Abstract

Bu araştırmanın amacı, çocukların konut ile okul arasında yetişkin gözetimi olmaksızın güvenli bir şekilde ulaşım sağlayabilmesi için gerekli olan güvenli okul yolu kriterlerini belirlemektir. Güvenli okul yolu, yalnızca fiziksel çevrenin düzenlenmesine odaklanmakla kalmayıp öğrencilerin günlük hareketliliklerinin risklerden arındırılmış biçimde desteklenmesini kapsayan çok boyutlu ve bütüncül bir kavramdır. Bu doğrultuda çalışma, güvenli okul yolu risklerinin sistematik biçimde tanımlanabilmesi ve değerlendirilebilmesi için bilimsel temeli güçlü ve kapsamlı bir kontrol listesi geliştirmeyi hedeflemiştir. Karma yöntem deseniyle yürütülen araştırmada, nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla; nicel veriler ise Lawshe Tekniği kullanılarak toplanmıştır. İlk aşamada, farklı meslek gruplarından ve velilerden oluşan 93 katılımcıyla gerçekleştirilen görüşmeler içerik analiziyle değerlendirilmiş ve güvenli okul yolu için 65 ölçüt belirlenmiştir. Bu ölçütler maddeleştirilerek taslak bir kontrol listesi oluşturulmuş ve 40 uzmanın katılımıyla kapsam geçerliği analizine tabi tutulmuştur. Revize edilen liste, en az yüksek lisans derecesine sahip 17 uzman tarafından yeniden değerlendirilmiş ve 0,81 kapsam geçerlik oranına sahip 43 maddelik nihai kontrol listesi elde edilmiştir. Elde edilen bu liste, özellikle kent merkezlerinde yer alan ilk ve ortaöğretim kurumlarında okul yolu güvenliğinin değerlendirilmesine yönelik uygulanabilir, pratik ve sistematik bir araç sunmaktadır. Ayrıca çalışma, okul çevresindeki fiziksel, sosyal ve çevresel risklerin bütüncül biçimde ele alınmasına katkı sağlamakta; geliştirilen kontrol listesinin farklı bölgelerde yapılacak geçerlik ve güvenirlik çalışmalarıyla uyarlanarak gelecek araştırmalara yön verebileceğini göstermektedir.

Abstract

The purpose of this study is to identify the criteria for a safe school route that would enable children to travel safely between home and school without adult supervision. A safe school route is not limited to improvements in the physical environment but represents a multidimensional construct that supports children’s daily mobility within a risk-free structure and encompasses their physical, social, environmental, and psychological well-being. Recognizing this complexity, the present study aims to develop a scientifically robust and contextually relevant checklist that evaluates school route safety through a combination of qualitative insights and quantitative validation. Employing a mixed-methods research design, the study collected qualitative data through a semi-structured interview form and quantitative data using the Lawshe Technique. In the first phase, interviews conducted with 93 participants—including professionals from various fields and parents—were analyzed through content analysis, resulting in the identification of 65 criteria for a safe school route. These criteria were transformed into items to create a draft checklist, which subsequently underwent a content validity analysis with 40 expert participants. In the final validation stage, the revised checklist was re-evaluated by 17 participants holding at least a master’s degree, producing a final version consisting of 43 items with a content validity ratio of 0.81, reflecting strong expert consensus. The developed checklist provides a practical tool for assessing school route safety in primary and secondary education institutions located in urban centers. Additionally, it highlights the importance of considering interrelated physical and social risk factors when planning safe school routes. The instrument may also be adapted, expanded, and revalidated in future studies across different regions and contexts to enhance its applicability and support broader efforts to promote safe and independent mobility among children.

Structured Abstract:

Rapid urbanisation has transformed children’s daily mobility, turning the journey between home and school into an environment where multiple risks intersect. What was once a routine and largely predictable commute is now shaped by traffic congestion, insufficient pedestrian infrastructure, unsafe crossings, poorly monitored areas, and encounters with unfamiliar individuals. These conditions pose not only physical hazards but also social and psychological pressures that may restrict children’s independence and diminish their sense of security. As such, a safe school route constitutes a developmental requirement, influencing children’s autonomy, confidence, and capacity to participate safely in urban life. The purpose of this study is to identify the diverse risk factors affecting children during their school commute and to develop a valid and reliable checklist adapted to the Turkish context. Accordingly, the study addresses the following central question: What criteria are necessary for children to travel safely between home and school without adult supervision? Since the interview data were collected in 2024, ethical approval was obtained from the Recep Tayyip Erdogan University Social and Human Sciences Ethics Committee (Decision dated 29.05.2024, No. 2024/232), ensuring compliance with ethical standards. This research is needed because no comprehensive and multidimensional tool currently exists in Türkiye that assesses school route safety by integrating physical, social, environmental, and behavioural components into a unified framework.

Conceptual and Theoretical Framework: This study is grounded in theoretical perspectives highlighting the relationship between environmental safety, child development, and learning. Maslow’s (1943) hierarchy of needs identifies safety as a fundamental prerequisite for motivation, learning, and self-actualisation. In parallel, Evans and Cohen's (1987) environmental stress theory explains how unpredictable or unsafe surroundings impose cognitive and emotional burdens on children, leading to heightened anxiety and reduced capacity for problem-solving. These frameworks reinforce the view that school routes must be conceptualised as developmental spaces that shape children’s emotional security, executive functioning, and independent mobility.

The literature shows that although numerous studies address school safety, most focus on internal school environments rather than the transitional spaces children navigate daily. Research in Türkiye similarly concentrates on isolated dimensions such as traffic accidents, school discipline, or general safety issues, without providing a holistic assessment framework. International initiatives – including Safe Routes to School (SRTS), the UNICEF Child-Friendly Cities approach, and mobility studies conducted in Europe, Australia, and North America – recognise the environmental and social determinants of safe mobility. However, these models also emphasise the necessity of developing context-specific tools that reflect regional infrastructure, cultural norms, and urban planning realities. This study addresses this gap by proposing an empirically grounded checklist designed to capture the multidimensional nature of school route safety.

Method: A sequential exploratory mixed-methods design was employed, integrating qualitative exploration with quantitative validation across four phases.

In the first phase, a comprehensive literature review was conducted to clarify the conceptual boundaries of “safe school routes” and identify existing theoretical and empirical limitations.

In the second phase, qualitative data were collected through semi-structured interviews with 16 participants, including parents, teachers, school administrators, police officers, and occupational safety experts. Participants were selected through purposive criterion sampling to ensure relevant experience with school route risks. Data collection took place in June 2024 following ethical approval, and all participants provided voluntary and confidential contributions. Content analysis of interview transcripts revealed five broad categories of risk and contributed to the development of an initial 45-item checklist.

In the third phase, the draft checklist was subjected to content validity analysis using the Lawshe Technique (Lawshe, 1975). In the first round, 40 experts evaluated each item based on its essentiality, and revisions were made according to item-level content validity ratios. A second round of expert evaluation was conducted with 17 participants holding at least a master's degree.

In the final phase, a 43-item “School Route Risk Assessment Checklist” was produced with a Content Validity Index (CVI) of 0.81, exceeding the widely accepted threshold and indicating strong expert agreement (Ayre & Scally, 2014, ss. 83-86).

Findings and Discussion: The qualitative analysis identified five overarching categories of risk:

1. Traffic and Transportation Issues: Heavy vehicle traffic, speeding, inadequate pedestrian crossings, insufficient traffic signage, and the dominance of vehicles over pedestrian areas.

2. Safety Concerns: Presence of stray animals, suspicious individuals, bullying-prone zones, and insufficient adult oversight around school areas.

3. Time-Related Risks: Poor visibility and insufficient lighting during morning and late afternoon hours, contributing to heightened perceptions of fear and vulnerability.

4. Location-Based Risks: Construction zones, deserted areas, narrow streets, complex intersections, and other environmental barriers that restrict safe mobility.

5. Driver Behaviours: Parking violations near school entrances, unsafe school bus practices, disregard for pedestrian priority, and behaviours of unlicensed or inattentive drivers.

These findings demonstrate that school route safety is not solely a matter of physical infrastructure; social behaviour, community vigilance, and urban design profoundly influence children’s daily mobility. Integrating occupational safety principles further emphasises the need to evaluate school route risks—like workplace hazards—through environmental, procedural, and behavioural dimensions.

The study’s conclusions align with international research showing that unsafe routes reduce children’s mobility independence, discourage active commuting, and negatively affect psychological well-being. The data shown here supports the idea that safety on the way to and from school is both a public health issue and an educational priority.

Conclusion and Recommendations: This research contributes to the field by developing a scientifically validated, multidimensional checklist that combines qualitative depth with quantitative rigour. The resulting “School Route Risk Assessment Checklist” offers a practical tool for school administrators, urban planners, local governments, and policymakers to systematically identify, monitor, and mitigate risks encountered by children on their school journeys.

Ensuring safe school routes is not only an infrastructural responsibility but also a moral and social obligation that supports children’s rights to mobility, safety, education, and participation in urban life. Future research may expand the checklist through regional adaptations, longitudinal analyses, reliability testing, and advanced statistical validation. Additionally, community-based monitoring systems, municipal safety initiatives, and awareness programmes are recommended to cultivate a sustainable culture of safety in school environments.

