Abstract

Öz

Bu çalışma, küreselleşme sürecinde Türkiye’de devletin geçirdiği dönüşümü, hiper-küreselci, şüpheci ve dönüşümcü yaklaşımlar çerçevesinde karşılaştırmalı ve eleştirel bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma kapsamında kuramsal literatür analizi yöntemiyle yürütülmüş; devletin ekonomi, güvenlik ve yönetişim alanlarındaki yapısal ve işlevsel dönüşümü tarihsel Türk devlet geleneği ile ilişkisi içinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye’de devletin küresel piyasa normlarına bütünüyle tabi olan edilgen bir yapıya dönüşmediğini, aksine ekonomik alanda uyum sağlayan, ancak stratejik sektörlerde düzenleyici ve yönlendirici kapasitesini koruyan esnek bir kurumsal yapı geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Güvenlik ve dış politika alanında merkezi karar alma mekanizmalarının sürekliliğini koruduğu, buna karşın çok taraflı uluslararası ilişkiler ve bölgesel etkileşimler yoluyla çok katmanlı bir kapasite üretildiği görülmektedir. Yönetişim alanında ise yerel yönetimler, sivil toplum aktörleri ve dijitalleşme süreçleri, devletin toplumsal aktörlerle müzakere eden ve koordinasyon sağlayan bir yapıya doğru evrildiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, klasik “güçlü devlet” ve merkez–çevre yaklaşımlarının Türkiye’deki güncel dönüşümü açıklamakta yetersiz kaldığını; devletin alanlara göre farklılaşan, çoğul ve dinamik bir dönüşüm süreci içerisinde yeniden yapılandığını göstermektedir. Bu yönüyle makale, Türkiye’de devletin dönüşümünü tekil modeller yerine çoğul kuramsal çerçeveler üzerinden tartışarak küreselleşme literatürüne eleştirel ve bütüncül bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Abstract

Abstract

This study aims to examine the transformation of the Turkish state in the process of globalization within the framework of hyper-globalist, sceptical, and transformationalist approaches from a comparative and critical perspective. Based on a qualitative research design, the study employs theoretical literature analysis and evaluates the structural and functional transformation of the state in the fields of economy, security, and governance in relation to the historical tradition of the Turkish state. The findings indicate that the Turkish state has not turned into a passive structure fully subordinated to global market norms; rather, it has developed a flexible institutional capacity that adapts to globalization in the economic sphere while preserving its regulatory and interventionist role in strategic sectors. In the field of security and foreign policy, central decision-making mechanisms remain influential; however, a multi-layered state capacity has emerged through interactions with international and regional actors. In terms of governance, the increasing roles of local governments, civil society organizations, and digitalization processes point to a transformation toward a state structure that negotiates and coordinates with societal actors. The findings further suggest that classical “strong state” and center–periphery models are insufficient to explain the current transformation of the Turkish state. Instead, the state is undergoing a differentiated, multi-dimensional, and dynamic process of restructuring across policy domains. In this respect, the article aims to contribute to the globalization literature by offering a critical and holistic interpretation of the transformation of the state in Turkey through plural theoretical frameworks rather than singular models.

Structured Abstract:

This study aims to analyse the transformation of the Turkish state in the context of globalisation by moving beyond the traditional explanatory frameworks of the strong state thesis and the centre–periphery model. Conventional approaches in Turkish political sociology have long emphasised historical continuity, centralised authority, and bureaucratic autonomy as defining characteristics of the Turkish state tradition. However, the accelerating dynamics of globalisation—particularly in the economic, security, and governance domains—have significantly reshaped state capacities, institutional logics, and modes of interaction with both domestic and international actors.

The primary research question guiding this study is: How has the structural and functional logic of the Turkish state been reconfigured under globalisation beyond the assumptions of the strong state and centre–periphery paradigms? In this context, the study investigates whether globalisation has weakened state capacity, transformed it in differentiated ways across policy fields, or produced a hybrid model combining continuity and change. The study is necessary because existing models largely rely on static and homogeneous assumptions about the state, which are increasingly insufficient for explaining the differentiated, multi-layered, and dynamic transformation processes observed in Turkey today. By offering a field-sensitive and relational perspective, the study seeks to contribute to both Turkish political sociology and the broader globalisation–state debate.

The study is grounded in the major theoretical approaches to globalisation and the state, namely the hyperglobalist, sceptical, and transformationalist perspectives. Hyperglobalist theorists argue that globalisation erodes the sovereignty and regulatory capacity of the nation-state by subordinating it to market forces. Sceptical approaches, by contrast, emphasise the enduring power of states and interpret globalisation largely as an extension of historical internationalisation processes. Transformationalist theories offer a more nuanced framework, suggesting that globalisation does not simply weaken or strengthen the state but reconfigures its functions, scales, and institutional patterns in differentiated ways.

In addition to globalisation theories, the study critically engages with historical institutionalism, particularly the concepts of path dependency (Pierson, 2004) and gradual institutional change (Thelen, 2003; Mahoney & Thelen, 2010). These frameworks allow the analysis to account for both long-term continuities and incremental transformations in state structures. Furthermore, the study critically interrogates the strong state tradition in Turkish political thought and the centre–periphery model developed by Şerif Mardin (1973). While these models have provided powerful insights into state–society relations, they tend to conceptualise the state as a relatively autonomous, centralised, and homogeneous actor.

Drawing on recent critical literature, the study challenges four dominant assumptions: (1) excessive emphasis on historical continuity, (2) homogenisation of state elites and institutions, (3) exclusion of class relations and economic restructuring, and (4) the construction of the state as a quasi-transcendent and unified super-subject. By incorporating these critiques into a globalisation-sensitive framework, the study positions itself at the intersection of state theory, institutionalism, and globalisation studies.

The study adopts a qualitative research design combining systematic literature review and conceptual analysis. Rather than employing quantitative data or field surveys, the research relies on a comparative and interpretive reading of foundational and contemporary works on globalisation, state theory, and Turkish political history. The main analytical strategy is theoretical synthesis, through which different conceptual frameworks are brought into dialogue.

The primary sources include classical globalisation theorists (Held, McGrew, and Giddens), historical institutionalist scholars (Pierson, Thelen, and Mahoney), and leading figures in Turkish political sociology. The thematic focus is structured around three policy domains: economy, security and foreign policy, and governance. These domains are selected because they represent key arenas where globalisation–state interactions become most visible and politically consequential.

