Abstract

Bu çalışmada, Türkiye'de 2014-2023 döneminde faaliyette bulunan 24 mevduat bankasının Aktif Karlılığını (ROA) etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bağımsız değişkenler olarak; Sermaye Yeterlilik Oranı, Toplam Krediler / Toplam Aktifler, Likit Aktifler / K. V. Yükümlülükler, Faiz Gelirleri / Toplam Aktifler, Toplam Krediler/Toplam Mevduat, Faiz Dışı Gelirler (Net) / Toplam Aktifler, Faiz Gelirleri / Toplam Gelirler gibi bankaya özgü oranlar kullanılmıştır. Değişkenler belirlenirken literatürde kullanılan oranlar olmasına dikkat edilmiştir. ROA, bankaların varlıklarını ne kadar etkin kullandığını ölçen önemli bir karlılık göstergesidir. Panel veri analizi, yatay kesit ve zaman serisi verilerini birleştiren bir yöntemdir. Analiz sonuçlarına göre; Sermaye Yeterlilik Oranı (%1), Faiz Gelirleri / Top. Aktifler (%1) ve Faiz Dışı Gelirler / Top. Aktifler (%5) değişkenlerinin anlamlı düzeyde Aktif Karlılığını pozitif olarak etkilediği, Toplam Krediler / Toplam Aktifler, Likit Aktifler / K. V. Yükümlülükler ve Faiz Gelirleri / Toplam Gelirler değişkenlerinin Aktif Karlılığı üzerinde anlamlı bir etkilerinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Aktif Karlılığı pozitif yönde en çok etkileyen değişkenin Faiz Dışı Gelirler (Net) / Top. Aktifler olduğu, en az etkileyen değişkenin ise Sermaye Yeterlilik Oranı olduğu tespit edilmiştir.  Çalışmadan elde edilen bulgular banka paydaşlarına ve politika yapıcılara önemli bilgiler sağlamakta ve finans literatürüne katkı sağlamaktadır.

Abstract

This study aims to examine the factors affecting the Return on Assets (ROA) of 24 deposit banks operating in Turkey between 2014 and 2023 using panel data analysis. The independent variables are Capital Adequacy Ratio, Total Loans/Total Assets, Liquid Assets/Total Assets, Interest Income/Total Assets, Interest Income/Total Income, and Total Loans/Total Income. V. Liabilities, Interest Income/Total Assets, Non-Interest Income (Net)/Total Assets, Interest Income/Total Income, and Total Loans/Total Deposits ratios. Care was taken to ensure that the ratios used were consistent with those used in the literature. ROA is an important profitability indicator that measures how effectively banks use their assets. Panel data analysis is a method that combines cross-sectional and time series data. According to the analysis results, the Capital Adequacy Ratio (%1), Interest Income / Total Assets (%1), and Non-Interest Income / Total Assets (%5) variables significantly and positively affect Asset Profitability. Assets (%1) and Non-Interest Income / Total Assets (%5) variables significantly positively affect Asset Profitability, while Total Loans / Total Assets, Liquid Assets / Current Liabilities, and Interest Income / Total Income variables have no significant effect on Asset Profitability. It was determined that the variable with the greatest positive impact on Asset Profitability is Non-Interest Income (Net) / Total Assets, while the variable with the least impact is the Capital Adequacy Ratio. The findings of this study provide important information to bank stakeholders and policymakers and contribute to the financial literature.

Structured Abstract:

As financial intermediaries, banks play a vital role in the functioning of the economy. However, for them to fulfil this role, their financial performance must be sound. Bank profitability is a crucial indicator affecting individual bank performance and, consequently, the profitability of the financial system. Bank profitability is influenced by numerous factors. These factors can include internal factors such as changes in loan and deposit volumes and earnings from distribution channels and services. In addition, macroeconomic indicators such as growth and inflation also affect profitability. The financial literature contains many studies on the factors influencing bank profitability. These analyses, conducted using data sets covering different periods and various variables, formed the basis of our study. Examining the dynamics of banking profitability in a developing market like Türkiye, which is vulnerable to structural risks, is of critical importance for policymakers and industry stakeholders. For this reason, an analysis of these factors using panel data from the 2014–2023 period is of great importance both in terms of filling this gap in the literature and in understanding the current profitability dynamics of the Turkish banking sector. The aim of this study is to identify the bank-specific financial factors affecting the asset profitability of commercial banks operating in Turkey for the period 2014–2023 using panel data analysis.

The study used panel data analysis as its methodology. The analysis period was set as 2014–2023, and financial ratios commonly used in the literature were selected. The study included a total of 24 banks, comprising public and private banks in Turkey as well as foreign-owned banks established in Turkey. Return on Assets (ROA) was used as the dependent variable to measure profitability. The independent variables were defined as the capital adequacy ratio, total loans/total assets, liquid assets/short-term liabilities, interest income/total assets, non-interest income/total assets, interest income/total income, and total loans/total deposits ratios. As a result of the tests conducted, heteroscedasticity and autocorrelation issues were identified in the random effects model; therefore, the Driscoll-Kraay estimator was selected as the most appropriate method.

According to the analysis results, the variables Capital Adequacy Ratio (1%), Interest Income / Total Assets (1%), and Non-Interest Income / Total Assets (5%) were found to have a statistically significant positive effect on Return on Assets, whereas Total Loans / Total Assets, Liquid Assets / Short-Term Liabilities, and Interest Income / Total Income were found to have no significant effect on Return on Assets. It was found that the variable with the strongest positive effect on return on assets is non-interest income / total assets, whilst the variable with the weakest effect is the capital adequacy ratio.

The fact that non-interest income has a strong positive effect on ROA is one of the key findings of this study. A 1% increase in the Non-Interest Income / Total Assets ratio results in an approximate 0.56% increase in ROA. This indicates that banks’ reliance on traditional interest income is decreasing and that other revenue sources, such as digital banking transactions and stock market transactions, have significant effects on profitability. Whilst non-interest income requires less capital, it entails greater risk. Banks should diversify their non-interest income sources, such as those derived from commissions and fees, and make use of technology-intensive services such as digital banking. A 1% increase in the Capital Adequacy Ratio causes an approximate 0.14% increase in ROA. This demonstrates that financial soundness has a strong and positive effect on profitability. Strong capital significantly strengthens banks' profitability. Optimal capital reduces bankruptcy risk, lowers funding costs, increases risk-taking capacity, and facilitates compliance with Basel standards. Therefore, banks should aim for an optimal capital level, strengthen their capital base, and manage their risk-weighted assets. A 1% increase in the Interest Income/Total Assets ratio results in a 0.19% increase in ROA. Revenue generated from banks' primary activities, namely lending and related interest-bearing transactions, has a positive impact on profitability. The efficiency of lending and interest-earning activities, which are core banking activities, directly affects profitability. An increase in this variable indicates how effectively banks are able to channel their assets into interest-bearing products. To increase interest income, banks should use their resources more efficiently as additional sources for low-cost deposit funding and optimise the risk-return balance of their loan portfolios to increase asset efficiency. Therefore, banks should strive to increase both non-interest and interest income to boost profitability. Furthermore, optimal capital utilisation and cost management are also important for banks. The Total Loans / Total Assets ratio has no significant effect on ROA. This indicates that it is not about granting more loans, but rather about obtaining good returns from those loans. The negative sign of the coefficient implies that the return on loans is low or costs are high. The liquid assets/short-term liabilities ratio has no significant effect on ROA. It is thought that the high cost of highly liquid assets due to their low returns and the use of a strong indicator of soundness such as the capital adequacy ratio have overshadowed the statistical significance of liquidity. The insignificance of the interest income/total income ratio is surprising given that the interest income/total assets ratio is significant. The Interest Income/Total Assets Ratio shows how much interest income the bank generates relative to its size. This is a measure of interest-generating efficiency and has proven to be meaningful. The Interest Income/Total Income Ratio, on the other hand, shows the relative importance of interest income compared to non-interest income. Therefore, it is considered that bank managers should shift their focus from objectives such as distributing more loans or increasing liquidity to objectives such as optimising the return on the loan portfolio, increasing non-interest income along with asset efficiency, and establishing a sound capital structure.

This study is thought to make a significant contribution to the literature by providing up-to-date findings on the bank-specific financial factors affecting the return on assets of deposit banks in Türkiye. In particular, the strong positive effect of non-interest income on profitability highlights the critical importance of income diversification. The study differs from similar research in that it covers the 2014–2023 period, examines different bank groups together, and employs the Driscoll-Kraay estimator. With these features, it provides a basis for future studies that may cover longer periods and include various groups of variables.