Yapılandırılmış Özet:

Amaç: Kent yaşamı, çocukların günlük yaşam içerisinde gerçekleştirdikleri hareketleri ve ulaşım süreçlerini giderek daha karmaşık hale getirmektedir. Eğitim hakkından yararlanabilmek için her gün konut ve okul arasında ulaşım sağlayan çocuklar; yoğun trafik, yetersiz yaya altyapısı, güvenli olmayan geçiş noktaları, denetimsiz alanlar ve çeşitli çevresel risklerle karşı karşıya kalabilmektedir. Yetişkinler açısından sıradan görülebilen bu durumlar, çocukların gelişim özellikleri ve sınırlı deneyimleri nedeniyle daha ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle güvenli okul yolu yalnızca bir ulaşım meselesi olarak değil, çocukların güvenli gelişimini, bağımsız hareket edebilmesini ve eğitim hakkına güvenli erişimini etkileyen önemli bir konu olarak değerlendirilmektedir.

Bu araştırmanın amacı, çocukların okul yolunda karşılaştıkları riskleri belirlemek ve Türkiye koşullarına uygun bir okul yolu risk değerlendirme kontrol listesi geliştirmektir. Bu kapsamda araştırmada, çocukların ev ve okul arasındaki güzergâhta güvenli biçimde hareket edebilmeleri için hangi risk faktörlerinin dikkate alınması gerektiği sorusuna yanıt aranmıştır.

Araştırmanın nitel veri toplama süreci 2024 yılında yürütülmüş olup çalışma için Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’nun 29.05.2024 tarih ve 2024/232 sayılı kararı ile etik kurul onayı alınmıştır. Araştırmanın çıkış noktasını, Türkiye’de güvenli okul yolunu fiziksel, sosyal, çevresel ve davranışsal boyutlarıyla birlikte değerlendirebilecek kapsamlı bir değerlendirme aracının bulunmaması oluşturmaktadır.

Kavramsal ve Kuramsal Çerçeve: Bu araştırma, çevresel güvenlik, çocuk gelişimi ve öğrenme süreçleri arasındaki ilişkiyi açıklayan kuramsal yaklaşımlara dayanmaktadır. Maslow’un (1943) ihtiyaçlar hiyerarşisi kuramına göre güvenlik ihtiyacı, bireyin öğrenme, motivasyon ve kendini gerçekleştirme süreçlerinin temel ön koşullarından biridir. Evans ve Cohen’in (1987) çevresel stres yaklaşımı ise güvensiz ve öngörülemeyen çevresel koşulların çocukların bilişsel ve duygusal süreçleri üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu; kaygı düzeylerini artırarak problem çözme becerilerini zayıflatabildiğini ortaya koymaktadır. Bu yaklaşımlar, okul yolunun yalnızca bir ulaşım hattı olarak değerlendirilemeyeceğini göstermektedir. Çocukların günlük yaşamlarının önemli bir parçasını oluşturan okul yolu, güven duygusunu, bağımsız hareket edebilme becerisini ve çevreyle kurduğu ilişkiyi doğrudan etkileyen bir alan niteliği taşımaktadır.

Alan yazın incelendiğinde, okul güvenliğine ilişkin çalışmaların önemli bir bölümünün okul içi güvenlik uygulamalarına odaklandığı, buna karşın çocukların günlük olarak kullandıkları okul güzergâhlarının sınırlı düzeyde ele alındığı görülmektedir. Türkiye’de gerçekleştirilen araştırmalar da çoğunlukla trafik kazaları, okul disiplini ve genel okul güvenliği konularına odaklanmakta; güvenli okul yolunu fiziksel, sosyal, çevresel ve davranışsal boyutlarıyla birlikte ele alan bütüncül bir değerlendirme ortaya koymamaktadır. Uluslararası düzeyde yürütülen Safe Routes to School (SRTS) programları, UNICEF Çocuk Dostu Kentler yaklaşımı ve Avrupa, Avustralya ile Kuzey Amerika’da gerçekleştirilen hareketlilik araştırmaları, güvenli ulaşımı etkileyen çevresel ve sosyal unsurlara dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, bu çalışmalar yerel altyapı koşullarını, kültürel özellikleri ve kentsel planlama uygulamalarını dikkate alan bağlama özgü değerlendirme araçlarının geliştirilmesi gerekliliğini de vurgulamaktadır. Bu araştırmada, güvenli okul yolunun fiziksel, sosyal, çevresel ve davranışsal boyutlarını birlikte değerlendirebilecek, araştırma bulgularına dayalı bir kontrol listesi geliştirilmiştir.

Yöntem: Araştırmada, nitel keşif süreci ile nicel doğrulama aşamalarını bütünleştiren keşfedici sıralı karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırma süreci dört aşamada yürütülmüştür.

Birinci aşamada, güvenli okul yolu kavramının kuramsal sınırlarını belirlemek ve alan yazındaki kuramsal ile uygulamaya dönük boşlukları ortaya koymak amacıyla kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir.

İkinci aşamada, amaçlı ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 93 katılımcıdan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla nitel veri toplanmıştır. Katılımcılar; ebeveynler, öğretmenler, okul yöneticileri, polis memurları, akademisyenler ve okul çevresindeki güvenlik süreçleriyle ilişkili farklı meslek gruplarını temsil eden bireylerden oluşmaktadır. Veri toplama süreci etik kurul onayının ardından 2024 yılı içerisinde yürütülmüş; tüm katılımcıların araştırmaya gönüllü ve gizlilik esasına uygun biçimde katılımı sağlanmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; analiz sonucunda trafik ve ulaşım, güvenlik, zaman, konum ve taşıt sürücülerine ilişkin riskler olmak üzere beş temel tema belirlenmiştir. Bu temalar doğrultusunda 65 maddeden oluşan bir madde havuzu hazırlanmıştır.

Üçüncü aşamada, oluşturulan taslak madde havuzu Lawshe Tekniği (Lawshe, 1975) kullanılarak kapsam geçerliği açısından değerlendirilmiştir. İlk uzman panelinde yer alan 40 uzman, her bir maddeyi gereklilik düzeyine göre değerlendirmiş; madde bazlı kapsam geçerlik oranları doğrultusunda gerekli düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. İkinci uzman değerlendirmesi ise en az yüksek lisans derecesine sahip 17 uzmandan oluşan bağımsız bir uzman grubu ile yürütülmüştür.

Son aşamada, kapsam geçerliği analizleri sonucunda 43 maddeden oluşan “Okul Yolu Risk Değerlendirme Kontrol Listesi” oluşturulmuştur. Nihai formun Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) 0,81 olarak hesaplanmış olup bu değer, uzman görüşleri arasında yüksek düzeyde uyum bulunduğunu göstermektedir (Ayre ve Scally, 2014, ss. 83–86).

Bulgular ve Tartışma: Nitel analiz sonucunda güvenli okul yolunu etkileyen beş temel risk alanı belirlenmiştir.

1.    Trafik ve Ulaşım Sorunları: Yoğun taşıt trafiği, süratli araç kullanımı, yetersiz yaya geçitleri, eksik trafik işaretleri ve yaya alanlarının taşıtlar tarafından işgal edilmesi.

2.    Güvenlik Sorunları: Sokak hayvanlarının varlığı, şüpheli şahıslar, akran zorbalığı riski taşıyan alanlar ve okul çevresindeki yetersiz yetişkin gözetimi.

3.    Zaman Kaynaklı Riskler: Özellikle sabah erken saatlerde ve günün ilerleyen saatlerinde ortaya çıkan yetersiz aydınlatma koşulları nedeniyle artan güvensizlik duygusu ve risk algısı.

4.    Konuma Bağlı Riskler: İnşaat alanları, ıssız bölgeler, dar sokaklar, karmaşık kavşaklar ve çocukların güvenli biçimde hareket etmesini zorlaştıran diğer çevresel engeller.

5.    Taşıt Sürücülerine İlişkin Riskler: Okul çevresindeki park ihlalleri, okul servislerine ilişkin riskli uygulamalar, yaya önceliğine uyulmaması ve dikkatsiz ya da ehliyetsiz sürücü davranışları.

Elde edilen bulgular, güvenli okul yolunun yalnızca fiziksel altyapıyla sağlanamayacağını; sosyal davranışların, toplumsal denetim mekanizmalarının ve kentsel tasarım unsurlarının çocukların günlük yaşam içindeki hareketleri üzerinde belirleyici etkiler oluşturduğunu göstermektedir. Araştırmada iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımından yararlanılması, okul yolu risklerinin de iş ortamlarında karşılaşılan tehlikeler gibi çevresel, yönetsel ve davranışsal boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Araştırma sonuçları, uluslararası literatürde yer alan çalışmalarla uyumlu biçimde, güvensiz okul yollarının çocukların bağımsız hareketliliklerini azalttığını, yürüyerek veya aktif ulaşım biçimleriyle okula erişimlerini sınırlandırdığını ve psikolojik iyi oluşları üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, güvenli okul yolunun yalnızca ulaşım ve trafik düzenlemeleriyle sınırlı bir konu olarak değerlendirilemeyeceğini; aynı zamanda halk sağlığı, çocuk gelişimi ve eğitim politikaları açısından öncelikli bir alan olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Sonuç ve Öneriler: Bu araştırma, nitel araştırma bulgularını uzman görüşlerine dayalı kapsam geçerliği çalışmalarıyla bir araya getirerek güvenli okul yolunun değerlendirilmesinde kullanılabilecek çok boyutlu bir kontrol listesi geliştirmiş ve bu yönüyle alan yazına katkı sağlamıştır. Araştırma sonucunda oluşturulan “Okul Yolu Risk Değerlendirme Kontrol Listesi”, okul yöneticileri, yerel yönetimler, kent planlamacıları ve karar vericiler tarafından çocukların okul yolunda karşılaştıkları risklerin sistematik biçimde belirlenmesi, izlenmesi ve azaltılması amacıyla kullanılabilecek uygulamaya dönük bir değerlendirme aracı niteliğindedir.

