हो सकता, फिर भी उन्होंने विदेशी शब्दों के निष्कासन के सिद्धांत पर बल दिया। साथ ही यह भी ध्यान देने योग्य है कि उन्होंने अपनी स्वयं की रचनाओं में कभी भी तुर्कीकृत शब्दों का प्रयोग पूरी तरह बंद नहीं किया।

अत्सिज़ ने "अत्सिज़ मेज्मुआ" (Atsız Mecmua) में प्रकाशित एक लेख में छंद के संबंध में भी अपने विचार स्पष्ट किए। उन्होंने अक्षरगण-आधारित छंद को राष्ट्रीय छंद बताया और अरूज़ छंद को छोड़ने की सलाह दी। किंतु अन्य विचारकों के विपरीत उनका तर्क यह था कि अरूज़ को इसलिए नहीं छोड़ा जाना चाहिए क्योंकि वह विदेशी है, बल्कि इसलिए कि वह "अपने विकास के अंतिम चरण" तक पहुँच चुका है (Atsız, 1931, p. 93)।

यह माना जा सकता है कि बाद में स्वयं अत्सिज़ द्वारा अरूज़ छंद में कविताएँ लिखने का निर्णय इसी विचार से प्रभावित था; अर्थात् वे अरूज़ को पूर्णतः विदेशी नहीं मानते थे। उन्होंने यह भी कहा कि अक्षरगण-आधारित छंद की उपेक्षा होने के कारण उसका विकास नहीं हो सका, किंतु महान कवियों द्वारा उसे परिष्कृत किए जाने पर वह विकसित होगा। इससे स्पष्ट होता है कि उनके अनुसार यह छंद अभी अपने विकास की प्रारंभिक अवस्था में था। दूसरे शब्दों में, अत्सिज़ के विचार में एक संक्रमणकाल आरंभ हो चुका था (Atsız, 1931, p. 93)।

यदि अत्सिज़ द्वारा अरूज़ छंद में कविता-लेखन तथा उसी काल के अन्य तुर्कवादी विचारकों के दृष्टिकोण को एक साथ देखा जाए, तो स्पष्ट होता है कि गणतांत्रिक काल के तुर्कवादियों ने अक्षरगण-आधारित छंद और अरूज़ के बीच उतनी कठोर वैचारिक विभाजन-रेखा नहीं खींची जितनी ज़िया गोकाल्प और ओमर सेयफेत्तिन ने खींची थी। यद्यपि वे अक्षरगण-आधारित छंद को राष्ट्रीय छंद मानते रहे, उन्होंने अरूज़ को पूर्णतः अस्वीकार नहीं किया।

हुसैन निहाल अत्सिज़ के कविता-संग्रह "योल्लारिन सोनु" (Yolların Sonu – मार्गों का अंत) में सम्मिलित अरूज़ छंद में रचित 17 कविताओं में से एक "कोमेन" (Kömen) पहली बार 1964 में "ओत्यूकेन" (Ötüken) पत्रिका के दूसरे अंक में प्रकाशित हुई। कविता की शुरुआत "एक दीर्घ महाकाव्य का आरंभ" शब्दों से होती है (Atsız, 1964, p. 5)। इस टिप्पणी से स्पष्ट होता है कि अत्सिज़ ने इसे एक महाकाव्य के रूप में सोचा था और इसे आगे बढ़ाने का इरादा रखा था। तथापि, गहन अध्ययन करने पर कविता अधूरी प्रतीत नहीं होती।

यह कविता पाँच भागों में विभाजित है। पहला और दूसरा भाग feilâtün feilâtün feilün, तीसरा भाग feilâtün feilâtün feilâtün feilün, चौथा भाग mütefâilün, तथा पाँचवाँ और अंतिम भाग पुनः feilâtün feilâtün feilâtün feilün छंद में लिखा गया है। इस प्रकार कविता में अरूज़ प्रणाली के तीन भिन्न छंदों का प्रयोग किया गया है।

1951 में "ओरकुन" (Orkun) पत्रिका में प्रकाशित अपने लेख "तुर्क महाकाव्य को पद्य रूप में प्रस्तुत करने का एक प्रयास" में अत्सिज़ ने रज़ा नूर (Rıza Nur) और बसरी गोजुल (Basri Gocul) के प्रयासों का उल्लेख किया तथा रज़ा नूर द्वारा महाकाव्य में छोटे छंदों के प्रयोग की प्रशंसा करते हुए लिखा: "पूरे महाकाव्य में प्रयुक्त छोटे छंदों ने वास्तव में कृति में विशेष रस उत्पन्न किया है, और इन छोटे छंदों में लिखे गए अंश अधिक सफल सिद्ध हुए हैं।" (Atsız, 1951b, p. 7)। इससे स्पष्ट होता है कि महाकाव्य में छोटे छंदों द्वारा उत्पन्न कलात्मक प्रभाव से प्रभावित होकर अत्सिज़ ने तेरह वर्ष बाद लिखी गई अपनी कविता "कोमेन" में भी इस विधि का प्रयोग किया।

"कोमेन" में अत्सिज़ ने तुर्कवादी सौंदर्यबोध के अनुरूप सरल भाषा का प्रयोग किया तथा किसी भी विदेशी संयुक्त संरचना का उपयोग नहीं किया। यद्यपि वे भाषा से गैर-तुर्की तत्वों को हटाने के पक्षधर थे, फिर भी अपनी अन्य रचनाओं की भाँति उन्होंने तुर्कीकृत शब्दों का प्रयोग करने से परहेज़ नहीं किया। कविता में तुर्क इतिहास के विभिन्न कालखंडों के अनेक सशक्त संकेत मिलते हैं तथा तुर्कवाद के मूल सिद्धांतों में से एक पैन-तुर्कवाद (Pan-Turkism) की बार-बार चर्चा की गई है। यद्यपि कविता में उसके रचनाकाल की एक समकालीन घटना का भी उल्लेख है, फिर भी ऐतिहासिक घटनाएँ और ऐतिहासिक नायक अधिक प्रमुख स्थान रखते हैं।

अत्सिज़ के अपने शब्दों में यह कविता एक महाकाव्य का प्रारंभ है। ज्ञात तुर्क महाकाव्यों को एक ही महान तुर्क महाकाव्य के विभिन्न अंश मानने की अवधारणा के अनुरूप कविता में अनेक तुर्क महाकाव्यों के संदर्भों का समावेश इस विचार को बल देता है कि यह रचना एक तुर्क महाकाव्य लिखने के प्रयास के रूप में सामने आई। इस दृष्टि से कहा जा सकता है कि "कोमेन" अत्सिज़ के तुर्कवाद संबंधी विचारों का काव्यात्मक समाहार प्रस्तुत करने वाली एक महत्वपूर्ण रचना है।