Abstract

İktisat literatüründe ödenmemiş emeğin ekonomik önemi giderek daha fazla kabul görmesine karşın, çağdaş ulusal muhasebe sistemleri ve hâkim analitik çerçeveler ekonomik değeri ağırlıklı olarak istihdam üzerinden tanımlanması yaklaşım, resmi istihdam dışında gerçekleştirilen üretken emeğin milli gelir hesaplarının dışında kalmasına yol açmakta; ekonomik refahın sistematik biçimde küçümsenmesine ve gelir dağılımı ile eşitsizlik göstergelerinin yanlı ölçülmesine neden olmaktadır. Bu çalışma, refah ekonomisi ve kurumsal iktisat perspektiflerinden hareketle, görünmez emeğin refah ve eşitsizlik üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ekonomik normlar üretken emeği ağırlıklı olarak istihdama dayalı biçimde sınıflandırırken, sosyal normlar kadın emeğinin piyasa ve hane arasındaki dağılımını istihdam statüsünden bağımsız olarak biçimlendirmektedir. Bu çerçevede, Türkiye örneğinde, 2020–2024 dönemine ait işgücü ve istihdam verileri kullanılarak kadınların haneiçi hizmet üretiminin refah ve eşitsizlik üzerindeki etkileri Emek–İstihdam Bağımsızlığı Modeli (LEIM) uygulanarak ölçülmüştür. Analizde, haneler içinde gerçekleştirilen pek çok üretken faaliyetin hizmet sektöründeki ücretli işlerle örtüştüğü tespit edilirken; kadın emeğinin hem piyasa hem de hane alanında ikili bir üretim yapısı sergilediğini ortaya koymakta ve istihdamdan bağımsız olarak gerçekleştirilen haneiçi emeğin refahı anlamlı biçimde arttırdığını ve eşitsizliği önemli ölçüde azalttığını göstermektedir. Çalışmanın sahip olduğu teorik yapısıyla görünmez emek ölçümü, refah ekonomisi, kurumsal iktisat ve ulusal muhasebe literatürüne teorik ve metodolojik katkı sunması beklenmektedir.

Abstract

Although the economic significance of unpaid labour has gained increasing recognition in the economics literature, contemporary national accounting systems and dominant analytical frameworks continue to define economic value primarily through employment. This approach leads to the exclusion of productive labour performed outside formal employment from national income accounts, resulting in the systematic underestimation of economic welfare and biased measurements of income distribution and inequality indicators. Drawing on the perspectives of welfare economics and institutional economics, this study aims to analyse the effects of invisible labour on welfare and inequality. While economic norms classify productive labour predominantly on the basis of employment, social norms shape the allocation of women's labour between market and household independently of employment status. Within this framework, the Labour–Employment Independence Model (LEIM) was applied to Turkish labour force and employment data for the period 2020–2024 to measure the effects of women's household service production on welfare and inequality. The analysis reveals that many productive activities performed within households functionally correspond to paid activities in the service sector, that women's labour exhibits a dual production structure across both market and household domains, and that household labour performed independently of employment significantly increases welfare and substantially reduces inequality. The study is expected to contribute theoretically and methodologically to the literature on invisible labour measurement, welfare economics, institutional economics, and national accounting.

Structured Abstract:

Gross Domestic Product (GDP) continues to be used as a key indicator for assessing economic performance, welfare, and development. However, the fact that existing accounting systems are fundamentally employment-based rather than labour-based raises questions regarding the amount of labour input incorporated into this performance and how it should be calculated. While economic value in existing economic systems is largely defined through employment relations within the market, productive labour performed outside formal employment is excluded from economic measurement. This institutional delimitation of production leads to structural biases in the measurement of welfare, productivity, and income distribution, and causes a substantial amount of productive labour that directly contributes to household reproduction, the sustainability of the workforce, the formation of human capital, and social welfare to remain statistically invisible. Unpaid domestic and care labour performed by women remains largely invisible in economic indicators, despite making significant contributions to the reproduction of the workforce, the formation of human capital, and the sustainability of social welfare. Although the literature on invisible labour has developed considerably in recent years, most of the studies have focused on gender inequalities or time-use analyses and have not developed a holistic approach that questions the institutional criteria through which economic value is defined. This study aims to analyse the effects of increasingly invisible labour in service domains on economic welfare and inequality by using unpaid housewife labour and to demonstrate that its economic value can be measured.

The theoretical foundation of the study is the Labour–Employment Independence Theory (LEIT). While conventional economic approaches largely regard employment and labour as synonymous, LEIT, in contrast to this assumption, focuses on labour rather than employment as the source of economic value. Accordingly, employment is only one of the institutional forms through which productive labour is economically recognised and remunerated. Therefore, whether labour is supplied through the market, performed within the household, or emerges within different forms of social organisation does not alter its productive nature. Among the forms of productive labour excluded from conventional economic measurements, unpaid household and care labour constitutes the most appropriate empirical example for testing the theory, given that it is both observable and measurable. To empirically measure the effects of women's household service production on welfare and inequality, the Labour–Employment Independence Model (LEIM) is applied in this study. LEIM provides a normative valuation model capable of calculating the economic value of productive labour independently of employment status and constitutes the principal methodological contribution of the research. The model assigns an equivalent economic value to activities performed unpaid within households that have market equivalents in the service sector and incorporates these values into welfare and inequality analyses. In this way, productive activities excluded from conventional GDP calculations are transformed into measurable economic outputs, enabling a systematic comparison between market-based indicators and extended welfare measures that take all productive labour into account. The analysis is conducted for the Turkish case using labour force and employment data published by the International Labour Organization (ILO), the Turkish Statistical Institute (TÜİK), and the World Bank for the five-year period covering 2020–2024.

The empirical findings reveal substantial differences between conventional indicators and LEIM-based assessments. While conventional inequality coefficients (I₁) are measured to have increased over the years, normative inequality coefficients (I₂), which incorporate the economic value of unpaid household labour, are measured to have continuously decreased over the same period. The marked difference between the two indicators demonstrates that incorporating productive labour into economic measurements independently of employment significantly alters assessments of the distribution of welfare and substantially reduces measured inequality. The findings also reveal that many activities performed unpaid within households directly correspond to occupations performed in the labour market in return for wages; nevertheless, the economic value of these activities is institutionally excluded from national income accounts. Consequently, although productive labour constitutes an important component of economic welfare and contributes to economic sustainability and social reproduction, its invisibility within national accounting systems systematically leads to an underestimation of its economic contribution and, consequently, to the undermeasurement of economic welfare.

More realistic measurement of welfare requires not only the development of policies directed towards labour markets but also a reassessment of the institutional approach through which production, economic value, and economic performance are defined within national accounting systems. By integrating welfare economics with institutional economics, this study contributes to the literature on economic measurement, social justice, and inclusive development at both theoretical and methodological levels and proposes an alternative framework for welfare assessment that moves beyond GDP-based indicators. The study concludes that employment-based national accounting systems systematically underestimate the economic contribution of productive labour performed outside the formal market, resulting in the undermeasurement of economic welfare.

Limitations and challenges were encountered in relation to the secondary data used in the empirical analysis presented in this article. The datasets rely on data intersecting the employment of young women with areas of unpaid domestic labour. Although the data sources provide access to key statistics relating to unemployment, part-time work, and working from home, direct access to information concerning seasonal workers—who are largely employed informally and are not formally recognised under labour legislation—was not available, and the relevant information had to be converted into numerical values that could be incorporated into the Model. The scope of analyses of this kind, which recognise labour as having value independent of employment, could be expanded to include data on time use revealing unpaid domestic and care work, household-level demographic characteristics, social protection coverage among informal and part-time workers, and regional labour market segmentation by gender and age. The inclusion of such data would strengthen normative and empirical assessments of the measurement of invisible labour and enable a more nuanced understanding of labour visibility, inequality, and welfare outcomes. Although these limitations are acknowledged, they do not undermine the validity of the present analysis; rather, they highlight opportunities for future research and for further refinement of the model.

This research identifies the problem that more realistic measurement of welfare requires not only the development of policies directed towards labour markets, but also a reassessment of the institutional approach through which production, economic value, and economic performance are defined within national accounting systems, and proposes a solution to this problem. The theoretical framework developed by LEIT and the analytical approach provided by LEIM offer a general evaluation model applicable to all forms of productive labour performed outside employment. Accordingly, unpaid household labour was selected as the empirical application domain of the theory because it constitutes the most observable and measurable example of productive labour that is not institutionally recognised. At the same time, by integrating welfare economics with institutional economics, this study offers a novel and original approach that contributes to the literature on economic measurement, social justice, and inclusive development at both theoretical and methodological levels, within an alternative framework for welfare assessment that moves beyond GDP-based indicators.