The methodological preference for a conceptual–theoretical approach is justified by the aim of developing a new interpretive framework rather than testing a specific empirical hypothesis. This method allows for a multidimensional and relational understanding of state transformation without reducing the analysis to a single explanatory variable.

The findings reveal that globalisation has not led to a uniform weakening of the Turkish state; instead, it has produced a differentiated and field-specific transformation of state capacity. In the economic domain, Turkey has undergone deep market integration, financial liberalisation, and regulatory restructuring. However, rather than a simple retreat of the state, the findings indicate a shift toward strategic interventionism, selective industrial policy, and strong regulatory frameworks in key sectors. This challenges hyperglobalist claims of total market dominance and supports the transformationalist argument of functional reconfiguration.

In the security and foreign policy domain, the state has largely preserved centralised decision-making authority while simultaneously expanding its operational scope through regional engagements, transnational security concerns, and multilateral diplomacy. The Turkish state exhibits a hybrid model that combines traditional sovereignty-centred practices with network-based and multi-level security governance. This hybridisation cannot be adequately explained by either the strong state thesis or centre–periphery logic alone. In the governance domain, the findings point to the growing role of local governments, civil society organisations, digital governance tools, and participatory mechanisms. While central authority remains powerful, governance increasingly operates through coordination, negotiation, and policy networks. This demonstrates that the Turkish state no longer functions solely as a hierarchical command structure but as a multi-actor regulatory platform.

The discussion shows that classical strong state and centre–periphery models fail to capture these nuanced transformations because they conceptualise the state as a singular, coherent, and centralised entity. In contrast, the empirical patterns observed through the theoretical analysis point to a fragmented, adaptive, and multi-scalar state structure. The Turkish case thus exemplifies how globalisation reshapes statehood not through erosion but through institutional recomposition.

The study concludes that the Turkish state has undergone a structural and functional transformation characterised by differentiation, flexibility, and hybridisation, rather than by simple decline or rigid continuity. The findings demonstrate that traditional explanatory models centred on a monolithic strong state or a static centre–periphery cleavage are no longer sufficient for understanding contemporary state dynamics in Turkey. By integrating globalisation theories with historical institutionalism, the study offers a dynamic and multi-dimensional framework for analysing state transformation. This approach makes a theoretical contribution to the globalisation–state literature by showing that state power today operates through field-specific capacities, strategic adaptations, and multi-level governance arrangements. In practical terms, the study suggests that policymakers should move beyond rigid centralisation models and adopt more flexible, participatory, and network-based governance strategies, particularly in areas such as digital administration, local development, and civil society engagement. For researchers, the study highlights the need for field-sensitive and institutionally grounded analyses that take both historical legacies and global transformations into account. Future research may extend this framework through comparative analysis with other semi-peripheral states or through empirical case studies focusing on specific policy sectors. Overall, this study seeks to reposition the Turkish state within a broader global context while preserving the analytical importance of its historical and institutional specificities.

Yapılandırılmış Özet:

 Bu çalışmanın amacı, Türk devletinin küreselleşme sürecinde geçirdiği yapısal ve işlevsel dönüşümü, Türkiye siyasal sosyolojisinde yaygın biçimde kullanılan güçlü devlet tezi ile merkez–çevre modelinin ötesine geçerek açıklamaktır. Çalışma, literatürde Türk devletinin çoğu zaman tarihsel süreklilik, merkezî otorite ve bürokratik özerklik ekseninde durağan ve yekpare bir yapı olarak ele alınması sorununu tartışmaktadır. Oysa ekonomik bütünleşme, dijitalleşme, ulusötesi güvenlik tehditleri ve çok aktörlü yönetişim ağları, devletin kapasitesini alanlara göre farklılaştırmakta ve yeni kurumsal biçimler üretmektedir. Araştırma, mevcut literatürde eksik kalan bu çok katmanlı dönüşüm dinamiklerini görünür kılmayı ve Türk devletini küresel bağlam içinde yeniden konumlandırmayı hedeflemektedir. Bu yönüyle çalışma hem Türkiye’de devlet tartışmalarına hem de küreselleşme–devlet ilişkisine dair karşılaştırmalı literatüre katkı sunma gerekliliğinden doğmaktadır.

 Araştırma, nitel araştırma deseninde tasarlanmıştır. Veri kaynağını, küreselleşme kuramları, devlet teorileri, tarihsel kurumsalcılık literatürü ve Türkiye siyasal hayatına ilişkin klasik ve güncel akademik çalışmalar oluşturmaktadır. Bu kapsamda Held, McGrew, Giddens, Pierson, Thelen, Mahoney, Şerif Mardin ve Türk siyasal sosyolojisine katkı sunan yazarların temel eserleri incelemeye dâhil edilmiştir. Çalışmanın örneklemini, ekonomi, güvenlik ve dış politika ile yönetişim olmak üzere üç temel politika alanında Türk devletinin dönüşümünü açıklayan kuramsal ve ampirik kaynaklar oluşturmaktadır. Veriler, karşılaştırmalı literatür incelemesi, kavramsal çözümleme ve tematik analiz teknikleriyle değerlendirilmiş, farklı kuramsal yaklaşımlar teorik sentez yöntemiyle bir araya getirilmiştir.

Bu çalışmadaki bulgular, küreselleşmenin Türk devletinde tek yönlü bir zayıflama yaratmadığını, alanlara göre farklılaşan, parçalı ve melez bir dönüşüm ürettiğini göstermektedir. Ekonomi alanında Türkiye’de finansal serbestleşme, dış ticaret entegrasyonu ve düzenleyici reformlar hız kazanmış ancak bu süreç devletin geri çekilmesiyle gerçekleşmemiş, stratejik müdahalecilik, seçici sanayi politikaları ve bağımsız düzenleyici kurumların güçlenmesiyle sonuçlanmıştır. Güvenlik ve dış politika alanında merkezî karar alma kapasitesi korunurken, bölgesel angajmanlar, sınır aşan tehditler ve çok taraflı diplomasi nedeniyle devletin etki alanı genişlemiştir. Bu durum, egemenlik temelli klasik devlet anlayışı ile ağ-temelli güvenlik yönetişiminin birlikte var olduğu hibrit bir model ortaya çıkarmıştır. Yönetişim alanında ise yerel yönetimlerin, sivil toplum kuruluşlarının, dijital kamu hizmetlerinin ve katılımcı mekanizmaların belirgin biçimde arttığı görülmektedir. Böylece Türk devleti yalnızca hiyerarşik bir komuta aygıtı olmaktan çıkarak çok aktörlü koordinasyon ve düzenleme platformuna dönüşmektedir.

