A Comparative Analysis of the Concepts of Lahn in the Arabic Language and Galat in the Ottoman Scholarly Tradition

Arap Dilinde Lahn ile Osmanlı İlmî Geleneğinde Galat Kavramlarının Mukayeseli Tahlili
Author:

Emin UZ-Feridun KUTLU

Number of pages:
6463-6518
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3
%>

Abstract

Dil, insanı insan yapan en temel kültürel ve aklî unsurlardan biridir. Bu nedenle tıpkı canlı bir organizma gibi doğar, gelişir ve zamanla dönüşür. Yaratılış hikmetlerinden biri tanışma ve etkileşim olan insanın bir melekesi olan dil de insanlık tarihi boyunca kültürel etkileşim aracı olmayı sürdürmüştür. Bu süreçte kelimeler, yalnızca bir dilden diğerine mekanik biçimde taşınmamış; aksine intikal ettikleri toplumun ses yapısı, morfolojik kuralları, semantik alanı ve kültürel bağlamına göre yeniden biçimlenmiştir. Kaynak dilden alınan kelimeler, ses adaptasyonu, kalıp resterasyonu, gramer yapısına uyum ve pratik kullanımdaki değişimler gibi intikal süreçlerinden geçer. Böylece diller arası aktarım, söz varlığı aktarımından öte medeniyetler arası anlam inşası, kültürel kodlama ve ilmî iletişimin de bir göstergesi hâline gelir.

İslâm medeniyetinde Arapçanın vahiy dili olarak merkezi bir konuma sahip olması, dildeki değişimlerin ve kullanım farklılıklarının dikkatle izlenmesini gerekli kılmıştır. Bu bağlamda özellikle XVI. yüzyıl Osmanlı ilmî muhitinde, Arapçadan Türkçeye geçen kelimelerde ortaya çıkan galat, lahn ve tahrîf türündeki değişimler, sistemli biçimde kaydedilmiş ve Galatât literatürü olarak belgelendirilmiştir. Söz konusu telifatta kelimelerin ses, yapı ve mana dönüşümleri, klasik Arap dili ve belâgatı terminolojisiyle detaylı biçimde incelenmiştir. Ayrıca bu eserler, söz konusu değişimlerin halk dilinde nasıl algılandığını ve yaygın bir kullanım hâline geldiğini ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, Kemalpaşazâde, Hısım Ali Çelebi ve Hüsrevzâde Mustafa Efendi’nin eserlerini temel alarak Arapçadan Türkçeye geçen kelimelerin fonetik, morfolojik ve semantik dönüşümlerini sistematik biçimde tasnif etmeyi ve bu değişimlerin Osmanlı dil düşüncesi ve kültürel bağlamındaki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu analizle diller arası aktarımın Osmanlı ilmî sahasındaki işlevi ve önemi disiplinlerarası bir bakış açısıyla ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışma, ayrıca Arapça ödünçlemelerin Türkçede geçirdiği dönüşümler üzerinden Osmanlı entelektüel dünyasının dil ve kültür anlayışına ışık tutmayı hedeflemektedir.

Keywords

Abstract

Language is one of the most fundamental cultural and intellectual elements that make humans human. For this reason, just like a living organism, it is born, develops, and transforms over time. As human interaction and mutual acquaintance constitute one of the core wisdoms of creation, language—as a human faculty—has continuously served as a vehicle for cultural interaction throughout human history. In this process, words have not merely been mechanically transferred from one language to another; on the contrary, they have been reshaped in accordance with the phonetic structure, morphological rules, semantic fields, and cultural contexts of the societies they transitioned into. Lexical items adopted from a source language undergo transition processes such as phonetic adaptation, morphological restoration, alignment with grammatical structures, and shifts in practical usage. Thus, cross-linguistic transfer becomes more than a mere transmission of vocabulary; it evolves into an indicator of cross-civilizational meaning construction, cultural coding, and scholarly communication.

Within Islamic civilization, the central position of Arabic as the language of divine revelation rendered the meticulous observation of linguistic shifts and usage variations absolutely necessary. In this context, particularly within the 16th-century Ottoman scholarly milieu, modifications in words transitioning from Arabic to Turkish—manifesting as ghalat (solecisms/errors), lahn (barbarisms), and tahrif (distortion)—were systematically recorded and documented under the genre of Galatat (books of linguistic errors) literature. In these treatises, the phonetic, structural, and semantic transformations of words were thoroughly examined through the classical terminology of Arabic linguistics and rhetoric. Furthermore, these works demonstrate how such linguistic shifts were perceived in the vernacular and how they attained widespread currency.

By focusing on the works of Ibn Kemāl, Kostanṭīnī (Khıṣm ‘Alī Chelebī), and Khusrevzāde Muṣṭafā Efendī, this study aims to systematically classify the phonetic, morphological, and semantic transformations of loanwords transitioning from Arabic to Turkish, and to reveal the position of these modifications within Ottoman linguistic thought and cultural context. Through this analysis, the function and significance of cross-linguistic transfer within the Ottoman scholarly domain will be elucidated from an interdisciplinary perspective. The study further seeks to shed light on the Ottoman intellectual world's conception of language and culture through the transformations that Arabic borrowings underwent within Turkish.

Keywords

Arabic Language and Rhetoric, Solecism, Linguistic Inaccuracies, Ibn Kemāl, Khusrevzāde, Kostanṭīnī.

Structured Abstract:

Language is one of the most fundamental cultural and intellectual elements that defines human existence. It is the most powerful medium through which human communities establish relations, transmit knowledge, and preserve meaning. For this reason, language cannot be regarded as a static structure; rather, it is a living entity that changes and develops throughout history. Words transferred from one language to another do not merely undergo formal transmission. They are reshaped in accordance with the phonetic system, morphological patterns, semantic world, and cultural accumulation of the receiving society. In this respect, lexical transfer becomes a clear indicator of intercultural interaction and civilizational exchange.

The central position of Arabic as the language of revelation in Islamic civilization transformed linguistic change into a highly sensitive issue. Since Arabic is the language of the Qur’an and the Sunnah, phonetic, structural, and semantic changes within the language were closely monitored. The spread of Islam into different geographies and the intensive contact of non-Arab communities with Arabic gave rise to new forms of usage. Such usages, which were considered erroneous or corrupted, were referred to as lahn in classical sources and more commonly as ghalaṭ in Ottoman scholarly circles. This study aims to examine the phonetic, structural, and semantic changes that occurred in words transmitted from Arabic into Turkish within the framework of the Galatāt works composed during the Ottoman period. The principal sources of the study include Kemalpaşazâde’s al-Tanbīh ʿalā Ghalaṭ al-Jāhil wa’l-Nabīh, Hısım Ali Çelebi’s Khayr al-Kalām fī al-Taqassī ʿan Aghlāṭ al-ʿAwām, and the work of Hüsrevzâde Mustafa Efendi. These texts systematically recorded the transformations undergone by Arabic-origin words in Turkish and evaluated them in line with the linguistic understanding of their period.