Yapılandırılmış Özet:

Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH), ekonomik performansın, refahın ve kalkınmanın değerlendirilmesinde temel gösterge olarak kullanılmaya devam etmektedir. Ancak; mevcut hesaplama sistemlerinin esas itibarıyla emek temelli değil, istihdam temelli bir yapıya sahip olması, bu performansa dâhil olan emek girdisinin miktarının ne olduğu ve nasıl hesaplanması gerektiği sorularını gündeme getirmektedir. Mevcut ekonomik sistemlerde ekonomik değer büyük ölçüde piyasa içindeki istihdam ilişkisi üzerinden tanımlanırken, formel istihdam dışında gerçekleştirilen üretken emek ekonomik ölçümün dışında bırakılmaktadır. Üretimin bu kurumsal sınırlandırılması, refahın, üretkenliğin ve gelir dağılımının ölçülmesinde yapısal yanlılıklara yol açmakta; hanehalkının yeniden üretimine, işgücünün sürdürülebilirliğine, beşerî sermayenin oluşumuna ve toplumsal refaha doğrudan katkı sağlayan önemli miktardaki üretken emeğin istatistiksel olarak görünmez kalmasına neden olmaktadır. Özellikle kadınlar tarafından gerçekleştirilen ücretsiz ev içi ve bakım emeği, işgücünün yeniden üretimine, beşerî sermayenin oluşumuna ve toplumsal refahın sürdürülebilirliğine önemli katkılar sağlamasına rağmen ekonomik göstergelerde büyük ölçüde görünmez kalmaktadır. Görünmez emek literatürü son yıllarda önemli ölçüde gelişmiş olmakla birlikte, çalışmaların büyük bölümü toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri veya zaman kullanımı analizlerine odaklanmış; ekonomik değerin hangi kurumsal ölçütler çerçevesinde tanımlandığını sorgulayan bütüncül bir yaklaşım geliştirememiştir. Bu çalışma, hizmet alanlarında giderek görünmez olan emeğin ekonomik refah ve eşitsizlik üzerindeki etkilerini ücretsiz ev kadını emeğini kullanarak analiz etmek ve ekonomik değerinin ölçülebilir olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Çalışmanın teorik temelini Emek–İstihdam Bağımsızlık Teorisi (LEIT) oluşturmaktadır. Geleneksel iktisat yaklaşımında istihdam ile emek büyük ölçüde özdeş kabul edilirken; LEIT bu varsayımdan farklı olarak ekonomik değerin kaynağının istihdam değil emek olduğuna odaklanmaktadır. Buna göre istihdam, üretken emeğin ekonomik olarak tanındığı ve ücretlendirildiği kurumsal biçimlerden yalnızca biridir. Dolayısıyla emeğin piyasa aracılığıyla sunulması, hanehalkı içerisinde gerçekleştirilmesi ya da farklı toplumsal örgütlenme biçimleri içinde ortaya çıkması üretken niteliğini değiştirmemektedir. Geleneksel ekonomik ölçümlerin dışında kalan üretken emek türleri arasında ücretsiz hanehalkı ve bakım emeği hem gözlemlenebilir hem de ölçülebilir olması bakımından teorinin sınanmasına en uygun ampirik örneği oluşturmaktadır. Kadınların hanehalkı hizmet üretiminin refah ve eşitsizlik üzerine etkilerini ampirik olarak ölçülmesi amacıyla çalışmada, Emek–İstihdam Bağımsızlık Modeli (LEIM) uygulanmıştır. LEIM, istihdam durumundan bağımsız olarak üretken emeğin ekonomik değerini hesaplayabilen normatif bir değerleme modeli sunmakta ve araştırmanın temel metodolojik katkısını oluşturmaktadır. Model, hanehalkı içerisinde ücretsiz olarak gerçekleştirilen ve hizmet sektöründe piyasa karşılığı bulunan faaliyetlere eşdeğer ekonomik değer atamakta; bu değerleri refah ve eşitsizlik analizlerine dâhil etmektedir. Böylece geleneksel GSYH hesaplamalarının dışında kalan üretken faaliyetler ölçülebilir ekonomik çıktılara dönüştürülmekte ve piyasa temelli göstergeler ile üretken emeğin tamamını dikkate alan genişletilmiş refah ölçümleri sistematik biçimde karşılaştırılabilmektedir. Analiz, Türkiye örneğinde 2020–2024 dönemini kapsayan beş yıllık sürece ait Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Dünya Bankası (World Bank) tarafından yayımlanan işgücü ve istihdam verileri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Ampirik bulgular, geleneksel göstergeler ile LEIM temelli değerlendirmeler arasında önemli farklılıklar bulunduğunu ortaya koymaktadır. Geleneksel eşitsizlik katsayıları (I₁), yıllar içinde artış gösterdiği ölçülürken; ücretsiz hanehalkı emeğinin ekonomik değerini içeren normatif eşitsizlik katsayıları (I₂), aynı yıllar içinde sürekli azalma gösterdiği ölçülmüştür. İki gösterge arasındaki belirgin farklılık, üretken emeğin istihdamdan bağımsız olarak ekonomik ölçümlere dâhil edilmesinin refahın dağılımına ilişkin değerlendirmeleri önemli ölçüde değiştirdiğini ve ölçülen eşitsizliği kayda değer biçimde azalttığını göstermektedir. Bulgular ayrıca hanehalkı içerisinde ücretsiz olarak gerçekleştirilen birçok faaliyetin, işgücü piyasasında ücret karşılığı yerine getirilen mesleklerle doğrudan örtüştüğünü; buna rağmen bu faaliyetlerin ekonomik değerinin ulusal gelir hesaplarında kurumsal olarak dışlandığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak ekonomik refahın önemli bir bölümünü oluşturan üretken emeğin ekonomik katkısını ekonomik sürdürülebilirliğe ve toplumsal yeniden üretime yaptığı katkılara rağmen; ulusal muhasebe sistemlerinde görünmez kalmasının, üretken emeğin ekonomik katkısını sistematik biçimde eksik değerlendirdiği ve bunun ekonomik refahın olduğundan düşük ölçülmesine yol açtığı sonucuna ulaşmaktadır:

Refahın daha gerçekçi biçimde ölçülebilmesi yalnızca işgücü piyasalarına yönelik politikaların geliştirilmesini değil, aynı zamanda üretimin, ekonomik değerin ve ekonomik performansın ulusal muhasebe sistemlerinde nasıl tanımlandığına ilişkin kurumsal yaklaşımın yeniden değerlendirilmesini de gerektirmektedir. Refah ekonomisi ile kurumsal iktisadı bütünleştiren bu çalışma, ekonomik ölçüm, sosyal adalet ve kapsayıcı kalkınma literatürüne teorik ve metodolojik düzeyde katkı sunmakta; GSYH temelli göstergelerin ötesine geçen alternatif bir refah değerlendirme çerçevesi önermektedir. Çalışma, istihdam temelli ulusal muhasebe sistemlerinin formel piyasa dışında gerçekleştirilen üretken emeğin ekonomik katkısını sistematik biçimde eksik değerlendirdiği ve bunun ekonomik refahın olduğundan düşük ölçülmesine yol açtığı sonucuna ulaşmaktadır.

Bu makalede sunulan ampirik analizde kullanılan ikincil verilerle ilgili sınırlılıklar ve zorluklarla karşılaşılmıştır. Veri setleri; genç kadınların istihdamı ile ücretsiz ev içi emek alanlarını kesiştiren verilere dayanmaktadır ve veri kaynaklarında; işsizlik, yarı zamanlı çalışma ve evden çalışma ile ilgili temel istatistiklere erişilebilmekle birlikte, büyük ölçüde kayıt dışı çalışan ve iş mevzuatında resmi olarak tanınmayan mevsimlik işçilere ilişkin bilgilere doğrudan erişilememiş ve Model’de kullanılabilir sayısal değerlere dönüştürülmek zorunda kalınmıştır. Emeğin istihdamdan bağımsız bir değer olduğunu dikkate alan bu tür analizlerin kapsamı, ücretsiz ev işlerini ve bakım işlerini ortaya koyan zaman kullanımı, hanehalkı düzeyinde demografik bilgiler, kayıt dışı ve yarı zamanlı çalışanlar arasında sosyal koruma kapsamı ve cinsiyet ve yaşa göre bölgesel işgücü piyasası segmentasyonu gibi verileri de içerecek şekilde genişletilebilir: Bu tür verilerin dâhil edilmesi, görünmez emeğin ölçülmesine ilişkin normatif ve ampirik değerlendirmeyi güçlendirecek ve emeğin görünürlüğü, eşitsizlik ve refah sonuçlarının daha incelikli bir şekilde anlaşılmasını sağlayacaktır. Bu sınırlamalar, kabul edilmekle birlikte, mevcut analizin geçerliliğini zedelememekte, aksine gelecekteki araştırmalar ve modelin iyileştirilmesi için fırsatları vurgulamaktadır.