Yapılandırılmış Özet:

Finansal aracılar olarak bankalar ekonominin işleyişinde önemli bir işlevi yerine getirmektedir. Ancak, bu rolü yerine getirilebilmesi için bankaların finansal performanslarının yerinde olması gerekmektedir. Banka karlılığı, bankaların bireysel performansını ve dolayısıyla finansal sistemin karlılığını etkileyen önemli bir göstergedir. Bankaların kârlılığı, birçok faktörden etkilenen bir yapıya sahiptir. Bankaların karlılığını etkileyen bu faktörler; kredi ve mevduat hacmindeki değişim, dağıtım kanallarından ve hizmetlerden sağlanan kazançlar gibi içsel faktörler olabilmektedir.  Bunun yanı sıra, büyüme, enflasyon gibi makroekonomik göstergeler de karlılığı etkilemektedir. Finans literatüründe bankaların karlılığını etkileyen faktörler konusunda birçok çalışma bulunmaktadır. Farklı dönemleri kapsayan veri setleri ve farklı değişkenler ile yapılan bu analizler çalışmamıza kaynak oluşturmuştur. Türkiye gibi gelişmekte olan ve yapısal risklere açık bir piyasada bankacılık karlılığının dinamiklerini incelemek, politika yapıcılar ve sektör aktörleri için kritik önem taşımaktadır. Bununla birlikte, Türkiye'deki mevduat bankalarının kârlılığını bankaya özgü finansal göstergeler çerçevesinde inceleyen, güncel dönemi kapsayan ve farklı banka gruplarını birlikte değerlendiren çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu nedenle, 2014-2023 dönemine ait panel veri analizi ile bu faktörlerin incelenmesi hem literatürdeki bu boşluğun doldurulması hem de Türkiye bankacılık sektörünün güncel kârlılık dinamiklerinin anlaşılması açısından büyük bir önem taşımaktadır. Çalışmanın amacı, Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankalarının aktif kârlılığını etkileyen bankaya özgü finansal faktörleri 2014–2023 dönemi için panel veri analiziyle belirlemektir.

Araştırmada yöntem olarak panel veri analizinden yararlanılmıştır. Analiz dönemi olarak 2014-2023 yılları belirlenmiş ve literatürde yaygın olarak kullanılan finansal oranlar tercih edilmiştir. Çalışmaya, Türkiye'deki kamu ve özel bankalar ile Türkiye'de kurulu yabancı sermayeli toplam 24 banka dahil edilmiştir. Kârlılığı ölçmek için bağımlı değişken olarak Aktif Karlılığı (ROA) kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler ise Sermaye Yeterlilik Oranı, Toplam Krediler / Toplam Aktifler, Likit Aktifler / Kısa Vadeli Yükümlülükler, Faiz Gelirleri / Toplam Aktifler, Faiz Dışı Gelirler / Toplam Aktifler, Faiz Gelirleri / Toplam Gelirler ve Toplam Krediler / Toplam Mevduat oranları olarak belirlenmiştir. Yapılan testler sonucunda, Tesadüfi Etkiler Modelinde heteroskedastisite ve otokorelasyon sorunları tespit edildiğinden, Driscoll-Kraay tahmincisi en uygun yöntem olarak seçilmiştir.

Analiz sonuçlarına göre; Sermaye Yeterlilik Oranı (%1), Faiz Gelirleri / Top. Aktifler (%1) ve Faiz Dışı Gelirler / Top. Aktifler (%5) değişkenlerinin anlamlı düzeyde Aktif Karlılığı pozitif olarak etkilediği, Top. Krediler / Top. Aktifler, Likit Aktifler / K. V. Yükümlülükler ve Faiz Gelirleri / Top. Gelirler değişkenlerinin Aktif Karlılığı üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Aktif Karlılığı pozitif yönde en çok etkileyen değişkenin Faiz Dışı Gelirler / Top. Aktifler olduğu, en az etkileyen değişkenin ise Sermaye Yeterlilik Oranı olduğu tespit edilmiştir.

Faiz dışı gelirlerin ROA üzerinde güçlü bir pozitif etkiye sahip olması bu çalışmanın önemli sonuçlarından biridir. Faiz Dışı Gelirler / Toplam Aktifler oranındaki %1’lik artış, ROA' da yaklaşık %0.56’lık bir artışa sebep olmaktadır. Bu durum bankaların, geleneksel faiz gelirlerine olan bağımlılığının azaldığını ve dijital bankacılık işlemleri, borsa işlemleri gibi diğer gelir kaynaklarının karlılık üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermektedir. Faiz dışı gelirler daha az sermaye gerektirirken, daha fazla risk bulundurmaktadır. Bankalar, komisyon ve ücretlerden elde edilen faiz dışı gelir kaynaklarını çeşitlendirerek, dijital bankacılık gibi teknoloji ağırlıklı hizmetlerden yararlanmalıdırlar. Sermaye Yeterliliği Oranındaki %1’lik artış, ROA' da yaklaşık %0.14’lük bir artışa sebep olmaktadır. Bu, finansal sağlamlığın karlılık üzerinde güçlü ve pozitif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Güçlü bir sermaye, bankaların karlılığını önemli ölçüde pekiştirmektedir. Optimum büyüklükte sermaye, iflas riskini azaltarak,  fonlama maliyetlerini düşürerek, risk alma kapasitesini artırmakta ve Basel standartlarıyla uyumu kolaylaştırmaktadır. Bundan dolayı, bankaların optimum sermaye seviyesini hedefleyerek, sermaye tabanını güçlendirmesi ve risk ağırlıklı varlıklarını yönetmesi gerekmektedir. Faiz Geliri / Toplam Aktifler oranındaki %1'lik bir artış, ROA'da %0,19'luk bir artışa neden olmaktadır. Bankaların birincil faaliyetlerinden, yani kredi verme ve ilgili faiz getiren işlemlerden elde edilen gelir, karlılık üzerinde pozitif bir etkiye sahip olmaktadır. Temel bankacılık faaliyeti olan kredi verme ve faiz alma faaliyetlerinin verimliliği doğrudan karlılığı etkilemektedir. Bu değişkendeki artış, bankaların aktiflerini ne kadar etkin bir şekilde faiz getiren ürünlere kanalize edebildiğinin göstergesidir. Faiz gelirlerini artırmak için bankalar, düşük maliyetli mevduat fonlaması için ek kaynaklar olarak kaynaklarını daha verimli bir şekilde kullanmalı ve varlık verimliliğini artırmak için kredi portföylerinin risk-getiri dengesini optimize etmelidir. Bu nedenle bankalar, karlılığı artırmak için hem faiz dışı hem de faiz gelirlerini artırmaya çalışmalıdır. Ayrıca, optimum düzeyde sermaye kullanımı ve maliyet yönetimi de bankalar için önem taşımaktadır. Top. Krediler / Top. Aktifler Oranının ROA üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Bu durum, daha fazla kredi veriyor olmak değil, o krediden iyi getiri elde etmenin önemli olduğunu göstermektedir. Katsayının negatif işareti, kredilerin getirisinin düşük veya maliyetlerin yüksek olduğu anlamına gelmektedir.  Likit Aktifler / K. V. Yükümlülükler Oranının ROA üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Likiditesi yüksek varlıkların düşük getirili olması nedeniyle maliyetinin yüksek olması ve Sermaye Yeterlilik Oranı gibi güçlü bir sağlamlık göstergesinin kullanılmasının, likiditenin istatistiksel önemini gölgelemiş olduğu düşünülmektedir. Faiz Gelirleri / Top. Gelirler Oranının anlamsız çıkması, Faiz Gelirleri / Toplam Aktifler Oranı anlamlı çıktığı için şaşırtıcı olmaktadır. Faiz Gelirleri / Toplam Aktifler Oranı,  faiz gelirlerinin bankanın büyüklüğüne kıyasla ne kadar olduğunu gösterir. Bu, faiz üretme verimliliğinin bir ölçüsüdür ve anlamlı çıkmıştır. Faiz Gelirleri / Toplam Gelirler Oranı ise faiz gelirlerinin, faiz dışı gelirlere kıyasla göreceli önemini göstermektedir. Bu nedenle, banka yöneticilerinin, daha fazla kredi dağıtmak veya likiditeyi artırmak gibi hedeflerden, kredi portföyünün getirisini optimize etmek, faiz-dışı gelirleri aktif verimliliğiyle birlikte artırmak ve sağlam bir sermaye yapısı oluşturmak gibi hedeflere yönelmeleri gerektiği düşünülmektedir.