Güvenli okul yollarının oluşturulması yalnızca fiziksel altyapının geliştirilmesine ilişkin bir sorumluluk değildir. Aynı zamanda çocukların güvenlik, eğitim ve güvenli ulaşım haklarının korunmasına yönelik toplumsal ve yönetsel bir yükümlülük olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle güvenli okul yolu yaklaşımının eğitim politikaları, yerel yönetim uygulamaları ve güvenlik hizmetleriyle bütünleşik biçimde ele alınması gerekmektedir.

Gelecekte yapılacak araştırmalarda, geliştirilen kontrol listesinin farklı bölgesel koşullarda uygulanması, güvenirlik çalışmalarının gerçekleştirilmesi, boylamsal araştırmalarla desteklenmesi ve ileri düzey istatistiksel yöntemlerle sınanması önerilmektedir. Ayrıca yerel yönetimler, eğitim kurumları ve güvenlik birimleri arasında iş birliğini güçlendirecek toplum temelli izleme sistemlerinin, güvenlik odaklı yerel girişimlerin ve farkındalık çalışmalarının yaygınlaştırılması, okul çevrelerinde sürdürülebilir bir güvenlik kültürünün oluşturulmasına katkı sağlayacaktır.

ملخص منظم

أدى التوسع الحضري السريع إلى تغيير أنماط التنقل اليومي للأطفال، مما حوّل الرحلة بين المنزل والمدرسة إلى بيئة تتقاطع فيها مخاطر متعددة. فما كان في السابق رحلة روتينية ويمكن التنبؤ بها إلى حد كبير، أصبح الآن يتأثر بالازدحام المروري، ونقص البنية التحتية المخصصة للمشاة، ومعابر غير آمنة، ومناطق تفتقر إلى المراقبة الكافية، واللقاءات مع أشخاص غير مألوفين. لا تشكل هذه الظروف مخاطر جسدية فحسب، بل تضغوطات اجتماعية ونفسية أيضًا قد تحد من استقلالية الأطفال وتقلل من شعورهم بالأمان. وبالتالي، فإن وجود مسار آمن إلى المدرسة يمثل متطلبًا تنمويًّا يؤثر على استقلالية الأطفال وثقتهم بأنفسهم وقدرتهم على المشاركة بأمان في الحياة الحضرية. والغرض من هذه الدراسة هو تحديد عوامل الخطر المتنوعة التي تؤثر على الأطفال أثناء تنقلهم إلى المدرسة، ووضع قائمة مراجعة صالحة وموثوقة تتناسب مع السياق التركي. وبناءً على ذلك، تتناول الدراسة السؤال المركزي التالي: ما هي المعايير اللازمة لكي يتنقل الأطفال بأمان بين المنزل والمدرسة دون إشراف من الكبار؟ ونظرًا لأن بيانات المقابلات تم جمعها في عام 2024، فقد تم الحصول على موافقة أخلاقية من لجنة أخلاقيات العلوم الاجتماعية والإنسانية بجامعة رجب طيب أردوغان (القرار المؤرخ 29.05.2024، رقم 2024/232)، مما يضمن الامتثال للمعايير الأخلاقية. هناك حاجة إلى هذا البحث لأنه لا توجد حاليًا في تركيا أداة شاملة ومتعددة الأبعاد تُقيّم سلامة الطريق إلى المدرسة من خلال دمج المكونات المادية والاجتماعية والبيئية والسلوكية في إطار موحد.

الإطار المفاهيمي والنظري: تستند هذه الدراسة إلى منظورات نظرية تسلط الضوء على العلاقة بين السلامة البيئية ونمو الطفل والتعلم. يحدد هرم ماسلو (1943) للاحتياجات السلامة كشرط أساسي للتحفيز والتعلم وتحقيق الذات. وبالتوازى مع ذلك، تشرح نظرية الإجهاد البيئى لإيفانز وكوهين (1987) كيف تفرض البيئات المحيطة غير المتوقعة أو غير الآمنة أعباءً معرفية وعاطفية على الأطفال، مما يؤدى إلى زيادة القلق وانخفاض القدرة على حل المشكلات. وتعزز هذه الأطر الرأى القائل بأن الطرق المؤدية إلى المدرسة يجب تصورها كمساحات تنموية تشكل الأمن العاطفى للأطفال ووظائفهم التنفيذية وقدرتهم على التنقل المستقل.

تُظهر الأدبيات أنه على الرغم من أن العديد من الدراسات تتناول موضوع السلامة المدرسية، فإن معظمها يركز على البيئات المدرسية الداخلية بدلاً من المساحات الانتقالية التي يمر بها الأطفال يومياً. وبالمثل، تركز الأبحاث في تركيا على أبعاد منفصلة مثل حوادث المرور، أو الانضباط المدرسي، أو قضايا السلامة العامة، دون تقديم إطار تقييم شامل. تعترف المبادرات الدولية – بما في ذلك مبادرة «طرق آمنة إلى المدرسة» (SRTS)، ونهج «المدن الصديقة للأطفال» التابع لليونيسف، ودراسات التنقل التي أُجريت في أوروبا وأستراليا وأمريكا الشمالية – بالعوامل البيئية والاجتماعية المحددة للتنقل الآمن. ومع ذلك، تؤكد هذه النماذج أيضاً على ضرورة تطوير أدوات مخصصة للسياق تعكس البنية التحتية الإقليمية، والمعايير الثقافية، وواقع التخطيط الحضري. تعالج هذه الدراسة هذه الفجوة من خلال اقتراح قائمة مراجعة تستند إلى الأدلة التجريبية، مصممة لالتقاط الطبيعة متعددة الأبعاد لسلامة الطرق المدرسية.

المنهجية: تم استخدام تصميم استكشافي متسلسل يعتمد على أساليب مختلطة، يدمج الاستكشاف النوعي مع التحقق الكمي عبر أربع مراحل.

في المرحلة الأولى، أُجريت مراجعة شاملة للأدبيات لتوضيح الحدود المفاهيمية لـ «الطرق الآمنة إلى المدرسة» وتحديد القيود النظرية والتجريبية الحالية.

في المرحلة الثانية، تم جمع البيانات النوعية من خلال مقابلات شبه منظمة مع 16 مشاركًا، بما في ذلك أولياء الأمور والمعلمون ومديرو المدارس وضباط الشرطة وخبراء السلامة المهنية. تم اختيار المشاركين من خلال عينة معيارية هادفة لضمان وجود خبرة ذات صلة بمخاطر الطرق المؤدية إلى المدارس. تم جمع البيانات في يونيو 2024 بعد الحصول على الموافقة الأخلاقية، وقدم جميع المشاركين مساهمات طوعية وسرية. كشف تحليل محتوى نصوص المقابلات عن خمس فئات عامة من المخاطر وساهم في وضع قائمة مراجعة أولية مكونة من 45 بندًا.

في المرحلة الثالثة، خضعت مسودة قائمة المراجعة لتحليل صحة المحتوى باستخدام تقنية لاوش (Lawshe, 1975). في الجولة الأولى، قام 40 خبيرًا بتقييم كل بند بناءً على مدى أهميته، وأُجريت تعديلات وفقًا لنسب صحة المحتوى على مستوى كل بند. وأُجريت جولة ثانية من تقييم الخبراء شارك فيها 17 مشاركًا يحملون درجة الماجستير على الأقل.

في المرحلة النهائية، تم إعداد «قائمة مراجعة لتقييم مخاطر الطرق المدرسية» مكونة من 43 بندًا بمؤشر صحة المحتوى (CVI) قدره 0.81، وهو ما يتجاوز العتبة المقبولة على نطاق واسع ويشير إلى اتفاق قوي بين الخبراء (Ayre & Scally, 2014, ss. 83-86).

النتائج والمناقشة: حدد التحليل النوعي خمس فئات شاملة للمخاطر:

1. مشكلات المرور والنقل: كثافة حركة المركبات، والسرعة الزائدة، وعدم كفاية معابر المشاة، وعدم كفاية إشارات المرور، وهيمنة المركبات على مناطق المشاة.

2. مخاوف تتعلق بالسلامة: وجود الحيوانات الضالة، والأفراد المشبوهين، والمناطق المعرضة للتنمر، وعدم كفاية الإشراف من قبل البالغين حول مناطق المدارس.

3. المخاطر المرتبطة بالوقت: ضعف الرؤية والإضاءة غير الكافية خلال ساعات الصباح وأواخر بعد الظهر، مما يسهم في زيادة الشعور بالخوف والضعف.