Bu araştırma, refahın daha gerçekçi biçimde ölçülebilmesinin yalnızca işgücü piyasalarına yönelik politikaların geliştirilmesi ile değil; aynı zamanda üretimin, ekonomik değerin ve ekonomik performansın ulusal muhasebe sistemlerinde nasıl tanımlandığına ilişkin kurumsal yaklaşımın da yeniden değerlendirilmesini gerektiğine dair problemi ortaya koymakta ve çözüm önermektedir. LEIT tarafından geliştirilen kuramsal çerçeve ve LEIM tarafından sunulan analitik yaklaşım, istihdam dışında gerçekleştirilen tüm üretken emek türlerine uygulanabilecek genel bir değerlendirme modeli sunmaktadır. Bu doğrultuda ücretsiz hane halkı emeği, kurumsal olarak tanınmayan üretken emeğin en gözlemlenebilir ve ölçülebilir örneğini oluşturduğu için teorinin ampirik uygulama alanı olarak seçilmiştir. Bununla birlikte, refah ekonomisi ile kurumsal iktisadı bütünleştiren bu çalışma; GSYH temelli göstergelerin ötesine geçen alternatif bir refah değerlendirme çerçevesinde ekonomik ölçüm, sosyal adalet ve kapsayıcı kalkınma literatürüne teorik ve metodolojik düzeyde katkı sunması bakımından yeni ve özgün bir yaklaşım sunmaktadır.     

ملخص منظم:

لا يزال الناتج المحلي الإجمالي (GDP) يُستخدم كمؤشر رئيسي لتقييم الأداء الاقتصادي والرفاهية والتنمية. ومع ذلك، فإن حقيقة أن أنظمة المحاسبة الحالية تستند أساسًا إلى «العمالة» بدلاً من «العمل» تثير تساؤلات بشأن حجم مدخلات العمل المُدرجة في هذا الأداء وكيفية حسابها. ففي حين تُعرَّف القيمة الاقتصادية في الأنظمة الاقتصادية الحالية إلى حد كبير من خلال علاقات العمل داخل السوق، يُستبعد العمل الإنتاجي الذي يُؤدى خارج نطاق العمالة الرسمية من القياس الاقتصادي. ويؤدي هذا التحديد المؤسسي للإنتاج إلى تحيزات هيكلية في قياس الرفاهية والإنتاجية وتوزيع الدخل، كما يتسبب في بقاء قدر كبير من العمل المنتج الذي يساهم بشكل مباشر في إعادة إنتاج الأسرة، واستدامة القوة العاملة، وتكوين رأس المال البشري، والرفاهية الاجتماعية، غير مرئي إحصائيًا. ولا يزال العمل المنزلي والعمل في مجال الرعاية غير المدفوع الأجر الذي تؤديه النساء غير مرئي إلى حد كبير في المؤشرات الاقتصادية، على الرغم من مساهماته الكبيرة في إعادة إنتاج القوة العاملة، وتكوين رأس المال البشري، واستدامة الرفاهية الاجتماعية. على الرغم من أن الأدبيات المتعلقة بالعمل غير المرئي قد تطورت بشكل كبير في السنوات الأخيرة، إلا أن معظم الدراسات ركزت على عدم المساواة بين الجنسين أو تحليلات استخدام الوقت، ولم تضع نهجًا شاملاً يشكك في المعايير المؤسسية التي يتم من خلالها تحديد القيمة الاقتصادية. تهدف هذه الدراسة إلى تحليل آثار العمل غير المرئي المتزايد في مجالات الخدمات على الرفاهية الاقتصادية وعدم المساواة باستخدام عمل ربة المنزل غير المدفوع الأجر، وإثبات أن قيمته الاقتصادية يمكن قياسها.

ويستند الأساس النظري للدراسة إلى «نظرية استقلالية العمل عن التوظيف» (LEIT). ففي حين تعتبر المناهج الاقتصادية التقليدية إلى حد كبير أن التوظيف والعمل مترادفان، تركز نظرية استقلالية العمل عن التوظيف، على عكس هذا الافتراض، على العمل بدلاً من التوظيف باعتباره مصدر القيمة الاقتصادية. وبناءً على ذلك، فإن التوظيف ليس سوى أحد الأشكال المؤسسية التي يُعترف من خلالها اقتصاديًا بالعمل الإنتاجي ويُكافأ عليه. لذلك، فإن ما إذا كان العمل يُقدَّم عبر السوق، أو يُؤَدَّى داخل الأسرة، أو ينشأ ضمن أشكال مختلفة من التنظيم الاجتماعي، لا يغير من طبيعته الإنتاجية. ومن بين أشكال العمل الإنتاجي المستبعدة من القياسات الاقتصادية التقليدية، يُشكِّل العمل المنزلي وعمل الرعاية غير المدفوع الأجر المثال التجريبي الأنسب لاختبار النظرية، نظراً لأنه قابل للملاحظة والقياس في آن واحد. ولقياس الآثار التجريبية لإنتاج النساء من الخدمات المنزلية على الرفاهية وعدم المساواة، تم تطبيق «نموذج استقلالية العمل والتوظيف» (LEIM) في هذه الدراسة. يوفر نموذج LEIM نموذج تقييم معياري قادر على حساب القيمة الاقتصادية للعمل المنتج بشكل مستقل عن حالة التوظيف، ويشكل المساهمة المنهجية الرئيسية لهذا البحث. يخصص النموذج قيمة اقتصادية مكافئة للأنشطة التي تُؤدى دون أجر داخل الأسر المعيشية والتي لها نظائر سوقية في قطاع الخدمات، ويدمج هذه القيم في تحليلات الرفاهية وعدم المساواة. وبهذه الطريقة، تتحول الأنشطة الإنتاجية المستبعدة من حسابات الناتج المحلي الإجمالي التقليدية إلى نواتج اقتصادية قابلة للقياس، مما يتيح إجراء مقارنة منهجية بين المؤشرات القائمة على السوق ومقاييس الرفاهية الموسعة التي تأخذ جميع أشكال العمل الإنتاجي في الاعتبار. أُجري التحليل للحالة التركية باستخدام بيانات القوى العاملة والتوظيف التي نشرتها منظمة العمل الدولية (ILO) والمعهد التركي للإحصاء (TÜİK) والبنك الدولي للفترة الخمسية التي تغطي الأعوام 2020–2024.

وتكشف النتائج التجريبية عن اختلافات جوهرية بين المؤشرات التقليدية والتقييمات المستندة إلى نموذج LEIM. ففي حين تشير القياسات إلى أن معاملات عدم المساواة التقليدية (I₁) قد ارتفعت على مر السنين، تشير القياسات إلى أن معاملات عدم المساواة المعيارية (I₂)، التي تدمج القيمة الاقتصادية للعمل المنزلي غير المدفوع الأجر، قد انخفضت باستمرار خلال الفترة نفسها. ويُظهر الاختلاف الملحوظ بين المؤشرين أن دمج العمل الإنتاجي في القياسات الاقتصادية بشكل مستقل عن التوظيف يُغير بشكل كبير تقييمات توزيع الرفاه ويقلل بشكل جوهري من عدم المساواة المقاسة. كما تكشف النتائج أن العديد من الأنشطة التي تُؤدى دون أجر داخل الأسر المعيشية تتوافق بشكل مباشر مع المهن التي تُمارس في سوق العمل مقابل أجر؛ ومع ذلك، تُستبعد القيمة الاقتصادية لهذه الأنشطة مؤسسيًّا من حسابات الدخل القومي. وبالتالي، على الرغم من أن العمل المنتج يشكل مكونًا مهمًا للرفاهية الاقتصادية ويساهم في الاستدامة الاقتصادية والتكاثر الاجتماعي، فإن عدم ظهوره ضمن أنظمة المحاسبة القومية يؤدي بشكل منهجي إلى التقليل من تقدير مساهمته الاقتصادية، وبالتالي إلى قياس الرفاهية الاقتصادية بأقل من قيمتها الحقيقية.

ويتطلب القياس الأكثر واقعية للرفاهية ليس فقط وضع سياسات موجهة نحو أسواق العمل، بل أيضًا إعادة تقييم النهج المؤسسي الذي يتم من خلاله تعريف الإنتاج والقيمة الاقتصادية والأداء الاقتصادي ضمن أنظمة المحاسبة الوطنية. ومن خلال دمج اقتصاديات الرفاهية مع الاقتصاد المؤسسي، تساهم هذه الدراسة في الأدبيات المتعلقة بالقياس الاقتصادي والعدالة الاجتماعية والتنمية الشاملة على المستويين النظري والمنهجي، وتقترح إطارًا بديلًا لتقييم الرفاهية يتجاوز المؤشرات القائمة على الناتج المحلي الإجمالي. وتخلص الدراسة إلى أن أنظمة المحاسبة القومية القائمة على العمالة تقلل بشكل منهجي من تقدير المساهمة الاقتصادية للعمل المنتج الذي يتم خارج السوق الرسمية، مما يؤدي إلى قياس الرفاهية الاقتصادية بأقل من قيمتها الحقيقية.