Bu çalışmanın, Türkiye'deki mevduat bankalarının aktif kârlılığını etkileyen bankaya özgü finansal faktörlere dair güncel bulgular sunarak literatüre önemli bir katkı sağladığı düşünülmektedir. Özellikle, faiz dışı gelirlerin kârlılık üzerindeki güçlü pozitif etkisi, gelir çeşitlendirmesinin ne denli kritik olduğunu vurgulamaktadır. Çalışma, 2014-2023 dönemini kapsaması, farklı banka gruplarını birlikte incelemesi ve Driscoll-Kraay tahmincisini kullanması bakımından benzer araştırmalardan ayrılmaktadır. Bu özellikleriyle, gelecekte daha uzun dönemler ve çeşitli değişken gruplarını içerecek çalışmalara zemin hazırlamaktadır.

ملخص منظم

تلعب البنوك، بصفتها وسطاء ماليين، دورًا حيويًا في سير عمل الاقتصاد. ومع ذلك، لكي تتمكن من أداء هذا الدور، يجب أن يكون أداؤها المالي سليمًا. وتعد ربحية البنوك مؤشرًا حاسمًا يؤثر على أداء كل بنك على حدة، وبالتالي على ربحية النظام المالي. وتتأثر ربحية البنوك بالعديد من العوامل. ويمكن أن تشمل هذه العوامل عوامل داخلية مثل التغيرات في أحجام القروض والودائع، والأرباح المتأتية من قنوات التوزيع والخدمات. بالإضافة إلى ذلك، تؤثر المؤشرات الاقتصادية الكلية مثل النمو والتضخم أيضًا على الربحية. تحتوي الأدبيات المالية على العديد من الدراسات حول العوامل التي تؤثر على ربحية البنوك. شكلت هذه التحليلات، التي أجريت باستخدام مجموعات بيانات تغطي فترات مختلفة ومتغيرات متنوعة، أساس دراستنا. إن دراسة ديناميكيات ربحية البنوك في سوق نامية مثل تركيا، والتي تتعرض لمخاطر هيكلية، أمر بالغ الأهمية لصانعي السياسات وأصحاب المصلحة في القطاع. ولهذا السبب، فإن تحليل هذه العوامل باستخدام بيانات الأفرقة للفترة 2014-2023 له أهمية كبيرة سواء من حيث سد هذه الفجوة في الأدبيات أو في فهم ديناميات الربحية الحالية للقطاع المصرفي التركي. تهدف هذه الدراسة إلى تحديد العوامل المالية الخاصة بالبنوك التي تؤثر على ربحية الأصول للبنوك التجارية العاملة في تركيا للفترة 2014-2023 باستخدام تحليل بيانات الأفرقة.

استخدمت الدراسة تحليل البيانات اللوحية كمنهجية لها. تم تحديد فترة التحليل من 2014 إلى 2023، وتم اختيار النسب المالية الشائعة الاستخدام في الأدبيات. شملت الدراسة ما مجموعه 24 بنكًا، تضم بنوكًا عامة وخاصة في تركيا بالإضافة إلى بنوك مملوكة لأجانب تأسست في تركيا. تم استخدام العائد على الأصول (ROA) كمتغير تابع لقياس الربحية. تم تعريف المتغيرات المستقلة على أنها نسبة كفاية رأس المال، وإجمالي القروض/إجمالي الأصول، والأصول السائلة/الالتزامات قصيرة الأجل، وإيرادات الفوائد/إجمالي الأصول، والإيرادات غير المتعلقة بالفوائد/إجمالي الأصول، وإيرادات الفوائد/إجمالي الإيرادات، ونسب إجمالي القروض/إجمالي الودائع. نتيجة للاختبارات التي أجريت، تم تحديد مشكلات التباين غير المتجانس والترابط الذاتي في نموذج التأثيرات العشوائية؛ لذلك، تم اختيار مقدر دريسكول-كراي باعتباره الطريقة الأنسب.

ووفقًا لنتائج التحليل، تبين أن المتغيرات ”نسبة كفاية رأس المال (1%)“، و”إيرادات الفوائد/إجمالي الأصول (1%)“، و”الإيرادات غير الفائدة/إجمالي الأصول (5%)“ لها تأثير إيجابي ذو دلالة إحصائية على العائد على الأصول، في حين تبين أن المتغيرات ”إجمالي القروض/إجمالي الأصول“، و”الأصول السائلة/الالتزامات قصيرة الأجل“، و”إيرادات الفوائد/إجمالي الدخل“ ليس لها تأثير ذو دلالة إحصائية على العائد على الأصول. وقد تبين أن المتغير الذي له أقوى تأثير إيجابي على العائد على الأصول هو الدخل غير الفائدة/إجمالي الأصول، في حين أن المتغير الذي له أضعف تأثير هو نسبة كفاية رأس المال.

إن حقيقة أن الدخل غير الفائدة له تأثير إيجابي قوي على العائد على الأصول (ROA) هي إحدى النتائج الرئيسية لهذه الدراسة. تؤدي زيادة بنسبة 1% في نسبة الدخل غير الفائدة / إجمالي الأصول إلى زيادة تقارب 0.56% في العائد على الأصول (ROA). ويشير ذلك إلى أن اعتماد البنوك على الدخل التقليدي من الفوائد آخذ في التناقص، وأن مصادر الإيرادات الأخرى، مثل المعاملات المصرفية الرقمية ومعاملات سوق الأوراق المالية، لها تأثيرات كبيرة على الربحية. وفي حين أن الدخل غير المرتبط بالفوائد يتطلب رأس مال أقل، فإنه ينطوي على مخاطر أكبر. وينبغي للبنوك تنويع مصادر دخلها غير المرتبط بالفوائد، مثل تلك المستمدة من العمولات والرسوم، والاستفادة من الخدمات التي تعتمد بشكل مكثف على التكنولوجيا مثل الخدمات المصرفية الرقمية. تؤدي زيادة بنسبة 1% في نسبة كفاية رأس المال إلى زيادة بنسبة 0.14% تقريبًا في العائد على الأصول (ROA). وهذا يدل على أن السلامة المالية لها تأثير قوي وإيجابي على الربحية. فوجود رأس مال قوي يعزز بشكل كبير من ربحية البنوك. كما أن رأس المال الأمثل يقلل من مخاطر الإفلاس، ويخفض تكاليف التمويل، ويزيد من القدرة على تحمل المخاطر، ويسهل الامتثال لمعايير بازل. لذلك، يجب أن تسعى البنوك إلى تحقيق مستوى رأس المال الأمثل، وتعزيز قاعدتها الرأسمالية، وإدارة أصولها المرجحة بالمخاطر. تؤدي زيادة بنسبة 1% في نسبة دخل الفوائد إلى إجمالي الأصول إلى زيادة بنسبة 0.19% في العائد على الأصول. تؤثر الإيرادات الناتجة عن الأنشطة الأساسية للبنوك، وهي الإقراض والمعاملات ذات الفوائد ذات الصلة، بشكل إيجابي على الربحية. تؤثر كفاءة أنشطة الإقراض وكسب الفوائد، وهي الأنشطة المصرفية الأساسية، بشكل مباشر على الربحية. وتشير الزيادة في هذا المتغير إلى مدى فعالية البنوك في توجيه أصولها نحو المنتجات التي تدر فوائد. ولزيادة إيرادات الفوائد، ينبغي للبنوك استخدام مواردها بكفاءة أكبر كمصادر إضافية لتمويل الودائع منخفضة التكلفة، وتحسين التوازن بين المخاطر والعائد في محافظ قروضها لزيادة كفاءة الأصول. ولذلك، ينبغي للبنوك السعي إلى زيادة كل من الإيرادات غير المرتبطة بالفوائد والإيرادات المرتبطة بالفوائد لتعزيز الربحية. علاوة على ذلك، يعد الاستخدام الأمثل لرأس المال وإدارة التكاليف أمرين مهمين للبنوك أيضًا. لا يؤثر معدل إجمالي القروض إلى إجمالي الأصول بشكل كبير على العائد على الأصول. وهذا يشير إلى أن الأمر لا يتعلق بمنح المزيد من القروض، بل بالحصول على عوائد جيدة من تلك القروض. وتشير الإشارة السالبة للمعامل إلى أن العائد على القروض منخفض أو أن التكاليف مرتفعة. ولا يؤثر معدل الأصول السائلة إلى الالتزامات قصيرة الأجل بشكل كبير على العائد على الأصول. يُعتقد أن التكلفة المرتفعة للأصول عالية السيولة بسبب عوائدها المنخفضة واستخدام مؤشر قوي للسلامة مثل نسبة كفاية رأس المال قد طغت على الأهمية الإحصائية للسيولة. إن عدم أهمية نسبة الدخل من الفوائد إلى إجمالي الدخل أمر مثير للدهشة بالنظر إلى أن نسبة الدخل من الفوائد إلى إجمالي الأصول ذات أهمية. توضح نسبة الدخل من الفوائد إلى إجمالي الأصول مقدار الدخل من الفوائد الذي يحققه البنك مقارنة بحجمه. وهذا مقياس لكفاءة توليد الفوائد وقد ثبت أنه ذو مغزى. من ناحية أخرى، تُظهر نسبة دخل الفوائد إلى إجمالي الدخل الأهمية النسبية لدخل الفوائد مقارنةً بالدخل غير الفوائدي. لذلك، يُعتبر أنه ينبغي لمديري البنوك تحويل تركيزهم من أهداف مثل توزيع المزيد من القروض أو زيادة السيولة إلى أهداف مثل تحسين العائد على محفظة القروض، وزيادة الدخل غير الفوائدي إلى جانب كفاءة الأصول، وإنشاء هيكل رأس مال سليم.