4. المخاطر المرتبطة بالموقع: مناطق البناء، والمناطق المهجورة، والشوارع الضيقة، والتقاطعات المعقدة، والحواجز البيئية الأخرى التي تقيد التنقل الآمن.

5. سلوكيات السائقين: مخالفات وقوف السيارات بالقرب من مداخل المدارس، والممارسات غير الآمنة لحافلات المدارس، وتجاهل أولوية المشاة، وسلوكيات السائقين غير المرخصين أو غير المنتبهين.

تُظهر هذه النتائج أن سلامة الطرق المؤدية إلى المدرسة ليست مسألة تتعلق بالبنية التحتية المادية فحسب؛ فالسلوك الاجتماعي، ويقظة المجتمع، والتصميم الحضري تؤثر تأثيراً عميقاً على تنقل الأطفال اليومي. ويؤكد دمج مبادئ السلامة المهنية بشكل أكبر على الحاجة إلى تقييم مخاطر الطرق المؤدية إلى المدرسة — مثل مخاطر أماكن العمل — من خلال الأبعاد البيئية والإجرائية والسلوكية.

تتوافق استنتاجات الدراسة مع الأبحاث الدولية التي تُظهر أن الطرق غير الآمنة تقلل من استقلالية تنقل الأطفال، وتثبط التنقل النشط، وتؤثر سلبًا على صحتهم النفسية. تدعم البيانات المعروضة هنا فكرة أن السلامة في الطريق إلى المدرسة ومنها هي قضية صحة عامة وأولوية تعليمية في آن واحد.

الاستنتاجات والتوصيات: تساهم هذه الدراسة في هذا المجال من خلال تطوير قائمة مراجعة متعددة الأبعاد ومُثبتة علميًا تجمع بين العمق النوعي والدقة الكمية. وتوفر «قائمة مراجعة تقييم مخاطر الطرق المدرسية» الناتجة عن ذلك أداة عملية لمديري المدارس ومخططي المدن والحكومات المحلية وصانعي السياسات من أجل تحديد ومراقبة وتخفيف المخاطر التي يواجهها الأطفال في رحلاتهم المدرسية بشكل منهجي.

إن ضمان سلامة الطرق المدرسية ليس مجرد مسؤولية تتعلق بالبنية التحتية فحسب، بل هو أيضًا التزام أخلاقي واجتماعي يدعم حقوق الأطفال في التنقل والسلامة والتعليم والمشاركة في الحياة الحضرية. قد تعمل الأبحاث المستقبلية على توسيع نطاق قائمة المراجعة من خلال التكييفات الإقليمية، والتحليلات الطولية، واختبارات الموثوقية، والتحقق الإحصائي المتقدم. بالإضافة إلى ذلك، يُوصى بنظم الرصد المجتمعية، ومبادرات السلامة البلدية، وبرامج التوعية لتعزيز ثقافة مستدامة للسلامة في البيئات المدرسية.

Résumé Structuré:

L’urbanisation rapide a transformé la mobilité quotidienne des enfants, faisant du trajet entre la maison et l’école un environnement où se croisent de multiples risques. Ce qui était autrefois un trajet routinier et largement prévisible est désormais marqué par les embouteillages, l’insuffisance des infrastructures piétonnes, des passages piétons dangereux, des zones mal surveillées et des rencontres avec des inconnus. Ces conditions présentent à la fois des dangers physiques et des pressions sociales et psychologiques susceptibles de restreindre l’autonomie des enfants et de diminuer leur sentiment de sécurité. À ce titre, un trajet scolaire sûr constitue un besoin essentiel au développement, influençant l’autonomie, la confiance en soi et la capacité des enfants à participer en toute sécurité à la vie urbaine. L’objectif de cette étude est d’identifier les divers facteurs de risque affectant les enfants lors de leur trajet scolaire et d’élaborer une liste de contrôle valide et fiable, adaptée au contexte turc. En conséquence, l’étude aborde la question centrale suivante : quels sont les critères nécessaires pour que les enfants puissent se déplacer en toute sécurité entre leur domicile et leur école sans la surveillance d’un adulte ? Les données issues des entretiens ayant été recueillies en 2024, une autorisation éthique a été obtenue auprès du comité d’éthique des sciences sociales et humaines de l’université Recep Tayyip Erdogan (décision du 29 mai 2024, nᵒ 2024/232). Cela garantit ainsi le respect des normes éthiques. Cette recherche est nécessaire car il n’existe actuellement en Turquie aucun outil complet et multidimensionnel permettant d’évaluer la sécurité du trajet scolaire en intégrant les composantes physiques, sociales, environnementales et comportementales dans un cadre unifié.

Cadre conceptuel et théorique : cette étude s’appuie sur des perspectives théoriques mettant en évidence la relation entre la sécurité environnementale de l’enfant et l’apprentissage. La hiérarchie des besoins de Maslow (1943) identifie la sécurité comme une condition préalable fondamentale à la motivation, à l’apprentissage et à l’épanouissement personnel. Parallèlement, la théorie du stress environnemental d’Evans et Cohen (1987) explique comment un environnement imprévisible ou dangereux impose des fardeaux cognitifs et émotionnels aux enfants, entraînant une anxiété accrue et une capacité réduite à résoudre des problèmes. Ces cadres conceptuels renforcent l’idée selon laquelle les trajets scolaires doivent être conceptualisés comme des espaces de développement qui façonnent la sécurité émotionnelle, les fonctions exécutives et la mobilité autonome des enfants.

La littérature montre que, bien que de nombreuses études traitent de la sécurité scolaire, la plupart se concentrent sur les environnements scolaires internes plutôt que sur les espaces de transition que les enfants empruntent quotidiennement. De même, les recherches menées en Turquie se concentrent sur des dimensions isolées telles que les accidents de la route, la discipline scolaire ou les questions générales de sécurité, sans fournir de cadre d’évaluation holistique. Des initiatives internationales – notamment « Safe Routes to School » (SRTS), l’approche « Villes amies des enfants » de l’UNICEF et des études sur la mobilité menées en Europe, en Australie et en Amérique du Nord – reconnaissent les déterminants environnementaux et sociaux d’une mobilité sécurisée. Cependant, ces modèles soulignent également la nécessité de développer des outils adaptés au contexte, qui tiennent compte des infrastructures régionales, des normes culturelles et des réalités de l’urbanisme. La présente étude comble cette lacune en proposant une liste de contrôle fondée sur des données empiriques, conçue pour rendre compte de la nature multidimensionnelle de la sécurité des trajets scolaires.

Méthode: une méthodologie exploratoire séquentielle mêlant des méthodes qualitatives et quantitatives a été employée, intégrant une exploration qualitative et une validation quantitative lors de quatre phases.

Lors de la première phase, une revue exhaustive de la littérature a été menée afin de clarifier les limites conceptuelles de la notion de « trajets scolaires sûrs » et d’identifier les limites théoriques et empiriques existantes.

Lors de la deuxième phase, des données qualitatives ont été recueillies par le biais d’entretiens semi-structurés menés auprès de 16 participants, parmi lesquels figuraient des parents, des enseignants, des responsables scolaires, des agents de police et des experts en sécurité au travail. Les participants ont été sélectionnés selon un échantillonnage raisonné afin de garantir une expérience pertinente des risques liés aux trajets scolaires. La collecte des données a eu lieu en juin 2024 après obtention d’un avis éthique, et tous les participants ont apporté leur contribution de manière volontaire et confidentielle. L’analyse de contenu des transcriptions des entretiens a révélé cinq principales catégories de risques et a contribué à l’élaboration d’une première liste de contrôle comportant 45 items.

Lors de la troisième phase, le projet de liste de contrôle a fait l’objet d’une analyse de validité de contenu à l’aide de la technique de Lawshe (Lawshe, 1975). Lors du premier cycle, 40 experts ont évalué chaque item en fonction de son caractère essentiel, et des révisions ont été apportées selon les ratios de validité de contenu au niveau des items. Un deuxième cycle d’évaluation par des experts a été mené auprès de 17 participants titulaires d’au moins un master.

Lors de la phase finale, une « liste de contrôle d’évaluation des risques sur le trajet scolaire » comportant 43 items a été élaborée, avec un indice de validité de contenu (CVI) de 0,81, dépassant le seuil largement admis et indiquant un fort consensus parmi les experts (Ayre & Scally, 2014, pp. 83-86).

Résultats et discussion : L’analyse qualitative a permis d’identifier cinq grandes catégories de risques:

1. Problèmes liés à la circulation et aux transports : circulation dense de véhicules, excès de vitesse, passages piétons inadéquats, signalisation routière insuffisante et prédominance des véhicules dans les zones piétonnes.

2. Problèmes de sécurité : présence d’animaux errants, d’individus suspects, de zones propices au harcèlement et surveillance insuffisante par des adultes aux abords des établissements scolaires.

3. Risques liés à l’heure : mauvaise visibilité et éclairage insuffisant le matin et en fin d’après-midi, ce qui contribue à renforcer le sentiment de peur et de vulnérabilité.

4. Risques liés à l’emplacement : chantiers, zones désertes, rues étroites, carrefours complexes et autres obstacles environnementaux qui restreignent la mobilité en toute sécurité.

5. Comportements des conducteurs : infractions au stationnement près des entrées d’école, pratiques dangereuses liées aux bus scolaires, non-respect de la priorité aux piétons et comportements de conducteurs sans permis ni inattentifs.