وقد واجهت الدراسة قيودًا وتحديات فيما يتعلق بالبيانات الثانوية المستخدمة في التحليل التجريبي المقدم في هذه المقالة. تعتمد مجموعات البيانات على بيانات تربط بين توظيف الشابات ومجالات العمل المنزلي غير مدفوع الأجر. وعلى الرغم من أن مصادر البيانات تتيح الوصول إلى إحصاءات أساسية تتعلق بالبطالة والعمل بدوام جزئي والعمل من المنزل، إلا أن الوصول المباشر إلى المعلومات المتعلقة بالعاملين الموسميين — الذين يعملون في الغالب في القطاع غير الرسمي ولا يتم الاعتراف بهم رسميًا بموجب تشريعات العمل — لم يكن متاحًا، وكان لا بد من تحويل المعلومات ذات الصلة إلى قيم رقمية يمكن دمجها في النموذج. يمكن توسيع نطاق التحليلات من هذا النوع — التي تعترف بأن للعمل قيمة مستقلة عن التوظيف — لتشمل بيانات عن استخدام الوقت تكشف عن العمل المنزلي وأعمال الرعاية غير المدفوعة الأجر، والخصائص الديموغرافية على مستوى الأسرة، وتغطية الحماية الاجتماعية بين العاملين في القطاع غير الرسمي والعاملين بدوام جزئي، وتجزئة سوق العمل الإقليمي حسب الجنس والعمر. ومن شأن إدراج مثل هذه البيانات أن يعزز التقييمات المعيارية والتجريبية لقياس العمل غير المرئي، ويتيح فهمًا أكثر دقة لظهور العمل، وعدم المساواة، ونتائج الرفاه. ورغم الاعتراف بهذه القيود، فإنها لا تقوض صحة التحليل الحالي؛ بل إنها تسلط الضوء على الفرص المتاحة للبحوث المستقبلية وللمزيد من تحسين النموذج.

يحدد هذا البحث المشكلة المتمثلة في أن القياس الأكثر واقعية للرفاه لا يتطلب فقط وضع سياسات موجهة نحو أسواق العمل، بل يتطلب أيضًا إعادة تقييم النهج المؤسسي الذي يتم من خلاله تعريف الإنتاج والقيمة الاقتصادية والأداء الاقتصادي ضمن أنظمة المحاسبة القومية، ويقترح حلاً لهذه المشكلة. يقدم الإطار النظري الذي طورته LEIT والنهج التحليلي الذي يوفره LEIM نموذج تقييم عامًا قابلًا للتطبيق على جميع أشكال العمل الإنتاجي الذي يُؤدى خارج نطاق العمل المأجور. وبناءً على ذلك، تم اختيار العمل المنزلي غير المأجور كمجال تطبيق تجريبي للنظرية لأنه يشكل المثال الأكثر قابلية للملاحظة والقياس للعمل الإنتاجي غير المعترف به مؤسسيًّا. وفي الوقت نفسه، من خلال دمج اقتصاد الرفاه مع الاقتصاد المؤسسي، تقدم هذه الدراسة نهجًا جديدًا ومبتكرًا يسهم في الأدبيات المتعلقة بالقياس الاقتصادي والعدالة الاجتماعية والتنمية الشاملة على المستويين النظري والمنهجي، ضمن إطار بديل لتقييم الرفاه يتجاوز المؤشرات القائمة على الناتج المحلي الإجمالي.

Résumé structuré :

Le produit intérieur brut (PIB) reste un indicateur clé pour évaluer la performance économique, le bien-être et le développement. Cependant, le fait que les systèmes comptables existants soient fondamentalement axés sur l’emploi plutôt que sur le travail soulève des questions quant à la quantité d’apport de travail prise en compte dans cette performance et à la manière dont elle devrait être calculée. Alors que la valeur économique dans les systèmes économiques actuels est largement définie par les relations d’emploi au sein du marché, le travail productif effectué en dehors de l’emploi formel est exclu de la mesure économique. Cette délimitation institutionnelle de la production entraîne des biais structurels dans la mesure du bien-être, de la productivité et de la répartition des revenus, et fait qu’une part substantielle du travail productif qui contribue directement à la reproduction des ménages, à la pérennité de la main-d’œuvre, à la formation du capital humain et au bien-être social reste statistiquement invisible. Le travail domestique et de soins non rémunéré effectué par les femmes reste largement invisible dans les indicateurs économiques, bien qu’il apporte des contributions significatives à la reproduction de la main-d’œuvre, à la formation du capital humain et à la pérennité du bien-être social. Bien que la littérature sur le travail invisible se soit considérablement développée ces dernières années, la plupart des études se sont concentrées sur les inégalités entre les sexes ou sur des analyses de l’emploi du temps, sans développer d’approche holistique remettant en question les critères institutionnels à travers lesquels la valeur économique est définie. La présente étude vise à analyser les effets d’un travail de plus en plus invisible dans les domaines des services sur le bien-être économique et les inégalités, en prenant pour exemple le travail non rémunéré des femmes au foyer, et à démontrer que sa valeur économique peut être mesurée.

Le fondement théorique de cette étude est la théorie de l’indépendance du travail par rapport à l’emploi (LEIT). Alors que les approches économiques conventionnelles considèrent largement l’emploi et le travail comme synonymes, la LEIT, contrairement à cette hypothèse, met l’accent sur le travail plutôt que sur l’emploi en tant que source de valeur économique. En conséquence, l’emploi n’est qu’une des formes institutionnelles par lesquelles le travail productif est économiquement reconnu et rémunéré. Par conséquent, que le travail soit fourni par le biais du marché, effectué au sein du ménage ou qu’il émerge dans différentes formes d’organisation sociale, cela ne modifie en rien sa nature productive. Parmi les formes de travail productif exclues des mesures économiques conventionnelles, le travail domestique et de soins non rémunéré constitue l’exemple empirique le plus approprié pour tester la théorie, étant donné qu’il est à la fois observable et mesurable. Afin de mesurer empiriquement les effets de la production de services domestiques par les femmes sur le bien-être et les inégalités, le modèle d’indépendance travail-emploi (LEIM) est appliqué dans cette étude. Le LEIM fournit un modèle d’évaluation normative capable de calculer la valeur économique du travail productif indépendamment du statut professionnel et constitue la principale contribution méthodologique de cette recherche. Le modèle attribue une valeur économique équivalente aux activités non rémunérées effectuées au sein des ménages qui ont des équivalents marchands dans le secteur des services, et intègre ces valeurs dans les analyses du bien-être et des inégalités. De cette manière, les activités productives exclues des calculs conventionnels du PIB sont transformées en résultats économiques mesurables, ce qui permet une comparaison systématique entre les indicateurs fondés sur le marché et les mesures élargies du bien-être qui prennent en compte l’ensemble du travail productif. L’analyse est menée pour le cas de la Turquie à partir des données sur la population active et l’emploi publiées par l’Organisation internationale du travail (OIT), l’Institut turc de statistique (TÜİK) et la Banque mondiale pour la période quinquennale couvrant les années 2020 à 2024.

Les résultats empiriques révèlent des différences substantielles entre les indicateurs conventionnels et les évaluations fondées sur le LEIM. Alors que les coefficients d’inégalité conventionnels (I₁) ont augmenté au fil des ans, les coefficients d’inégalité normatifs (I₂), qui intègrent la valeur économique du travail domestique non rémunéré, ont quant à eux diminué de manière continue au cours de la même période. La différence marquée entre ces deux indicateurs démontre que l’intégration du travail productif dans les mesures économiques, indépendamment de l’emploi, modifie considérablement les évaluations de la répartition du bien-être et réduit sensiblement l’inégalité mesurée. Les résultats révèlent également que de nombreuses activités exercées sans rémunération au sein des ménages correspondent directement à des professions exercées sur le marché du travail en échange d’un salaire ; néanmoins, la valeur économique de ces activités est institutionnellement exclue des comptes nationaux. Par conséquent, bien que le travail productif constitue une composante importante du bien-être économique et contribue à la durabilité économique et à la reproduction sociale, son invisibilité au sein des systèmes de comptabilité nationale conduit systématiquement à une sous-estimation de sa contribution économique et, par conséquent, à une sous-évaluation du bien-être économique.

Une mesure plus réaliste du bien-être nécessite non seulement l’élaboration de politiques axées sur les marchés du travail, mais aussi une réévaluation de l’approche institutionnelle par laquelle la production, la valeur économique et la performance économique sont définies au sein des systèmes de comptabilité nationale. En intégrant l’économie du bien-être à l’économie institutionnelle, cette étude apporte une contribution à la littérature sur la mesure économique, la justice sociale et le développement inclusif, tant sur le plan théorique que méthodologique, et propose un cadre alternatif d’évaluation du bien-être qui va au-delà des indicateurs fondés sur le PIB. L’étude conclut que les systèmes de comptabilité nationale axés sur l’emploi sous-estiment systématiquement la contribution économique du travail productif effectué en dehors du marché formel, ce qui entraîne une sous-estimation du bien-être économique.

Des limites et des difficultés ont été rencontrées concernant les données secondaires utilisées dans l’analyse empirique présentée dans cet article. Les ensembles de données s’appuient sur des données croisant l’emploi des jeunes femmes avec les domaines du travail domestique non rémunéré. Bien que les sources de données donnent accès à des statistiques clés relatives au chômage, au travail à temps partiel et au travail à domicile, il n’était pas possible d’accéder directement aux informations concernant les travailleurs saisonniers — qui sont en grande partie employés de manière informelle et ne sont pas officiellement reconnus par la législation du travail —, et les informations pertinentes ont dû être converties en valeurs numériques pouvant être intégrées dans le modèle. La portée des analyses de ce type, qui reconnaissent que le travail a une valeur indépendante de l’emploi, pourrait être élargie pour inclure des données sur l’emploi du temps révélant le travail domestique et les soins non rémunérés, les caractéristiques démographiques au niveau des ménages, la couverture de la protection sociale chez les travailleurs informels et à temps partiel, ainsi que la segmentation régionale du marché du travail par sexe et par âge. L’inclusion de telles données renforcerait les évaluations normatives et empiriques de la mesure du travail invisible et permettrait une compréhension plus nuancée de la visibilité du travail, des inégalités et des résultats en matière de bien-être. Bien que ces limites soient reconnues, elles ne remettent pas en cause la validité de la présente analyse ; elles mettent plutôt en évidence des pistes pour de futures recherches et pour un affinement du modèle.

