Abstract

Söz yapımı ve biçim birimlerin kalıplaşması, dilin söz varlığını genişleten önemli süreçler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde yer alan -mA, -mAk ve -(I, U)ş isim-fiil eklerinin kalıplaşma yoluyla kalıcı ad oluşturma işlevleri incelenmiştir. Türkçede isim-fiil ekleri, başlangıçta eylem adı kurma işlevi taşımakla birlikte tarihî süreç içerisinde eylemsi özelliklerini kaybederek yeni söz varlığı unsurları türetebilmektedir. Çalışmada, bu dönüşüm süreci hareket, durum ve süreç eylemleri temelinde değerlendirilmiş ve eylem tabanının anlamsal niteliği ile türetilen kalıcı adın işlevi arasındaki ilişki ortaya konmuştur. Buna göre hareket eylemlerinden türeyen yapıların çoğunlukla araç-gereç adı, yiyecek ve içecek adı, giyecek adı ve doğal yer adı; durum ve süreç eylemlerinden türeyen yapıların ise daha çok, soyut kavram adı oluşturduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, Türkçede isim-fiil eklerinin kalıplaşarak kalıcı ad oluşturabildiğini belirten Ergin, Korkmaz ve Karaağaç’ın görüşleri doğrultusunda şekillendirilmiştir. Ayrıca Güner’in Kıpçak Türkçesinde ilgili eklerin somut veya soyut kalıcı adlar türettiğine ilişkin değerlendirmelerinden de yararlanılmıştır. İnceleme sonucunda, Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde geçen birçok -mA, -mAk ve -(I, U)ş ekli yapının eylem adı işlevinin ötesine geçerek kalıcı ad niteliği kazandığı ve bu eklerin dönemin söz varlığının oluşumunda önemli bir rol oynadığı görülmüştür. Bu bulgular, isim-fiil eklerinin Türkçenin tarihî söz varlığının şekillenmesinde etkin bir söz yapım aracı olarak da işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.

Abstract

Word formation and the lexicalization of morphemes are among the significant processes contributing to the expansion of a language’s vocabulary. This study examines the functions of the verbal noun suffixes -mA, -mAk, and -(I, U)ş in forming lexicalized nouns in religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period. In Turkish, verbal noun suffixes, although originally serving to form action nouns, may, over the course of historical development, lose their verbal characteristics and give rise to new lexical items. In this study, this transformation process is evaluated on the basis of motion, state, and process verbs, and the relationship between the semantic nature of the verbal base and the function of the derived lexicalized noun is analyzed. Accordingly, structures derived from motion verbs were found to predominantly produce names of tools and instruments, food and beverages, clothing, and natural places, whereas structures derived from state and process verbs mostly formed abstract nouns. The theoretical framework of the study is based on the views of Ergin, Korkmaz, and Karaağaç, who argue that verbal noun suffixes in Turkish may become lexicalized and form permanent nouns. In addition, the study draws upon Güner’s evaluations concerning the formation of concrete and abstract lexicalized nouns through these suffixes in Kipchak Turkish. The analysis demonstrates that many structures formed with the suffixes -mA, -mAk, and -(I, U)ş in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period went beyond their original function as action nouns and acquired the status of lexicalized nouns. Thus, these suffixes functioned not only as grammatical markers forming temporary action nouns but also as productive derivational devices contributing to the vocabulary of the period. These findings demonstrate that verbal noun suffixes also function as an effective derivational device in the formation of the historical vocabulary of Turkish.

Structured Abstract:

In Turkish, verbal noun suffixes are not merely morphological devices that nominalize verbs but also play a significant role in the formation of lexicalized nouns through the process of lexicalization. Throughout the historical development of Turkish, many verbal noun formations have gradually lost their original function as action nouns and developed into independent lexical items denoting a wide range of conceptual domains. This process can be traced back to Old Turkic, and historical texts provide valuable evidence for understanding its development. Although the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period constitute a rich source of such evidence, studies that comprehensively examine the historical development and usage characteristics of lexicalized nouns derived from verbal noun suffixes remain limited. The aim of this study is to identify the lexical items derived from verbal noun suffixes in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period that subsequently acquired the status of lexicalized nouns, to examine their semantic and functional characteristics, and to evaluate their place in the historical development of Turkish. Accordingly, the study seeks to answer the question of how verbal noun suffixes contributed to the development of the Turkish vocabulary beyond their primary function of forming verbal nouns.

Although the role of verbal noun suffixes in the formation of lexicalized nouns has long been recognized in Turkological studies, comparative research examining this process specifically on the basis of the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period remains rather limited. This study aims to fill this gap through evidence obtained from these texts. Rather than adopting modern approaches to lexicalization, the study is grounded in the understanding of lexicalization and lexicalized noun formation developed within historical Turkic linguistics. Within this framework, lexicalization is defined as the process by which verbal noun formations lose their verbal characteristics and develop into independent lexical items, whereas lexicalized nouns are regarded as the lexical units resulting from this process. Furthermore, the study examines the noun categories derived from motion, state, and process verbs and evaluates their place within the historical Turkish vocabulary. In this respect, the study aims to demonstrate that, in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period, verbal noun suffixes function not only as morphological devices but also as productive means of word formation and lexical enrichment.

The research was conducted within the qualitative research paradigm using the document analysis method. The analysis focused on formations constructed with verbal noun suffixes in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period that had acquired the status of lexicalized nouns. The identified examples were analysed according to etymological, diachronic, and functional criteria. Their historical development was then examined comparatively through textual and lexicographical data from Old Turkic, Old Uyghur Turkic, Karakhanid Turkic, and Kipchak Turkic. In addition, data from the Tarama Sözlüğü and the Derleme Sözlüğü were consulted to investigate the continuity of these formations in Modern Turkish. This methodological approach was adopted in order to provide a comprehensive evaluation of the historical development, semantic change, and continuity in the usage of lexicalized nouns derived from verbal noun suffixes.

The findings of the study demonstrate that numerous forms derived with verbal noun suffixes in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period gradually lost their original function as verbal nouns and became lexicalized nouns over time. The analysed examples indicate that forms derived from verbs of motion, state, and process developed into various nominal categories, including names of tools and implements, food and beverage terms, clothing terms, landform names, and a wide range of concrete and abstract nouns. The findings further reveal that formations derived from verbs of motion predominantly developed into concrete nouns, whereas those derived from state and process verbs generally evolved into abstract nouns. The diachronic comparative analysis shows that a considerable number of these forms can be traced back to Old Turkic and continued to exist throughout different historical Turkic written languages. Evidence from the Tarama Sözlüğü and the Derleme Sözlüğü also demonstrates that some of these lexicalized forms have survived in Modern Turkish and its dialects. These findings indicate that verbal noun suffixes should not be regarded solely as grammatical markers forming verbal nouns but also as productive word-formation devices that enrich the Turkish vocabulary through lexicalization. In this respect, the study supports previous observations in historical Turkic linguistics with new evidence drawn from the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period and provides a more comprehensive explanation of the role of verbal noun suffixes in the development of the Turkish vocabulary.