يُعتقد أن هذه الدراسة ستقدم مساهمة كبيرة في الأدبيات من خلال توفير نتائج محدثة حول العوامل المالية الخاصة بالبنوك التي تؤثر على العائد على أصول البنوك الودائعية في تركيا. وعلى وجه الخصوص، فإن التأثير الإيجابي القوي للدخل غير الفائدة على الربحية يسلط الضوء على الأهمية الحاسمة لتنويع الدخل. تختلف هذه الدراسة عن الأبحاث المماثلة من حيث أنها تغطي الفترة 2014-2023، وتدرس مجموعات بنكية مختلفة معًا، وتستخدم مقدر دريسكول-كراي. وبفضل هذه الميزات، توفر الدراسة أساسًا للدراسات المستقبلية التي قد تغطي فترات أطول وتشمل مجموعات متنوعة من المتغيرات.

Résumé Structuré:

En tant qu'intermédiaires financiers, les banques jouent un rôle essentiel dans le fonctionnement de l'économie. Cependant, pour qu'elles puissent remplir ce rôle, leurs performances financières doivent être solides. La rentabilité bancaire est un indicateur crucial qui influe sur les performances de chaque banque et, par conséquent, sur la rentabilité du système financier. La rentabilité bancaire est influencée par de nombreux facteurs. Ces facteurs peuvent inclure des éléments internes tels que l'évolution des volumes de prêts et de dépôts, ainsi que les revenus provenant des canaux de distribution et des services. En outre, des indicateurs macroéconomiques tels que la croissance et l’inflation affectent également la rentabilité. La littérature financière contient de nombreuses études sur les facteurs influençant la rentabilité bancaire. Ces analyses, menées à l’aide d’ensembles de données couvrant différentes périodes et diverses variables, ont constitué la base de notre étude. L’examen de la dynamique de la rentabilité bancaire dans un marché en développement comme la Turquie, qui est vulnérable aux risques structurels, revêt une importance cruciale pour les décideurs politiques et les acteurs du secteur. C'est pourquoi une analyse de ces facteurs à l'aide de données de panel couvrant la période 2014-2023 revêt une grande importance, tant pour combler cette lacune dans la littérature que pour comprendre la dynamique actuelle de la rentabilité du secteur bancaire turc. L'objectif de cette étude est d'identifier les facteurs financiers spécifiques aux banques qui affectent la rentabilité des actifs des banques commerciales opérant en Turquie pour la période 2014-2023 à l'aide d'une analyse de données de panel.

L'étude a utilisé l'analyse de données de panel comme méthodologie. La période d'analyse a été fixée à 2014-2023, et les ratios financiers couramment utilisés dans la littérature ont été sélectionnés. L'étude a porté sur un total de 24 banques, comprenant des banques publiques et privées en Turquie ainsi que des banques à capitaux étrangers établies en Turquie. Le rendement des actifs (ROA) a été utilisé comme variable dépendante pour mesurer la rentabilité. Les variables indépendantes ont été définies comme le ratio d'adéquation des fonds propres, le ratio prêts totaux/actifs totaux, le ratio actifs liquides/passifs à court terme, le ratio revenus d'intérêts/actifs totaux, le ratio revenus hors intérêts/actifs totaux, le ratio revenus d'intérêts/revenus totaux et le ratio prêts totaux/dépôts totaux. À la suite des tests effectués, des problèmes d'hétéroscédasticité et d'autocorrélation ont été identifiés dans le modèle à effets aléatoires; par conséquent, l'estimateur de Driscoll-Kraay a été sélectionné comme la méthode la plus appropriée.

D'après les résultats de l'analyse, les variables « ratio de solvabilité » (1 %), « produits d'intérêts / total des actifs » (1 %) et « revenus hors intérêts / total des actifs » (5 %) ont eu un effet positif statistiquement significatif sur le rendement des actifs, tandis que les variables « total des prêts / total des actifs », « actifs liquides / passifs à court terme » et « produits d'intérêts / revenu total » n'ont eu aucun effet significatif sur le rendement des actifs. Il a été constaté que la variable ayant l’effet positif le plus fort sur le rendement des actifs est le rapport «produits hors intérêts/total des actifs», tandis que la variable ayant l’effet le plus faible est le ratio d’adéquation des fonds propres.

Le fait que les produits hors intérêts aient un effet positif important sur le ROA est l’une des principales conclusions de cette étude. Une augmentation de 1 % du rapport «produits hors intérêts/total des actifs» entraîne une augmentation d’environ 0,56 % du ROA. Cela indique que la dépendance des banques à l'égard des revenus d'intérêts traditionnels diminue et que d'autres sources de revenus, telles que les transactions bancaires numériques et les opérations boursières, ont des effets significatifs sur la rentabilité. Si les revenus hors intérêts nécessitent moins de capital, ils comportent toutefois un risque plus élevé. Les banques devraient diversifier leurs sources de revenus hors intérêts, telles que celles provenant des commissions et des frais, et recourir à des services à forte intensité technologique comme la banque numérique. Une augmentation de 1 % du ratio d'adéquation des fonds propres entraîne une augmentation d'environ 0,14 % du ROA. Cela démontre que la solidité financière a un effet fort et positif sur la rentabilité. Un capital solide renforce considérablement la rentabilité des banques. Un niveau de capital optimal réduit le risque de faillite, abaisse les coûts de financement, augmente la capacité à prendre des risques et facilite la conformité aux normes de Bâle. Par conséquent, les banques devraient viser un niveau de fonds propres optimal, renforcer leur assise financière et gérer leurs actifs pondérés en fonction des risques. Une augmentation de 1 % du ratio « revenus d'intérêts / total des actifs » entraîne une augmentation de 0,19 % du ROA. Les revenus générés par les activités principales des banques, à savoir les prêts et les opérations rémunérées connexes, ont un impact positif sur la rentabilité. L'efficacité des activités de prêt et de génération d'intérêts, qui constituent le cœur de métier bancaire, influe directement sur la rentabilité. Une augmentation de cette variable indique dans quelle mesure les banques sont capables de canaliser efficacement leurs actifs vers des produits rémunérés. Pour accroître leurs revenus d'intérêts, les banques devraient utiliser leurs ressources de manière plus efficace, comme sources supplémentaires de financement par dépôts à faible coût, et optimiser l'équilibre risque-rendement de leurs portefeuilles de prêts afin d'améliorer l'efficacité de leurs actifs. Par conséquent, les banques devraient s'efforcer d'augmenter à la fois leurs revenus hors intérêts et leurs revenus d'intérêts pour stimuler leur rentabilité. En outre, une utilisation optimale du capital et une bonne gestion des coûts sont également importantes pour les banques. Le ratio « total des prêts / total des actifs » n’a pas d’effet significatif sur le ROA. Cela indique qu’il ne s’agit pas d’octroyer davantage de prêts, mais plutôt d’obtenir de bons rendements sur ces prêts. Le signe négatif du coefficient implique que le rendement des prêts est faible ou que les coûts sont élevés. Le ratio « actifs liquides / passifs à court terme » n’a pas d’effet significatif sur le ROA. On estime que le coût élevé des actifs très liquides en raison de leurs faibles rendements et l'utilisation d'un indicateur solide de solidité tel que le ratio d'adéquation des fonds propres ont éclipsé l'importance statistique de la liquidité. L'insignifiance du ratio « revenus d'intérêts / revenus totaux » est surprenante étant donné que le ratio « revenus d'intérêts / total des actifs » est significatif. Le ratio « revenus d'intérêts / total des actifs » montre le montant des revenus d'intérêts générés par la banque par rapport à sa taille. Il s'agit d'une mesure de l'efficacité en matière de génération d'intérêts qui s'est avérée pertinente. Le ratio produits d'intérêts/revenus totaux, en revanche, montre l'importance relative des produits d'intérêts par rapport aux revenus hors intérêts. Par conséquent, on estime que les dirigeants bancaires devraient recentrer leurs priorités, passant d'objectifs tels que l'octroi d'un plus grand nombre de prêts ou l'augmentation de la liquidité à des objectifs tels que l'optimisation du rendement du portefeuille de prêts, l'augmentation des revenus hors intérêts parallèlement à l'efficacité des actifs, et la mise en place d'une structure de capital saine.