Cette recherche identifie le problème selon lequel une mesure plus réaliste du bien-être nécessite non seulement l’élaboration de politiques axées sur les marchés du travail, mais aussi une réévaluation de l’approche institutionnelle par laquelle la production, la valeur économique et la performance économique sont définies au sein des systèmes de comptabilité nationale, et propose une solution à ce problème. Le cadre théorique développé par LEIT et l’approche analytique fournie par LEIM offrent un modèle d’évaluation général applicable à toutes les formes de travail productif effectué en dehors de l’emploi. En conséquence, le travail domestique non rémunéré a été choisi comme domaine d’application empirique de la théorie, car il constitue l’exemple le plus observable et le plus mesurable de travail productif qui n’est pas reconnu institutionnellement. Parallèlement, en intégrant l’économie du bien-être à l’économie institutionnelle, cette étude propose une approche novatrice et originale qui contribue à la littérature sur la mesure économique, la justice sociale et le développement inclusif, tant sur le plan théorique que méthodologique, au sein d’un cadre alternatif d’évaluation du bien-être qui va au-delà des indicateurs basés sur le PIB.

Resumen estructurado:

El Producto Interior Bruto (PIB) sigue utilizándose como indicador clave para evaluar el rendimiento económico, el bienestar y el desarrollo. Sin embargo, el hecho de que los sistemas contables existentes se basen fundamentalmente en el empleo, y no en el trabajo, plantea dudas sobre la cantidad de trabajo incorporado a este rendimiento y sobre cómo debería calcularse. Si bien el valor económico en los sistemas económicos actuales se define en gran medida a través de las relaciones laborales dentro del mercado, el trabajo productivo realizado fuera del empleo formal queda excluido de la medición económica. Esta delimitación institucional de la producción da lugar a sesgos estructurales en la medición del bienestar, la productividad y la distribución de la renta, y hace que una cantidad sustancial de trabajo productivo que contribuye directamente a la reproducción de los hogares, la sostenibilidad de la población activa, la formación de capital humano y el bienestar social permanezca estadísticamente invisible. El trabajo doméstico y de cuidados no remunerado realizado por las mujeres sigue siendo en gran medida invisible en los indicadores económicos, a pesar de que contribuye de manera significativa a la reproducción de la población activa, la formación de capital humano y la sostenibilidad del bienestar social. Aunque la literatura sobre el trabajo invisible se ha desarrollado considerablemente en los últimos años, la mayoría de los estudios se han centrado en las desigualdades de género o en los análisis del uso del tiempo, y no han desarrollado un enfoque holístico que cuestione los criterios institucionales mediante los cuales se define el valor económico. El presente estudio tiene por objeto analizar los efectos del trabajo cada vez más invisible en los ámbitos de los servicios sobre el bienestar económico y la desigualdad, utilizando como ejemplo el trabajo no remunerado de las amas de casa, y demostrar que su valor económico puede medirse.

El fundamento teórico del estudio es la Teoría de la Independencia entre Trabajo y Empleo (LEIT). Mientras que los enfoques económicos convencionales consideran en gran medida que el empleo y el trabajo son sinónimos, la LEIT, en contraste con esta suposición, se centra en el trabajo —más que en el empleo— como fuente de valor económico. En consecuencia, el empleo es solo una de las formas institucionales a través de las cuales el trabajo productivo es reconocido y remunerado económicamente. Por lo tanto, el hecho de que el trabajo se ofrezca a través del mercado, se realice en el ámbito doméstico o surja en el marco de diferentes formas de organización social no altera su naturaleza productiva. Entre las formas de trabajo productivo excluidas de las mediciones económicas convencionales, el trabajo doméstico y de cuidados no remunerado constituye el ejemplo empírico más adecuado para poner a prueba la teoría, dado que es a la vez observable y medible. Para medir empíricamente los efectos de la producción de servicios domésticos por parte de las mujeres sobre el bienestar y la desigualdad, en este estudio se aplica el Modelo de Independencia entre Trabajo y Empleo (LEIM). El LEIM proporciona un modelo de valoración normativa capaz de calcular el valor económico del trabajo productivo independientemente de la situación laboral y constituye la principal contribución metodológica de la investigación. El modelo asigna un valor económico equivalente a las actividades realizadas de forma no remunerada en los hogares que tienen equivalentes de mercado en el sector de los servicios e incorpora estos valores en los análisis de bienestar y desigualdad. De este modo, las actividades productivas excluidas de los cálculos convencionales del PIB se transforman en resultados económicos medibles, lo que permite una comparación sistemática entre los indicadores basados en el mercado y las medidas ampliadas de bienestar que tienen en cuenta todo el trabajo productivo. El análisis se lleva a cabo para el caso de Turquía utilizando datos sobre la población activa y el empleo publicados por la Organización Internacional del Trabajo (OIT), el Instituto Turco de Estadística (TÜİK) y el Banco Mundial para el período quinquenal comprendido entre 2020 y 2024.

Los resultados empíricos revelan diferencias sustanciales entre los indicadores convencionales y las evaluaciones basadas en el LEIM. Mientras que se observa que los coeficientes de desigualdad convencionales (I₁) han aumentado a lo largo de los años, los coeficientes de desigualdad normativos (I₂), que incorporan el valor económico del trabajo doméstico no remunerado, han disminuido de forma continua durante el mismo período. La marcada diferencia entre ambos indicadores demuestra que la incorporación del trabajo productivo a las mediciones económicas, independientemente del empleo, altera significativamente las evaluaciones de la distribución del bienestar y reduce sustancialmente la desigualdad medida. Los resultados revelan también que muchas actividades realizadas de forma no remunerada en los hogares se corresponden directamente con ocupaciones desempeñadas en el mercado laboral a cambio de un salario; sin embargo, el valor económico de estas actividades queda excluido institucionalmente de las cuentas de la renta nacional. En consecuencia, aunque el trabajo productivo constituye un componente importante del bienestar económico y contribuye a la sostenibilidad económica y a la reproducción social, su invisibilidad en los sistemas de contabilidad nacional conduce sistemáticamente a una subestimación de su contribución económica y, por consiguiente, a una subestimación del bienestar económico.

Una medición más realista del bienestar requiere no solo el desarrollo de políticas dirigidas a los mercados laborales, sino también una reevaluación del enfoque institucional mediante el cual se definen la producción, el valor económico y el rendimiento económico en los sistemas de contabilidad nacional. Al integrar la economía del bienestar con la economía institucional, este estudio contribuye a la literatura sobre medición económica, justicia social y desarrollo inclusivo, tanto a nivel teórico como metodológico, y propone un marco alternativo para la evaluación del bienestar que va más allá de los indicadores basados en el PIB. El estudio concluye que los sistemas de contabilidad nacional basados en el empleo subestiman sistemáticamente la contribución económica del trabajo productivo realizado fuera del mercado formal, lo que da lugar a una subestimación del bienestar económico.

Se encontraron limitaciones y dificultades en relación con los datos secundarios utilizados en el análisis empírico presentado en este artículo. Los conjuntos de datos se basan en información que cruza el empleo de las mujeres jóvenes con los ámbitos del trabajo doméstico no remunerado. Aunque las fuentes de datos proporcionan acceso a estadísticas clave relacionadas con el desempleo, el trabajo a tiempo parcial y el teletrabajo, no se dispuso de acceso directo a información sobre los trabajadores temporeros —que, en su mayoría, están empleados de manera informal y no están reconocidos formalmente por la legislación laboral—, por lo que la información pertinente tuvo que convertirse en valores numéricos que pudieran incorporarse al modelo. El alcance de este tipo de análisis, que reconocen que el trabajo tiene un valor independiente del empleo, podría ampliarse para incluir datos sobre el uso del tiempo que revelen el trabajo doméstico y de cuidados no remunerado, las características demográficas a nivel de hogar, la cobertura de la protección social entre los trabajadores informales y a tiempo parcial, y la segmentación regional del mercado laboral por género y edad. La inclusión de dichos datos reforzaría las evaluaciones normativas y empíricas de la medición del trabajo invisible y permitiría una comprensión más matizada de la visibilidad del trabajo, la desigualdad y los resultados en materia de bienestar. Aunque se reconocen estas limitaciones, no socavan la validez del presente análisis; más bien, ponen de relieve oportunidades para futuras investigaciones y para un mayor perfeccionamiento del modelo.