In conclusion, the study demonstrates that numerous forms derived with verbal noun suffixes in the religious texts of the Mamluk Kipchak Turkish period acquired the status of lexicalized nouns over time and that this process played a significant role in the historical development of the Turkish vocabulary. The findings show that verbal noun suffixes in the historical Turkic written languages functioned not only as grammatical markers but also as productive devices of word formation. In this respect, the study contributes to a more comprehensive understanding of the vocabulary of Mamluk Kipchak Turkish and highlights the importance of examining lexicalization alongside the formation of lexicalized nouns in historical Turkic linguistic research. Furthermore, the findings provide a comparative perspective for future studies on word formation in the historical Turkic written languages. Similar research based on different historical Turkic varieties and text types is expected to offer a more comprehensive account of the historical continuity and productivity of verbal noun suffixes in the development of the Turkish vocabulary. Consequently, the study contributes to a more holistic understanding of the role of verbal noun suffixes in word formation and lexical development within historical Turkic linguistics.

Yapılandırılmış Özet:

Türkçede isim-fiil ekleri, yalnızca eylemleri adlaştıran biçim bilgisel unsurlar olmayıp kalıplaşma süreci sonucunda kalıcı adların oluşumunda da önemli bir rol üstlenmektedir. Türkçenin tarihî gelişimi boyunca birçok isim-fiil yapısı, başlangıçta taşıdığı eylem adı niteliğinden uzaklaşarak bağımsız sözlük birimlerine dönüşmüş ve farklı kavram alanlarını karşılayan söz varlığı unsurları hâline gelmiştir. Bu süreç, Eski Türkçeden itibaren izlenebilmekte ve tarihî metinler söz konusu dönüşümün açıklanmasına imkân sağlayan önemli veriler sunmaktadır. Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinleri de bu bakımdan zengin bir malzemeye sahip olmasına rağmen, isim-fiil ekleriyle oluşturulan kalıcı adların tarihî gelişimini ve kullanım özelliklerini bütüncül biçimde ele alan çalışmalar sınırlıdır. Araştırmanın amacı, Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde isim-fiil ekleriyle türetilen ve zamanla kalıcı ad niteliği kazanan söz varlığı unsurlarını belirlemek, bunların anlamsal ve işlevsel özelliklerini ortaya koymak ve Türk dil tarihindeki yerini değerlendirmektir. Bu doğrultuda isim-fiil eklerinin yalnızca eylem adı oluşturma göreviyle sınırlı kalmayıp söz varlığının gelişimine nasıl katkı sağladığı sorusuna cevap aranmıştır.

Türk dili araştırmalarında isim-fiil eklerinin kalıcı ad oluşturma özelliği uzun süredir bilinmekle birlikte, bu sürecin Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinleri temelinde karşılaştırmalı olarak incelendiği çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu araştırma, söz konusu boşluğu Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinden elde edilen veriler ışığında doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, modern dil bilimindeki sözlükselleşme yaklaşımlarından ziyade tarihî Türk dili araştırmalarında benimsenen kalıplaşma ve kalıcı ad oluşturma anlayışı esas alınmıştır. Bu çerçevede kalıplaşma, isim-fiil yapılarının eylemsi özelliklerinden uzaklaşarak bağımsız sözlük birimlerine dönüşme süreci; kalıcı ad ise bu sürecin sonunda ortaya çıkan söz varlığı unsuru olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca hareket, durum ve süreç eylemlerinden türetilen yapıların hangi ad kategorilerini oluşturduğu incelenmiş ve bunların Türkçenin tarihî söz varlığı içerisindeki yeri değerlendirilmiştir. Bu kapsamda araştırma, Memluk Kıpçak Türkçesi dinî metinlerinde isim-fiil eklerinin yalnızca biçim bilgisel bir kategori olarak değil, aynı zamanda söz yapımı ve söz varlığı bakımından üretken bir unsur olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. İnceleme kapsamında Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde isim-fiil ekleriyle kurulmuş ve kalıcı ad niteliği kazanmış yapılar belirlenmiştir. Elde edilen örnekler etimolojik, art zamanlı ve işlevsel ölçütler doğrultusunda analiz edilmiştir. Ardından bu yapıların tarihî gelişimi, Eski Türkçe, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi ve Kıpçak Türkçesine ait metinler ile sözlük verileri kullanılarak karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü verilerinden yararlanılarak söz konusu yapıların Türkiye Türkçesindeki devamlılığı incelenmiştir. Bu yöntem, isim-fiil ekleriyle oluşturulan kalıcı adların tarihî gelişimini, anlamsal değişimini ve kullanım sürekliliğini bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirebilmek amacıyla tercih edilmiştir.

Araştırma sonucunda, Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde isim-fiil ekleriyle oluşturulan çok sayıda yapının zaman içerisinde eylem adı özelliğinden uzaklaşarak kalıcı ad niteliği kazandığı belirlenmiştir. İncelenen örnekler, hareket, durum ve süreç eylemlerinden türetilen yapıların araç-gereç adları, yiyecek ve içecek adları, giyecek adları, yer şekli adları ile çeşitli somut ve soyut kavram adlarına dönüştüğünü göstermektedir. Bulgular, hareket eylemlerinden türetilen yapıların daha çok somut adlara, durum ve süreç eylemlerinden türetilenlerin ise çoğunlukla soyut kavram adlarına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Karşılaştırmalı tarihî inceleme, bu yapıların önemli bir bölümünün Eski Türkçeden itibaren izlenebildiğini ve farklı tarihî Türk yazı dillerinde süreklilik gösterdiğini ortaya çıkarmıştır. Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü verileri de bu yapıların bir kısmının Türkiye Türkçesi ve ağızlarında yaşamaya devam ettiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, isim-fiil eklerinin yalnızca eylemsi yapı kuran biçim bilgisel unsurlar olarak değerlendirilmesinin yeterli olmadığını; aynı zamanda söz varlığını zenginleştiren üretken söz yapım araçları olarak da ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, tarihî Türk dili çalışmalarında ileri sürülen görüşleri Memluk Kıpçak Türkçesi dinî metinlerinden elde edilen yeni verilerle desteklemekte ve isim-fiil eklerinin söz varlığı oluşturmadaki işlevini daha kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Sonuç olarak araştırma, Memluk Kıpçak Türkçesi Dönemi dinî metinlerinde isim-fiil ekleriyle oluşturulan birçok yapının zaman içerisinde kalıcı ad niteliği kazandığını ve bu sürecin Türkçenin söz varlığının gelişiminde önemli bir yere sahip olduğunu göstermiştir. Bulgular, isim-fiil eklerinin tarihî Türk yazı dillerinde yalnızca biçim bilgisel görevler üstlenmediğini, aynı zamanda söz yapımı bakımından da işlek ve üretken unsurlar olarak kullanıldığını göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, Memluk Kıpçak Türkçesi söz varlığının daha ayrıntılı değerlendirilmesine katkı sağlamakta ve tarihî Türk dili araştırmalarında kalıplaşma ile kalıcı ad oluşturma süreçlerinin birlikte ele alınmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Ayrıca araştırmanın sonuçları, tarihî Türk yazı dillerinde söz yapımı çalışmalarına karşılaştırmalı bir bakış açısı sunmaktadır. Gelecekte farklı tarihî Türk yazı dilleri ve farklı metin türleri üzerinde gerçekleştirilecek benzer araştırmaların, isim-fiil eklerinin söz varlığı oluşturmadaki tarihsel sürekliliğini ve üretkenliğini daha kapsamlı biçimde açıklayacağı değerlendirilmektedir. Böylece tarihî Türk dili çalışmalarında isim-fiil eklerinin söz yapımı ve söz varlığındaki rolünün daha bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