Çalışma, Türk devletinin küreselleşme karşısında ne tamamen zayıfladığını ne de değişmeden kaldığını; farklılaşma, esneklik ve melezleşme ile karakterize edilen yapısal bir dönüşüm yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu bulgu, güçlü devlet ve merkez–çevre modellerinin devleti tekil ve homojen bir yapı olarak kavramsallaştıran açıklamalarının günümüz Türkiye’sini anlamada yetersiz kaldığını göstermektedir. Araştırmanın literatüre temel katkısı, küreselleşme kuramları ile tarihsel kurumsalcılığı birleştirerek Türk devletinin çok boyutlu dönüşümünü açıklayan yeni bir analitik çerçeve önermesidir. Bu çerçeve, gelecekte yarı-çevre ülkeler üzerine yapılacak karşılaştırmalı araştırmalar ile belirli politika alanlarına odaklanan ampirik çalışmalar için kuramsal bir zemin sunmaktadır.

ملخص منظم

تهدف هذه الدراسة إلى تحليل التحول الذي طرأ على الدولة التركية في سياق العولمة، من خلال تجاوز الأطر التفسيرية التقليدية المتمثلة في «نظرية الدولة القوية» و«نموذج المركز والأطراف». لطالما ركزت المناهج التقليدية في علم الاجتماع السياسي التركي على الاستمرارية التاريخية، والسلطة المركزية، والاستقلالية البيروقراطية باعتبارها السمات المميزة لتقليد الدولة التركية. ومع ذلك، فإن الديناميات المتسارعة للعولمة — لا سيما في المجالات الاقتصادية والأمنية والحوكمة — قد أعادت تشكيل قدرات الدولة ومنطقها المؤسسي وأنماط تفاعلها مع الفاعلين المحليين والدوليين بشكل كبير.

السؤال البحثي الأساسي الذي يوجه هذه الدراسة هو: كيف أعيد تشكيل المنطق الهيكلي والوظيفي للدولة التركية في ظل العولمة بما يتجاوز افتراضات نماذج الدولة القوية ونموذج المركز والأطراف؟ وفي هذا السياق، تبحث الدراسة ما إذا كانت العولمة قد أضعفت قدرات الدولة، أو حولتها بطرق متنوعة عبر مجالات السياسة العامة، أو أنتجت نموذجًا هجينًا يجمع بين الاستمرارية والتغيير. وتعد هذه الدراسة ضرورية لأن النماذج الحالية تعتمد إلى حد كبير على افتراضات ثابتة ومتجانسة حول الدولة، والتي أصبحت غير كافية بشكل متزايد لتفسير عمليات التحول المتنوعة والمتعددة الطبقات والديناميكية التي تُلاحظ في تركيا اليوم. من خلال تقديم منظور مراعٍ للواقع الميداني وعلائقي، تسعى الدراسة إلى المساهمة في كل من علم الاجتماع السياسي التركي والنقاش الأوسع حول العولمة والدولة.

تستند الدراسة إلى المناهج النظرية الرئيسية للعولمة والدولة، وهي المنظورات الفائقة العولمة، والمتشككة، والتحويلية. يجادل منظرو الفائقة العولمة بأن العولمة تقوض سيادة الدولة القومية وقدرتها التنظيمية من خلال إخضاعها لقوى السوق. على النقيض من ذلك، تركز المناهج المتشككة على القوة الدائمة للدول وتفسر العولمة إلى حد كبير على أنها امتداد لعمليات التدويل التاريخية. تقدم النظريات التحويلية إطارًا أكثر دقة، حيث تشير إلى أن العولمة لا تضعف الدولة أو تقويها فحسب، بل تعيد تشكيل وظائفها ونطاقها وأنماطها المؤسسية بطرق متنوعة.

بالإضافة إلى نظريات العولمة، تتناول الدراسة بشكل نقدي المؤسسية التاريخية، ولا سيما مفاهيم الاعتماد على المسار (Pierson, 2004) والتغيير المؤسسي التدريجي (Thelen, 2003; Mahoney & Thelen, 2010). تسمح هذه الأطر للتحليل بمراعاة كل من الاستمرارية طويلة الأمد والتحولات التدريجية في هياكل الدولة. علاوة على ذلك، تتناول الدراسة بشكل نقدي تقليد الدولة القوية في الفكر السياسي التركي ونموذج المركز والأطراف الذي طوره شريف ماردين (1973). ورغم أن هذه النماذج قدمت رؤى قوية حول العلاقات بين الدولة والمجتمع، فإنها تميل إلى تصور الدولة كفاعل مستقل نسبياً ومركزي ومتجانس.

واستناداً إلى الأدبيات النقدية الحديثة، تتحدى الدراسة أربعة افتراضات سائدة: (1) التركيز المفرط على الاستمرارية التاريخية، (2) تجانس النخب والمؤسسات الحكومية، (3) استبعاد العلاقات الطبقية وإعادة الهيكلة الاقتصادية، و(4) تصوير الدولة ككيان شبه متعالٍ وموحد. من خلال دمج هذه الانتقادات في إطار يراعي العولمة، تضع الدراسة نفسها في نقطة التقاء بين نظرية الدولة والمؤسسية ودراسات العولمة.

تتبنى الدراسة تصميمًا بحثيًا نوعيًا يجمع بين المراجعة المنهجية للأدبيات والتحليل المفاهيمي. وبدلاً من استخدام البيانات الكمية أو المسوحات الميدانية، تعتمد الدراسة على قراءة مقارنة وتفسيرية للأعمال التأسيسية والمعاصرة حول العولمة ونظرية الدولة والتاريخ السياسي التركي. وتتمثل الاستراتيجية التحليلية الرئيسية في التوليف النظري، الذي يتم من خلاله إقامة حوار بين الأطر المفاهيمية المختلفة.

وتشمل المصادر الأولية منظري العولمة الكلاسيكيين (هيلد، وماكجرو، وجيدنز)؛ وعلماء المؤسسية التاريخية (بيرسون، وثلين، وماهوني)؛ والشخصيات البارزة في علم الاجتماع السياسي التركي. ويتمحور التركيز الموضوعي حول ثلاثة مجالات سياسية: الاقتصاد، والأمن والسياسة الخارجية، والحكم. تم اختيار هذه المجالات لأنها تمثل الساحات الرئيسية التي تصبح فيها تفاعلات العولمة والدولة أكثر وضوحًا وأكثر تأثيرًا سياسيًا.