Cette étude devrait apporter une contribution significative à la littérature en fournissant des résultats actualisés sur les facteurs financiers propres aux banques qui influent sur le rendement des actifs des banques de dépôt en Turquie. En particulier, l’effet positif marqué des revenus hors intérêts sur la rentabilité souligne l’importance cruciale de la diversification des revenus. La présente étude se distingue des recherches similaires en ce qu’elle couvre la période 2014-2023, examine conjointement différents groupes bancaires et utilise l’estimateur de Driscoll-Kraay. Grâce à ces caractéristiques, elle fournit une base pour de futures études qui pourraient couvrir des périodes plus longues et inclure divers groupes de variables.

Resumen Estructurado:

En su calidad de intermediarios financieros, los bancos desempeñan un papel fundamental en el funcionamiento de la economía. Sin embargo, para que puedan cumplir esta función, su rendimiento financiero debe ser sólido. La rentabilidad bancaria es un indicador crucial que afecta al rendimiento de cada banco y, por consiguiente, a la rentabilidad del sistema financiero. La rentabilidad bancaria se ve influida por numerosos factores. Entre ellos pueden figurar factores internos, como las variaciones en los volúmenes de préstamos y depósitos, y los ingresos procedentes de los canales de distribución y los servicios. Además, indicadores macroeconómicos como el crecimiento y la inflación también afectan a la rentabilidad. La literatura financiera contiene numerosos estudios sobre los factores que influyen en la rentabilidad bancaria. Estos análisis, realizados utilizando conjuntos de datos que abarcan diferentes períodos y diversas variables, constituyeron la base de nuestro estudio. Examinar la dinámica de la rentabilidad bancaria en un mercado en desarrollo como Turquía, que es vulnerable a los riesgos estructurales, reviste una importancia fundamental para los responsables políticos y las partes interesadas del sector. Por esta razón, un análisis de estos factores utilizando datos de panel del periodo 2014-2023 reviste gran importancia tanto para colmar esta laguna en la literatura como para comprender la dinámica actual de la rentabilidad del sector bancario turco. El objetivo de este estudio es identificar los factores financieros específicos de cada banco que afectan a la rentabilidad de los activos de los bancos comerciales que operan en Turquía durante el periodo 2014-2023 mediante el análisis de datos de panel.

El estudio utilizó el análisis de datos de panel como metodología. El periodo de análisis se fijó entre 2014 y 2023, y se seleccionaron los ratios financieros habitualmente utilizados en la literatura. El estudio incluyó un total de 24 bancos, entre los que se encontraban bancos públicos y privados de Turquía, así como bancos de propiedad extranjera establecidos en Turquía. Se utilizó la rentabilidad sobre activos (ROA) como variable dependiente para medir la rentabilidad. Las variables independientes se definieron como el coeficiente de solvencia, préstamos totales/activos totales, activos líquidos/pasivos a corto plazo, ingresos por intereses/activos totales, ingresos no relacionados con intereses/activos totales, ingresos por intereses/ingresos totales y préstamos totales/depósitos totales. Como resultado de las pruebas realizadas, se identificaron problemas de heteroscedasticidad y autocorrelación en el modelo de efectos aleatorios; por lo tanto, se seleccionó el estimador de Driscoll-Kraay como el método más adecuado.

Según los resultados del análisis, se observó que las variables «ratio de adecuación de capital» (1 %), «ingresos por intereses/activos totales» (1 %) e «ingresos no relacionados con intereses/activos totales» (5 %) tenían un efecto positivo estadísticamente significativo sobre la rentabilidad de los activos, mientras que «préstamos totales/activos totales», «activos líquidos/pasivos a corto plazo» e «ingresos por intereses/ingresos totales» no tenían ningún efecto significativo sobre la rentabilidad de los activos. Se constató que la variable con el efecto positivo más fuerte sobre el rendimiento de los activos es la relación ingresos no relacionados con intereses/activos totales, mientras que la variable con el efecto más débil es el coeficiente de solvencia.

El hecho de que los ingresos no relacionados con intereses tengan un fuerte efecto positivo sobre el ROA es una de las conclusiones clave de este estudio. Un aumento del 1 % en la relación ingresos no relacionados con intereses/activos totales da lugar a un aumento aproximado del 0,56 % en el ROA. Esto indica que la dependencia de los bancos de los ingresos tradicionales por intereses está disminuyendo y que otras fuentes de ingresos, como las transacciones de banca digital y las operaciones bursátiles, tienen efectos significativos sobre la rentabilidad. Si bien los ingresos no relacionados con los intereses requieren menos capital, conllevan un mayor riesgo. Los bancos deberían diversificar sus fuentes de ingresos no relacionados con los intereses, como los derivados de comisiones y tasas, y hacer uso de servicios intensivos en tecnología, como la banca digital. Un aumento del 1% en el coeficiente de adecuación de capital provoca un aumento aproximado del 0,14% en el ROA. Esto demuestra que la solidez financiera tiene un efecto fuerte y positivo sobre la rentabilidad. Un capital sólido refuerza significativamente la rentabilidad de los bancos. Un capital óptimo reduce el riesgo de quiebra, disminuye los costes de financiación, aumenta la capacidad de asumir riesgos y facilita el cumplimiento de las normas de Basilea. Por lo tanto, los bancos deben aspirar a un nivel óptimo de capital, reforzar su base de capital y gestionar sus activos ponderados por riesgo. Un aumento del 1 % en el ratio de ingresos por intereses/activos totales da lugar a un aumento del 0.19 % en el ROA. Los ingresos generados por las actividades principales de los bancos, es decir, la concesión de préstamos y las operaciones relacionadas que devengan intereses, tienen un impacto positivo en la rentabilidad. La eficiencia de las actividades de concesión de préstamos y de obtención de intereses, que son actividades bancarias fundamentales, afecta directamente a la rentabilidad. Un aumento de esta variable indica la eficacia con la que los bancos son capaces de canalizar sus activos hacia productos que devengan intereses. Para aumentar los ingresos por intereses, los bancos deben utilizar sus recursos de manera más eficiente como fuentes adicionales de financiación de depósitos a bajo coste y optimizar el equilibrio entre riesgo y rentabilidad de sus carteras de crédito para aumentar la eficiencia de los activos. Por lo tanto, los bancos deben esforzarse por aumentar tanto los ingresos no relacionados con los intereses como los ingresos por intereses para impulsar la rentabilidad. Además, la utilización óptima del capital y la gestión de costes también son importantes para los bancos. El ratio de préstamos totales/activos totales no tiene un efecto significativo sobre el ROA. Esto indica que no se trata de conceder más préstamos, sino más bien de obtener una buena rentabilidad de dichos préstamos. El signo negativo del coeficiente implica que la rentabilidad de los préstamos es baja o que los costes son elevados. El ratio de activos líquidos/pasivos a corto plazo no tiene un efecto significativo sobre el ROA. Se cree que el elevado coste de los activos de alta liquidez debido a su baja rentabilidad y el uso de un indicador sólido de solidez, como el coeficiente de adecuación de capital, han eclipsado la significación estadística de la liquidez. La insignificancia del coeficiente de ingresos por intereses/ingresos totales resulta sorprendente, dado que el coeficiente de ingresos por intereses/activos totales es significativo. El coeficiente de ingresos por intereses/activos totales muestra cuántos ingresos por intereses genera el banco en relación con su tamaño. Se trata de una medida de la eficiencia en la generación de intereses y ha demostrado ser significativa. El ratio de ingresos por intereses sobre ingresos totales, por su parte, muestra la importancia relativa de los ingresos por intereses en comparación con los ingresos no relacionados con los intereses. Por lo tanto, se considera que los gestores bancarios deberían cambiar su enfoque de objetivos como la concesión de más préstamos o el aumento de la liquidez a objetivos como la optimización del rendimiento de la cartera de préstamos, el aumento de los ingresos no relacionados con los intereses junto con la eficiencia de los activos y el establecimiento de una estructura de capital sólida.