الملخص المنهجي

في اللغة التركية، لا تُعدّ اللواحق الاسمية للفعل مجرد أدوات صرفية لتحويل الأفعال إلى أسماء، بل تؤدي أيضًا دورًا مهمًا في تكوين الأسماء المعجمية من خلال عملية المعجَمة. وخلال التطور التاريخي للتركية، فقدت كثير من التراكيب الاسمية للفعل وظيفتها الأصلية كأسماء حدث، وتحوّلت تدريجيًا إلى وحدات معجمية مستقلة تدل على مجالات مفهومية واسعة. ويمكن تتبّع هذه العملية منذ التركية القديمة، حيث توفر النصوص التاريخية أدلة قيّمة لفهم هذا التطور. وعلى الرغم من أن النصوص الدينية في فترة التركية القِبجاقية المملوكية تشكّل مصدرًا غنيًا لمثل هذه الأدلة، فإن الدراسات التي تتناول بشكل شامل التطور التاريخي وخصائص الاستخدام للأسماء المعجمية المشتقة من اللواحق الاسمية للفعل ما تزال محدودة. يهدف هذا البحث إلى تحديد الوحدات المعجمية المشتقة من اللواحق الاسمية للفعل في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية، والتي اكتسبت لاحقًا صفة الأسماء المعجمية، وإلى دراسة خصائصها الدلالية والوظيفية، وتقييم مكانتها في التطور التاريخي للتركية. وبناءً على ذلك، يسعى البحث للإجابة عن سؤال: كيف أسهمت اللواحق الاسمية للفعل في تطوير المعجم التركي بما يتجاوز وظيفتها الأساسية في تكوين الأسماء الاسمية للفعل؟

وعلى الرغم من أن دور اللواحق الاسمية للفعل في تكوين الأسماء المعجمية قد أُقرّ منذ زمن بعيد في الدراسات التركولوجية، فإن الأبحاث المقارنة التي تتناول هذه العملية تحديدًا في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية ما تزال محدودة. يسعى هذا البحث إلى سد هذه الفجوة من خلال الأدلة المستخلصة من تلك النصوص. ولا يعتمد البحث على المناهج الحديثة في دراسة المعجَمة، بل يستند إلى الفهم الذي تطوّر ضمن علم اللغة التركي التاريخي. وفي هذا الإطار، تُعرّف المعجَمة بأنها العملية التي تفقد فيها التراكيب الاسمية للفعل خصائصها الفعلية وتتحوّل إلى وحدات معجمية مستقلة، بينما تُعدّ الأسماء المعجمية الوحدات الناتجة عن هذه العملية. كما يتناول البحث فئات الأسماء المشتقة من أفعال الحركة والحالة والعملية، ويقيّم مكانتها ضمن المعجم التركي التاريخي. ومن هذا المنظور، يهدف البحث إلى إثبات أن اللواحق الاسمية للفعل في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية لم تكن مجرد أدوات صرفية، بل وسائل إنتاجية لتوليد الكلمات وإثراء المعجم.

أُجري البحث ضمن إطار المنهج النوعي باستخدام أسلوب تحليل الوثائق. ركّز التحليل على التراكيب المكوّنة باللواحق الاسمية للفعل في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية، والتي اكتسبت صفة الأسماء المعجمية. وقد جرى تحليل الأمثلة المحددة وفق معايير اشتقاقية وتاريخية ووظيفية، ثم تمت دراسة تطورها التاريخي بشكل مقارن من خلال بيانات نصية ومعجمية من التركية القديمة، والتركية الأويغورية القديمة، والتركية القراخانية، والتركية القِبجاقية. بالإضافة إلى ذلك، استُعين ببيانات من قاموس التراما وقاموس الديرلمه للتحقق من استمرارية هذه التراكيب في التركية الحديثة. وقد اعتمد هذا المنهج لتقديم تقييم شامل للتطور التاريخي، والتغير الدلالي، واستمرارية استخدام الأسماء المعجمية المشتقة من اللواحق الاسمية للفعل.

تُظهر نتائج البحث أن العديد من التراكيب المشتقة باللواحق الاسمية للفعل في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية فقدت تدريجيًا وظيفتها الأصلية كأسماء فعلية، وأصبحت أسماء معجمية مع مرور الزمن. وتشير الأمثلة المحللة إلى أن التراكيب المشتقة من أفعال الحركة والحالة والعملية تطوّرت إلى فئات اسمية متنوعة، بما في ذلك أسماء الأدوات والآلات، وأسماء الطعام والشراب، وأسماء الملابس، وأسماء التضاريس، فضلًا عن مجموعة واسعة من الأسماء الملموسة والمجردة. كما تكشف النتائج أن التراكيب المشتقة من أفعال الحركة تطوّرت في الغالب إلى أسماء ملموسة، بينما تطوّرت تلك المشتقة من أفعال الحالة والعملية إلى أسماء مجردة. وتُظهر المقارنة التاريخية أن عددًا كبيرًا من هذه التراكيب يمكن تتبّعه إلى التركية القديمة واستمر وجوده في مختلف اللغات التركية المكتوبة التاريخية. وتُظهر الأدلة من قاموس التراما وقاموس الديرلمه أن بعض هذه التراكيب المعجمية ما تزال موجودة في التركية الحديثة ولهجاتها. وتشير هذه النتائج إلى أن اللواحق الاسمية للفعل لا ينبغي النظر إليها فقط كعلامات نحوية لتكوين الأسماء الاسمية للفعل، بل أيضًا كأدوات إنتاجية لتوليد الكلمات وإثراء المعجم التركي من خلال المعجَمة. ومن هذا المنظور، يدعم البحث الملاحظات السابقة في علم اللغة التركي التاريخي بأدلة جديدة مستخلصة من النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية، ويقدّم تفسيرًا أكثر شمولًا لدور اللواحق الاسمية للفعل في تطوير المعجم التركي.