يبرر التفضيل المنهجي للنهج المفاهيمي-النظرية هدف تطوير إطار تفسيري جديد بدلاً من اختبار فرضية تجريبية محددة. تسمح هذه الطريقة بفهم متعدد الأبعاد وعلائقي لتحوّل الدولة دون اختزال التحليل إلى متغير تفسيري واحد.

تكشف النتائج أن العولمة لم تؤد إلى إضعاف موحد للدولة التركية؛ بل أدت إلى تحول متباين ومحدد المجال في قدرات الدولة. في المجال الاقتصادي، خضعت تركيا لتكامل عميق في السوق، وتحرير مالي، وإعادة هيكلة تنظيمية. ومع ذلك، بدلاً من مجرد تراجع الدولة، تشير النتائج إلى تحول نحو التدخل الاستراتيجي، والسياسة الصناعية الانتقائية، والأطر التنظيمية القوية في القطاعات الرئيسية. ويشكل هذا تحديًا لادعاءات العولمة المتطرفة بالهيمنة الكاملة للسوق، ويدعم الحجة التحويلية لإعادة التشكيل الوظيفي.

في مجال الأمن والسياسة الخارجية، حافظت الدولة إلى حد كبير على سلطة صنع القرار المركزية، مع توسيع نطاق عملياتها في الوقت نفسه من خلال المشاركة الإقليمية، والمخاوف الأمنية عبر الوطنية، والدبلوماسية المتعددة الأطراف. وتُظهر الدولة التركية نموذجًا هجينًا يجمع بين الممارسات التقليدية المتمركزة حول السيادة والحكم الأمني القائم على الشبكات والمتعدد المستويات. لا يمكن تفسير هذا التهجين بشكل كافٍ من خلال فرضية الدولة القوية أو منطق المركز والأطراف وحدهما. في مجال الحوكمة، تشير النتائج إلى الدور المتزايد للحكومات المحلية ومنظمات المجتمع المدني وأدوات الحوكمة الرقمية وآليات المشاركة. في حين تظل السلطة المركزية قوية، تعمل الحوكمة بشكل متزايد من خلال التنسيق والتفاوض وشبكات السياسات. وهذا يدل على أن الدولة التركية لم تعد تعمل فقط كهيكل قيادة هرمي، بل كمنصة تنظيمية متعددة الأطراف.

تُظهر المناقشة أن نماذج الدولة القوية الكلاسيكية ونماذج المركز والأطراف تفشل في استيعاب هذه التحولات الدقيقة لأنها تصور الدولة ككيان فريد ومتماسك ومركزي. في المقابل، تشير الأنماط التجريبية التي لوحظت من خلال التحليل النظري إلى هيكل دولة مجزأ وقابل للتكيف ومتعدد المستويات. وبالتالي، فإن الحالة التركية توضح كيف تعيد العولمة تشكيل الدولة ليس من خلال التآكل بل من خلال إعادة التشكيل المؤسسي.

تخلص الدراسة إلى أن الدولة التركية قد خضعت لتحوّل هيكلي ووظيفي يتميز بالتمايز والمرونة والتهجين، بدلاً من مجرد التراجع أو الاستمرارية الصارمة. وتُظهر النتائج أن النماذج التفسيرية التقليدية التي تركز على دولة قوية متجانسة أو انقسام ثابت بين المركز والأطراف لم تعد كافية لفهم ديناميات الدولة المعاصرة في تركيا. من خلال دمج نظريات العولمة مع المؤسسية التاريخية، تقدم الدراسة إطاراً ديناميكياً ومتعدد الأبعاد لتحليل تحوّل الدولة. يقدم هذا النهج مساهمة نظرية في الأدبيات المتعلقة بالعولمة والدولة من خلال إظهار أن سلطة الدولة اليوم تعمل من خلال قدرات محددة في كل مجال، وتكييفات استراتيجية، وترتيبات حوكمة متعددة المستويات. من الناحية العملية، تقترح الدراسة أن يتجاوز صانعو السياسات نماذج المركزية الصارمة ويتبنوا استراتيجيات حوكمة أكثر مرونة وتشاركية وقائمة على الشبكات، لا سيما في مجالات مثل الإدارة الرقمية، والتنمية المحلية، ومشاركة المجتمع المدني. بالنسبة للباحثين، تسلط الدراسة الضوء على الحاجة إلى تحليلات تراعي خصوصيات المجال وتستند إلى المؤسسات، وتأخذ في الاعتبار كلاً من الإرث التاريخي والتحولات العالمية. قد توسع الأبحاث المستقبلية هذا الإطار من خلال التحليل المقارن مع دول شبه هامشية أخرى أو من خلال دراسات الحالة التجريبية التي تركز على قطاعات سياسية محددة. بشكل عام، تسعى هذه الدراسة إلى إعادة وضع الدولة التركية في سياق عالمي أوسع مع الحفاظ على الأهمية التحليلية لخصوصياتها التاريخية والمؤسسية.

Résumé Structuré:

Cette étude vise à analyser la transformation de l’État turc dans le contexte de la mondialisation en dépassant les cadres explicatifs traditionnels que sont la thèse de l’État fort et le modèle centre-périphérie. Les approches conventionnelles de la sociologie politique turque ont longtemps mis l’accent sur la continuité historique, l’autorité centralisée et l’autonomie bureaucratique comme caractéristiques déterminantes de la tradition étatique turque. Cependant, la dynamique accélérée de la mondialisation — en particulier dans les domaines de l’économie, de la sécurité et de la gouvernance — a considérablement remodelé les capacités de l’État, les logiques institutionnelles et les modes d’interaction avec les acteurs tant nationaux qu’internationaux.

La principale question de recherche qui guide cette étude est la suivante : comment la logique structurelle et fonctionnelle de l’État turc s’est-elle reconfigurée sous l’effet de la mondialisation, au-delà des hypothèses des paradigmes de l’État fort et du centre-périphérie ? Dans ce contexte, l’étude examine si la mondialisation a affaibli les capacités de l’État, si elle les a transformées de manière différenciée selon les domaines politiques, ou si elle a produit un modèle hybride combinant continuité et changement. Cette étude est nécessaire car les modèles existants reposent largement sur des hypothèses statiques et homogènes concernant l’État, qui s’avèrent de plus en plus insuffisantes pour expliquer les processus de transformation différenciés, multicouches et dynamiques observés en Turquie aujourd’hui. En proposant une perspective sensible au contexte de terrain et relationnelle, cette étude vise à contribuer à la fois à la sociologie politique turque et au débat plus large sur la mondialisation et l’État.