The examination has shown that Galatāt works are not merely texts that list incorrect usages. They also constitute important sources reflecting the Ottoman scholarly mentality concerning language and the historical course of Arabic-Turkish linguistic interaction. In particular, phonetic and morphological changes such as vowel alterations, consonantal shifts, sound loss, consonant addition, iʿlāl, ibdāl, and idghām are discussed in detail. A considerable number of these changes led to semantic shifts, while some resulted in the emergence of entirely new semantic fields. One of the notable findings of the study is that many usages regarded as incorrect were not exclusive to Turkish speakers. Some examples were also identified in earlier Arabic sources. Nevertheless, the attachment of Turkish suffixes to Arabic words or the re-derivation of Turkish words according to Arabic morphological patterns was often considered erroneous by early scholars. Over time, however, such usages became established in popular speech and gained wide circulation. The well-known maxim “galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır” clearly demonstrates how common usage gradually transformed the linguistic norm.

The study further reveals that many borrowed words were reshaped in accordance with the phonetic structure of Turkish. One notable example is the transformation of the hamza into yāʾ in certain triliteral Arabic words whose middle radical is hamza. Similarly, a tendency toward geminated forms in some morphological patterns attracts attention. The fact that certain derivations considered natural today were classified as incorrect in the sixteenth century is highly significant for understanding the historical development of language. The recording of some words in their ghalaṭ forms in Turkish dictionaries indicates the long-term continuity of these usages. Examples such as billûr demonstrate that the erroneous form eventually came to supersede the original one. This clearly shows that frequent usage has the capacity to alter linguistic norms over time. From a broader perspective, the findings of the study illuminate the Ottoman perception of language and its relation to cultural identity. The resistance shown by Ottoman scholars toward certain forms of linguistic change was closely connected to the sacred status of Arabic as the language of Islam’s foundational texts. Changes in pronunciation and form were often viewed as carrying the potential to affect meaning. For this reason, preserving the authentic form of words was considered necessary for safeguarding correct meaning.

In conclusion, the Galatāt works of the Ottoman period provide important data for studies in Arabic linguistics, Turkish language history, and cultural interaction. The examined texts demonstrate that linguistic change was not perceived solely as error but also as a reflection of historical and cultural transformation. The study sheds light on the historical trajectory of Arabic loanwords in Turkish and offers a clearer understanding of the Ottoman intellectual approach to language.

 

Keywords: Arabic Language and Rhetoric, Solecism, Linguistic Inaccuracies, Ibn Kemāl, Khusrevzāde, Kostanṭīnī.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışmanın amacı, İslâm öncesi Arap şifahi kültüründeki fesahat ve belâgat anlayışından başlayarak Osmanlı ilmiye geleneğine uzanan süreçte dildeki sapmaları, lahn ve galat kavramlarının geçirdiği semantik dönüşümü ve dilsel koruma reflekslerini birincil kaynaklar ışığında incelemektir. Türk dili ve Arap filolojisi araştırmalarında, Arapçadan Türkçeye geçen kelimelerin (ödünçlemelerin) biçimsel, fonetik ve anlamsal evriminin birincil Arapça kaynakların aslına yeterince rücu edilmemesi sebebiyle bütün boyutlarıyla ortaya konulamaması literatürdeki temel boşluğu oluşturmaktadır. Araştırma; İslâm fetihleriyle başlayan kitlesel etkileşimin dilde oluşturduğu çözülmeyi, Osmanlı ulemasının dildeki değişimi normatif bir bakış açısıyla "ıslah edilmesi gereken bir sapma" olarak nasıl konumlandırdığını tahlil etmek, ulemânın kuralcı ve pedagojik müdahalelerine rağmen dilde yerleşen kolektif kabullerin sosyo-linguistik saiklerini ortaya koymak ve diller arası aktarımdaki kurallı ve kuralsız morfolojik-fonetik mekanizmaları tespit etmek adına gereklidir.

Çalışmada nitel araştırma desenlerinden tarihsel-karşılaştırmalı metin analizi ile filolojik ve dilbilimsel tasnif teknikleri uygulanmıştır. Araştırmanın temel veri setini ve tarihsel sınırını, Osmanlı galatât geleneğinin kurucu ve gelişme dönemi metinleri kabul edilen Kemalpaşazâde’nin et-Tenbîh ʿalâ galati’l-câhil (hâmil) ve’n-nebîh’i, Ali b. Bâlî el-Kostantinî’nin Hayru’l-kelâm fî’t-tekassî ʿan ağlâti’l-avâm’ı ve Hüsrevzâde Mustafa Efendi’nin Galatâtu’l-avâm’ı oluşturmaktadır. Bu üç eserde ortak olarak yer alan 758 Arapça ve muarreb kelime ana örneklem kümesi olarak seçilmiştir. Kelimelerin tarihsel ve semantik kırılmalarını takip etmek amacıyla klasik Arapça sözlükler (Lisânü’l-ʿArab, es-Sıhâh, el-Kâmûsu’l-muhît) ile Osmanlı dönemi lugatleri (Ahterî-i Kebîr, Vankulu Lugatı, el-Okyânûsu’l-Basît) mukayeseli tahlile tabi tutulmuştur. Elde edilen veriler, klasik sarf geleneğindeki emsile-i muttaride esasına dayanılarak kategorize edilmiş; biçimsel ve anlamsal sapmalar hareke değişimi, harf değişimi (ibdâl), harf/kelime hazfi, harf/kelime ziyadesi, şedde (idğâm) hataları, i'lâl sapmaları, çoğul yapım yanlışları ve semantik kaymalar başlıkları altında nitel ve nicel parametrelere dönüştürülmüştür.