وفي الختام، يثبت البحث أن العديد من التراكيب المشتقة باللواحق الاسمية للفعل في النصوص الدينية للفترة القِبجاقية المملوكية اكتسبت صفة الأسماء المعجمية مع مرور الزمن، وأن هذه العملية لعبت دورًا مهمًا في التطور التاريخي للمعجم التركي. وتُظهر النتائج أن اللواحق الاسمية للفعل في اللغات التركية المكتوبة التاريخية لم تكن مجرد علامات نحوية، بل أدوات إنتاجية لتوليد الكلمات. ومن هذا المنظور، يسهم البحث في فهم أكثر شمولًا لمعجم التركية القِبجاقية المملوكية، ويبرز أهمية دراسة المعجَمة إلى جانب تكوين الأسماء المعجمية في أبحاث اللغة التركية التاريخية. كما تقدّم النتائج منظورًا مقارنًا لأبحاث مستقبلية حول تكوين الكلمات في اللغات التركية المكتوبة التاريخية. ومن المتوقع أن تقدّم أبحاث مماثلة تستند إلى تنوعات تركية تاريخية مختلفة وأنواع نصوص متنوعة تفسيرًا أكثر شمولًا للاستمرارية التاريخية وإنتاجية اللواحق الاسمية للفعل في تطوير المعجم التركي. وبالتالي، يسهم البحث في فهم أكثر تكاملًا لدور اللواحق الاسمية للفعل في تكوين الكلمات وتطوير المعجم ضمن علم اللغة التركي التاريخي.

Résumé structuré

En turc, les suffixes nominaux verbaux ne constituent pas uniquement des dispositifs morphologiques destinés à nominaliser les verbes, mais jouent également un rôle significatif dans la formation de noms lexicalisés par le processus de lexicalisation. Au cours du développement historique du turc, de nombreuses formations nominales verbales ont progressivement perdu leur fonction originelle de noms d’action et se sont transformées en unités lexicales indépendantes désignant un large éventail de domaines conceptuels. Ce processus peut être retracé jusqu’au vieux turc, et les textes historiques fournissent des preuves précieuses pour en comprendre l’évolution. Bien que les textes religieux de la période du turc kiptchak mamelouk constituent une source riche de telles données, les études qui examinent de manière exhaustive le développement historique et les caractéristiques d’usage des noms lexicalisés dérivés des suffixes nominaux verbaux demeurent limitées. L’objectif de cette étude est d’identifier les unités lexicales dérivées des suffixes nominaux verbaux dans les textes religieux de la période kiptchak mamelouke qui ont ensuite acquis le statut de noms lexicalisés, d’examiner leurs caractéristiques sémantiques et fonctionnelles, et d’évaluer leur place dans le développement historique du turc. En conséquence, l’étude cherche à répondre à la question de savoir comment les suffixes nominaux verbaux ont contribué au développement du vocabulaire turc au-delà de leur fonction première de formation de noms verbaux.

Bien que le rôle des suffixes nominaux verbaux dans la formation de noms lexicalisés ait été reconnu depuis longtemps dans les études turcologiques, les recherches comparatives portant spécifiquement sur ce processus à partir des textes religieux de la période kiptchak mamelouke restent rares. Cette étude vise à combler cette lacune grâce aux données issues de ces textes. Plutôt que d’adopter des approches modernes de la lexicalisation, elle s’appuie sur la compréhension développée dans le cadre de la linguistique turque historique. Dans ce contexte, la lexicalisation est définie comme le processus par lequel les formations nominales verbales perdent leurs caractéristiques verbales et se développent en unités lexicales indépendantes, tandis que les noms lexicalisés sont considérés comme les unités résultant de ce processus. L’étude examine en outre les catégories nominales dérivées des verbes de mouvement, d’état et de processus, et évalue leur place dans le vocabulaire turc historique. À cet égard, elle vise à démontrer que, dans les textes religieux de la période kiptchak mamelouke, les suffixes nominaux verbaux fonctionnent non seulement comme des dispositifs morphologiques, mais aussi comme des moyens productifs de formation lexicale et d’enrichissement du vocabulaire.

La recherche a été menée dans le cadre du paradigme qualitatif en utilisant la méthode d’analyse documentaire. L’analyse s’est concentrée sur les formations construites avec des suffixes nominaux verbaux dans les textes religieux de la période kiptchak mamelouke qui avaient acquis le statut de noms lexicalisés. Les exemples identifiés ont été analysés selon des critères étymologiques, diachroniques et fonctionnels. Leur développement historique a ensuite été examiné de manière comparative à travers des données textuelles et lexicographiques provenant du vieux turc, du turc ouïghour ancien, du turc karakhanide et du turc kiptchak. En outre, les données du Tarama Sözlüğü et du Derleme Sözlüğü ont été consultées afin d’étudier la continuité de ces formations en turc moderne. Cette approche méthodologique a été adoptée afin de fournir une évaluation complète du développement historique, du changement sémantique et de la continuité dans l’usage des noms lexicalisés dérivés des suffixes nominaux verbaux.

Les résultats de l’étude montrent que de nombreuses formes dérivées avec des suffixes nominaux verbaux dans les textes religieux de la période kiptchak mamelouke ont progressivement perdu leur fonction originelle de noms verbaux et sont devenues des noms lexicalisés au fil du temps. Les exemples analysés indiquent que les formes dérivées des verbes de mouvement, d’état et de processus se sont développées en diverses catégories nominales, incluant les noms d’outils et d’instruments, les termes alimentaires et de boisson, les termes vestimentaires, les noms de reliefs, ainsi qu’un large éventail de noms concrets et abstraits. Les résultats révèlent en outre que les formations dérivées des verbes de mouvement se sont principalement développées en noms concrets, tandis que celles dérivées des verbes d’état et de processus ont généralement évolué vers des noms abstraits. L’analyse diachronique comparative montre qu’un nombre considérable de ces formes peut être retracé jusqu’au vieux turc et a continué d’exister dans différentes langues turques écrites historiques. Les preuves issues du Tarama Sözlüğü et du Derleme Sözlüğü démontrent également que certaines de ces formes lexicalisées ont survécu en turc moderne et dans ses dialectes. Ces résultats indiquent que les suffixes nominaux verbaux ne doivent pas être considérés uniquement comme des marqueurs grammaticaux formant des noms verbaux, mais aussi comme des dispositifs productifs de formation lexicale qui enrichissent le vocabulaire turc par la lexicalisation. À cet égard, l’étude confirme les observations antérieures en linguistique turque historique avec de nouvelles données tirées des textes religieux de la période kiptchak mamelouke et fournit une explication plus complète du rôle des suffixes nominaux verbaux dans le développement du vocabulaire turc.