Elle s’appuie sur les principales approches théoriques de la mondialisation et de l’État, à savoir les perspectives hyperglobaliste, sceptique et transformationniste. Les théoriciens hyperglobalistes soutiennent que la mondialisation érode la souveraineté et la capacité de régulation de l’État-nation en le subordonnant aux forces du marché. Les approches sceptiques, en revanche, soulignent le pouvoir durable des États et interprètent la mondialisation principalement comme une extension des processus historiques d’internationalisation. Les théories transformationnistes offrent un cadre plus nuancé, suggérant que la mondialisation n’affaiblit ni ne renforce simplement l’État, mais reconfigure ses fonctions, ses échelles et ses modèles institutionnels de manière différenciée.

Outre les théories de la mondialisation, l’étude aborde de manière critique l’institutionnalisme historique, en particulier les concepts de dépendance au sentier (Pierson, 2004) et de changement institutionnel graduel (Thelen, 2003 ; Mahoney & Thelen, 2010). Ces cadres permettent à l’analyse de rendre compte à la fois des continuités à long terme et des transformations progressives des structures étatiques. En outre, l’étude interroge de manière critique la tradition de l’État fort dans la pensée politique turque et le modèle centre-périphérie développé par Şerif Mardin (1973). Si ces modèles ont apporté des éclairages précieux sur les relations entre l’État et la société, ils ont tendance à conceptualiser l’État comme un acteur relativement autonome, centralisé et homogène.

S'appuyant sur la littérature critique récente, cette étude remet en cause quatre hypothèses dominantes : (1) l'accent excessif mis sur la continuité historique, (2) l'homogénéisation des élites et des institutions étatiques, (3) l'exclusion des relations de classe et de la restructuration économique, et (4) la construction de l'État comme un super-sujet quasi-transcendant et unifié. En intégrant ces critiques dans un cadre sensible à la mondialisation, cette étude se situe à l’intersection de la théorie de l’État, de l’institutionnalisme et des études sur la mondialisation.

L’étude adopte une approche de recherche qualitative combinant une revue systématique de la littérature et une analyse conceptuelle. Plutôt que d’utiliser des données quantitatives ou des enquêtes de terrain, la recherche s’appuie sur une lecture comparative et interprétative d’ouvrages fondamentaux et contemporains sur la mondialisation, la théorie de l’État et l’histoire politique turque. La principale stratégie analytique est la synthèse théorique, grâce à laquelle différents cadres conceptuels sont mis en dialogue.

Les sources primaires comprennent des théoriciens classiques de la mondialisation (Held, McGrew et Giddens), des chercheurs en institutionnalisme historique (Pierson, Thelen et Mahoney) et des figures de proue de la sociologie politique turque. L’axe thématique s’articule autour de trois domaines politiques : l’économie, la sécurité et la politique étrangère, ainsi que la gouvernance. Ces domaines ont été choisis car ils constituent les arènes clés où les interactions entre mondialisation et État sont les plus visibles et ont les conséquences politiques les plus importantes.

Le choix méthodologique d’une approche conceptuelle et théorique se justifie par l’objectif de développer un nouveau cadre interprétatif plutôt que de tester une hypothèse empirique spécifique. Cette méthode permet une compréhension multidimensionnelle et relationnelle de la transformation de l’État sans réduire l’analyse à une seule variable explicative.

Les résultats révèlent que la mondialisation n’a pas conduit à un affaiblissement uniforme de l’État turc ; au contraire, elle a entraîné une transformation différenciée et spécifique à chaque domaine des capacités de l’État. Dans le domaine économique, la Turquie a connu une intégration profonde des marchés, une libéralisation financière et une restructuration réglementaire. Cependant, plutôt qu’un simple retrait de l’État, les résultats indiquent une évolution vers un interventionnisme stratégique, une politique industrielle sélective et des cadres réglementaires solides dans des secteurs clés. Cela remet en cause les affirmations hyperglobalistes d’une domination totale du marché et soutient l’argument transformationniste d’une reconfiguration fonctionnelle.

Dans le domaine de la sécurité et de la politique étrangère, l’État a largement préservé son autorité décisionnelle centralisée tout en élargissant simultanément son champ d’action par le biais d’engagements régionaux, de préoccupations de sécurité transnationales et de la diplomatie multilatérale. L’État turc présente un modèle hybride qui combine des pratiques traditionnelles centrées sur la souveraineté avec une gouvernance de la sécurité fondée sur des réseaux et à plusieurs niveaux. Cette hybridation ne peut être expliquée de manière adéquate ni par la thèse de l’État fort, ni par la logique centre-périphérie à elle seule. Dans le domaine de la gouvernance, les résultats mettent en évidence le rôle croissant des collectivités locales, des organisations de la société civile, des outils de gouvernance numérique et des mécanismes participatifs. Si l’autorité centrale reste puissante, la gouvernance s’exerce de plus en plus par le biais de la coordination, de la négociation et des réseaux politiques. Cela démontre que l’État turc ne fonctionne plus uniquement comme une structure de commandement hiérarchique, mais comme une plateforme de régulation multi-acteurs.

La discussion montre que les modèles classiques de l’État fort et de centre-périphérie ne parviennent pas à saisir ces transformations nuancées, car ils conceptualisent l’État comme une entité singulière, cohérente et centralisée. En revanche, les schémas empiriques observés à travers l’analyse théorique mettent en évidence une structure étatique fragmentée, adaptative et à plusieurs échelles. Le cas turc illustre ainsi comment la mondialisation remodèle l’État non pas par érosion, mais par recomposition institutionnelle.

L’étude conclut que l’État turc a subi une transformation structurelle et fonctionnelle caractérisée par la différenciation, la flexibilité et l’hybridation, plutôt que par un simple déclin ou une continuité rigide. Les résultats démontrent que les modèles explicatifs traditionnels centrés sur un État fort monolithique ou un clivage statique centre-périphérie ne suffisent plus pour comprendre la dynamique étatique contemporaine en Turquie. En intégrant les théories de la mondialisation à l’institutionnalisme historique, l’étude propose un cadre dynamique et multidimensionnel pour analyser la transformation de l’État. Cette approche apporte une contribution théorique à la littérature sur la mondialisation et l’État en montrant que le pouvoir étatique opère aujourd’hui à travers des capacités spécifiques à chaque domaine, des adaptations stratégiques et des dispositifs de gouvernance à plusieurs niveaux. Sur le plan pratique, l’étude suggère que les décideurs politiques devraient dépasser les modèles de centralisation rigides et adopter des stratégies de gouvernance plus flexibles, participatives et fondées sur des réseaux, en particulier dans des domaines tels que l’administration numérique, le développement local et l’engagement de la société civile. Pour les chercheurs, cette étude met en évidence la nécessité d’analyses sensibles aux contextes spécifiques et ancrées dans les institutions, qui tiennent compte à la fois des héritages historiques et des transformations mondiales. Les recherches futures pourraient étendre ce cadre par le biais d’analyses comparatives avec d’autres États semi-périphériques ou d’études de cas empiriques axées sur des secteurs politiques spécifiques. Dans l’ensemble, cette étude vise à repositionner l’État turc dans un contexte mondial plus large tout en préservant l’importance analytique de ses spécificités historiques et institutionnelles.