Klasik Arap dünyasında İbn Berrî'nin tespit ettiği üzere i'râb hatası yanında zekâ ve hitabet gücü, üslup, musiki/terennüm, ima/kinaye ve lehçe gibi çok katmanlı anlamları da kuşatan esnek bir üst kavram olan lahn terimi tercih edilirken; Osmanlı ulemasının fıkıh kökenli normatif tutumları nedeniyle doğrudan hatayı ve yapısal aktarım bozukluğunu vurgulayan galat terimini tercih ettiği saptanmıştır. Ayrıca dildeki sapmaların hata, sakat, halt/ihtilât ve ağlûta gibi yan kavramlarla geniş bir semantik ağ oluşturduğu görülmüştür. Erken İslâm döneminde dildeki bozulmanın Hz. Ömer'in okçulara yönelik dildeki lahnın atıcılıktaki başarısızlıktan daha kötü olduğuna dair uyarısında ve İbn Ömer'in i'rab hatası yapan miras davası muhatabına edepten mahrum olmanın mirastan mahrum olmaktan daha zararlı olduğunu vurgulamasında görüldüğü üzere dini, hukuki ve ahlaki bir sorumluluk olarak ele alındığı; Tevbe Suresi 3. ve 24. ayetlerdeki i'rab hatalarının ilahi kelamın anlamını tahrif etmesi üzerine nahiv ilminin kurumsallaştığı tespit edilmiştir. İncelemeye alınan 155 birincil biçimsel hata örneklemi içinde en yüksek oran %44,52 (69 kelime) ile hareke değişimlerinde (bellûr -> billûr, el-ayş -> îş, fa'l -> fi'l) gerçekleşmiştir. Bunu Türkçe ses sisteminde karşılığı bulunmayan Arapça fonemlerin mahreç yakınlığıyla dönüştürülmesi sonucu oluşan harf değişimleri (%22,58 / 35 kelime: Ka'bü'l-Ahbâr -> Ka'bü'l-Ahbâr, el-gızâ -> el-gıdâ), kelime sonuna müenneslik tâ’ı veya med harfi eklenmesiyle tecelli eden harf ziyadeleri (%13,55 / 21 kelime: kerâhiye -> kerâhiyye), med veya illet harflerinin düşürülmesi şeklindeki harf hazifleri (%9,03 / 14 kelime: râvûk -> râvak, hâvûn -> hâven, tâvûs -> tâvus), çoğul hataları (%5,16 / 8 kelime) ve harf yer değiştirmeleri (%1,94 / 3 kelime) izlemiştir. Toplam 758 kelimelik ana havuzda alfabetik olarak en çok hata yapılan ilk harflerin mîm (143), elif-hemze (72), bâ (51), ayn (50), sîn (44) ve nûn (43) olduğu belirlenmiştir. Mîm harfindeki yoğunluk Hüsrevzâde'nin alfabetik tasnif metodundan kaynaklanmaktadır. Şekilsel olmayan 88 anlamsal sapmanın 69'unun doğrudan anlam değişimi, 15'inin anlam daralması (hayevân kelimesinin yalnızca insan dışı canlılara tahsis edilmesi) ve 4'ünün anlam genişlemesi şeklinde gerçekleştiği saptanmıştır. Ayrıca Arapça köklere Türkçe yapım/çekim eklerinin getirilmesi (kaht -> kahtlık), Türkçe veya Farsça köklerin Arapça sigalarla türetilmesi (lâf -> laffâf, sakal -> masgal) ve dişil yapılara tekrar dişil takısı eklenmesi gibi Türkçe ses sisteminin ve ağız yapısının şekillendirdiği hibrit kullanım mekanizmaları tespit edilmiştir.

Çalışma, Osmanlı sahasında galat olarak nitelendirilen biçimsel, fonetik ve anlamsal değişimlerin birçoğunun Türklere özgü olmayıp, daha önce fetihler döneminde Arap coğrafyasının kendisinde de (lahnu'l-âmm) var olduğunu ve tarihsel bir süreklilik taşıdığını ortaya koymuştur. Ulemanın normatif kınamalarına, pedagojik müdahalelerine ve galat-ı fâhiş nitelendirmelerine rağmen, dilin tabii fonetik uyumu ve "en az çaba ilkesi" galip gelmiştir. Galat-ı meşhûr lügat-i fasîhten evlâdır ilkesince, başlangıçta kural dışı sayılan pek çok biçim zamanla Osmanlı Türkçesinin standart yapısına entegre olarak tarihsel ve kültürel meşruiyet kazanmıştır. Bu bulgular, Galatât literatürünün pasif bir "bozulma ve dil hatası" listesi değil; Arapçadan Türkçeye kelime intikalindeki dönüşüm dinamiklerini, toplumsal selîkayı ve Türkçenin tarihsel, sosyo-linguistik evrimini belgeleyen paha biçilmez bir veri kaynağı olduğunu kanıtlamaktadır.

 

Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belagati, Lahn, Galatât, Kemalpaşazâde, Hüsrevzâde, Kostantinî.

ملخص منظم

تُعدّ اللغة من أهم العناصر الثقافية والفكرية الأساسية التي تُحدد معالم الوجود الإنساني؛ إذ إنها الوسيلة الأكثر فاعلية وأثراً في توثيق الروابط بين المجتمعات البشرية، ونقل المعارف، وصون المعاني عبر الأجيال. ومن هذا المنطلق، لا يمكن التعامل مع اللغة بوصفها بنية جامدة، بل هي كائن حيّ يتغير ويتطور على مر التاريخ. وإن الكلمات المنقولة من لغة إلى أخرى لا تخضع لمجرد نقل شكلي ظاهر، بل تُعاد صياغتها وفق النظام الصوتي، والأنماط الصرفية، والفلك الدلالي، والمخزون الثقافي للمجتمع الآخذ. وفي هذا الصدد، يُصبح الاقتراض اللفظي مؤشراً جلياً على التفاعل الحضاري والتبادل الثقافي بين الأمم.

ولما كانت اللغة العربية تحتل موقعاً مركزياً بوصفها لغة الوحي في الحضارة الإسلامية، فقد غدا التغيُر اللغوي مسألة في غاية الحساسية. ونظراً لكون العربية لغة القرآن الكريم والسنة النبوية، فقد حظيت التغيرات الصوتية والبنائية والدلالية داخلها بمتابعة ودراسة حثيثة. ومع انتشار الإسلام في أقاليم جغرافية متعددة، واحتكاك المجتمعات غير العربية باللغة العربية احتكاكاً مكثفاً، ظهرت أنماط شائعة جديدة في الاستعمال. وهذه الاستعمالات التي عُدّت لحناً أو فساداً لغوياً، أُطلق عليها في المصادر الكلاسيكية اسم "اللحن"، بينما شاع مسمى "الغلط" (أو الغلطات) في الأوساط العلمية العثمانية.

تهدف هذه الدراسة إلى فحص التغيرات الصوتية والبنائية والدلالية التي طرأت على الألفاظ المنتقلة من العربية إلى التركية، وذلك في إطار مصنّفات "الغلطات" التي وُضعت خلال العصر العثماني. وتعتمد الدراسة على مصادر رئيسية، من أبرزها: كتاب ابن كمال باشا (التنبيه على غلط الجاهل والنبيه)، وكتاب حسام علي شلبي (خير الكلام في التقصي عن أغلاط العوام)، إضافة إلى مصنّف مصطفى أفندي بن خسرو (خسروزاده). وقد سجّلت هذه النصوص بشكل منهجي التحولات التي مرت بها الألفاظ ذات الأصل العربي في اللغة التركية، وقوّمتها وفق الفهم اللغوي السائد في عصرها.