Ces résultats démontrent que la sécurité des trajets scolaires ne relève pas uniquement des infrastructures physiques ; les comportements sociaux, la vigilance communautaire et l’aménagement urbain influencent profondément la mobilité quotidienne des enfants. L’intégration des principes de sécurité au travail souligne davantage la nécessité d’évaluer les risques liés aux trajets scolaires — à l’instar des risques professionnels — à travers leurs dimensions environnementales, procédurales et comportementales.

Les conclusions de cette étude rejoignent celles de recherches internationales montrant que des trajets dangereux réduisent l’autonomie des enfants en matière de mobilité, découragent les déplacements actifs et ont un impact négatif sur leur bien-être psychologique. Les données présentées ici viennent étayer l’idée selon laquelle la sécurité sur le trajet domicile-école est à la fois un enjeu de santé publique et une priorité éducative.

Conclusion et recommandations : cette recherche apporte une contribution au domaine en développant une liste de contrôle multidimensionnelle scientifiquement validée, alliant profondeur qualitative et rigueur quantitative. La « liste de contrôle pour évaluer les risques sur les trajets scolaires » qui en résulte offre un outil pratique aux administrateurs scolaires, aux urbanistes, aux collectivités locales et aux décideurs politiques pour identifier, surveiller et atténuer de manière systématique les risques rencontrés par les enfants lors de leurs trajets scolaires.

Garantir la sécurité des trajets scolaires n’est pas qu'une responsabilité en matière d’infrastructures, mais également une obligation morale et sociale qui soutient les droits des enfants à la mobilité, à la sécurité, à l’éducation et à la participation à la vie urbaine. De futures recherches pourraient permettre d’élargir cette liste de contrôle grâce à des adaptations régionales, des analyses longitudinales, des tests de fiabilité et une validation statistique avancée. En outre, il est recommandé de mettre en place des systèmes de suivi communautaires, des initiatives municipales en matière de sécurité et des programmes de sensibilisation afin de développer une culture durable de la sécurité dans les environnements scolaires.

Resumen Estructurado:

La acelerada urbanización ha transformado la movilidad diaria de los niños, convirtiendo el trayecto entre el hogar y el colegio en un entorno en el que se entrecruzan múltiples riesgos. Lo que antes era un trayecto rutinario y en considerable medida predecible se ve ahora marcado por la congestión del tráfico, una infraestructura peatonal insuficiente, cruces inseguros, zonas con escasa vigilancia y encuentros con personas desconocidas. Estas condiciones plantean no solo peligros físicos, sino también presiones sociales y psicológicas que pueden limitar la independencia de los niños y mermar su sensación de seguridad. Por ello, un trayecto escolar seguro constituye un requisito para el desarrollo, ya que influye en la autonomía, la confianza y la capacidad de los niños para participar de forma segura en la vida urbana. El objetivo de este estudio es identificar los diversos factores de riesgo que afectan a los niños durante su trayecto al colegio y desarrollar una lista de verificación válida y fiable adaptada al contexto turco. En consecuencia, el estudio aborda la siguiente pregunta central: ¿Qué criterios son necesarios para que los niños se desplacen con seguridad entre su hogar y el colegio sin la supervisión de un adulto? Dado que los datos de las entrevistas se recopilaron en 2024, se obtuvo la aprobación ética del Comité de Ética de Ciencias Sociales y Humanas de la Universidad Recep Tayyip Erdogan (Decisión de fecha 29.05.2024, n.º 2024/232), lo que garantiza el cumplimiento de las normas éticas. Esta investigación es necesaria porque actualmente no existe en Turquía ninguna herramienta exhaustiva y multidimensional que evalúe la seguridad del trayecto escolar integrando componentes físicos, sociales, ambientales y conductuales en un marco unificado.

Marco conceptual y teórico: Este estudio se basa en perspectivas teóricas que destacan la relación entre la seguridad ambiental, el desarrollo infantil y el aprendizaje. La jerarquía de necesidades de Maslow (1943) identifica la seguridad como un requisito previo fundamental para la motivación, el aprendizaje y la autorrealización. Paralelamente, la teoría del estrés ambiental de Evans y Cohen (1987) explica cómo los entornos impredecibles o inseguros imponen cargas cognitivas y emocionales a los niños, lo que conduce a una mayor ansiedad y a una menor capacidad para resolver problemas. Estos marcos refuerzan la idea de que los trayectos escolares deben conceptualizarse como espacios de desarrollo que configuran la seguridad emocional, el funcionamiento ejecutivo y la movilidad independiente de los niños.

La bibliografía especializada muestra que, aunque numerosos estudios abordan la seguridad escolar, la mayoría se centra en los entornos internos de la escuela en lugar de en los espacios de transición por los que los niños se desplazan a diario. De igual forma, la investigación en Turquía se centra en dimensiones aisladas como accidentes de tráfico, disciplina escolar o cuestiones generales de seguridad, sin ofrecer un marco de evaluación holístico. Las iniciativas internacionales —entre las que se incluyen «Safe Routes to School» (SRTS), el enfoque de «Ciudades Amigas de la Infancia» de UNICEF y los estudios sobre movilidad realizados en Europa, Australia y América del Norte— reconocen los determinantes ambientales y sociales de la movilidad segura. Sin embargo, estos modelos también hacen hincapié en la necesidad de desarrollar herramientas específicas para cada contexto que reflejen la infraestructura regional, las normas culturales y las realidades de la planificación urbana. Este estudio busca llenar este vacío presentando una lista de verificación basada en evidencia, que está diseñada para captar la naturaleza multidimensional de la seguridad en los trayectos escolares.

Método: Se utilizó un diseño secuencial exploratorio de métodos mixtos, que combinaba la investigación cualitativa con la validación cuantitativa en cuatro etapas.

En la primera fase, se llevó a cabo una revisión exhaustiva de la literatura para aclarar los límites conceptuales de los «trayectos escolares seguros» e identificar las limitaciones teóricas y empíricas existentes.

En la segunda fase, se recopilaron datos cualitativos mediante entrevistas semiestructuradas con 16 participantes, entre los que se encontraban padres, profesores, administradores escolares, agentes de policía y expertos en seguridad laboral. Los participantes se seleccionaron mediante un muestreo intencional por criterios para garantizar una experiencia relevante con los riesgos de las rutas escolares. La recopilación de datos tuvo lugar en junio de 2024 tras obtener la aprobación ética, y todos los participantes aportaron su colaboración de forma voluntaria y confidencial. El análisis de contenido de las transcripciones de las entrevistas reveló cinco grandes categorías de riesgo y contribuyó al desarrollo de una lista de verificación inicial de 45 ítems.

En la tercera fase, el borrador de la lista de verificación se sometió a un análisis de validez de contenido utilizando la técnica de Lawshe (Lawshe, 1975). En la primera ronda, 40 expertos evaluaron la esencialidad de cada ítem y se realizaron revisiones según los índices de validez de contenido por ítem. Se llevó a cabo una segunda ronda de evaluación por parte de expertos con 17 participantes que poseían, como mínimo, un título de máster.

En la fase final, se elaboró una «Lista de verificación para la evaluación de riesgos en el trayecto escolar» de 43 ítems con un Índice de Validez de Contenido (CVI) de 0,81, lo que supera el umbral ampliamente aceptado e indica un fuerte consenso entre los expertos (Ayre y Scally, 2014, pp. 83-86).

Resultados y discusión: El análisis cualitativo identificó cinco categorías generales de riesgo:

1. Problemas de tráfico y transporte: Tráfico intenso de vehículos, exceso de velocidad, pasos de peatones inadecuados, señalización vial insuficiente y predominio de los vehículos en las zonas peatonales.

2. Preocupaciones de seguridad: Presencia de animales callejeros, personas sospechosas, zonas propensas al acoso escolar y supervisión insuficiente por parte de adultos en los alrededores de los centros de enseñanza.

3. Riesgos relacionados con la hora: escasa visibilidad e iluminación insuficiente durante las horas de la mañana y al final de la tarde, lo que contribuye a una mayor percepción de miedo y vulnerabilidad.

4. Riesgos relacionados con la ubicación: zonas en obras, áreas desiertas, calles estrechas, cruces complejos y otras barreras ambientales que restringen la movilidad segura.

5. Comportamientos de los conductores: infracciones de aparcamiento cerca de las entradas de los colegios, prácticas inseguras en los autobuses escolares, incumplimiento de la prioridad de los peatones y comportamientos de conductores sin carné o distraídos.

Estos hallazgos demuestran que la seguridad en el trayecto al colegio no es únicamente una cuestión de infraestructura física; el comportamiento social, la vigilancia comunitaria y el diseño urbano influyen profundamente en la movilidad diaria de los niños. La integración de los principios de seguridad laboral subraya aún más la necesidad de evaluar los riesgos en el trayecto al colegio —al igual que los riesgos en el lugar de trabajo— a través de las dimensiones ambientales, procedimentales y conductuales.

Las conclusiones del estudio coinciden con investigaciones internacionales que muestran que las rutas inseguras reducen la independencia de los niños en su movilidad, desalientan los desplazamientos activos y afectan negativamente al bienestar psicológico. Los datos aquí presentados respaldan la idea de que la seguridad en el trayecto de ida y vuelta al colegio es tanto una cuestión de salud pública como una prioridad educativa.