Resumen Estructurado:

El presente estudio tiene por objeto analizar la transformación del Estado turco en el contexto de la globalización, yendo más allá de los marcos explicativos tradicionales de la tesis del Estado fuerte y del modelo centro-periferia. Los enfoques convencionales de la sociología política turca han hecho hincapié durante mucho tiempo en la continuidad histórica, la autoridad centralizada y la autonomía burocrática como características definitorias de la tradición estatal turca. Sin embargo, la dinámica acelerada de la globalización —especialmente en los ámbitos económico, de seguridad y de gobernanza— ha remodelado significativamente las capacidades del Estado, las lógicas institucionales y los modos de interacción con los actores tanto nacionales como internacionales.

La pregunta de investigación principal que guía este estudio es: ¿Cómo se ha reconfigurado la lógica estructural y funcional del Estado turco en el marco de la globalización, más allá de los supuestos de los paradigmas del Estado fuerte y del centro-periferia? En este contexto, el estudio investiga si la globalización ha debilitado la capacidad del Estado, la ha transformado de maneras diferenciadas en los distintos ámbitos políticos o ha producido un modelo híbrido que combina continuidad y cambio. El estudio es necesario porque los modelos existentes se basan en gran medida en supuestos estáticos y homogéneos sobre el Estado, que resultan cada vez más insuficientes para explicar los procesos de transformación diferenciados, multifacéticos y dinámicos que se observan hoy en día en Turquía. Al ofrecer una perspectiva sensible al contexto y relacional, el estudio pretende contribuir tanto a la sociología política turca como al debate más amplio sobre la globalización y el Estado.

El estudio se basa en los principales enfoques teóricos sobre la globalización y el Estado, a saber, las perspectivas hiperglobalista, escéptica y transformacionalista. Los teóricos hiperglobalistas sostienen que la globalización erosiona la soberanía y la capacidad reguladora del Estado-nación al subordinarlo a las fuerzas del mercado. Los enfoques escépticos, por el contrario, hacen hincapié en el poder perdurable de los Estados e interpretan la globalización en gran medida como una prolongación de los procesos históricos de internacionalización. Las teorías transformacionalistas ofrecen un marco más matizado, sugiriendo que la globalización no se limita a debilitar o fortalecer al Estado, sino que reconfigura sus funciones, escalas y patrones institucionales de formas diferenciadas.

Además de las teorías de la globalización, el estudio aborda críticamente el institucionalismo histórico, en particular los conceptos de dependencia de la trayectoria (Pierson, 2004) y cambio institucional gradual (Thelen, 2003; Mahoney y Thelen, 2010). Estos marcos permiten que el análisis tenga en cuenta tanto las continuidades a largo plazo como las transformaciones incrementales en las estructuras estatales. Además, el estudio cuestiona críticamente la fuerte tradición del Estado en el pensamiento político turco y el modelo centro-periferia desarrollado por Şerif Mardin (1973). Si bien estos modelos han proporcionado valiosas perspectivas sobre las relaciones entre el Estado y la sociedad, tienden a conceptualizar al Estado como un actor relativamente autónomo, centralizado y homogéneo.

Basándose en la literatura crítica reciente, el estudio cuestiona cuatro supuestos dominantes: (1) el énfasis excesivo en la continuidad histórica, (2) la homogeneización de las élites e instituciones estatales, (3) la exclusión de las relaciones de clase y la reestructuración económica, y (4) la construcción del Estado como un super-sujeto cuasi-trascendente y unificado. Al incorporar estas críticas en un marco sensible a la globalización, el estudio se sitúa en la intersección entre la teoría del Estado, el institucionalismo y los estudios sobre la globalización.

El estudio adopta un diseño de investigación cualitativa que combina la revisión sistemática de la literatura y el análisis conceptual. En lugar de emplear datos cuantitativos o encuestas de campo, la investigación se basa en una lectura comparativa e interpretativa de obras fundamentales y contemporáneas sobre la globalización, la teoría del Estado y la historia política turca. La principal estrategia analítica es la síntesis teórica, a través de la cual se entabla un diálogo entre diferentes marcos conceptuales.

Las fuentes primarias incluyen a teóricos clásicos de la globalización (Held, McGrew y Giddens), estudiosos del institucionalismo histórico (Pierson, Thelen y Mahoney) y figuras destacadas de la sociología política turca. El enfoque temático se estructura en torno a tres ámbitos de política: economía, seguridad y política exterior, y gobernanza. Estos ámbitos se han seleccionado porque representan los escenarios clave en los que las interacciones entre la globalización y el Estado se hacen más visibles y tienen mayores consecuencias políticas.

La preferencia metodológica por un enfoque conceptual-teórico se justifica por el objetivo de desarrollar un nuevo marco interpretativo, más que por poner a prueba una hipótesis empírica específica. Este método permite una comprensión multidimensional y relacional de la transformación del Estado sin reducir el análisis a una única variable explicativa.

Los resultados revelan que la globalización no ha conducido a un debilitamiento uniforme del Estado turco; por el contrario, ha producido una transformación diferenciada y específica de cada ámbito de la capacidad estatal. En el ámbito económico, Turquía ha experimentado una profunda integración de los mercados, una liberalización financiera y una reestructuración normativa. Sin embargo, en lugar de una simple retirada del Estado, los resultados indican un giro hacia el intervencionismo estratégico, una política industrial selectiva y marcos normativos sólidos en sectores clave. Esto cuestiona las afirmaciones hiperglobalistas de un dominio total del mercado y respalda el argumento transformacionista de la reconfiguración funcional.