أظهرت المادة المدروسة أن مؤلفات "الغلطات" لم تكن مجرد معاجم تحصر الاستعمالات الشائعة الخاطئة، بل شكلت مصادر تاريخية وفكرية تعكس العقلية العلمية العثمانية تجاه اللغة، وتوثق المسار التاريخي للتفاعل اللغوي بين العربية والتركية. وتناول البحث بتفصيل الدقائق الصوتية والصرفية، مثل: تغير الحركات، والتبادل الصوتي (الإبدال)، والاعلال، والإدغام، وحذف الأصوات أو زيادتها. وقد أدى جانب كبير من هذه التغيرات إلى تحولات دلالية، بل إن بعضها أسفر عن توليد حقول دلالية جديدة بالكلية.

ومن النتائج اللافتة في الدراسة أن كثيراً من الاستعمالات التي عُدّت من الأغلاط لم تكن مقصورة على المتحدثين بالتركية فحسب، بل وُجدت لها شواهد في مصادر عربية متقدمة. ومع ذلك، فإن إلحاق اللواحق التركية بالألفاظ العربية، أو إعادة اشتقاق ألفاظ تركية وفق الأوزان الصرفية العربية، كان يُعد عملاً خاطئاً عند علماء العصر المتقدمين. غير أنه مع مرور الزمن، استقرت هذه الأستعمالات في لسان العوام وشاعت شيوعاً واسعاً، ومثلما تبيّن القاعدة المشهورة "غلطٌ مشهور خَيْرٌ من فصيحٍ مهجور" (أو: غلطٌ مشهور أولى من لفظ فصيح)، كيف يُمكن للاستعمال الشائع أن يقلب المعيار اللغوي بالتدريج.

كما كشفت الدراسة عن إعادة صياغة العديد من الألفاظ المقترضة بما يتوافق مع النسيج الصوتي للغة التركية. ومن الأمثلة البارزة على ذلك: قلب الهمزة ياءً في بعض الكلمات العربية الثلاثية التي عينها همزة. وبالمثل، يسترعي الانتباه الميلُ إلى تضعيف بعض الأبنية الصرفية. وتتجلى أهمية الدراسة التاريخية للغة في كون بعض المشتقات التي تُعد اليوم استفسارات طبيعية وفصيحة، كانت تُصنّف في القرن السادس عشر الميلادي ضمن الأغلاط. كما أن تدوين بعض الألفاظ بصيغتها المغلوطة في المعاجم التركية يشير إلى استمرارية هذه الاستعمالات على المدى الطويل، حيث تُثبت أمثلة مثل لفظة (billûr / بلور) أن الصيغة الشائعة المغلوطة قد زاحمت الأصل الفصيح وحلت محله في نهاية المطاف. وهذا يدل بوضوح على أن كثرة الاستعمال تملك القدرة على تغيير المعايير اللغوية عبر الزمن.

ومن منظور أوسع، تُسلط نتائج الدراسة الضوء على المفهوم العثماني للغة وعلاقته بالهوية الثقافية. فقد كان امتناع العلماء العثمانيين ومقاومتهم لبعض صور التغير اللغوي مرتبطاً أشد الارتباط بالمكانة المقدسة للغة العربية بوصفها لغة النصوص التأسيسية للإسلام؛ إذ كان يُنظر إلى التغيرات في النطق والشكل على أنها تحمل خطر التأثير في المعاني والدلالات الشرعية، ولذا كان الحفاظ على الأصالة اللفظية أمراً ضرورياً لصيانة المعنى الصحيح.

وفي الختام، تُوفر مؤلفات "الغلطات" في العصر العثماني بيانات ودلالات قيمة للدراسات اللغوية العربية، ولتاريخ اللغة التركية، ولأبحاث التفاعل الثقافي. وتُثبت النصوص الملسوط عليها الضوء أن التغير اللغوي لم يُفهم على أنه مجرد انحراف أو خطأ، بل كشاهدٍ يعكس التحولات التاريخية والثقافية؛ مما يمنح فهمًا أكثر جلاءً للرصيد الفكري العثماني تجاه حركة الألفاظ وتطورها.

الكلمات المفتاحية :اللغة العربية وبلاغتها، اللحن، الأغلاط اللغوية، ابن كمال، خسروزاده، قسطنطينية (الآستانة).

Résumé Structuré:

La langue est l’un des éléments culturels et intellectuels les plus fondamentaux définissant l’existence humaine. Elle constitue le médium le plus puissant par lequel les communautés humaines établissent des relations, transmettent des connaissances et préservent le sens. C’est pourquoi la langue ne saurait être considérée comme une structure statique ; il s’agit plutôt d’un organisme vivant qui évolue et se développe tout au long de l’histoire. Les mots empruntés d’une langue à une autre ne subissent pas un simple transfert formel. Ils sont remodelés en fonction du système phonétique, des schèmes morphologiques, de l’univers sémantique et du bagage culturel de la société réceptrice. À cet égard, le transfert lexical constitue un indicateur manifeste d’interaction interculturelle et d’échange de civilisations.

La position centrale de l’arabe en tant que langue de la révélation au sein de la civilisation islamique a transformé la mutation linguistique en une question particulièrement sensible. En tant que langue du Coran et de la Sunna, les évolutions phonétiques, structurelles et sémantiques au sein de la langue ont été étroitement surveillées. L’expansion de l’islam dans diverses régions du monde et le contact intense des communautés non arabes avec la langue arabe ont donné naissance à de nouvelles formes d’usage. Ces usages, perçus comme erronés ou corrompus, étaient désignés sous le terme de laḥn dans les sources classiques et, plus communément, sous celui de ġalaṭ (galat) dans les milieux lettrés ottomans.

Cette étude vise à examiner les mutations phonétiques, structurelles et sémantiques survenues dans les mots transmis de l’arabe au turc, dans le cadre des ouvrages de Ġalatāt composés à l’époque ottomane. Les sources principales de cette étude comprennent al-Tanbīh ʿalā Ġalaṭ al-Jāhil wa’l-Nabīh de Kemalpaşazâde, Khayr al-Kalām fī al-Taqassī ʿan Aġlāṭ al-ʿAwām de Hısım Ali Çelebi, ainsi que l’œuvre de Hüsrevzâde Mustafa Efendi. Ces textes ont consigné de manière systématique les transformations subies par les mots d’origine arabe en turc et les ont évaluées à la lumière de la conception linguistique de leur époque.

L’analyse montre que les ouvrages de Ġalatāt ne constituent pas de simples répertoires d’usages incorrects. Ils représentent également des sources précieuses reflétant la pensée savante ottomane à l’égard de la langue ainsi que l’évolution historique de l'interaction linguistique arabo-turque. En particulier, les mutations phonétiques et morphologiques telles que les altérations vocaliques, les glissements consonantiques, les amuissements (chute de sons), les additions consonantiques, ainsi que les phénomènes d’iʿlāl, d’ibdāl et d’idġām y sont analysés en détail. Un nombre considérable de ces évolutions a entraîné des glissements sémantiques, tandis que d’autres ont donné naissance à d'entièrement nouveaux champs sémantiques.