Se considera que este estudio supone una contribución significativa a la literatura al proporcionar resultados actualizados sobre los factores financieros específicos de los bancos que afectan a la rentabilidad de los activos de los bancos de depósito en Turquía. En particular, el fuerte efecto positivo de los ingresos no relacionados con los intereses sobre la rentabilidad pone de relieve la importancia crítica de la diversificación de los ingresos. El estudio se diferencia de investigaciones similares en que abarca el periodo 2014-2023, examina conjuntamente diferentes grupos de bancos y emplea el estimador de Driscoll-Kraay. Con estas características, proporciona una base para futuros estudios que puedan abarcar periodos más largos e incluir diversos grupos de variables.

结构化摘要：

作为金融中介机构，银行在经济运行中发挥着至关重要的作用。然而，银行要履行这一职责，其财务表现必须稳健。银行盈利能力是影响单家银行业绩的关键指标，进而也影响整个金融体系的盈利能力。银行盈利能力受诸多因素影响，其中包括贷款和存款规模的变化、分销渠道及服务收入等内部因素。此外，经济增长和通货膨胀等宏观经济指标也会影响盈利能力。金融文献中已有大量关于影响银行盈利能力因素的研究。这些基于不同时期数据集及多种变量开展的分析，构成了本研究的基础。对于政策制定者和行业利益相关者而言，考察像土耳其这样易受结构性风险影响的发展中市场中银行盈利能力的动态，具有至关重要的意义。因此，利用2014–2023年面板数据对这些因素进行分析，无论是在填补文献空白还是在理解土耳其银行业当前盈利能力动态方面，都具有重要意义。本研究旨在利用面板数据分析，识别2014–2023年期间影响在土耳其运营的商业银行资产盈利能力的银行特定财务因素。

本研究采用面板数据分析法。分析期设定为2014–2023年，并选取了文献中常用的财务比率。研究共涵盖24家银行，包括土耳其的国有银行、私营银行以及在土耳其设立的外资银行。资产回报率（ROA）被用作因变量来衡量盈利能力。自变量定义为资本充足率、贷款总额/总资产、流动资产/短期负债、利息收入/总资产、非利息收入/总资产、利息收入/总收入以及贷款总额/存款总额等比率。经检验发现，随机效应模型中存在异方差性和自相关问题；因此，选定Driscoll-Kraay估计量作为最合适的方法。

根据分析结果，资本充足率（1%）、利息收入/总资产（1%）和非利息收入/总资产（5%）这三个变量对资产回报率具有统计上显著的正向影响，而贷款总额/总资产、流动资产/短期负债以及利息收入/总收入这三个变量对资产回报率则无显著影响。研究发现，对资产回报率影响最大的变量是非利息收入/总资产，而影响最小的变量是资本充足率。

非利息收入对资产回报率具有显著的正向影响，这是本研究的关键发现之一。非利息收入/总资产比率每增加1%，资产回报率约增加0.56%。这表明银行对传统利息收入的依赖正在减弱，而数字银行交易和股票市场交易等其他收入来源对盈利能力具有显著影响。尽管非利息收入所需的资本较少，但其风险更高。银行应多元化其非利息收入来源，例如来自佣金和费用的收入，并利用数字银行等技术密集型服务。资本充足率每提高1%，资产回报率（ROA）约增加0.14%。这表明财务稳健性对盈利能力具有显著的积极影响。充足的资本能显著增强银行的盈利能力。最佳资本水平可降低破产风险、降低融资成本、提高风险承担能力，并有助于符合巴塞尔协议标准。因此，银行应致力于达到最优资本水平，强化资本基础，并有效管理风险加权资产。利息收入/总资产比率每提高1%，资产回报率（ROA）将相应提升0.19%。银行主要业务（即贷款及相关生息交易）产生的收入对盈利能力具有积极影响。作为核心银行业务的贷款及生息活动的效率，直接影响盈利能力。该变量的上升表明银行将资产配置到生息产品中的效率如何。为增加利息收入，银行应更高效地利用资源作为低成本存款资金的补充来源，并优化贷款组合的风险回报平衡以提高资产效率。因此，银行应努力增加非利息收入和利息收入，以提升盈利能力。此外，资本的优化利用和成本管理对银行也至关重要。“贷款总额/总资产”比率对资产回报率（ROA）无显著影响。这表明关键不在于发放更多贷款，而在于从现有贷款中获取良好回报。系数的负号暗示贷款回报率较低或成本较高。“流动资产/短期负债”比率对资产回报率（ROA）无显著影响。一般认为，高流动性资产因回报率低而成本高昂，加之资本充足率等强有力的稳健性指标被广泛采用，导致流动性指标的统计显著性被掩盖。鉴于利息收入/总资产比率具有显著性，利息收入/总收入比率的不显著性令人意外。利息收入/总资产比率反映了银行相对于其规模所产生的利息收入水平。这是衡量生息效率的指标，且已被证实具有重要意义。另一方面，利息收入/总收入比率则反映了利息收入相对于非利息收入的相对重要性。因此，认为银行管理者应将关注重点从发放更多贷款或提高流动性等目标，转向优化贷款组合回报率、提高非利息收入及资产效率，以及建立稳健的资本结构等目标。

本研究通过提供关于土耳其存款类银行资产回报率相关特定财务因素的最新研究成果，被认为对该领域文献做出了重要贡献。尤其值得注意的是，非利息收入对盈利能力的显著正向影响，突显了收入多元化的关键重要性。本研究与同类研究的区别在于：研究覆盖2014–2023年期间，综合考察了不同银行组别，并采用了德里斯科尔-克雷（Driscoll-Kraay）估计量。凭借这些特点，本研究为未来可能涵盖更长时期并包含各类变量组的研究提供了基础。

Структурированное резюме:

Как финансовые посредники, банки играют жизненно важную роль в функционировании экономики. Однако для того, чтобы они могли выполнять эту роль, их финансовые показатели должны быть стабильными. Рентабельность банков является ключевым показателем, влияющим на результаты деятельности отдельных банков и, следовательно, на рентабельность финансовой системы в целом. На рентабельность банков влияют многочисленные факторы. К ним могут относиться внутренние факторы, такие как изменения объемов кредитов и депозитов, а также доходы от каналов сбыта и оказания услуг. Кроме того, на рентабельность влияют макроэкономические показатели, такие как рост и инфляция. В финансовой литературе содержится множество исследований, посвященных факторам, влияющим на рентабельность банков. Эти анализы, проведенные с использованием наборов данных, охватывающих разные периоды и различные переменные, легли в основу нашего исследования. Изучение динамики банковской рентабельности на развивающемся рынке, таком как Турция, который уязвим к структурным рискам, имеет критическое значение для политиков и заинтересованных сторон отрасли. По этой причине анализ этих факторов с использованием панельных данных за период 2014–2023 гг. имеет большое значение как с точки зрения восполнения этого пробела в литературе, так и для понимания текущей динамики рентабельности турецкого банковского сектора. Целью данного исследования является выявление специфических для банков финансовых факторов, влияющих на рентабельность активов коммерческих банков, работающих в Турции в период 2014–2023 гг., с использованием анализа панельных данных.