En conclusion, l’étude démontre que de nombreuses formes dérivées avec des suffixes nominaux verbaux dans les textes religieux de la période kiptchak mamelouke ont acquis le statut de noms lexicalisés au fil du temps et que ce processus a joué un rôle significatif dans le développement historique du vocabulaire turc. Les résultats montrent que les suffixes nominaux verbaux dans les langues turques écrites historiques ont fonctionné non seulement comme des marqueurs grammaticaux, mais aussi comme des dispositifs productifs de formation lexicale. À cet égard, l’étude contribue à une compréhension plus complète du vocabulaire du turc kiptchak mamelouk et souligne l’importance d’examiner la lexicalisation parallèlement à la formation des noms lexicalisés dans la recherche linguistique turque historique. En outre, les résultats offrent une perspective comparative pour les études futures sur la formation lexicale dans les langues turques écrites historiques. Des recherches similaires basées sur différentes variétés turques historiques et divers types de textes devraient fournir une explication plus complète de la continuité historique et de la productivité des suffixes nominaux verbaux dans le développement du vocabulaire turc. Par conséquent, l’étude contribue à une compréhension plus holistique du rôle des suffixes nominaux verbaux dans la formation lexicale et le développement du vocabulaire au sein de la linguistique turque historique.

Resumen estructurado

En turco, los sufijos nominales verbales no son meros dispositivos morfológicos destinados a nominalizar los verbos, sino que también desempeñan un papel significativo en la formación de sustantivos lexicalizados mediante el proceso de lexicalización. A lo largo del desarrollo histórico del turco, muchas formaciones nominales verbales han ido perdiendo gradualmente su función original como nombres de acción y se han convertido en unidades léxicas independientes que designan una amplia gama de dominios conceptuales. Este proceso puede rastrearse hasta el turco antiguo, y los textos históricos proporcionan pruebas valiosas para comprender su evolución. Aunque los textos religiosos del período kipchak mameluco constituyen una fuente rica de tales evidencias, los estudios que examinan de manera exhaustiva el desarrollo histórico y las características de uso de los sustantivos lexicalizados derivados de sufijos nominales verbales siguen siendo limitados. El objetivo de este estudio es identificar las unidades léxicas derivadas de sufijos nominales verbales en los textos religiosos del período kipchak mameluco que posteriormente adquirieron el estatus de sustantivos lexicalizados, examinar sus características semánticas y funcionales, y evaluar su lugar en el desarrollo histórico del turco. En consecuencia, el estudio busca responder a la pregunta de cómo los sufijos nominales verbales contribuyeron al desarrollo del vocabulario turco más allá de su función primaria de formar nombres verbales.

Aunque el papel de los sufijos nominales verbales en la formación de sustantivos lexicalizados ha sido reconocido desde hace tiempo en los estudios turcológicos, la investigación comparativa que examina este proceso específicamente sobre la base de los textos religiosos del período kipchak mameluco sigue siendo bastante limitada. Este estudio pretende llenar esa laguna mediante pruebas obtenidas de dichos textos. En lugar de adoptar enfoques modernos de la lexicalización, el estudio se fundamenta en la comprensión desarrollada dentro de la lingüística histórica turca. En este marco, la lexicalización se define como el proceso por el cual las formaciones nominales verbales pierden sus características verbales y se convierten en unidades léxicas independientes, mientras que los sustantivos lexicalizados se consideran las unidades resultantes de este proceso. Además, el estudio examina las categorías nominales derivadas de verbos de movimiento, estado y proceso, y evalúa su lugar dentro del vocabulario histórico turco. En este sentido, el estudio pretende demostrar que, en los textos religiosos del período kipchak mameluco, los sufijos nominales verbales funcionan no solo como dispositivos morfológicos, sino también como medios productivos de formación de palabras y enriquecimiento léxico.

La investigación se llevó a cabo dentro del paradigma cualitativo utilizando el método de análisis documental. El análisis se centró en las formaciones construidas con sufijos nominales verbales en los textos religiosos del período kipchak mameluco que habían adquirido el estatus de sustantivos lexicalizados. Los ejemplos identificados fueron analizados según criterios etimológicos, diacrónicos y funcionales. Su desarrollo histórico fue examinado comparativamente a través de datos textuales y lexicográficos del turco antiguo, del turco uigur antiguo, del turco karajánida y del turco kipchak. Además, se consultaron datos del Tarama Sözlüğü y del Derleme Sözlüğü para investigar la continuidad de estas formaciones en el turco moderno. Este enfoque metodológico fue adoptado con el fin de proporcionar una evaluación integral del desarrollo histórico, el cambio semántico y la continuidad en el uso de los sustantivos lexicalizados derivados de sufijos nominales verbales.

Los hallazgos del estudio demuestran que numerosas formas derivadas con sufijos nominales verbales en los textos religiosos del período kipchak mameluco perdieron gradualmente su función original como nombres verbales y se convirtieron en sustantivos lexicalizados con el tiempo. Los ejemplos analizados indican que las formas derivadas de verbos de movimiento, estado y proceso se desarrollaron en diversas categorías nominales, incluidas denominaciones de herramientas e instrumentos, términos de alimentos y bebidas, términos de vestimenta, nombres de accidentes geográficos y una amplia gama de sustantivos concretos y abstractos. Los hallazgos revelan además que las formaciones derivadas de verbos de movimiento se desarrollaron predominantemente en sustantivos concretos, mientras que las derivadas de verbos de estado y proceso evolucionaron generalmente hacia sustantivos abstractos. El análisis comparativo diacrónico muestra que un número considerable de estas formas puede rastrearse hasta el turco antiguo y continuó existiendo a lo largo de diferentes lenguas turcas escritas históricas. La evidencia del Tarama Sözlüğü y del Derleme Sözlüğü demuestra también que algunas de estas formas lexicalizadas han sobrevivido en el turco moderno y sus dialectos. Estos hallazgos indican que los sufijos nominales verbales no deben considerarse únicamente como marcadores gramaticales que forman nombres verbales, sino también como dispositivos productivos de formación de palabras que enriquecen el vocabulario turco mediante la lexicalización. En este sentido, el estudio respalda observaciones previas en la lingüística histórica turca con nuevas evidencias extraídas de los textos religiosos del período kipchak mameluco y proporciona una explicación más completa del papel de los sufijos nominales verbales en el desarrollo del vocabulario turco.