Conclusión y recomendaciones: Esta investigación contribuye al campo al desarrollar una lista de verificación multidimensional y científicamente validada que combina la profundidad cualitativa con el rigor cuantitativo. La «Lista de verificación para la evaluación de riesgos en las rutas escolares» resultante ofrece una herramienta práctica para que los administradores escolares, los urbanistas, los gobiernos locales y los responsables políticos identifiquen, supervisen y mitiguen de forma sistemática los riesgos a los que se enfrentan los niños en sus desplazamientos escolares.

Garantizar la seguridad de las rutas escolares no es solo una responsabilidad en materia de infraestructuras, sino también una obligación moral y social que respalda los derechos de los niños a la movilidad, la seguridad, la educación y la participación en la vida urbana. Las futuras investigaciones podrían ampliar la lista de verificación mediante adaptaciones regionales, análisis longitudinales, pruebas de fiabilidad y validación estadística avanzada. Además, se recomiendan sistemas de seguimiento basados en la comunidad, iniciativas municipales de seguridad y programas de sensibilización para fomentar una cultura sostenible de seguridad en los entornos escolares.

结构化摘要：

快速城市化改变了儿童的日常出行方式，使家校之间的路程变成了多种风险交织的环境。曾经例行公事且基本可预测的通勤，如今却受到交通拥堵、行人基础设施不足、过街不安全、监管不力区域以及与陌生人相遇等因素的影响。这些状况不仅带来身体上的危害，还造成社会和心理压力，可能限制儿童的独立性并削弱其安全感。因此，安全的上学路线是儿童发展的一项必要条件，它影响着儿童的自主性、自信心以及安全参与城市生活的能力。本研究旨在识别影响儿童上学途中安全的多重风险因素，并制定一份适用于土耳其国情的有效且可靠的检查表。据此，本研究聚焦于以下核心问题：儿童在没有成人监护的情况下，安全往返于家与学校之间需要满足哪些条件？鉴于访谈数据收集于2024年，本研究已获得雷杰普·塔伊普·埃尔多安大学社会与人文科学伦理委员会的伦理批准（2024年5月29日决定，编号2024/232），确保符合伦理标准。开展此项研究具有必要性，因为目前土耳其尚无任何综合性、多维度的评估工具，能够将物理、社会、环境及行为等要素整合到统一框架中，从而评估上学路的安全性。

概念与理论框架：本研究基于强调环境安全、儿童发展与学习之间关系的理论视角。马斯洛（1943）的需求层次理论指出，安全是动机、学习和自我实现的基本前提。与此同时，埃文斯和科恩（1987）的环境压力理论阐释了不可预测或不安全的环境如何给儿童带来认知和情感负担，从而导致焦虑加剧及解决问题能力下降。这些理论框架强化了以下观点：必须将上学路途视为塑造儿童情感安全感、执行功能及独立行动能力的发育空间。

文献表明，尽管有大量研究涉及校园安全，但大多数研究侧重于校内环境，而非儿童日常穿行的过渡空间。土耳其的相关研究同样集中于交通事故、校园纪律或一般安全问题等孤立维度，未能提供一个整体的评估框架。国际倡议——包括“安全上学路”（SRTS）、联合国儿童基金会“儿童友好城市”方法，以及在欧洲、澳大利亚和北美开展的出行研究——均认可环境和社会因素对安全出行具有决定性影响。然而，这些模型同时也强调，有必要开发反映区域基础设施、文化规范和城市规划现实的、因地制宜的工具。本研究通过提出一份基于实证的检查清单来填补这一空白，该清单旨在捕捉上学路安全的多维性质。

方法：采用序贯探索性混合方法设计，在四个阶段中将定性探索与定量验证相结合。

在第一阶段，进行了全面的文献综述，以厘清“安全上学路”的概念边界，并识别现有的理论和实证局限性。

在第二阶段，通过对16名参与者（包括家长、教师、学校管理人员、警察和职业安全专家）进行半结构化访谈，收集了定性数据。参与者通过目的性标准抽样法选定，以确保其具备与上学路途风险相关的经验。数据收集于2024年6月在获得伦理批准后进行，所有参与者均自愿且保密地提供了信息。对访谈记录的内容分析揭示了五大风险类别，并据此制定了初步的45项检查表。

在第三阶段，采用Lawshe技术（Lawshe, 1975）对检查表草案进行了内容效度分析。在第一轮中，40位专家根据各条目的必要性进行了评估，并根据条目层面的内容效度比率进行了修订。第二轮专家评估由17名至少拥有硕士学位的参与者进行。

在最后阶段，制定了一份包含43个项目的“上学路线风险评估检查表”，其内容效度指数（CVI）为0.81，超过了公认的阈值，表明专家之间存在高度共识（Ayre & Scally, 2014, ss. 83-86）。

研究结果与讨论：定性分析识别出五大风险类别：

1. 交通与出行问题：车辆流量大、超速行驶、人行横道不足、交通标志不完善，以及机动车在行人区域占据主导地位。

2. 安全隐患：流浪动物出没、可疑人员、易发生欺凌的区域，以及学校周边成人监管不足。

3. 与时间相关的风险：早晨和傍晚时段能见度差、照明不足，导致恐惧感和脆弱感加剧。

4. 与地点相关的风险：施工区域、人迹罕至的区域、狭窄街道、复杂的交叉路口以及其他限制安全出行环境的障碍。

5. 驾驶员行为：校门口违规停车、校车运行不安全、无视行人优先权，以及无证驾驶或分心驾驶的行为。

这些研究结果表明，上学路途的安全不仅关乎物理基础设施；社会行为、社区警惕性以及城市设计都深刻影响着儿童的日常出行。融入职业安全原则进一步强调了需要像评估工作场所危害一样，从环境、程序和行为三个维度来评估上学路途的风险。

本研究的结论与国际研究结果一致，即不安全的上学路线会降低儿童出行自主性，阻碍主动通勤，并对心理健康产生负面影响。此处展示的数据支持这样一种观点：上下学途中的安全既是一个公共卫生问题，也是教育领域的优先事项。

结论与建议：本研究通过开发一份兼具定性深度与定量严谨性的、经科学验证的多维度检查表，为该领域做出了贡献。由此产生的“上学路风险评估检查表”为学校管理者、城市规划者、地方政府及政策制定者提供了一种实用工具，用于系统地识别、监测和缓解儿童在上下学途中面临的风险。

确保上学路的安全不仅是基础设施建设的责任，也是一项道德和社会义务，旨在保障儿童在出行、安全、教育以及参与城市生活方面的权利。未来的研究可通过区域性调整、纵向分析、可靠性测试及高级统计验证来完善该检查表。此外，建议建立基于社区的监测系统、实施市政安全举措及开展宣传教育项目，以在校园环境中培育可持续的安全文化。

Структурированное резюме:

Быстрая урбанизация изменила повседневную мобильность детей, превратив путь между домом и школой в среду, в которой пересекаются многочисленные риски. То, что раньше было рутинным и в основном предсказуемым перемещением, теперь определяется пробками, недостаточной пешеходной инфраструктурой, небезопасными переходами, плохо контролируемыми районами и встречами с незнакомыми людьми. Эти условия создают не только физические опасности, но и социальное и психологическое давление, которое может ограничивать независимость детей и снижать их чувство безопасности. Таким образом, безопасный путь в школу является важным условием развития, влияющим на самостоятельность детей, их уверенность в себе и способность безопасно участвовать в городской жизни. Цель данного исследования — выявить разнообразные факторы риска, с которыми сталкиваются дети на пути в школу, и разработать валидный и надежный контрольный список, адаптированный к турецким условиям. Соответственно, в исследовании рассматривается следующий центральный вопрос: какие критерии необходимы для того, чтобы дети могли безопасно перемещаться между домом и школой без присмотра взрослых? Поскольку данные интервью были собраны в 2024 году, было получено этическое одобрение от Комитета по этике социальных и гуманитарных наук Университета имени Реджепа Тайипа Эрдогана (Решение от 29.05.2024, № 2024/232), что гарантирует соблюдение этических стандартов. Данное исследование необходимо, поскольку в настоящее время в Турции не существует комплексного и многомерного инструмента, позволяющего оценивать безопасность школьного маршрута путем интеграции физических, социальных, экологических и поведенческих компонентов в единую систему.

Концептуальная и теоретическая основа: Данное исследование основано on theoretical approaches, подчеркивающих взаимосвязь между безопасностью окружающей среды, развитием ребенка и процессом обучения. Иерархия потребностей Маслоу (1943) определяет безопасность как фундаментальное условие мотивации, обучения и самореализации. Параллельно с этим теория экологического стресса Эванса и Коэна (1987) объясняет, как непредсказуемое или небезопасное окружение налагает когнитивную и эмоциональную нагрузку на детей, приводя к усилению тревожности и снижению способности к решению проблем. Эти концептуальные рамки подкрепляют точку зрения, согласно которой маршруты к школе должны рассматриваться как пространства развития, формирующие эмоциональную безопасность детей, их исполнительные функции и способность к самостоятельной мобильности.