Esta investigación identifica el problema de que una medición más realista del bienestar requiere no solo el desarrollo de políticas dirigidas a los mercados laborales, sino también una reevaluación del enfoque institucional mediante el cual se definen la producción, el valor económico y el rendimiento económico dentro de los sistemas de contabilidad nacional, y propone una solución a este problema. El marco teórico desarrollado por LEIT y el enfoque analítico proporcionado por LEIM ofrecen un modelo de evaluación general aplicable a todas las formas de trabajo productivo realizado fuera del empleo. En consecuencia, se seleccionó el trabajo doméstico no remunerado como ámbito de aplicación empírica de la teoría, ya que constituye el ejemplo más observable y medible de trabajo productivo que no goza de reconocimiento institucional. Al mismo tiempo, al integrar la economía del bienestar con la economía institucional, este estudio ofrece un enfoque novedoso y original que contribuye a la literatura sobre medición económica, justicia social y desarrollo inclusivo, tanto a nivel teórico como metodológico, dentro de un marco alternativo para la evaluación del bienestar que va más allá de los indicadores basados en el PIB.

结构化摘要：

国内生产总值（GDP）仍被用作评估经济表现、福利和发展状况的关键指标。然而，现行核算体系本质上是以就业为基础而非以劳动为基础的，这一事实引发了关于该指标中纳入的劳动投入量及其计算方式的质疑。虽然在现有经济体系中，经济价值主要通过市场内的就业关系来界定，但正式就业之外的生产性劳动却被排除在经济计量之外。这种对生产的制度性界定，导致了福利、生产率和收入分配测量中的结构性偏差，并使得大量直接促进家庭再生产、劳动力可持续性、人力资本形成和社会福利的生产性劳动在统计上处于隐形状态。尽管女性从事的无偿家务和照护劳动对劳动力再生产、人力资本形成以及社会福利的可持续性做出了重大贡献，但在经济指标中仍基本处于隐形状态。尽管近年来关于“隐形劳动”的文献已取得长足发展，但大多数研究仍聚焦于性别不平等或时间利用分析，尚未形成一种能够质疑经济价值定义之制度标准的整体性研究方法。本研究旨在通过分析无偿家庭主妇劳动，探讨服务领域中日益隐形的劳动对经济福利与不平等的影响，并证明其经济价值是可以被测量的。

本研究的理论基础是“劳动-就业独立理论”（LEIT）。传统经济方法大多将就业与劳动视为同义词，而LEIT则有别于这一假设，将劳动而非就业视为经济价值的来源。据此，就业仅仅是生产性劳动获得经济认可和报酬的制度形式之一。因此，无论劳动是通过市场供给、在家庭内部进行，还是在不同形式的社会组织中产生，其生产性本质均不会改变。在传统经济测量所排除的生产性劳动形式中，无偿家务劳动和照护劳动既可观察又可测量，因此是检验该理论最合适的实证案例。为了实证测量女性家庭服务生产对福利和不平等的影响，本研究应用了“劳动-就业独立模型”（LEIM）。LEIM提供了一种规范性估值模型，能够独立于就业状况计算生产性劳动的经济价值，这也是本研究在方法论上的主要贡献。该模型为家庭内部无偿进行的、在服务业中有市场等价物的活动赋予了等效的经济价值，并将这些价值纳入福利和不平等分析中。通过这种方式，被传统国内生产总值（GDP）计算所排除的生产性活动被转化为可测量的经济产出，从而能够对基于市场的指标与将所有生产性劳动纳入考量的扩展福利指标进行系统性比较。本研究以土耳其为例，采用国际劳工组织（ILO）、土耳其统计局（TÜİK）和世界银行发布的2020–2024年五年期间的劳动力与就业数据进行分析。

实证结果揭示了传统指标与基于LEIM的评估之间存在显著差异。虽然传统不平等系数（I₁）随时间推移呈上升趋势，但纳入无偿家务劳动经济价值的规范性不平等系数（I₂）在同一时期却持续下降。这两项指标之间的显著差异表明，将生产性劳动独立于就业状况纳入经济测量体系，会显著改变对福利分配的评估，并大幅降低测得的不平等程度。研究结果还表明，家庭内部许多无偿进行的活动与劳动力市场上以工资为报酬的职业直接对应；然而，这些活动的经济价值在制度上被排除在国民收入核算之外。因此，尽管生产性劳动是经济福利的重要组成部分，并有助于经济可持续性和社会再生产，但其在国民核算体系中的“隐形”状态，系统性地导致对其经济贡献的低估，进而导致经济福利被低估。

要更真实地衡量福利，不仅需要制定针对劳动力市场的政策，还需重新评估国民账户体系中定义生产、经济价值和经济绩效的制度方法。通过将福利经济学与制度经济学相结合，本研究在理论和方法论层面为经济测量、社会正义和包容性发展领域的文献做出了贡献，并提出了一种超越基于GDP指标的福利评估替代框架。本研究得出结论：以就业为基础的国民账户体系系统性地低估了正式市场之外所从事的生产性劳动对经济的贡献，从而导致经济福利被低估。

在本文所呈现的实证分析中，所使用的二手数据存在局限性和挑战。数据集依赖于将年轻女性就业情况与无偿家务劳动领域交叉分析所得的数据。尽管数据来源提供了与失业、兼职工作及居家办公相关的关键统计数据，但无法直接获取关于季节性工人的信息——这些人主要在非正规部门就业，且未被劳动法正式认可——因此必须将相关信息转换为可纳入该模型的数值。此类分析将劳动视为独立于就业而具有价值，其范围可进一步扩展，纳入揭示无偿家务和照护工作的时间利用数据、家庭层面的人口统计特征、非正规和兼职劳动者的社会保护覆盖率，以及按性别和年龄划分的区域劳动力市场细分情况。纳入此类数据将加强针对“隐形劳动”测量的规范性与实证性评估，并有助于更细致地理解劳动可见性、不平等及福利结果。尽管承认这些局限性，但它们并未削弱本分析的有效性；相反，它们突显了未来研究以及进一步完善该模型的机遇。

本研究指出了一个问题：要更真实地衡量福利，不仅需要制定针对劳动力市场的政策，还需要重新评估国民账户体系中定义生产、经济价值和经济绩效的制度方法，并为此问题提出了解决方案。LEIT构建的理论框架与LEIM提供的分析方法，共同形成了一个适用于所有非就业形式的生产性劳动的通用评估模型。据此，本研究选择无偿家务劳动作为该理论的实证应用领域，因为它构成了未被制度认可的生产性劳动中最易观察和可测量的范例。与此同时，通过将福利经济学与制度经济学相结合，本研究提出了一种新颖且独创的方法，在超越基于GDP指标的替代性福利评估框架内，从理论和方法论层面为经济计量、社会正义和包容性发展领域的文献做出了贡献。

Структурированное резюме:

Валовой внутренний продукт (ВВП) по-прежнему используется в качестве ключевого показателя для оценки экономических результатов, благосостояния и развития. Однако тот факт, что существующие системы учета в основном ориентированы на занятость, а не на труд, вызывает вопросы относительно объема трудовых затрат, учитываемых в этих показателях, и того, как их следует рассчитывать. В то время как экономическая ценность в существующих экономических системах в значительной степени определяется через трудовые отношения на рынке, производительный труд, выполняемый вне рамок формальной занятости, исключается из экономических измерений. Такое институциональное ограничение понятия производства приводит к структурным искажениям при измерении благосостояния, производительности и распределения доходов, а также приводит к тому, что значительный объем производительного труда, который непосредственно способствует воспроизводству домохозяйств, обеспечению устойчивости рабочей силы, формированию человеческого капитала и социальному благосостоянию, остается статистически невидимым. Неоплачиваемый домашний труд и труд по уходу, выполняемый женщинами, по-прежнему в значительной степени не отражается в экономических показателях, несмотря на то что вносит существенный вклад в воспроизводство рабочей силы, формирование человеческого капитала и обеспечение устойчивости социального благосостояния. Хотя в последние годы литература по вопросам невидимого труда значительно расширилась, большинство исследований сосредоточено на гендерном неравенстве или анализе использования времени и не предлагает целостного подхода, ставящего под сомнение институциональные критерии определения экономической ценности. Цель данного исследования — проанализировать влияние все более невидимого труда в сфере услуг на экономическое благосостояние и неравенство на примере неоплачиваемого труда домохозяек, а также продемонстрировать, что его экономическую ценность можно измерить.