В качестве методологии в исследовании использовался анализ панельных данных. Период анализа был установлен на 2014–2023 годы, и были выбраны финансовые коэффициенты, широко используемые в литературе. Исследование охватило в общей сложности 24 банка, включая государственные и частные банки Турции, а также банки с иностранным капиталом, зарегистрированные в Турции. В качестве зависимой переменной для измерения рентабельности использовалась рентабельность активов (ROA). В качестве независимых переменных были определены коэффициент достаточности капитала, соотношение совокупных кредитов к совокупным активам, соотношение ликвидных активов к краткосрочным обязательствам, соотношение процентного дохода к совокупным активам, соотношение непроцентного дохода к совокупным активам, соотношение процентного дохода к совокупному доходу и соотношение совокупных кредитов к совокупным депозитам. В результате проведенных тестов в модели со случайными эффектами были выявлены проблемы гетероскедастичности и автокорреляции; поэтому в качестве наиболее подходящего метода был выбран оценщик Дрисколла-Краая.

Согласно результатам анализа, было установлено, что переменные «коэффициент достаточности капитала» (1%), «процентный доход/общие активы» (1%) и «непроцентный доход/общие активы» (5%) оказывают статистически значимое положительное влияние на рентабельность активов, тогда как соотношения «общий объем кредитов/общие активы», «ликвидные активы/краткосрочные обязательства» и «процентный доход/общий доход» не оказывают значимого влияния на рентабельность активов. Было установлено, что переменной с самым сильным положительным влиянием на рентабельность активов является соотношение непроцентных доходов к совокупным активам, в то время как переменной с самым слабым влиянием является коэффициент достаточности капитала.

Тот факт, что непроцентные доходы оказывают сильное положительное влияние на ROA, является одним из ключевых выводов данного исследования. Увеличение соотношения «непроцентные доходы / совокупные активы» на 1% приводит к росту ROA примерно на 0,56%. Это указывает на то, что зависимость банков от традиционного процентного дохода снижается, а другие источники дохода, такие как операции в сфере цифрового банкинга и операции на фондовом рынке, оказывают значительное влияние на рентабельность. Хотя непроцентный доход требует меньшего объема капитала, он сопряжен с более высоким риском. Банкам следует диверсифицировать свои источники непроцентного дохода, например за счет комиссий и сборов, а также использовать технологически насыщенные услуги, такие как цифровой банкинг. Увеличение коэффициента достаточности капитала на 1% приводит к росту рентабельности активов (ROA) примерно на 0,14%. Это свидетельствует о том, что финансовая устойчивость оказывает сильное положительное влияние на рентабельность. Сильный капитал значительно укрепляет рентабельность банков. Оптимальный уровень капитала снижает риск банкротства, уменьшает затраты на финансирование, увеличивает способность к принятию рисков и способствует соблюдению Базельских стандартов. Поэтому банкам следует стремиться к оптимальному уровню капитала, укреплять свою капитальную базу и управлять своими активами, взвешенными с учетом риска. Увеличение соотношения процентного дохода к совокупным активам на 1% приводит к росту рентабельности активов (ROA) на 0,19%. Доходы, получаемые от основной деятельности банков, а именно от кредитования и связанных с ним процентных операций, оказывают положительное влияние на рентабельность. Эффективность кредитной и процентной деятельности, являющейся основной банковской деятельностью, напрямую влияет на рентабельность. Увеличение этой переменной указывает на то, насколько эффективно банки способны направлять свои активы в процентные продукты. Для увеличения процентного дохода банкам следует более эффективно использовать свои ресурсы в качестве дополнительных источников недорогого депозитного финансирования и оптимизировать соотношение риска и доходности своих кредитных портфелей с целью повышения эффективности активов. Поэтому банкам следует стремиться к увеличению как непроцентного, так и процентного дохода для повышения рентабельности. Кроме того, для банков важны также оптимальное использование капитала и управление затратами. Коэффициент «Общий объем кредитов / Общие активы» не оказывает значительного влияния на ROA. Это указывает на то, что дело не в предоставлении большего количества кредитов, а в получении хорошей доходности по этим кредитам. Отрицательный знак коэффициента подразумевает, что доходность кредитов низкая или затраты высоки. Коэффициент «Ликвидные активы / Краткосрочные обязательства» не оказывает значительного влияния на ROA. Считается, что высокая стоимость высоколиквидных активов из-за их низкой доходности и использование такого сильного индикатора финансовой устойчивости, как коэффициент достаточности капитала, затмили статистическую значимость ликвидности. Незначимость соотношения процентного дохода к общему доходу удивляет, учитывая, что соотношение процентного дохода к совокупным активам является значимым. Соотношение процентного дохода к совокупным активам показывает, сколько процентного дохода генерирует банк относительно своего размера. Это показатель эффективности получения процентного дохода, который доказал свою значимость. С другой стороны, коэффициент «процентный доход/общий доход» показывает относительную важность процентного дохода по сравнению с непроцентным доходом. Поэтому считается, что руководство банков должно перенести акцент с таких целей, как выдача большего количества кредитов или повышение ликвидности, на такие цели, как оптимизация доходности кредитного портфеля, увеличение непроцентного дохода наряду с эффективностью активов и создание надежной структуры капитала.

Считается, что данное исследование вносит значительный вклад в научную литературу, предоставляя актуальные данные о банковских финансовых факторах, влияющих на рентабельность активов депозитных банков в Турции. В частности, сильное положительное влияние непроцентных доходов на рентабельность подчеркивает критическую важность диверсификации доходов. Данное исследование отличается от аналогичных работ тем, что охватывает период 2014–2023 гг., рассматривает различные группы банков в совокупности и использует оценку Дрисколла-Краая. Благодаря этим особенностям оно создает основу для будущих исследований, которые могут охватывать более длительные периоды и включать различные группы переменных.

संरचित सारांश:

वित्तीय मध्यस्थों के रूप में, बैंक अर्थव्यवस्था के कामकाज में एक महत्वपूर्ण भूमिका निभाते हैं। हालाँकि, इस भूमिका को निभाने के लिए, उनका वित्तीय प्रदर्शन मजबूत होना चाहिए। बैंक की लाभप्रदता एक महत्वपूर्ण संकेतक है जो व्यक्तिगत बैंक के प्रदर्शन और, परिणामस्वरूप, वित्तीय प्रणाली की लाभप्रदता को प्रभावित करता है। बैंक की लाभप्रदता कई कारकों से प्रभावित होती है। इन कारकों में आंतरिक कारक, जैसे ऋण और जमा की मात्रा में परिवर्तन और वितरण चैनलों और सेवाओं से होने वाली आय, शामिल हो सकते हैं।

इसके अतिरिक्त, विकास और मुद्रास्फीति जैसे व्यापक आर्थिक संकेतक भी लाभप्रदता को प्रभावित करते हैं। वित्तीय साहित्य में बैंक की लाभप्रदता को प्रभावित करने वाले कारकों पर कई अध्ययन मौजूद हैं। विभिन्न अवधियों और विभिन्न चरों को कवर करने वाले डेटा सेट का उपयोग करके किए गए इन विश्लेषणों ने हमारे अध्ययन का आधार बनाया। तुर्की जैसे विकासशील बाजार में, जो संरचनात्मक जोखिमों के प्रति संवेदनशील है, बैंकिंग लाभप्रदता की गतिशीलता की जांच करना नीति निर्माताओं और उद्योग हितधारकों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है। इसी कारण से, 2014-2023 की अवधि के पैनल डेटा का उपयोग करके इन कारकों का विश्लेषण, साहित्य में इस कमी को दूर करने और तुर्की बैंकिंग क्षेत्र की वर्तमान लाभप्रदता की गतिशीलता को समझने, दोनों ही दृष्टिकोण से अत्यधिक महत्व रखता है। इस अध्ययन का उद्देश्य पैनल डेटा विश्लेषण का उपयोग करके 2014-2023 की अवधि के लिए तुर्की में संचालित वाणिज्यिक बैंकों की परिसंपत्ति लाभप्रदता को प्रभावित करने वाले बैंक-विशिष्ट वित्तीय कारकों की पहचान करना है।

अध्ययन ने अपनी पद्धति के रूप में पैनल डेटा विश्लेषण का उपयोग किया। विश्लेषण की अवधि 2014–2023 निर्धारित की गई, और साहित्य में आम तौर पर उपयोग किए जाने वाले वित्तीय अनुपातों का चयन किया गया। अध्ययन में कुल 24 बैंक शामिल थे, जिनमें तुर्की के सार्वजनिक और निजी बैंक के साथ-साथ तुर्की में स्थापित विदेशी-स्वामित्व वाले बैंक भी शामिल थे। लाभप्रदता को मापने के लिए निर्भर चर के रूप में परिसंपत्ति पर प्रतिफल (ROA) का उपयोग किया गया। स्वतंत्र चर को पूंजी पर्याप्तता अनुपात, कुल ऋण/कुल संपत्ति, तरल संपत्ति/अल्पकालिक देनदारियां, ब्याज आय/कुल संपत्ति, गैर-ब्याज आय/कुल संपत्ति, ब्याज आय/कुल आय, और कुल ऋण/कुल जमा अनुपात के रूप में परिभाषित किया गया था। किए गए परीक्षणों के परिणामस्वरूप, यादृच्छिक प्रभाव मॉडल में विषमविचरण (heteroscedasticity) और आत्मसहसंबंध (autocorrelation) की समस्याएं पाई गईं; इसलिए, ड्रिस्कॉल-क्राय एस्टीमेटर (Driscoll-Kraay estimator) को सबसे उपयुक्त विधि के रूप में चुना गया।