L’un des résultats notables de cette étude révèle que bon nombre d’usages considérés comme incorrects n’étaient pas l’apanage des locuteurs turcophones. Certains exemples ont également été identifiés dans des sources arabes plus anciennes. Néanmoins, l’adjonction de suffixes turcs à des vocables arabes ou la dérivation de mots turcs selon des schèmes morphologiques arabes étaient fréquemment jugées erronées par les premiers lexicographes. Au fil du temps, toutefois, ces usages se sont ancrés dans le langage populaire et ont acquis une large diffusion. Le célèbre maxime « galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır » (une erreur consacrée vaut mieux qu’une forme correcte mais inusitée) illustre clairement la manière dont l’usage courant a progressivement modifié la norme linguistique.

L’étude montre en outre que de nombreux emprunts ont été remodelés selon la structure phonétique du turc. L’une des transformations remarquables réside dans le passage de la hamza à la yāʾ dans certains mots arabes trilitères dont la radiale médiane est une hamza. De même, une tendance à la gemination dans certains schèmes morphologiques retient l’attention. Le fait que certaines dérivations aujourd’hui perçues comme naturelles aient été qualifiées d’incorrectes au XVIe siècle s’avère d’une importance capitale pour appréhender l’évolution historique de la langue. L’enregistrement de certains mots sous leur forme altérée (ġalaṭ) dans les dictionnaires turcs témoigne de la pérennité de ces usages. Des exemples tels que billûr démontrent que la forme fautive a fini par supplanter le terme originel, prouvant que l’usage fréquent possède la capacité de modifier les normes linguistiques au fil du temps.

Dans une perspective plus large, les conclusions de cette recherche éclairent la perception ottomane du langage et son lien avec l’identité culturelle. La résistance manifestée par les savants ottomans à l’égard de certaines formes d’évolution linguistique était étroitement liée au statut sacré de l’arabe en tant que langue des textes fondateurs de l’islam. Les modifications de prononciation et de forme étaient fréquemment perçues comme susceptibles d’altérer le sens. Dès lors, le maintien de la forme authentique des mots était considéré comme indispensable à la préservation du sens exact.

En conclusion, les ouvrages de Ġalatāt de la période ottomane fournissent des données essentielles pour la linguistique arabe, l’histoire de la langue turque et l’étude des interactions culturelles. Les textes examinés démontrent que le changement linguistique n’était pas perçu uniquement comme une erreur, mais aussi comme le reflet d’une transformation historique et culturelle. Cette étude apporte un éclairage sur la trajectoire historique des emprunts arabes en turc et offre une compréhension plus fine de la démarche intellectuelle ottomane face au langage.

 

Mots-Clés : Langue et rhétorique arabes, Solécisme, Inexactitudes linguistiques, Ibn Kemāl, Khusrevzāde, Kostanṭīnī.

Resumen Estructurado:

El lenguaje es uno de los elementos culturales e intelectuales más fundamentales que definen la existencia humana. Es el medio más poderoso a través del cual las comunidades humanas establecen relaciones, transmiten conocimientos y preservan el significado. Por esta razón, el lenguaje no puede considerarse una estructura estática; más bien, es un entidad viva que cambia y se desarrolla a lo largo de la historia. Las palabras transferidas de un idioma a otro no experimentan únicamente una transmisión formal, sino que se reconfiguran en conformidad con el sistema fonético, los patrones morfológicos, el mundo semántico y el acervo cultural de la sociedad receptora. En este sentido, la transferencia léxica se convierte en un indicador claro de la interacción intercultural y del intercambio civilizatorio.

La posición central del árabe como lengua de la revelación en la civilización islámica transformó el cambio lingüístico en una cuestión de extrema sensibilidad. Dado que el árabe es la lengua del Corán y la Sunna, las modificaciones fonéticas, estructurales y semánticas en el seno del idioma fueron objeto de un riguroso seguimiento. La expansión del islam hacia diversas geografías y el contacto intensivo de las comunidades no árabes con el árabe dieron lugar a nuevas formas de uso. Tales usos, considerados erróneos o corruptos, fueron denominados laḥn en las fuentes clásicas y, más comúnmente, galat (ġalaṭ) en los círculos académicos otomanos.

Este estudio tiene como objetivo examinar los cambios fonéticos, estructurales y semánticos ocurridos en las palabras transmitidas del árabe al turco en el marco de las obras de Galatāt compuestas durante el período otomano. Las fuentes principales del estudio incluyen al-Tanbīh ʿalā Ghalat al-Jāhil wa’l-Nabīh de Kemalpaşazâde, Khayr al-Kalām fī al-Taqassī ʿan Aghlāṭ al-ʿAwām de Hısım Ali Çelebi y la obra de Hüsrevzâde Mustafa Efendi. Estos textos registraron de manera sistemática las transformaciones experimentadas por las palabras de origen árabe en el turco y las evaluaron en consonancia con la concepción lingüística de su época.

El análisis demuestra que las obras de Galatāt no son meros textos que enumeran usos incorrectos; también constituyen fuentes fundamentales que reflejan la mentalidad académica otomana respecto al lenguaje y la trayectoria histórica de la interacción lingüística arábigo-turca. En particular, se analizan en detalle las mutaciones fonéticas y morfológicas como alteraciones vocálicas, desplazamientos consonánticos, pérdida de sonidos, adición de consonantes, así como los fenómenos de iʿlāl, ibdāl e idghām. Un número considerable de estos cambios derivó en desplazamientos semánticos, mientras que otros dieron lugar a la aparición de campos semánticos completamente nuevos.

Uno de los hallazgos notables del estudio es que muchos usos considerados incorrectos no eran exclusivos de los hablantes de turco. Algunos ejemplos también se identificaron en fuentes árabes más tempranas. No obstante, la adición de sufijos turcos a palabras árabes o la derivación de palabras turcas según patrones morfológicos árabes era considerada a menudo errónea por los primeros eruditos. Sin embargo, con el paso del tiempo, tales usos se consolidaron en el habla popular y alcanzaron una amplia difusión. La célebre máxima «galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır» (un error popular es preferible a una forma correcta pero en desuso) demuestra con claridad cómo el uso común transformó gradualmente la norma lingüística.