En el ámbito de la seguridad y la política exterior, el Estado ha conservado en gran medida la autoridad de toma de decisiones centralizada, al tiempo que ha ampliado su alcance operativo a través de compromisos regionales, cuestiones de seguridad transnacionales y diplomacia multilateral. El Estado turco presenta un modelo híbrido que combina prácticas tradicionales centradas en la soberanía con una gobernanza de la seguridad basada en redes y multinivel. Esta hibridación no puede explicarse adecuadamente ni mediante la tesis del Estado fuerte ni mediante la lógica centro-periferia por sí solas. En el ámbito de la gobernanza, los resultados apuntan al papel creciente de los gobiernos locales, las organizaciones de la sociedad civil, las herramientas de gobernanza digital y los mecanismos participativos. Si bien la autoridad central sigue siendo poderosa, la gobernanza opera cada vez más a través de la coordinación, la negociación y las redes de políticas. Esto demuestra que el Estado turco ya no funciona únicamente como una estructura de mando jerárquica, sino como una plataforma reguladora con múltiples actores.

El debate muestra que los modelos clásicos del Estado fuerte y del centro-periferia no logran captar estas transformaciones matizadas porque conceptualizan el Estado como una entidad singular, coherente y centralizada. Por el contrario, los patrones empíricos observados a través del análisis teórico apuntan a una estructura estatal fragmentada, adaptativa y multiescalar. El caso turco ejemplifica así cómo la globalización remodela la condición de Estado no a través de la erosión, sino a través de la recomposición institucional.

El estudio concluye que el Estado turco ha experimentado una transformación estructural y funcional caracterizada por la diferenciación, la flexibilidad y la hibridación, más que por un simple declive o una continuidad rígida. Los resultados demuestran que los modelos explicativos tradicionales centrados en un Estado fuerte monolítico o en una división estática entre centro y periferia ya no son suficientes para comprender la dinámica estatal contemporánea en Turquía. Al integrar las teorías de la globalización con el institucionalismo histórico, el estudio ofrece un marco dinámico y multidimensional para analizar la transformación del Estado. Este enfoque supone una contribución teórica a la literatura sobre globalización y Estado al mostrar que el poder estatal opera hoy en día a través de capacidades específicas de cada ámbito, adaptaciones estratégicas y acuerdos de gobernanza multinivel. En términos prácticos, el estudio sugiere que los responsables políticos deberían ir más allá de los modelos de centralización rígidos y adoptar estrategias de gobernanza más flexibles, participativas y basadas en redes, especialmente en ámbitos como la administración digital, el desarrollo local y la participación de la sociedad civil. Para los investigadores, el estudio destaca la necesidad de análisis sensibles al contexto y con base institucional que tengan en cuenta tanto el legado histórico como las transformaciones globales. Las investigaciones futuras podrían ampliar este marco mediante análisis comparativos con otros Estados semiperiféricos o a través de estudios de casos empíricos centrados en sectores políticos específicos. En general, este estudio busca reposicionar al Estado turco dentro de un contexto global más amplio, al tiempo que preserva la importancia analítica de sus especificidades históricas e institucionales.

结构化摘要:

本研究旨在超越“强国家论”和“中心-边缘模型”等传统解释框架，在全球化背景下分析土耳其国家的转型。土耳其政治社会学中的传统研究方法长期以来一直强调历史连续性、中央集权和官僚自治是土耳其国家传统的核心特征。然而，全球化日趋加速的动态——特别是在经济、安全及治理领域——已显著重塑了国家能力、制度逻辑，以及与国内外行为体的互动模式。

本研究的核心问题是：在全球化背景下，超越“强国家”和“中心-边缘”范式的假设，土耳其国家的结构与功能逻辑发生了怎样的重构？在此背景下，本研究旨在探究全球化究竟是削弱了国家能力，还是在不同政策领域以差异化的方式重塑了国家能力，抑或是催生出兼具延续性与变革性的混合模式。开展此项研究具有必要性，因为现有模型大多基于对国家静态且同质化的假设，而这些假设已日益难以解释当今土耳其所呈现的差异化、多层次且动态的转型过程。本研究通过提供一种注重实地情境与关系性的视角，旨在为土耳其政治社会学以及更广泛的全球化与国家关系辩论做出贡献。

本研究立足于关于全球化与国家的主要理论取向，即超全球主义、怀疑论和转型主义视角。超全球主义理论家认为，全球化通过使民族国家服从于市场力量，从而侵蚀了其主权和监管能力。相比之下，怀疑论者则强调国家持久的权力，并将全球化主要解读为历史性国际化进程的延伸。转型主义理论则提供了一个更为细致的框架，认为全球化并非简单地削弱或强化国家，而是以差异化的方式重构了国家的功能、规模及制度模式。

除全球化理论外，本研究还批判性地探讨了历史制度主义，特别是路径依赖（Pierson, 2004）和渐进制度变迁（Thelen, 2003; 2003；Mahoney & Thelen, 2010）的概念。这些理论框架使分析能够同时阐释国家结构中的长期连续性与渐进性转变。此外，本研究还对土耳其政治思想中的强国家传统以及谢里夫·马丁（1973）提出的中心-边缘模型进行了批判性审视。尽管这些模型为国家与社会关系提供了深刻见解，但它们往往将国家概念化为一个相对自主、中央集权且同质的行为体。

本研究借鉴近期批判性文献，对四项主流假设提出质疑：(1) 过度强调历史连续性；(2) 将国家精英与制度同质化；(3) 忽视阶级关系与经济结构调整；(4) 将国家建构为一种准超验的、统一的“超主体”。通过将这些批判性观点融入一个对全球化敏感的理论框架，本研究立足于国家理论、制度主义与全球化研究的交叉领域。

本研究采用定性研究设计，结合系统性文献综述与概念分析。研究并未使用定量数据或实地调查，而是通过对全球化、国家理论及土耳其政治史领域的基础性与当代著作进行比较性与解释性解读。主要分析策略是理论综合，通过这种方式，不同的概念框架得以相互对话。

主要文献来源包括经典全球化理论家（赫尔德、麦格鲁和吉登斯）、历史制度主义学者（皮尔森、特伦和马霍尼）以及土耳其政治社会学领域的领军人物。主题重点围绕三个政策领域展开：经济、安全与外交政策，以及治理。选择这三个领域是因为它们代表了全球化与国家互动最为显著且政治影响最深远的关键领域。

本研究倾向于采用概念-理论方法，其依据在于旨在构建新的解释框架，而非检验特定的经验假设。这种方法能够对国家转型进行多维度和关系性的理解，而不会将分析简化为单一的解释变量。