विश्लेषण के परिणामों के अनुसार, पूंजी पर्याप्तता अनुपात (1%), ब्याज आय / कुल संपत्ति (1%), और गैर-ब्याज आय / कुल संपत्ति (5%) चरों का परिसंपत्ति पर प्रतिफल पर सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण सकारात्मक प्रभाव पाया गया, जबकि कुल ऋण / कुल संपत्ति, तरल संपत्ति / अल्पकालिक देनदारियों, और ब्याज आय / कुल आय का परिसंपत्ति पर प्रतिफल पर कोई महत्वपूर्ण प्रभाव नहीं पाया गया।

यह पाया गया कि परिसंपत्ति पर प्रतिफल पर सबसे मजबूत सकारात्मक प्रभाव डालने वाला चर गैर-ब्याज आय / कुल संपत्ति है, जबकि सबसे कमजोर प्रभाव डालने वाला चर पूंजी पर्याप्तता अनुपात है।

यह तथ्य कि गैर-ब्याज आय का ROA पर मजबूत सकारात्मक प्रभाव है, इस अध्ययन के प्रमुख निष्कर्षों में से एक है। गैर-ब्याज आय / कुल संपत्ति अनुपात में 1% की वृद्धि से ROA में लगभग 0.56% की वृद्धि होती है।

यह इंगित करता है कि बैंकों की पारंपरिक ब्याज आय पर निर्भरता कम हो रही है और अन्य राजस्व स्रोतों, जैसे डिजिटल बैंकिंग लेनदेन और स्टॉक मार्केट लेनदेन, का लाभप्रदता पर महत्वपूर्ण प्रभाव पड़ता है। हालांकि गैर-ब्याज आय के लिए कम पूंजी की आवश्यकता होती है, इसमें अधिक जोखिम शामिल होता है। बैंकों को अपनी गैर-ब्याज आय के स्रोतों में विविधता लानी चाहिए, जैसे कि कमीशन और शुल्क से प्राप्त होने वाले स्रोत, और डिजिटल बैंकिंग जैसी प्रौद्योगिकी-सघन सेवाओं का उपयोग करना चाहिए। पूंजी पर्याप्तता अनुपात में 1% की वृद्धि से ROA में लगभग 0.14% की वृद्धि होती है। यह दर्शाता है कि वित्तीय मजबूती का लाभप्रदता पर एक मजबूत और सकारात्मक प्रभाव पड़ता है। मजबूत पूंजी बैंकों की लाभप्रदता को काफी मजबूत करती है। इष्टतम पूंजी दिवालियापन के जोखिम को कम करती है, फंडिंग लागत को कम करती है, जोखिम लेने की क्षमता बढ़ाती है, और बासेल मानकों के अनुपालन में सहायता करती है। इसलिए, बैंकों को एक इष्टतम पूंजी स्तर का लक्ष्य रखना चाहिए, अपने पूंजी आधार को मजबूत करना चाहिए, और अपने जोखिम-भारित परिसंपत्तियों का प्रबंधन करना चाहिए। ब्याज आय/कुल परिसंपत्ति अनुपात में 1% की वृद्धि से ROA में 0.19% की वृद्धि होती है। बैंकों की प्राथमिक गतिविधियों, अर्थात् उधार देने और संबंधित ब्याज-प्रद गतिविधियों से उत्पन्न राजस्व का लाभप्रदता पर सकारात्मक प्रभाव पड़ता है। उधार देने और ब्याज-उपार्जित गतिविधियों की दक्षता, जो मुख्य बैंकिंग गतिविधियाँ हैं, सीधे तौर पर लाभप्रदता को प्रभावित करती है।

इस चर में वृद्धि यह दर्शाती है कि बैंक कितनी प्रभावी ढंग से अपनी संपत्ति को ब्याज-अर्जित उत्पादों में लगा पा रहे हैं। ब्याज आय बढ़ाने के लिए, बैंकों को कम लागत वाले जमा वित्तपोषण के अतिरिक्त स्रोतों के रूप में अपने संसाधनों का अधिक कुशलता से उपयोग करना चाहिए और संपत्ति दक्षता बढ़ाने के लिए अपने ऋण पोर्टफोलियो के जोखिम-प्रतिफल संतुलन को अनुकूलित करना चाहिए। इसलिए, बैंकों को लाभप्रदता बढ़ाने के लिए गैर-ब्याज और ब्याज दोनों आय को बढ़ाने का प्रयास करना चाहिए। इसके अलावा, बैंकों के लिए इष्टतम पूंजी उपयोग और लागत प्रबंधन भी महत्वपूर्ण हैं। कुल ऋण / कुल संपत्ति अनुपात का ROA पर कोई महत्वपूर्ण प्रभाव नहीं पड़ता है। यह इंगित करता है कि यह अधिक ऋण देने के बारे में नहीं है, बल्कि उन ऋणों से अच्छा रिटर्न प्राप्त करने के बारे में है। गुणांक का ऋणात्मक चिह्न दर्शाता है कि ऋण पर रिटर्न कम है या लागत अधिक है। तरल संपत्ति/अल्पकालिक देनदारियों का अनुपात ROA पर कोई महत्वपूर्ण प्रभाव नहीं डालता है। ऐसा माना जाता है कि कम रिटर्न के कारण अत्यधिक तरल संपत्तियों की उच्च लागत और पूंजी पर्याप्तता अनुपात जैसे सुदृढ़ता के एक मजबूत संकेतक के उपयोग ने तरलता के सांख्यिकीय महत्व को छाया में डाल दिया है। ब्याज आय/कुल आय अनुपात का महत्वहीन होना आश्चर्यजनक है, यह देखते हुए कि ब्याज आय/कुल संपत्ति अनुपात महत्वपूर्ण है। ब्याज आय/कुल संपत्ति अनुपात यह दर्शाता है कि बैंक अपने आकार के सापेक्ष कितनी ब्याज आय उत्पन्न करता है। यह ब्याज-उत्पादक दक्षता का एक माप है और यह सार्थक साबित हुआ है। दूसरी ओर, ब्याज आय/कुल आय अनुपात, गैर-ब्याज आय की तुलना में ब्याज आय के सापेक्ष महत्व को दर्शाता है। इसलिए, यह माना जाता है कि बैंक प्रबंधकों को अधिक ऋण वितरित करने या तरलता बढ़ाने जैसे उद्देश्यों से अपना ध्यान हटाकर ऋण पोर्टफोलियो पर प्रतिफल को अनुकूलित करने, परिसंपत्ति दक्षता के साथ गैर-ब्याज आय बढ़ाने, और एक ठोस पूंजी संरचना स्थापित करने जैसे उद्देश्यों पर ध्यान केंद्रित करना चाहिए।

यह अध्ययन तुर्की में जमा बैंकों की परिसंपत्तियों पर प्रतिफल को प्रभावित करने वाले बैंक-विशिष्ट वित्तीय कारकों पर नवीनतम निष्कर्ष प्रदान करके साहित्य में एक महत्वपूर्ण योगदान देता है। विशेष रूप से, लाभप्रदता पर गैर-ब्याज आय का मजबूत सकारात्मक प्रभाव आय विविधीकरण के महत्वपूर्ण महत्व को उजागर करता है।

यह अध्ययन समान शोध से इस मायने में अलग है कि यह 2014-2023 की अवधि को कवर करता है, विभिन्न बैंक समूहों की एक साथ जांच करता है, और ड्रिस्कॉल-क्राय एस्टीमेटर का उपयोग करता है। इन विशेषताओं के साथ, यह भविष्य के अध्ययनों के लिए एक आधार प्रदान करता है जो लंबी अवधि को कवर कर सकते हैं और विभिन्न चर समूहों को शामिल कर सकते हैं।