En conclusión, el estudio demuestra que numerosas formas derivadas con sufijos nominales verbales en los textos religiosos del período kipchak mameluco adquirieron con el tiempo el estatus de sustantivos lexicalizados y que este proceso desempeñó un papel significativo en el desarrollo histórico del vocabulario turco. Los hallazgos muestran que los sufijos nominales verbales en las lenguas turcas escritas históricas funcionaron no solo como marcadores gramaticales, sino también como dispositivos productivos de formación de palabras. En este sentido, el estudio contribuye a una comprensión más completa del vocabulario del turco kipchak mameluco y destaca la importancia de examinar la lexicalización junto con la formación de sustantivos lexicalizados en la investigación lingüística histórica turca. Además, los hallazgos proporcionan una perspectiva comparativa para futuros estudios sobre la formación de palabras en las lenguas turcas escritas históricas. Se espera que investigaciones similares basadas en diferentes variedades históricas del turco y tipos de textos ofrezcan una explicación más completa de la continuidad histórica y la productividad de los sufijos nominales verbales en el desarrollo del vocabulario turco. En consecuencia, el estudio contribuye a una comprensión más holística del papel de los sufijos nominales verbales en la formación de palabras y el desarrollo léxico dentro de la lingüística histórica turca.

结构化摘要

在土耳其语中，动名词后缀不仅仅是将动词名词化的形态工具，它们还在通过词汇化过程形成词汇化名词方面发挥着重要作用。在土耳其语的历史发展过程中，许多动名词构词逐渐失去了其作为动作名词的原始功能，并发展为独立的词汇单位，用以表示广泛的概念领域。这一过程可以追溯到古代突厥语，历史文本为理解其发展提供了宝贵的证据。尽管马穆鲁克钦察土耳其语时期的宗教文本构成了此类证据的丰富来源，但全面考察由动名词后缀派生的词汇化名词的历史发展和使用特征的研究仍然有限。本研究旨在识别马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本中由动名词后缀派生并随后获得词汇化名词地位的词汇单位，考察其语义和功能特征，并评估其在土耳其语历史发展中的地位。因此，本研究试图回答动名词后缀如何在超越其形成动名词的主要功能之外，促进土耳其语词汇发展的这一问题。

尽管动名词后缀在形成词汇化名词中的作用早已在突厥学研究中得到承认，但专门基于马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本的比较研究仍然相当有限。本研究旨在通过这些文本中的证据填补这一空白。研究并未采用现代词汇化的理论，而是基于历史突厥语言学中发展出的理解框架。在这一框架下，词汇化被定义为动名词构词失去其动词特征并发展为独立词汇单位的过程，而词汇化名词则被视为这一过程的产物。此外，研究还考察了由运动、状态和过程动词派生的名词类别，并评估它们在历史土耳其语词汇中的地位。在此意义上，研究旨在证明，在马穆鲁克钦察土耳其语时期的宗教文本中，动名词后缀不仅是形态工具，也是词汇形成和词汇丰富的生产性手段。

本研究在质性研究范式下采用文献分析方法进行。分析重点放在马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本中由动名词后缀构成并获得词汇化名词地位的形式。所识别的实例根据词源学、历时性和功能性标准进行分析。随后通过古突厥语、古维吾尔突厥语、喀喇汗突厥语和钦察突厥语的文本和词典数据进行比较性的历史考察。此外，还参考了《Tarama Sözlüğü》和《Derleme Sözlüğü》的数据，以探讨这些构词在现代土耳其语中的延续性。采用这一方法论是为了全面评估由动名词后缀派生的词汇化名词的历史发展、语义变化和使用的连续性。

研究结果表明，马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本中大量由动名词后缀派生的形式逐渐失去了其作为动名词的原始功能，并随着时间的推移成为词汇化名词。分析的实例显示，由运动、状态和过程动词派生的形式发展为多种名词类别，包括工具和器物名称、饮食术语、服饰术语、地形名称以及各种具体和抽象名词。研究进一步揭示，由运动动词派生的形式主要发展为具体名词，而由状态和过程动词派生的形式则通常演变为抽象名词。历时性的比较分析显示，这些形式中的相当一部分可以追溯到古突厥语，并在不同的历史突厥书面语言中持续存在。《Tarama Sözlüğü》和《Derleme Sözlüğü》的证据也表明，其中一些词汇化形式在现代土耳其语及其方言中仍然存续。这些发现表明，动名词后缀不应仅仅被视为形成动名词的语法标记，而应被视为通过词汇化丰富土耳其语词汇的生产性构词工具。在此意义上，本研究以马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本的新证据支持了历史突厥语言学中的既有观察，并提供了更为全面的解释。

总之，本研究表明，马穆鲁克钦察土耳其语时期宗教文本中大量由动名词后缀派生的形式随着时间的推移获得了词汇化名词的地位，而这一过程在土耳其语词汇的历史发展中发挥了重要作用。研究结果显示，动名词后缀在历史突厥书面语言中不仅作为语法标记发挥作用，而且作为生产性的构词手段存在。在此意义上，本研究有助于更全面地理解马穆鲁克钦察土耳其语的词汇，并强调在历史突厥语言学研究中应将词汇化与词汇化名词的形成结合起来考察。此外，研究结果为未来关于历史突厥书面语言中的构词研究提供了比较视角。基于不同历史突厥语变体和文本类型的类似研究有望提供更全面的解释，说明动名词后缀在土耳其语词汇发展中的历史连续性和生产性。因此，本研究有助于更整体地理解动名词后缀在历史突厥语言学中词汇形成和词汇发展的作用。

Структурированное резюме

В турецком языке суффиксы отглагольных существительных являются не только морфологическими средствами номинализации глаголов, но и играют значительную роль в формировании лексикализованных существительных посредством процесса лексикализации. В ходе исторического развития турецкого языка многие образования отглагольных существительных постепенно утратили свою первоначальную функцию как имена действия и превратились в самостоятельные лексические единицы, обозначающие широкий спектр понятийных областей. Этот процесс можно проследить начиная с древнетюркского языка, а исторические тексты предоставляют ценные свидетельства для понимания его развития. Хотя религиозные тексты кипчакско-мамлюкского периода представляют собой богатый источник подобных данных, исследования, всесторонне рассматривающие историческое развитие и особенности употребления лексикализованных существительных, образованных от суффиксов отглагольных существительных, остаются ограниченными. Цель данного исследования — выявить лексические единицы, образованные от суффиксов отглагольных существительных в религиозных текстах кипчакско-мамлюкского периода, которые впоследствии приобрели статус лексикализованных существительных, изучить их семантические и функциональные характеристики и оценить их место в историческом развитии турецкого языка. Таким образом, исследование стремится ответить на вопрос о том, каким образом суффиксы отглагольных существительных способствовали развитию турецкой лексики помимо своей основной функции образования отглагольных существительных.