Литература показывает, что, хотя многочисленные исследования посвящены безопасности в школе, большинство из них сосредоточено на внутренней школьной среде, а не на переходных пространствах, по которым дети передвигаются ежедневно. Исследования в Турции также сосредоточены на отдельных аспектах, таких как дорожно-транспортные происшествия, школьная дисциплина или общие вопросы безопасности, не предлагая при этом целостной системы оценки. Международные инициативы — в том числе программа «Безопасный путь в школу» (SRTS), подход ЮНИСЕФ «Города, дружественные к детям», а также исследования по мобильности, проводимые в Европе, Австралии и Северной Америке — признают экологические и социальные детерминанты безопасной мобильности. Однако эти модели также подчеркивают необходимость разработки инструментов, адаптированных к конкретному контексту, которые отражают региональную инфраструктуру, культурные нормы и реалии городского планирования. Данное исследование устраняет этот пробел, предлагая основанный на эмпирических данных контрольный список, разработанный для учета многоаспектного характера безопасности школьных маршрутов.

Метод: Использовался последовательный эксплоративный дизайн с применением смешанных методов, объединяющий качественное исследование с количественной валидацией на четырех этапах.

На первом этапе был проведен всесторонний обзор литературы с целью уточнения концептуальных границ понятия «безопасные школьные маршруты» и выявления существующих теоретических и эмпирических ограничений.

На втором этапе были собраны качественные данные посредством полуструктурированных интервью с 16 участниками, включая родителей, учителей, школьную администрацию, сотрудников полиции и экспертов по безопасности труда. Участники были отобраны с помощью целенаправленной критериальной выборки, чтобы обеспечить наличие у них соответствующего опыта в отношении рисков на школьных маршрутах. Сбор данных состоялся в июне 2024 года после получения одобрения этического комитета, и все участники предоставили свои данные добровольно и на условиях конфиденциальности. Контент-анализ стенограмм интервью выявил пять общих категорий риска и способствовал разработке первоначального контрольного списка из 45 пунктов.

На третьем этапе проект контрольного списка был подвергнут анализу контентной валидности с использованием метода Лоуша (Lawshe, 1975). В первом раунде 40 экспертов оценили каждый пункт с точки зрения его существенности, и были внесены изменения в соответствии с коэффициентами контентной валидности на уровне отдельных пунктов. Второй раунд экспертной оценки был проведен с участием 17 экспертов, имеющих как минимум степень магистра.

На заключительном этапе был разработан «Контрольный список для оценки рисков на пути в школу», состоящий из 43 пунктов, с индексом контентной валидности (CVI) 0,81, что превышает широко признанный порог и свидетельствует о высоком уровне согласия экспертов (Ayre & Scally, 2014, с. 83–86).

Результаты и обсуждение: В ходе качественного анализа было выделено пять общих категорий рисков:

1. Проблемы, связанные с дорожным движением и транспортом: интенсивный автомобильный трафик, превышение скорости, ненадлежащие пешеходные переходы, недостаточное количество дорожных знаков и преобладание транспортных средств над пешеходными зонами.

2. Проблемы безопасности: наличие бродячих животных, подозрительных лиц, зоны, подверженные издевательствам, и недостаточный контроль со стороны взрослых вблизи школьных зон.

3. Риски, связанные со временем суток: плохая видимость и недостаточное освещение в утренние и поздние послеобеденные часы, что усиливает ощущение страха и уязвимости.

4. Риски, связанные с местоположением: строительные площадки, безлюдные районы, узкие улицы, сложные перекрестки и другие барьеры окружающей среды, ограничивающие безопасное передвижение.

5. Поведение водителей: нарушения правил парковки возле входов в школы, небезопасные практики при использовании школьных автобусов, игнорирование приоритета пешеходов, а также поведение водителей без прав или невнимательных водителей.

Эти выводы демонстрируют, что безопасность школьных маршрутов — это не только вопрос физической инфраструктуры; социальное поведение, бдительность сообщества и городское планирование оказывают глубокое влияние на повседневную мобильность детей. Учет принципов охраны труда еще раз подчеркивает необходимость оценки рисков на школьных маршрутах — подобно опасностям на рабочем месте — с учетом экологических, процедурных и поведенческих аспектов.

Выводы исследования согласуются с международными исследованиями, показывающими, что небезопасные маршруты снижают самостоятельность детей в передвижении, препятствуют активному передвижению и негативно сказываются на психологическом благополучии. Приведенные здесь данные подтверждают идею о том, что безопасность на пути в школу и из школы является одновременно вопросом общественного здравоохранения и приоритетом в сфере образования.

Выводы и рекомендации: Данное исследование вносит вклад в эту область благодаря разработке научно обоснованного многомерного контрольного списка, сочетающего качественную глубину с количественной строгостью. Полученный в результате «Контрольный список для оценки рисков школьных маршрутов» представляет собой практический инструмент для школьной администрации, градостроителей, местных органов власти и политиков, позволяющий систематически выявлять, отслеживать и снижать риски, с которыми сталкиваются дети на пути в школу и обратно.

Обеспечение безопасности школьных маршрутов — это не только инфраструктурная ответственность, но и моральный и социальный долг, поддерживающий права детей на мобильность, безопасность, образование и участие в городской жизни. Будущие исследования могут расширить этот контрольный список за счет региональной адаптации, продольных анализов, проверки надёжности и углублённой статистической валидации. Кроме того, для формирования устойчивой культуры безопасности в школьной среде рекомендуется внедрять системы мониторинга на уровне местных сообществ, муниципальные инициативы по обеспечению безопасности и программы повышения осведомлённости.

संरचित सारांश:

त्वरित शहरीकरण ने बच्चों की दैनिक गतिशीलता को बदल दिया है, और घर और स्कूल के बीच की यात्रा को एक ऐसे वातावरण में बदल दिया है जहाँ कई जोखिम एक साथ आते हैं। जो कभी एक नियमित और काफी हद तक पूर्वानुमानित आवागमन था, वह अब यातायात की भीड़, पैदल चलने वालों के लिए अपर्याप्त बुनियादी ढाँचे, असुरक्षित क्रॉसिंग, खराब निगरानी वाले क्षेत्रों और अजनबियों से मुलाकात से आकार लेता है।

ये परिस्थितियाँ न केवल शारीरिक खतरे पैदा करती हैं, बल्कि सामाजिक और मनोवैज्ञानिक दबाव भी डालती हैं जो बच्चों की स्वतंत्रता को प्रतिबंधित कर सकते हैं और उनकी सुरक्षा की भावना को कम कर सकते हैं। इस प्रकार, एक सुरक्षित स्कूल मार्ग एक विकासात्मक आवश्यकता है, जो बच्चों की स्वायत्तता, आत्मविश्वास और शहरी जीवन में सुरक्षित रूप से भाग लेने की क्षमता को प्रभावित करता है। इस अध्ययन का उद्देश्य बच्चों के स्कूल आने-जाने के दौरान उन पर प्रभाव डालने वाले विभिन्न जोखिम कारकों की पहचान करना और तुर्की के संदर्भ के लिए अनुकूलित एक मान्य और विश्वसनीय चेकलिस्ट विकसित करना है। तदनुसार, यह अध्ययन निम्नलिखित केंद्रीय प्रश्न को संबोधित करता है: वयस्कों की निगरानी के बिना बच्चों के घर और स्कूल के बीच सुरक्षित रूप से यात्रा करने के लिए किन मानदंडों की आवश्यकता है? चूँकि साक्षात्कार डेटा 2024 में एकत्र किया गया था, इसलिए रेसेप तैयप एर्दोगान विश्वविद्यालय सामाजिक और मानविकी विज्ञान नैतिकता समिति (निर्णय दिनांक 29.05.2024, संख्या 2024/232) से नैतिक अनुमोदन प्राप्त किया गया था, जिससे नैतिक मानकों का अनुपालन सुनिश्चित हुआ।

यह शोध आवश्यक है क्योंकि तुर्की में वर्तमान में कोई भी व्यापक और बहुआयामी उपकरण मौजूद नहीं है जो भौतिक, सामाजिक, पर्यावरणीय और व्यवहारिक घटकों को एक एकीकृत ढांचे में जोड़कर स्कूल मार्ग की सुरक्षा का आकलन करता हो।

वैचारिक और सैद्धांतिक ढांचा: यह अध्ययन सैद्धांतिक दृष्टिकोणों पर आधारित है जो पर्यावरणीय सुरक्षा, बाल विकास और सीखने के बीच संबंध को उजागर करते हैं। मैस्लो (1943) की ज़रूरतों का पदानुक्रम सुरक्षा को प्रेरणा, सीखने और आत्म-साक्षात्कार के लिए एक मौलिक पूर्वापेक्षा के रूप में पहचानता है।

साथ ही, इवांस और कोहेन (1987) का पर्यावरणीय तनाव सिद्धांत यह बताता है कि कैसे अप्रत्याशित या असुरक्षित परिवेश बच्चों पर संज्ञानात्मक और भावनात्मक बोझ डालता है, जिससे चिंता बढ़ती है और समस्या-समाधान की क्षमता कम हो जाती है। ये रूपरेखा इस दृष्टिकोण को मजबूत करती हैं कि स्कूल मार्गों को विकासात्मक स्थानों के रूप में माना जाना चाहिए जो बच्चों की भावनात्मक सुरक्षा, कार्यकारी कार्यप्रणाली और स्वतंत्र गतिशीलता को आकार देते हैं।