Теоретической основой исследования служит теория независимости труда от занятости (LEIT). В то время как традиционные экономические подходы в основном рассматривают занятость и труд как синонимы, LEIT, в отличие от этого предположения, фокусируется на труде, а не на занятости как источнике экономической ценности. Соответственно, занятость является лишь одной из институциональных форм, посредством которых производительный труд получает экономическое признание и вознаграждение. Поэтому то, предоставляется ли труд через рынок, выполняется ли он в рамках домашнего хозяйства или возникает в рамках различных форм социальной организации, не меняет его производительного характера. Среди форм производительного труда, исключенных из традиционных экономических измерений, неоплачиваемый домашний труд и труд по уходу представляют собой наиболее подходящий эмпирический пример для проверки теории, учитывая, что он является одновременно наблюдаемым и измеримым. Для эмпирической оценки влияния производства женщинами бытовых услуг на благосостояние и неравенство в данном исследовании применяется Модель независимости труда и занятости (LEIM). LEIM представляет собой нормативную оценочную модель, позволяющую рассчитывать экономическую ценность производительного труда независимо от статуса занятости, и составляет основной методологический вклад данного исследования. Модель присваивает эквивалентную экономическую ценность видам деятельности, выполняемым без оплаты в рамках домашнего хозяйства, которые имеют рыночные эквиваленты в секторе услуг, и включает эти значения в анализ благосостояния и неравенства. Таким образом, виды производительной деятельности, исключенные из традиционных расчетов ВВП, преобразуются в измеримые экономические результаты, что позволяет проводить систематическое сравнение рыночных показателей и расширенных показателей благосостояния, учитывающих весь производительный труд. Анализ проводится для Турции с использованием данных о рабочей силе и занятости, опубликованных Международной организацией труда (МОТ), Турецким статистическим институтом (TÜİK) и Всемирным банком за пятилетний период 2020–2024 годов.

Эмпирические результаты показывают существенные различия между традиционными показателями и оценками, основанными на модели LEIM. В то время как традиционные коэффициенты неравенства (I₁) за эти годы, по оценкам, выросли, нормативные коэффициенты неравенства (I₂), учитывающие экономическую ценность неоплачиваемого труда в домашних хозяйствах, за тот же период, по оценкам, неуклонно снижались. Заметная разница между этими двумя показателями свидетельствует о том, что включение продуктивного труда в экономические измерения независимо от занятости существенно изменяет оценки распределения благосостояния и значительно снижает измеряемое неравенство. Результаты также показывают, что многие виды деятельности, выполняемые без оплаты в рамках домашних хозяйств, напрямую соответствуют профессиям, осуществляемым на рынке труда в обмен на заработную плату; тем не менее экономическая стоимость этих видов деятельности институционально исключена из счетов национального дохода. Следовательно, хотя производительный труд составляет важную составляющую экономического благосостояния и способствует экономической устойчивости и социальному воспроизводству, его «невидимость» в системах национальных счетов систематически приводит к недооценке его экономического вклада и, как следствие, к занижению показателей экономического благосостояния.

Более реалистичная оценка благосостояния требует не только разработки политики, ориентированной на рынки труда, но и переоценки институционального подхода, с помощью которого в системах национальных счетов определяются производство, экономическая ценность и экономические показатели. Объединяя экономику благосостояния с институциональной экономикой, данное исследование вносит вклад в литературу по экономическим измерениям, социальной справедливости и инклюзивному развитию как на теоретическом, так и на методологическом уровнях, а также предлагает альтернативную концепцию оценки благосостояния, выходящую за рамки показателей, основанных на ВВП. В исследовании делается вывод о том, что системы национальных счетов, ориентированные на занятость, систематически занижают экономический вклад производительного труда, выполняемого за пределами формального рынка, что приводит к недооценке экономического благосостояния.

В связи с вторичными данными, использованными в эмпирическом анализе, представленном в данной статье, были выявлены ограничения и проблемы. Наборы данных опираются на информацию, пересекающую данные о занятости молодых женщин со сферами неоплачиваемого домашнего труда. Хотя источники данных предоставляют доступ к ключевым статистическим показателям, касающимся безработицы, неполной занятости и работы на дому, прямой доступ к информации о сезонных работниках — которые в основном заняты в неформальном секторе и официально не признаны трудовым законодательством — отсутствовал, и соответствующую информацию пришлось преобразовать в числовые значения, которые можно было бы включить в модель. Сферу применения подобных анализов, в которых труд признается как имеющий ценность, независимую от занятости, можно было бы расширить за счёт включения данных об использовании времени, раскрывающих информацию об неоплачиваемом домашнем труде и уходе, демографических характеристик на уровне домохозяйств, охвата социальной защитой работников неформального сектора и работников с неполной занятостью, а также о региональной сегментации рынка труда по полу и возрасту. Включение таких данных укрепило бы нормативные и эмпирические оценки измерения «невидимого» труда и позволило бы получить более тонкое понимание видимости труда, неравенства и результатов в области благосостояния. Хотя эти ограничения признаются, они не подрывают достоверность настоящего анализа; напротив, они указывают на возможности для будущих исследований и дальнейшего усовершенствования модели.

В данном исследовании выявляется проблема, заключающаяся в том, что более реалистичная оценка благосостояния требует не только разработки политики, направленной на рынки труда, но и переоценки институционального подхода, с помощью которого производство, экономическая стоимость и экономические показатели определяются в рамках систем национальных счетов, и предлагается решение этой проблемы. Теоретическая основа, разработанная LEIT, и аналитический подход, предложенный LEIM, обеспечивают общую модель оценки, применимую ко всем формам производительного труда, осуществляемого вне рамок занятости. Соответственно, в качестве области эмпирического применения теории был выбран неоплачиваемый домашний труд, поскольку он представляет собой наиболее наблюдаемый и измеримый пример производительного труда, не признаваемого на институциональном уровне. В то же время, интегрируя экономику благосостояния с институциональной экономикой, данное исследование предлагает новый и оригинальный подход, который вносит вклад в литературу по экономическому измерению, социальной справедливости и инклюзивному развитию как на теоретическом, так и на методологическом уровнях, в рамках альтернативной концепции оценки благосостояния, выходящей за пределы показателей, основанных на ВВП.

संरचित सारांश:

सकल घरेलू उत्पाद (GDP) का उपयोग आर्थिक प्रदर्शन, कल्याण और विकास के मूल्यांकन के लिए एक प्रमुख संकेतक के रूप में जारी है। हालांकि, यह तथ्य कि मौजूदा लेखांकन प्रणालियाँ मूल रूप से श्रम-आधारित होने के बजाय रोजगार-आधारित हैं, इस प्रदर्शन में शामिल श्रम इनपुट की मात्रा और इसे कैसे गणना करनी चाहिए, इस बारे में प्रश्न उठाती हैं। जबकि मौजूदा आर्थिक प्रणालियों में आर्थिक मूल्य को काफी हद तक बाजार के भीतर रोजगार संबंधों के माध्यम से परिभाषित किया जाता है, औपचारिक रोजगार के बाहर किया गया उत्पादक श्रम आर्थिक माप से बाहर रखा जाता है।

उत्पादन की यह संस्थागत सीमांकन प्रक्रिया कल्याण, उत्पादकता और आय वितरण के मापन में संरचनात्मक पूर्वाग्रहों को जन्म देती है, और परिणामस्वरूप घर के पुनरुत्पादन, कार्यबल की स्थिरता, मानव पूंजी के निर्माण और सामाजिक कल्याण में सीधे योगदान देने वाली एक बड़ी मात्रा में उत्पादक श्रम सांख्यिकीय रूप से अदृश्य बनी रहती है। महिलाओं द्वारा किया जाने वाला बिना वेतन का घरेलू और देखभाल का श्रम, कार्यबल के पुनरुत्पादन, मानव पूंजी के निर्माण और सामाजिक कल्याण की स्थिरता में महत्वपूर्ण योगदान देने के बावजूद, आर्थिक संकेतकों में काफी हद तक अदृश्य बना रहता है। हालांकि हाल के वर्षों में अदृश्य श्रम पर साहित्य काफी विकसित हुआ है, अधिकांश अध्ययन लिंग असमानताओं या समय-उपयोग विश्लेषणों पर केंद्रित रहे हैं और उन्होंने उस समग्र दृष्टिकोण को विकसित नहीं किया है जो उन संस्थागत मानदंडों पर सवाल उठाता है जिनके माध्यम से आर्थिक मूल्य को परिभाषित किया जाता है। इस अध्ययन का उद्देश्य अवैतनिक गृहिणी श्रम का उपयोग करके सेवा क्षेत्रों में तेजी से अदृश्य हो रहे श्रम के आर्थिक कल्याण और असमानता पर पड़ने वाले प्रभावों का विश्लेषण करना है और यह प्रदर्शित करना है कि इसका आर्थिक मूल्य मापा जा सकता है।