Хотя роль суффиксов отглагольных существительных в формировании лексикализованных существительных давно признана в тюркологических исследованиях, сравнительные работы, рассматривающие этот процесс именно на материале религиозных текстов кипчакско-мамлюкского периода, остаются весьма ограниченными. Настоящее исследование призвано восполнить этот пробел на основе данных из указанных текстов. Вместо применения современных подходов к лексикализации оно опирается на понимание, сформированное в рамках исторической тюркской лингвистики. В этом контексте лексикализация определяется как процесс, в ходе которого образования отглагольных существительных утрачивают свои глагольные характеристики и превращаются в самостоятельные лексические единицы, тогда как лексикализованные существительные рассматриваются как результат этого процесса. Кроме того, исследование анализирует категории существительных, образованных от глаголов движения, состояния и процесса, и оценивает их место в исторической турецкой лексике. В этом отношении исследование стремится показать, что в религиозных текстах кипчакско-мамлюкского периода суффиксы отглагольных существительных функционировали не только как морфологические средства, но и как продуктивные механизмы словообразования и лексического обогащения.

Исследование было проведено в рамках качественной парадигмы с использованием метода анализа документов. Анализ сосредоточен на образованиях с суффиксами отглагольных существительных в религиозных текстах кипчакско-мамлюкского периода, которые приобрели статус лексикализованных существительных. Выявленные примеры были проанализированы по этимологическим, диахроническим и функциональным критериям. Их историческое развитие затем было рассмотрено сравнительно на основе текстовых и лексикографических данных древнетюркского, древнеуйгурского, караханидского и кипчакского тюркского языков. Кроме того, были использованы данные из Tarama Sözlüğü и Derleme Sözlüğü для изучения продолжения этих образований в современном турецком языке. Такой методологический подход был принят для того, чтобы дать всестороннюю оценку исторического развития, семантических изменений и преемственности в употреблении лексикализованных существительных, образованных от суффиксов отглагольных существительных.

Результаты исследования показывают, что многочисленные формы, образованные с помощью суффиксов отглагольных существительных в религиозных текстах кипчакско-мамлюкского периода, постепенно утратили свою первоначальную функцию как отглагольные существительные и со временем стали лексикализованными существительными. Проанализированные примеры свидетельствуют о том, что формы, образованные от глаголов движения, состояния и процесса, развились в различные номинальные категории, включая названия инструментов и орудий, термины пищи и напитков, обозначения одежды, названия рельефов, а также широкий спектр конкретных и абстрактных существительных. Результаты также показывают, что образования от глаголов движения преимущественно развивались в конкретные существительные, тогда как образования от глаголов состояния и процесса чаще эволюционировали в абстрактные существительные. Диахронический сравнительный анализ демонстрирует, что значительное количество этих форм можно проследить до древнетюркского языка и что они продолжали существовать в различных исторических тюркских письменных языках. Данные из Tarama Sözlüğü и Derleme Sözlüğü также показывают, что некоторые из этих лексикализованных форм сохранились в современном турецком языке и его диалектах. Эти результаты свидетельствуют о том, что суффиксы отглагольных существительных следует рассматривать не только как грамматические маркеры образования отглагольных существительных, но и как продуктивные средства словообразования, обогащающие турецкую лексику посредством лексикализации. В этом отношении исследование подтверждает предыдущие наблюдения в исторической тюркской лингвистике новыми данными из религиозных текстов кипчакско-мамлюкского периода и предоставляет более полное объяснение роли суффиксов отглагольных существительных в развитии турецкой лексики.

В заключение исследование показывает, что многочисленные формы, образованные с помощью суффиксов отглагольных существительных в религиозных текстах кипчакско-мамлюкского периода, со временем приобрели статус лексикализованных существительных и что этот процесс сыграл значительную роль в историческом развитии турецкой лексики. Результаты демонстрируют, что суффиксы отглагольных существительных в исторических тюркских письменных языках функционировали не только как грамматические маркеры, но и как продуктивные средства словообразования. В этом отношении исследование способствует более всестороннему пониманию лексики кипчакско-мамлюкского турецкого языка и подчеркивает важность изучения лексикализации наряду с формированием лексикализованных существительных в исторических тюркских лингвистических исследованиях. Кроме того, результаты предоставляют сравнительную перспективу для будущих исследований словообразования в исторических тюркских письменных языках. Ожидается, что аналогичные исследования, основанные на различных исторических тюркских вариантах и типах текстов, предложат более полное объяснение исторической преемственности и продуктивности суффиксов отглагольных существительных в развитии турецкой лексики. Таким образом, исследование способствует более целостному пониманию роли суффиксов отглагольных существительных в словообразовании и лексическом развитии в рамках исторической тюркской лингвистики.

संरचित सारांश

तुर्की भाषा में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्यय केवल क्रियाओं को संज्ञा में बदलने वाले रूपात्मक उपकरण नहीं हैं, बल्कि वे शब्दकोशीकृत संज्ञाओं के निर्माण में भी महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं। तुर्की भाषा के ऐतिहासिक विकास के दौरान, अनेक क्रियात्मक संज्ञा-निर्माण धीरे-धीरे अपनी मूल क्रिया-संज्ञा की भूमिका खो बैठे और स्वतंत्र शब्दकोशीय इकाइयों में विकसित हो गए, जो व्यापक वैचारिक क्षेत्रों को व्यक्त करते हैं। इस प्रक्रिया का पता प्राचीन तुर्की तक लगाया जा सकता है, और ऐतिहासिक ग्रंथ इसके विकास को समझने के लिए मूल्यवान प्रमाण प्रदान करते हैं। यद्यपि मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथ ऐसे प्रमाणों का समृद्ध स्रोत हैं, फिर भी उन अध्ययनों की संख्या सीमित है जो क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से व्युत्पन्न शब्दकोशीकृत संज्ञाओं के ऐतिहासिक विकास और प्रयोगात्मक विशेषताओं का व्यापक रूप से परीक्षण करते हैं। इस अध्ययन का उद्देश्य मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से व्युत्पन्न उन शब्दकोशीय इकाइयों की पहचान करना है, जिन्होंने बाद में शब्दकोशीकृत संज्ञा का दर्जा प्राप्त किया, उनकी अर्थगत और कार्यात्मक विशेषताओं का परीक्षण करना और तुर्की भाषा के ऐतिहासिक विकास में उनकी स्थिति का मूल्यांकन करना। इस प्रकार, अध्ययन यह प्रश्न उत्तरित करना चाहता है कि क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों ने अपनी प्राथमिक भूमिका से परे तुर्की शब्दावली के विकास में कैसे योगदान दिया।