साहित्य से पता चलता है कि यद्यपि कई अध्ययन स्कूल सुरक्षा को संबोधित करते हैं, लेकिन उनमें से अधिकांश बच्चों द्वारा प्रतिदिन पार की जाने वाली संक्रमणकालीन स्थानों के बजाय स्कूल के आंतरिक वातावरण पर ध्यान केंद्रित करते हैं। तुर्की में भी शोध इसी तरह यातायात दुर्घटनाओं, स्कूल अनुशासन, या सामान्य सुरक्षा मुद्दों जैसे अलग-अलग आयामों पर केंद्रित है, और एक समग्र मूल्यांकन ढांचा प्रदान नहीं करता है। अंतर्राष्ट्रीय पहलों - जिसमें स्कूल तक सुरक्षित मार्ग (SRTS), यूनिसेफ का बाल-अनुकूल शहर दृष्टिकोण, और यूरोप, ऑस्ट्रेलिया, और उत्तरी अमेरिका में किए गए गतिशीलता अध्ययन शामिल हैं - सुरक्षित गतिशीलता के पर्यावरणीय और सामाजिक निर्धारकों को पहचानती हैं। हालाँकि, ये मॉडल संदर्भ-विशिष्ट उपकरण विकसित करने की आवश्यकता पर भी जोर देते हैं जो क्षेत्रीय बुनियादी ढांचे, सांस्कृतिक मानदंडों और शहरी योजना की वास्तविकताओं को दर्शाते हों।

यह अध्ययन स्कूल मार्ग सुरक्षा की बहुआयामी प्रकृति को दर्शाने के लिए डिज़ाइन की गई एक अनुभवजन्य रूप से आधारित चेकलिस्ट का प्रस्ताव करके इस कमी को दूर करता है।

विधि: एक क्रमिक अन्वेषणात्मक मिश्रित-विधि डिज़ाइन का उपयोग किया गया, जिसमें चार चरणों में गुणात्मक अन्वेषण को मात्रात्मक प्रमाणीकरण के साथ एकीकृत किया गया।

पहले चरण में, "सुरक्षित स्कूल मार्गों" की वैचारिक सीमाओं को स्पष्ट करने और मौजूदा सैद्धांतिक और अनुभवजन्य सीमाओं की पहचान करने के लिए एक व्यापक साहित्य समीक्षा की गई।

दूसरे चरण में, 16 प्रतिभागियों के साथ अर्ध-संरचित साक्षात्कारों के माध्यम से गुणात्मक डेटा एकत्र किया गया, जिसमें माता-पिता, शिक्षक, स्कूल प्रशासक, पुलिस अधिकारी और व्यावसायिक सुरक्षा विशेषज्ञ शामिल थे। प्रतिभागियों का चयन उद्देश्यपूर्ण मानदंड नमूनाकरण (purposive criterion sampling) के माध्यम से किया गया था ताकि स्कूल मार्ग के जोखिमों के साथ प्रासंगिक अनुभव सुनिश्चित हो सके। नैतिक अनुमोदन के बाद जून 2024 में डेटा संग्रहण हुआ, और सभी प्रतिभागियों ने स्वैच्छिक और गोपनीय योगदान दिया।

साक्षात्कार प्रतिलेखों के विषय-वस्तु विश्लेषण से जोखिम की पाँच व्यापक श्रेणियाँ सामने आईं और एक प्रारंभिक 45-आइटम की चेकलिस्ट के विकास में योगदान मिला।

तीसरे चरण में, मसौदा चेकलिस्ट को लॉश तकनीक (Lawshe, 1975) का उपयोग करके विषय-वस्तु वैधता विश्लेषण के अधीन किया गया। पहले दौर में, 40 विशेषज्ञों ने प्रत्येक आइटम का उसके आवश्यक होने के आधार पर मूल्यांकन किया, और आइटम-स्तर की विषय-वस्तु वैधता अनुपातों के अनुसार संशोधन किए गए। विशेषज्ञ मूल्यांकन का दूसरा दौर कम से कम मास्टर डिग्री रखने वाले 17 प्रतिभागियों के साथ आयोजित किया गया।

अंतिम चरण में, 0.81 के सामग्री वैधता सूचकांक (CVI) के साथ 43-आइटम की "स्कूल मार्ग जोखिम मूल्यांकन चेकलिस्ट" तैयार की गई, जो व्यापक रूप से स्वीकृत सीमा से अधिक है और विशेषज्ञों के बीच मजबूत सहमति का संकेत देती है (Ayre & Scally, 2014, ss. 83-86)।निष्कर्ष और चर्चा: गुणात्मक विश्लेषण ने जोखिम की पाँच व्यापक श्रेणियों की पहचान की:

1. यातायात और परिवहन संबंधी मुद्दे: भारी वाहन यातायात, तेज रफ्तार, पैदल यात्रियों के पार करने के लिए अपर्याप्त स्थान, अपर्याप्त यातायात संकेत, और पैदल यात्री क्षेत्रों पर वाहनों का प्रभुत्व।

2. सुरक्षा संबंधी चिंताएँ: आवारा जानवरों की उपस्थिति, संदिग्ध व्यक्ति, बदमाशी वाले क्षेत्र, और स्कूल के आसपास के क्षेत्रों में वयस्कों की अपर्याप्त निगरानी।

3. समय-संबंधी जोखिम: सुबह और देर दोपहर के घंटों के दौरान खराब दृश्यता और अपर्याप्त प्रकाश, जो भय और असहायता की बढ़ी हुई धारणाओं में योगदान करते हैं।

4. स्थान-आधारित जोखिम: निर्माण क्षेत्र, सुनसान इलाके, संकरी सड़कों, जटिल चौराहों, और अन्य पर्यावरणीय बाधाएं जो सुरक्षित आवागमन को प्रतिबंधित करती हैं।

5. ड्राइवर का व्यवहार: स्कूल के प्रवेश द्वार के पास पार्किंग के नियमों का उल्लंघन, स्कूल बस की असुरक्षित प्रथाएं, पैदल यात्रियों की प्राथमिकता की अनदेखी, और बिना लाइसेंस वाले या लापरवाह ड्राइवरों का व्यवहार।

ये निष्कर्ष दर्शाते हैं कि स्कूल मार्ग की सुरक्षा केवल भौतिक बुनियादी ढांचे का मामला नहीं है; सामाजिक व्यवहार, सामुदायिक सतर्कता और शहरी डिजाइन बच्चों की दैनिक गतिशीलता को गहराई से प्रभावित करते हैं। व्यावसायिक सुरक्षा सिद्धांतों को एकीकृत करना स्कूल मार्ग के जोखिमों का मूल्यांकन करने की आवश्यकता पर और अधिक जोर देता है—कार्यस्थल के खतरों की तरह—पर्यावरणीय, प्रक्रियात्मक और व्यवहारिक आयामों के माध्यम से।

अध्ययन के निष्कर्ष उस अंतर्राष्ट्रीय शोध से मेल खाते हैं जो दर्शाता है कि असुरक्षित मार्ग बच्चों की गतिशीलता की स्वतंत्रता को कम करते हैं, सक्रिय आवागमन को हतोत्साहित करते हैं, और मनोवैज्ञानिक कल्याण को नकारात्मक रूप से प्रभावित करते हैं। यहां दिखाए गए आंकड़े इस विचार का समर्थन करते हैं कि स्कूल आने-जाने के रास्ते पर सुरक्षा एक सार्वजनिक स्वास्थ्य मुद्दा और एक शैक्षिक प्राथमिकता दोनों है।

निष्कर्ष और सिफारिशें: यह शोध एक वैज्ञानिक रूप से प्रमाणित, बहुआयामी चेकलिस्ट विकसित करके इस क्षेत्र में योगदान देता है जो गुणात्मक गहराई को मात्रात्मक कठोरता के साथ जोड़ती है। परिणामस्वरूप तैयार हुई "स्कूल मार्ग जोखिम मूल्यांकन चेकलिस्ट" स्कूल प्रशासकों, शहरी योजनाकारों, स्थानीय सरकारों और नीति निर्माताओं के लिए एक व्यावहारिक उपकरण प्रदान करती है, जो बच्चों को उनके स्कूल के सफर में होने वाले जोखिमों की व्यवस्थित रूप से पहचान करने, निगरानी करने और उन्हें कम करने में मदद करती है।

स्कूल मार्गों को सुरक्षित बनाना न केवल एक बुनियादी ढांचे की जिम्मेदारी है, बल्कि यह बच्चों के आवागमन, सुरक्षा, शिक्षा और शहरी जीवन में भागीदारी के अधिकारों का समर्थन करने वाली एक नैतिक और सामाजिक जिम्मेदारी भी है। भविष्य के शोध के माध्यम से क्षेत्रीय अनुकूलन, दीर्घकालिक विश्लेषण, विश्वसनीयता परीक्षण और उन्नत सांख्यिकीय सत्यापन के जरिए इस चेकलिस्ट का विस्तार किया जा सकता है। इसके अतिरिक्त, स्कूल के वातावरण में सुरक्षा की एक स्थायी संस्कृति को बढ़ावा देने के लिए सामुदायिक-आधारित निगरानी प्रणालियों, नगरपालिका सुरक्षा पहलों और जागरूकता कार्यक्रमों की सिफारिश की जाती है।