El estudio revela además que muchos préstamos lingüísticos se reconfiguraron en conformidad con la estructura fonética del turco. Un ejemplo notable es la transformación de la hamza en yāʾ en ciertas palabras árabes trilíteras cuya radical media es una hamza. Del mismo modo, llama la atención la tendencia hacia formas geminadas en algunos patrones morfológicos. El hecho de que ciertas derivaciones consideradas naturales hoy en día fueran clasificadas como incorrectas en el siglo XVI resulta sumamente significativo para comprender el desarrollo histórico del lenguaje. El registro de algunas palabras en sus formas de galat en los diccionarios turcos indica la continuidad a largo plazo de estos usos. Ejemplos como billûr demuestran que la forma errónea terminó por suplantar a la original, evidenciando que el uso frecuente tiene la capacidad de alterar las normas lingüísticas con el tiempo.

Desde una perspectiva más amplia, las conclusiones del estudio esclarecen la concepción otomana del lenguaje y su relación con la identidad cultural. La resistencia mostrada por los eruditos otomanos hacia ciertas formas de cambio lingüístico estaba estrechamente vinculada al estatus sagrado del árabe como lengua de los textos fundacionales del islam. Las modificaciones en la pronunciación y la forma se percibían con frecuencia como posibles alteraciones del significado. Por esta razón, la preservación de la forma auténtica de las palabras se consideraba indispensable para salvaguardar el sentido correcto.

En conclusión, las obras de Galatāt del período otomano proporcionan datos cruciales para los estudios sobre la lingüística árabe, la historia de la lengua turca y la interacción cultural. Los textos examinados demuestran que el cambio lingüístico no se concebía únicamente como un error, sino también como un reflejo de la transformación histórica y cultural. El estudio arroja luz sobre la trayectoria histórica de los préstamos árabes en el turco y ofrece una comprensión más precisa del enfoque intelectual otomano hacia el lenguaje.

 

Palabras Clave: Lengua y retórica árabes, Solecismo, Inexactitudes lingüísticas, Ibn Kemāl, Khusrevzāde, Kostanṭīnī.

结构化摘要:

语言是定义人类生存的最根本的文化与智力要素之一。它是人类社会建立联系、传递知识与保存意义的最强大媒介。因此,语言绝不能被视为一种静态的结构;相反,它是一个在历史长河中不断变化和发展的生命实体。从一种语言借用至另一种语言的词汇,不仅仅是发生了形式上的转移,而是根据接收社会的语音系统、形态结构、语义世界和文化积累进行了重塑。就此而言,词汇借用成为了跨文化互动与文明交流的明证。

阿拉伯语作为伊斯兰文明中启示语言的核心地位,使得语言变迁成为了一个高度敏感的议题。由于阿拉伯语是《古兰经》和《圣训》的语言,其内部的语音、结构和语义变化受到了密切关注。随着伊斯兰教向不同地理区域的传播以及非阿拉伯群体与阿拉伯语的深入接触,产生了许多新的使用习惯。此类被视为错误或损化的用法,在经典文献中被称为 laḥn,而在奥斯曼学者圈中更常被称为 ghalat。

本研究旨在以奥斯曼时期创作的 Galatāt(误用典籍)文献为框架,探讨从阿拉伯语传入土耳其语的词汇在语音、结构和语义层面所发生的变化。本研究的主要文献来源包括:克马尔帕夏扎德(Kemalpaşazâde)的《al-Tanbīh ʿalā Ghalat al-Jāhil wa’l-Nabīh》、赫瑟姆·阿里·切莱比(Hısım Ali Çelebi)的《Khayr al-Kalām fī al-Taqassī ʿan Aghlāṭ al-ʿAwām》,以及休斯雷夫扎德·穆斯塔法·埃芬迪(Hüsrevzâde Mustafa Efendi)的作品。这些著作系统地记录了阿拉伯语来源词在土耳其语中经历的演变,并结合当时时代的语言观念对其进行了评估。

研究表明,Galatāt 类文献并非仅仅是罗列错误用法的清单,它们也是反映奥斯曼学者语言观以及阿拉伯语与土耳其语互动历史轨迹的重要史料。研究详细讨论了诸如元音改变、辅音音变、脱落、增音,以及 iʿlāl(弱化)、ibdāl(换音)和 idghām(同化)等语音和形态变化。其中相当一部分变化引发了语义转移,有些甚至催生了全新的语义领域。

本研究的一项显著发现是,许多被视为错误的用法并非土耳其语使用者所独有,部分例子在更早期的阿拉伯语文献中亦有记载。然而,在阿拉伯语词汇上附加土耳其语后缀,或根据阿拉伯语形态规则重新衍生土耳其语词汇,常被早期学者视为错误。但随着时间的推移,此类用法在民间口语中得以巩固并广泛流传。著名格言 “galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır”(约定俗成的错词胜过冷僻古板的正词)清晰地表明了大众用法如何一步步改变语言规范。

研究进一步揭示,许多借词根据土耳其语的语音结构进行了重塑。一个显著的例子是在某些中间根字为 hamza 的三字母阿拉伯语词汇中,hamza 演变成了 yāʾ。同样,某些形态结构中趋向叠音(双辅音)的倾向也值得关注。今天被视为自然的某些派生词在十六世纪却被归类为错误,这一事实对于理解语言的历史发展具有重要意义。某些词汇在土耳其语词典中以其 ghalat(错误)形式被收录,表明了这些用法的长期延续性。例如 billûr(水晶)等词汇表明,错误的表达最终取代了原始形式,这有力地证明了高频使用具备随着时间改变语言规范的能力。

从更广阔的视角来看,本研究的发现阐明了奥斯曼人的语言观及其与文化认同的关系。奥斯曼学者对某些语言变迁形式所表现出的抵制,与阿拉伯语作为伊斯兰教核心经典语言的神圣地位密切相关。发音和形式的变化常被认为具有破坏或改变原意的潜在风险。因此,保持词汇的原汁原味被视为维护正确字义的必要前提。

总之,奥斯曼时期的 Galatāt 文献为阿拉伯语言学、土耳其语言史及文化互动研究提供了重要数据。所考证的文献表明,语言变迁不仅被视为一种错误,更被视为历史与文化转型的体现。本研究揭示了阿拉伯语借词在土耳其语中的历史演变轨迹,并为深入理解奥斯曼学者对语言的态度提供了更清晰的视角。

 

关键词: 阿拉伯语言与修辞学,语病/错用,语言不规范,伊本·克马尔(Ibn Kemāl),休斯雷夫扎德(Khusrevzāde),科斯坦丁尼(Kostanṭīnī

Структурированная аннотация:

Язык — один из наиболее фундаментальных культурных и интеллектуальных элементов, определяющих человеческое существование. Он служит мощнейшим медиумом, посредством которого человеческие сообщества устанавливают связи, передают знания и сохраняют смыслы. По этой причине язык нельзя рассматривать как статичную структуру; напротив, он представляет собой живой организм, который меняется и развивается на протяжении всей истории. Слова, переходящие из одного языка в другой, подвергаются не просто формальной передаче: они перерабатываются в соответствии с фонетической системой, морфологическими моделями, семантическим миром и культурным багажом принимающего общества. В этом отношении лексический трансфер становится явным показателем межкультурного взаимодействия и цивилизационного обмена.