यद्यपि क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों की भूमिका को लंबे समय से तुर्कोलॉजिकल अध्ययनों में मान्यता प्राप्त है, मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों के आधार पर इस प्रक्रिया की तुलनात्मक जांच अभी भी सीमित है। यह अध्ययन इन ग्रंथों से प्राप्त प्रमाणों के माध्यम से इस कमी को पूरा करने का प्रयास करता है। आधुनिक शब्दकोशीय दृष्टिकोण अपनाने के बजाय, अध्ययन ऐतिहासिक तुर्की भाषाविज्ञान में विकसित समझ पर आधारित है। इस ढांचे में, शब्दकोशीयकरण को उस प्रक्रिया के रूप में परिभाषित किया गया है जिसमें क्रियात्मक संज्ञा-निर्माण अपनी क्रियात्मक विशेषताओं को खो देते हैं और स्वतंत्र शब्दकोशीय इकाइयों में विकसित हो जाते हैं, जबकि शब्दकोशीकृत संज्ञाओं को इस प्रक्रिया से उत्पन्न इकाइयों के रूप में माना जाता है। इसके अतिरिक्त, अध्ययन गति, अवस्था और प्रक्रिया क्रियाओं से व्युत्पन्न संज्ञा श्रेणियों की जांच करता है और उन्हें ऐतिहासिक तुर्की शब्दावली में स्थान देता है। इस दृष्टि से, अध्ययन यह प्रदर्शित करना चाहता है कि मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्यय केवल रूपात्मक उपकरण नहीं थे, बल्कि शब्द निर्माण और शब्दावली समृद्धि के उत्पादक साधन भी थे।

यह शोध गुणात्मक अनुसंधान प्रतिमान के अंतर्गत दस्तावेज़ विश्लेषण पद्धति का उपयोग करके किया गया। विश्लेषण का ध्यान उन संरचनाओं पर केंद्रित था जो मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से निर्मित थीं और जिन्होंने शब्दकोशीकृत संज्ञा का दर्जा प्राप्त किया था। पहचाने गए उदाहरणों का विश्लेषण व्युत्पत्तिगत, कालक्रमिक और कार्यात्मक मानदंडों के अनुसार किया गया। उनका ऐतिहासिक विकास तब प्राचीन तुर्की, प्राचीन उइगुर तुर्की, काराखानिद तुर्की और किपचक तुर्की के पाठ्य और शब्दकोशीय डेटा के माध्यम से तुलनात्मक रूप से जांचा गया। इसके अलावा, Tarama Sözlüğü और Derleme Sözlüğü से डेटा का उपयोग आधुनिक तुर्की में इन संरचनाओं की निरंतरता की जांच के लिए किया गया। इस पद्धति को अपनाने का उद्देश्य क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से व्युत्पन्न शब्दकोशीकृत संज्ञाओं के ऐतिहासिक विकास, अर्थगत परिवर्तन और प्रयोग की निरंतरता का व्यापक मूल्यांकन प्रदान करना था।

अध्ययन के निष्कर्ष दर्शाते हैं कि मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से व्युत्पन्न अनेक रूप धीरे-धीरे अपनी मूल क्रियात्मक संज्ञा की भूमिका खो बैठे और समय के साथ शब्दकोशीकृत संज्ञाओं में परिवर्तित हो गए। विश्लेषित उदाहरण संकेत करते हैं कि गति, अवस्था और प्रक्रिया क्रियाओं से व्युत्पन्न रूप विभिन्न संज्ञा श्रेणियों में विकसित हुए, जिनमें उपकरणों और साधनों के नाम, भोजन और पेय संबंधी शब्द, वस्त्र संबंधी शब्द, भू-आकृति नाम और विभिन्न ठोस तथा अमूर्त संज्ञाएँ शामिल हैं। निष्कर्ष आगे यह भी प्रकट करते हैं कि गति क्रियाओं से व्युत्पन्न संरचनाएँ मुख्यतः ठोस संज्ञाओं में विकसित हुईं, जबकि अवस्था और प्रक्रिया क्रियाओं से व्युत्पन्न संरचनाएँ सामान्यतः अमूर्त संज्ञाओं में परिवर्तित हुईं। कालक्रमिक तुलनात्मक विश्लेषण से पता चलता है कि इन रूपों में से एक महत्वपूर्ण संख्या को प्राचीन तुर्की तक वापस खोजा जा सकता है और वे विभिन्न ऐतिहासिक तुर्की लिखित भाषाओं में अस्तित्व में बनी रहीं। Tarama Sözlüğü और Derleme Sözlüğü से प्राप्त प्रमाण भी दर्शाते हैं कि इनमें से कुछ शब्दकोशीकृत रूप आधुनिक तुर्की और उसकी बोलियों में जीवित रहे हैं। ये निष्कर्ष संकेत करते हैं कि क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों को केवल क्रियात्मक संज्ञा बनाने वाले व्याकरणिक चिह्नों के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए, बल्कि उन्हें शब्दकोशीयकरण के माध्यम से तुर्की शब्दावली को समृद्ध करने वाले उत्पादक शब्द-निर्माण उपकरणों के रूप में भी देखा जाना चाहिए। इस दृष्टि से, अध्ययन ऐतिहासिक तुर्की भाषाविज्ञान में पूर्ववर्ती अवलोकनों का समर्थन करता है और मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों से प्राप्त नए प्रमाणों के साथ अधिक व्यापक व्याख्या प्रदान करता है।

निष्कर्षतः, अध्ययन यह दर्शाता है कि मामलुक-किपचक तुर्की काल के धार्मिक ग्रंथों में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों से व्युत्पन्न अनेक रूप समय के साथ शब्दकोशीकृत संज्ञाओं का दर्जा प्राप्त कर गए और यह प्रक्रिया तुर्की शब्दावली के ऐतिहासिक विकास में महत्वपूर्ण भूमिका निभाती रही। निष्कर्ष यह भी दिखाते हैं कि ऐतिहासिक तुर्की लिखित भाषाओं में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्यय केवल व्याकरणिक चिह्नों के रूप में ही नहीं, बल्कि शब्द निर्माण के उत्पादक साधनों के रूप में भी कार्य करते थे। इस दृष्टि से, अध्ययन मामलुक-किपचक तुर्की शब्दावली की अधिक व्यापक समझ में योगदान देता है और ऐतिहासिक तुर्की भाषावैज्ञानिक अनुसंधान में शब्दकोशीयकरण और शब्दकोशीकृत संज्ञाओं के निर्माण को साथ-साथ जांचने के महत्व को रेखांकित करता है। इसके अतिरिक्त, निष्कर्ष भविष्य के अध्ययनों के लिए तुलनात्मक दृष्टिकोण प्रदान करते हैं। विभिन्न ऐतिहासिक तुर्की रूपों और पाठ प्रकारों पर आधारित समान अनुसंधान से अपेक्षा की जाती है कि वे क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों की ऐतिहासिक निरंतरता और उत्पादकता का अधिक व्यापक विवरण प्रस्तुत करेंगे। परिणामस्वरूप, अध्ययन ऐतिहासिक तुर्की भाषाविज्ञान में शब्द निर्माण और शब्दावली विकास में क्रियात्मक संज्ञा-प्रत्ययों की भूमिका की अधिक समग्र समझ में योगदान देता है।