Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda siyasi ve sosyo-ekonomik tıkanıklığını gidermek maksadıyla yaptığı Tanzimat uygulamalarından birisi olan temettüat tahrir kayıtlarının incelenmesidir. Tanzimat’ın uygulandığı büyüklü küçüklü tüm yerleşim yerlerinde yaşayan hane reislerinin sahip olduğu mal, mülk, arazi ve hayvanlarının kayıt altına alınması çalışması denilen bu uygulama ile Osmanlı Devleti, vergi sistemini iyileştirmek, vergi kaynaklarını yeniden tespit etmek, vergi tahsilindeki aksaklıkları gidermek ve vergi dağılımında adaleti sağlamak istemiştir.  “19. Yüzyılın Ortalarında Sinop’un Ekonomik Hayatına Bakış” başlıklı bu çalışma bir arşiv çalışmasıdır. Temettüat tahrir kayıtları, Tanzimat ile birlikte modernleşme dönemine giren Osmanlı Devleti'nin yaptığı en önemli çalışmalardan birisidir. Çalışmada, hane reislerinin ekonomik varlıklarının kaydedildiği 1845 tarihli Sinop Temettüat sayım defterlerindeki bilgiler analiz edilmiştir. Buna göre, H.1260-1261/M.1844-1845 yılında Sinop: Arap, Arasta, Arslan, Balatlar, Bilatap, Cami-i Kebir, Kaleyazısı, Kapan, Kefevi, Meydankapı, Saray, Şeyh, Şükran, Tayboğa, Ulubey mahallelerinden oluşmaktadır. Temettüat kayıtları incelendiğinde yerleşim yeriyle ilgili olarak siyasi, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel bilgilere ulaşılmaktadır. 19. yüzyılın ortalarında Sinop’un mahallelerinde yaşayan hane reisleri: çiftçilik, hayvancılık, askerlik, gemicilik ve taşımacılık gibi ekonomik faaliyetlerde bulunarak vergi mükellefi olmuşlar ve bu kişilerin çeşitli vergiler ödediği bulgularda tespit edilmiştir. 1845 yılında hazırlanan temettüat tahrir kayıtlarına göre, Sinop’ta zirai faaliyet yapan hane reisleri buğday, arpa, mercimek, tütün, alaf, bostan ve çeşitli meyveler üretmişlerdir. Söz konusu yerleşim yerlerinde hane reisleri yıl boyunca yapılan bu ekonomik faaliyetler neticesinde toplam olarak 43.088 kuruş Virgü-yü mahsusa ödemişlerdir. Ayrıca şehir merkezi olmasına rağmen bir taraftan kas güçlerinden faydalanılabilmek maksadıyla öküz, beygir, kısrak merkep, katır gibi hayvanları beslemişler, diğer taraftan da et, süt ve süt ürünlerinden faydalanabilmek maksadıyla koyun, keçi, inek gibi hayvanları da yetiştirmişlerdir. Bu durum kayıtlı vergi uygulamalarının başlangıcı olarak görülmektedir. Siyasi ve sosyo-ekonomik yönleri bulunan bu nevi araştırmalar, literatüre katkı yapacak ve daha sonra yapılacak olan çalışmalara da veri sağlayacağı ümit edilmektedir.

This study examines the tax registers, one of the Tanzimat reforms implemented by the Ottoman Empire in the 19th century to address political and socio-economic bottlenecks. This process, known as the recording of the property, land, and livestock owned by heads of households in all settlements, large and small, where the Tanzimat was implemented, aimed to improve the tax system, re-identify tax sources, address shortcomings in tax collection, and ensure fair tax distribution. This study, titled "A Look at the Economic Life of Sinop in the Mid-19th Century," is an archival study. Temettüat census records are among the most important studies conducted by the Ottoman Empire, which entered the modernization period with the Tanzimat reforms. This study analyzes information from the 1845 Sinop Temettüat census books, which recorded the economic assets of household heads. Accordingly, in 1844-1845, Sinop comprised the following neighborhoods: Arap, Arasta, Arslan, Balatlar, Bilatap, Cami-i Kebir, Kaleyazısı, Kapan, Kefevi, Meydankapı, Saray, Şeyh, Şükran, Tayboğa, and Ulubey. An examination of temettüat records reveals political, socio-economic, and socio-cultural information about the settlement. In the mid-19th century, heads of households living in Sinop's neighborhoods became taxpayers by engaging in economic activities such as farming, animal husbandry, military service, shipping, and transportation, and evidence indicates that these individuals paid various taxes. According to the 1845 tax census records, household heads engaged in agricultural activities in Sinop produced wheat, barley, lentils, tobacco, sorghum, orchards, and various fruits. Household heads in these settlements paid a total of 43,088 kuruş (commonly referred to as "virgü-yü mahsusa") as a result of these activities throughout the year. Furthermore, despite being a city center, they raised animals such as oxen, horses, mares, donkeys, and mules to utilize their muscle power. They also raised sheep, goats, and cows to benefit from meat, milk, and dairy products. This is seen as the beginning of registered tax practices. It is hoped that such research, with its political and socio-economic aspects, will contribute to the literature and provide data for future studies.