Центральное положение арабского языка как языка откровения в исламской цивилизации превратило языковые изменения в весьма чувствительный вопрос. Поскольку арабский язык является языком Корана и Сунны, фонетические, структурные и семантические трансформации внутри него находились под пристальным наблюдением. Распространение ислама в различных регионах и интенсивный контакт неарабских общин с арабским языком привели к возникновению новых форм употребления. Подобные варианты, считавшиеся ошибочными или искаженными, в классических источниках именовались лян (laḥn), а в османских научных кругах чаще обозначались термином галат (ġalaṭ).

Данное исследование направлено на изучение фонетических, структурных и семантических изменений, произошедших в словах, перешедших из арабского языка в турецкий, в контексте трудов жанра «Галатат» (Galatāt), созданных в османский период. Основными источниками исследования служат сочинения Кемальпашазаде («ат-Танбих ‘аля галат аль-джахиль ва-н-набих»), Хысыма Али Челеби («Хайр аль-калам фи ат-такасси ‘ан аглат аль-‘авам») и Хюсревзаде Мустафы Эфенди. В этих текстах систематически фиксировались трансформации арабских слов в турецком языке и давалась их оценка с точки зрения лингвистического понимания той эпохи.

Анализ показывает, что труды жанра Галатат представляют собой не просто списки неправильных употреблений. Они также являются важными источниками, отражающими научное мышление Османской империи в отношении языка и исторический ход арабо-турецкого языкового взаимодействия. В частности, в работе подробно рассматриваются такие фонетические и морфологические изменения, как чередование гласных, сдвиги согласных, выпадение и добавление звуков, а также явления и‘ляль (iʿlāl), ибдаль (ibdāl) и идгам (idghām). Значительная часть этих изменений привела к семантическим сдвигам, а некоторые — к возникновению совершенно новых смысловых областей.

Одним из примечательных выводов исследования является то, что многие варианты, считавшиеся ошибочными, не были присущи исключительно турецкоязычным носителям: отдельные примеры прослеживаются и в более ранних арабских источниках. Тем не менее присоединение турецких аффиксов к арабским словам или образование новых слов от турецких основ по арабским морфологическим моделям часто расценивалось ранними учеными как ошибка. Однако со временем такие формы укоренились в разговорной речи и получили широкое распространение. Известная максиме «galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır» («общепринятая ошибка предпочтительнее нормативного, но устаревшего выражения») наглядно демонстрирует, как массовое употребление постепенно меняло языковую норму.

Исследование также показывает, что многие заимствованные слова адаптивно перерабатывались в соответствии с фонетической структурой турецкого языка. Ярким примером служит переход хамзы в йа (yāʾ) в некоторых трехбуквенных арабских словах со средней корневой хамзой. Аналогично привлекает внимание тенденция к геминации (удвоению) в некоторых морфологических моделях. Тот факт, что некоторые словообразования, воспринимаемые сегодня как естественные, в XVI веке классифицировались как ошибочные, чрезвычайно важен для понимания исторического развития языка. Фиксация некоторых слов в турецких словарях в их формах галат свидетельствует о долговременной непрерывности этих употреблений. Примеры, такие как слово billûr (хрусталь), показывают, что ошибочная форма со временем вытеснила оригинальную, что доказывает способность частого употребления менять языковые нормы.

В более широкой перспективе результаты исследования проливают свет на османское восприятие языка и его связь с культурной идентичностью. Сопротивление, оказываемое османскими учеными определенным формам языковых изменений, было тесно связано со священным статусом арабского языка как языка основополагающих текстов ислама. Изменения в произношении и форме часто рассматривались как потенциальная угроза искажения смысла. По этой причине сохранение аутентичной формы слов считалось необходимым условием для защиты точного значения.

В заключение следует отметить, что труды жанра Галатат османского периода предоставляют ценные данные для исследований в области арабского языкознания, истории турецкого языка и культурного взаимодействия. Рассмотренные тексты доказывают, что языковые изменения воспринимались не только как ошибки, но и как отражение исторических и культурных трансформаций. Исследование освещает историческую траекторию арабских заимствований в турецком языке и предлагает более четкое понимание интеллектуального подхода османских ученых к языку.

 

Ключевые слова: Арабский язык и риторика, Солецизм, Языковые неточности, Ибн Кемаль, Хюсревзаде, Костантини.

संरचित सारांश:

भाषा मानव अस्तित्व को परिभाषित करने वाले सबसे मौलिक सांस्कृतिक और बौद्धिक तत्वों में से एक है। यह वह सबसे शक्तिशाली माध्यम है जिसके माध्यम से मानव समुदाय संबंध स्थापित करते हैं, ज्ञान का संचार करते हैं और अर्थ को संरक्षित करते हैं। इस कारण से, भाषा को एक स्थिर संरचना नहीं माना जा सकता; बल्कि, यह एक जीवंत संस्था है जो पूरे इतिहास में बदलती और विकसित होती रहती है। एक भाषा से दूसरी भाषा में स्थानांतरित शब्द केवल औपचारिक रूप से हस्तांतरित नहीं होते। वे प्राप्तकर्ता समाज की ध्वन्यात्मक प्रणाली (phonetic system), रूपवैज्ञानिक पैटर्न (morphological patterns), अर्थ सम्बंधी दुनिया (semantic world) और सांस्कृतिक संचय के अनुसार नया आकार लेते हैं। इस संबंध में, शब्दकोशीय हस्तांतरण (lexical transfer) अंतर-सांस्कृतिक संपर्क और सभ्यतागत आदान-प्रदान का एक स्पष्ट संकेतक बन जाता है।

इस्लामी सभ्यता में रहस्योद्घाटन की भाषा के रूप में अरबी की केंद्रीय स्थिति ने भाषाई परिवर्तन को एक अत्यधिक संवेदनशील विषय बना दिया। चूंकि अरबी कुरआन और सुन्नत की भाषा है, इसलिए भाषा के भीतर ध्वन्यात्मक, संरचनात्मक और अर्थ संबंधी परिवर्तनों पर बारीकी से नजर रखी गई थी। विभिन्न भूगोलों में इस्लाम के प्रसार और अरबी के साथ गैर-अरब समुदायों के गहन संपर्क ने नए प्रयोगों को जन्म दिया। ऐसे उपयोग, जिन्हें त्रुटिपूर्ण या भ्रष्ट माना जाता था, उन्हें शास्त्रीय स्रोतों में लह्न (laḥn) और उस्मानिया (ऑटोमन) विद्वान मंडलों में अधिक सामान्यतः ग़लत (ġalaṭ) कहा जाता था।