इस अध्ययन का सैद्धांतिक आधार श्रम-रोज़गार स्वतंत्रता सिद्धांत (LEIT) है। जहाँ पारंपरिक आर्थिक दृष्टिकोण आमतौर पर रोज़गार और श्रम को पर्यायवाची मानते हैं, वहीं इस धारणा के विपरीत, LEIT आर्थिक मूल्य के स्रोत के रूप में रोज़गार के बजाय श्रम पर ध्यान केंद्रित करता है। तदनुसार, रोज़गार उन संस्थागत रूपों में से केवल एक है जिनके माध्यम से उत्पादक श्रम को आर्थिक रूप से मान्यता दी जाती है और उसके लिए पारिश्रमिक दिया जाता है। इसलिए, चाहे श्रम बाजार के माध्यम से प्रदान किया जाए, घर के भीतर किया जाए, या सामाजिक संगठन के विभिन्न रूपों के भीतर उभरकर सामने आए, इससे उसकी उत्पादक प्रकृति नहीं बदलती है। पारंपरिक आर्थिक मापों से बाहर रखी गई उत्पादक श्रम के रूपों में, अवैतनिक घरेलू और देखभाल श्रम इस सिद्धांत का परीक्षण करने के लिए सबसे उपयुक्त अनुभवजन्य उदाहरण है, क्योंकि यह दोनों ही दृष्टिगोचर और मापनीय है। महिलाओं द्वारा घरेलू सेवा उत्पादन के कल्याण और असमानता पर पड़ने वाले प्रभावों को अनुभवजन्य रूप से मापने के लिए, इस अध्ययन में श्रम-रोजगार स्वतंत्रता मॉडल (LEIM) लागू किया गया है। LEIM एक मानदंडगत मूल्यांकन मॉडल प्रदान करता है जो रोजगार की स्थिति से स्वतंत्र रूप से उत्पादक श्रम के आर्थिक मूल्य की गणना करने में सक्षम है और यह शोध का प्रमुख पद्धतिगत योगदान है। यह मॉडल उन गतिविधियों को, जो घरों के भीतर बिना वेतन के की जाती हैं और जिनके सेवा क्षेत्र में बाजार समकक्ष हैं, एक समान आर्थिक मूल्य प्रदान करता है और इन मूल्यों को कल्याण और असमानता विश्लेषणों में शामिल करता है। इस प्रकार, पारंपरिक जीडीपी गणनाओं से बाहर रखी गई उत्पादक गतिविधियों को मापनीय आर्थिक आउटपुट में बदल दिया जाता है, जिससे बाज़ार-आधारित संकेतकों और सभी उत्पादक श्रम को ध्यान में रखने वाले विस्तारित कल्याण मापों के बीच एक व्यवस्थित तुलना संभव हो पाती है। यह विश्लेषण तुर्की के मामले के लिए अंतर्राष्ट्रीय श्रम संगठन (ILO), तुर्की सांख्यिकी संस्थान (TÜİK), और विश्व बैंक द्वारा 2020-2024 की अवधि के लिए प्रकाशित श्रम बल और रोजगार डेटा का उपयोग करके किया गया है।

अनुभवजन्य निष्कर्ष पारंपरिक संकेतकों और LEIM-आधारित मूल्यांकन के बीच पर्याप्त अंतर प्रकट करते हैं। जहाँ पारंपरिक असमानता गुणांक (I₁) में वर्षों के दौरान वृद्धि देखी गई है, वहीं मानद असमानता गुणांक (I₂), जिसमें अवैतनिक घरेलू श्रम का आर्थिक मूल्य शामिल है, में इसी अवधि के दौरान निरंतर कमी देखी गई है। दोनों संकेतकों के बीच यह स्पष्ट अंतर दर्शाता है कि रोजगार से स्वतंत्र रूप से आर्थिक मापों में उत्पादक श्रम को शामिल करने से कल्याण के वितरण के मूल्यांकन में महत्वपूर्ण बदलाव आता है और मापी गई असमानता काफी कम हो जाती है। निष्कर्ष यह भी प्रकट करते हैं कि घरों के भीतर बिना वेतन के की जाने वाली कई गतिविधियाँ सीधे तौर पर श्रम बाजार में वेतन के बदले किए जाने वाले व्यवसायों से मेल खाती हैं; फिर भी, इन गतिविधियों के आर्थिक मूल्य को संस्थागत रूप से राष्ट्रीय आय खातों से बाहर रखा जाता है। परिणामस्वरूप, यद्यपि उत्पादक श्रम आर्थिक कल्याण का एक महत्वपूर्ण घटक है और आर्थिक स्थिरता और सामाजिक पुनरुत्पादन में योगदान देता है, राष्ट्रीय लेखा प्रणाली के भीतर इसकी अदृश्यता व्यवस्थित रूप से इसके आर्थिक योगदान का कम आकलन करने और परिणामस्वरूप, आर्थिक कल्याण के कम मापन का कारण बनती है।

कल्याण का अधिक यथार्थवादी मापन न केवल श्रम बाजारों की ओर निर्देशित नीतियों के विकास की मांग करता है, बल्कि उस संस्थागत दृष्टिकोण के पुनर्मूल्यांकन की भी मांग करता है जिसके माध्यम से राष्ट्रीय लेखा प्रणालियों के भीतर उत्पादन, आर्थिक मूल्य और आर्थिक प्रदर्शन को परिभाषित किया जाता है। कल्याण अर्थशास्त्र को संस्थागत अर्थशास्त्र के साथ एकीकृत करके, यह अध्ययन सैद्धांतिक और पद्धतिगत दोनों स्तरों पर आर्थिक मापन, सामाजिक न्याय और समावेशी विकास पर विद्यमान साहित्य में योगदान देता है और कल्याण मूल्यांकन के लिए एक वैकल्पिक ढांचा प्रस्तावित करता है जो जीडीपी-आधारित संकेतकों से परे जाता है।

अध्ययन का निष्कर्ष है कि रोजगार-आधारित राष्ट्रीय लेखा प्रणाली औपचारिक बाज़ार के बाहर किए गए उत्पादक श्रम के आर्थिक योगदान को व्यवस्थित रूप से कम आंकती है, जिसके परिणामस्वरूप आर्थिक कल्याण का कम आकलन होता है।

इस लेख में प्रस्तुत अनुभवजन्य विश्लेषण में उपयोग किए गए द्वितीयक डेटा के संबंध में सीमाओं और चुनौतियों का सामना किया गया।

ये डेटासेट युवा महिलाओं के रोजगार और अवैतनिक घरेलू श्रम के क्षेत्रों के बीच के आंकड़ों पर निर्भर करते हैं। यद्यपि डेटा स्रोत बेरोजगारी, अंशकालिक कार्य और घर से काम करने से संबंधित प्रमुख आँकड़ों तक पहुँच प्रदान करते हैं, मौसमी श्रमिकों—जो काफी हद तक अनौपचारिक रूप से नियोजित हैं और श्रम कानून के तहत औपचारिक रूप से मान्यता प्राप्त नहीं हैं—से संबंधित जानकारी तक सीधी पहुँच उपलब्ध नहीं थी, और प्रासंगिक जानकारी को संख्यात्मक मानों में परिवर्तित करना पड़ा जिन्हें मॉडल में शामिल किया जा सके। इस प्रकार के विश्लेषणों का दायरा, जो रोजगार से स्वतंत्र रूप से श्रम के मूल्य को पहचानते हैं, का विस्तार करके इसमें समय उपयोग पर आधारित डेटा, जिसमें अवैतनिक घरेलू और देखभाल का काम, घरेलू स्तर पर जनसांख्यिकीय विशेषताएं, अनौपचारिक और अंशकालिक श्रमिकों के बीच सामाजिक सुरक्षा कवरेज, और लिंग तथा आयु के आधार पर क्षेत्रीय श्रम बाजार का विभाजन शामिल है, को शामिल किया जा सकता है। इस तरह के डेटा को शामिल करने से अदृश्य श्रम के मापन के मानदंडगत और अनुभवजन्य मूल्यांकन को मजबूत किया जाएगा और श्रम की दृश्यता, असमानता और कल्याण परिणामों की अधिक सूक्ष्म समझ को सक्षम किया जाएगा।

हालांकि इन सीमाओं को स्वीकार किया जाता है, वे वर्तमान विश्लेषण की वैधता को कमजोर नहीं करती हैं; बल्कि, वे भविष्य के शोध और मॉडल के और परिष्करण के अवसरों पर प्रकाश डालती हैं।

यह शोध इस समस्या की पहचान करता है कि कल्याण के अधिक यथार्थवादी मापन के लिए न केवल श्रम बाजारों की ओर निर्देशित नीतियों के विकास की, बल्कि उस संस्थागत दृष्टिकोण के पुनर्मूल्यांकन की भी आवश्यकता है जिसके माध्यम से राष्ट्रीय लेखा प्रणालियों के भीतर उत्पादन, आर्थिक मूल्य और आर्थिक प्रदर्शन को परिभाषित किया जाता है, और इस समस्या का एक समाधान प्रस्तावित करता है।

LEIT द्वारा विकसित सैद्धांतिक ढांचा और LEIM द्वारा प्रदान किया गया विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण, रोजगार के बाहर किए गए सभी प्रकार के उत्पादक श्रम पर लागू होने वाला एक सामान्य मूल्यांकन मॉडल प्रदान करते हैं। तदनुसार, इस सिद्धांत के अनुभवजन्य अनुप्रयोग के क्षेत्र के रूप में अवैतनिक घरेलू श्रम को चुना गया क्योंकि यह उत्पादक श्रम का सबसे अधिक दिखाई देने वाला और मापने योग्य उदाहरण है जिसे संस्थागत रूप से मान्यता प्राप्त नहीं है।

साथ ही, कल्याण अर्थशास्त्र को संस्थागत अर्थशास्त्र के साथ एकीकृत करके, यह अध्ययन कल्याण मूल्यांकन के लिए एक वैकल्पिक ढांचे के भीतर, आर्थिक मापन, सामाजिक न्याय और समावेशी विकास पर साहित्य में योगदान देने वाला एक नवीन और मौलिक दृष्टिकोण प्रस्तुत करता है, जो जीडीपी-आधारित संकेतकों से परे जाता है।