यह अध्ययन उस्मानिया काल के दौरान रचित ग़लतात (Galatāt) कृतियों के ढांचे के भीतर अरबी से तुर्की में स्थानांतरित शब्दों में हुए ध्वन्यात्मक, संरचनात्मक और अर्थ संबंधी परिवर्तनों का परीक्षण करने का लक्ष्य रखता है। अध्ययन के प्रमुख स्रोतों में केमालपाशाज़ादे की अत-तन्बीह 'अला ग़लत अल-जाहिल वा-न-नबीह, हिसिम अली चेलेबी की खैर अल-कलाम फी अत-तकस्सी 'अन अघलात अल-'अवाम, और हुस्रेवज़ादे मुस्तफ़ा अफ़ंदी की कृति शामिल हैं। इन ग्रंथों ने तुर्की में अरबी-मूल के शब्दों द्वारा अनुभव किए गए परिवर्तनों को व्यवस्थित रूप से दर्ज किया और अपने काल की भाषाई समझ के अनुसार उनका मूल्यांकन किया।

परीक्षण से पता चला है कि ग़लतात कृतियाँ केवल गलत उपयोगों को सूचीबद्ध करने वाले ग्रंथ नहीं हैं। वे भाषा के संबंध में उस्मानिया विद्वानों की मानसिकता और अरबी-तुर्की भाषाई संपर्क के ऐतिहासिक मार्ग को दर्शाने वाले महत्वपूर्ण स्रोत भी हैं। विशेष रूप से, ध्वन्यात्मक और रूपवैज्ञानिक परिवर्तन जैसे कि स्वर परिवर्तन (vowel alterations), व्यंजन परिवर्तन (consonantal shifts), ध्वनि का लोप (sound loss), व्यंजन जोड़ना (consonant addition), और इ'लाल (iʿlāl), इबदाल (ibdāl), व इदग़ाम (idghām) जैसे भाषाई सिद्धांतों पर विस्तार से चर्चा की गई है। इनमें से कई परिवर्तनों के कारण अर्थ में बदलाव आया, जबकि कुछ के परिणामस्वरूप पूरी तरह से नए अर्थ क्षेत्रों का उदय हुआ।

अध्ययन के उल्लेखनीय निष्कर्षों में से एक यह है कि गलत माने जाने वाले कई प्रयोग केवल तुर्की भाषियों तक ही सीमित नहीं थे। कुछ उदाहरणों की पहचान पहले के अरबी स्रोतों में भी की गई थी। फिर भी, अरबी शब्दों में तुर्की प्रत्यय जोड़ना या अरबी रूपवैज्ञानिक पैटर्न के अनुसार तुर्की शब्दों को पुन: व्युत्पन्न करना शुरुआती विद्वानों द्वारा अक्सर त्रुटिपूर्ण माना जाता था। हालांकि, समय के साथ, ऐसे उपयोग लोकप्रिय बोलचाल में स्थापित हो गए और व्यापक रूप से प्रसारित हुए। प्रसिद्ध सूत्र «galat-ı meşhur lugat-i fasîhten evlâdır» (प्रचलित अशुद्ध शब्द अप्रचलित शुद्ध शब्द से बेहतर है) स्पष्ट रूप से दर्शाता है कि कैसे सामान्य उपयोग ने धीरे-धीरे भाषाई मानदंड को बदल दिया।

अध्ययन से आगे पता चलता है कि कई उधार लिए गए शब्दों को तुर्की की ध्वन्यात्मक संरचना के अनुसार नया आकार दिया गया था। एक उल्लेखनीय उदाहरण कुछ त्रि-अक्षर (triliteral) अरबी शब्दों में हमज़ा का या (yāʾ) में परिवर्तन है, जिनका मध्य मूल हमज़ा है। इसी तरह, कुछ रूपवैज्ञानिक पैटर्न में द्वित्व रूपों की ओर झुकाव ध्यान आकर्षित करता है। तथ्य यह है कि आज स्वाभाविक माने जाने वाले कुछ व्युत्पत्तियों को सोलहवीं शताब्दी में गलत के रूप में वर्गीकृत किया गया था, भाषा के ऐतिहासिक विकास को समझने के लिए अत्यधिक महत्वपूर्ण है। तुर्की शब्दकोशों में कुछ शब्दों का उनके ग़लत रूपों में दर्ज होना इन प्रयोगों की दीर्घकालिक निरंतरता को दर्शाता है। बिल्लूर (billûr) जैसे उदाहरण यह सिद्ध करते हैं कि अशुद्ध रूप अंततः मूल रूप के स्थान पर स्थापित हो गया। यह स्पष्ट रूप से दिखाता है कि लगातार उपयोग में समय के साथ भाषाई मानदंडों को बदलने की क्षमता होती है।

एक व्यापक दृष्टिकोण से, अध्ययन के निष्कर्ष भाषा की उस्मानिया धारणा और सांस्कृतिक पहचान के साथ इसके संबंध को रोशन करते हैं। भाषाई परिवर्तन के कुछ रूपों के प्रति उस्मानिया विद्वानों द्वारा दिखाया गया विरोध इस्लाम के मूलभूत ग्रंथों की भाषा के रूप में अरबी की पवित्र स्थिति से निकटता से जुड़ा था। उच्चारण और रूप में परिवर्तन को अक्सर अर्थ को प्रभावित करने की क्षमता रखने वाले के रूप में देखा जाता था। इस कारण से, सही अर्थ की रक्षा के लिए शब्दों के प्रामाणिक रूप को संरक्षित करना आवश्यक माना जाता था।

निष्कर्षतः, उस्मानिया काल की ग़लतात कृतियाँ अरबी भाषाविज्ञान, तुर्की भाषा के इतिहास और सांस्कृतिक संपर्क के अध्ययनों के लिए महत्वपूर्ण डेटा प्रदान करती हैं। परीक्षित ग्रंथ यह स्पष्ट करते हैं कि भाषाई परिवर्तन को केवल त्रुटि के रूप में नहीं, बल्कि ऐतिहासिक और सांस्कृतिक परिवर्तन के प्रतिबिंब के रूप में भी देखा गया था। यह अध्ययन तुर्की में अरबी ऋणशब्दों के ऐतिहासिक प्रक्षेपवक्र पर प्रकाश डालता है और भाषा के प्रति उस्मानिया बौद्धिक दृष्टिकोण की एक स्पष्ट समझ प्रदान करता है।

 

कीवर्ड (मुख्य शब्द): अरबी भाषा और अलंकार शास्त्र (Arabic Language and Rhetoric), अशुद्ध प्रयोग / प्रयोग दोष (Solecism), भाषाई अशुद्धियाँ (Linguistic Inaccuracies), इब्न कमाल (Ibn Kemāl), खुस्रेवज़ादे, कोस्तंतीनी।

Article Statistics

Number of reads 83
Number of downloads 30

Share

Turkish Studies - Language and Literature
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.