研究发现表明，全球化并未导致土耳其国家力量的普遍削弱；相反，它催生了国家能力在不同领域内呈现差异化且具有领域特性的转型。在经济领域，土耳其经历了深度市场一体化、金融自由化和监管结构调整。然而，研究结果显示，这并非国家职能的简单退缩，而是转向了战略干预主义、选择性产业政策以及关键领域的强力监管框架。这既挑战了“超全球主义”关于市场全面主导的论断，也支持了“转型主义”关于功能性重构的观点。

在安全与外交政策领域，国家在很大程度上保留了集中决策权，同时通过区域参与、跨国安全关切及多边外交扩大了行动范围。土耳其国家展现出一种混合模式，将传统的主权中心化实践与基于网络的多层次安全治理相结合。这种混合化现象，仅凭“强国家”论或“中心-外围”逻辑均无法充分解释。在治理领域，研究发现地方政府、公民社会组织、数字治理工具及参与式机制的作用日益凸显。尽管中央权威依然强大，但治理日益通过协调、协商及政策网络来运作。这表明土耳其国家不再仅作为等级指挥结构运作，而是作为多行为体监管平台存在。

讨论表明，经典的“强国家”与“中心-边缘”模型无法捕捉这些细微的转型，因为它们将国家概念化为单一、连贯且集中的实体。相反，通过理论分析观察到的实证模式指向一种碎片化、适应性且多尺度的国家结构。因此，土耳其案例说明了全球化如何通过制度重组而非侵蚀来重塑国家形态。

本研究得出结论：土耳其国家经历的结构与功能转型，其特征在于分化、灵活性和混合化，而非简单的衰落或僵化的延续。研究结果表明，以单一强权国家或静态中心-外围割裂为核心的传统解释模型，已不足以理解当代土耳其的国家动态。通过将全球化理论与历史制度主义相结合，本研究为分析国家转型提供了一个动态且多维度的框架。这种方法通过揭示当今国家权力是通过特定领域的能力、战略适应以及多层次治理安排来运作的，从而为全球化与国家研究文献做出了理论贡献。在实践层面，本研究建议政策制定者应超越僵化的中央集权模式，采用更灵活、更具参与性且基于网络的治理策略，特别是在数字行政、地方发展和公民社会参与等领域。对于研究者而言，本研究强调了开展领域敏感且植根于制度的分析的必要性，此类分析需兼顾历史遗产与全球转型。未来研究可通过与其他半外围国家的比较分析，或聚焦特定政策领域的实证案例研究，来拓展这一框架。总体而言，本研究旨在将土耳其国家置于更广阔的全球语境中重新定位，同时保留其历史与制度特殊性在分析中的重要性。

Структурированное резюме:

Цель данного исследования — проанализировать трансформацию турецкого государства в контексте глобализации, выйдя за рамки традиционных объяснительных моделей, таких как «тезис о сильном государстве» и «модель центр–периферия». В традиционных подходах турецкой политической социологии на протяжении долгого времени в качестве определяющих черт турецкой государственной традиции подчеркивались историческая преемственность, централизованная власть и бюрократическая автономия. Однако ускоряющаяся динамика глобализации — особенно в сферах экономики, безопасности и государственного управления — существенно изменила государственные возможности, институциональную логику и формы взаимодействия как с внутренними, так и с международными акторами.

Основной исследовательский вопрос, лежащий в основе данного исследования, звучит так: как изменилась структурная и функциональная логика турецкого государства в условиях глобализации, выходя за рамки предположений, заложенных в парадигмах «сильного государства» и «центр–периферия»? В этом контексте в исследовании анализируется, ослабила ли глобализация потенциал государства, трансформировала ли его по-разному в различных сферах политики или привела к появлению гибридной модели, сочетающей преемственность и изменения. Данное исследование необходимо, поскольку существующие модели в значительной степени опираются на статические и однородные представления о государстве, которые все в большей степени оказываются недостаточными для объяснения дифференцированных, многослойных и динамичных процессов трансформации, наблюдаемых сегодня в Турции. Предлагая подход, учитывающий специфику конкретной страны и основанный на взаимосвязях, данное исследование призвано внести вклад как в турецкую политическую социологию, так и в более широкую дискуссию о взаимосвязи глобализации и государства.

Исследование опирается на основные теоретические подходы к глобализации и государству, а именно на гиперглобалистскую, скептическую и трансформационистскую перспективы. Теоретики-гиперглобалисты утверждают, что глобализация подрывает суверенитет и регуляторный потенциал национального государства, подчиняя его рыночным силам. Скептические подходы, напротив, подчеркивают устойчивую силу государств и интерпретируют глобализацию в основном как продолжение исторических процессов интернационализации. Трансформационистские теории предлагают более нюансированную концептуальную основу, предполагая, что глобализация не просто ослабляет или укрепляет государство, а перестраивает его функции, масштабы и институциональные модели по-разному.

Помимо теорий глобализации, в исследовании критически рассматривается исторический институционализм, в частности концепции «зависимости от выбранного пути» (Pierson, 2004) и постепенных институциональных изменений (Thelen, 2003; Mahoney & Thelen, 2010). Эти концептуальные рамки позволяют в ходе анализа учитывать как долгосрочную преемственность, так и постепенные трансформации в государственных структурах. Кроме того, в исследовании критически анализируются традиция «сильного государства» в турецкой политической мысли и модель «центр–периферия», разработанная Шерифом Мардином (1973). Хотя эти модели дали глубокое понимание отношений между государством и обществом, они, как правило, концептуализируют государство как относительно автономный, централизованный и однородный субъект.

Опираясь на новейшую критическую литературу, исследование ставит под сомнение четыре доминирующих предположения: (1) чрезмерный акцент на исторической преемственности, (2) гомогенизация государственных элит и институтов, (3) игнорирование классовых отношений и экономической реструктуризации и (4) представление государства как квази-трансцендентного и единого суперсубъекта. Включая эту критику в концептуальную основу, учитывающую глобализацию, данное исследование занимает место на стыке теории государства, институционализма и исследований глобализации.

Исследование построено по качественному методологическому подходу, сочетающему систематический обзор литературы и концептуальный анализ. Вместо использования количественных данных или полевых опросов исследование опирается на сравнительное и интерпретативное прочтение фундаментальных и современных работ по глобализации, теории государства и политической истории Т урции. Основной аналитической стратегией является теоретический синтез, посредством которого налаживается диалог между различными концептуальными рамками.

К первоисточникам относятся работы классиков теории глобализации (Хельд, МакГрю и Гидденс), ученых-исторических институционалистов (Пирсон, Телен и Махони), а также ведущих представителей турецкой политической социологии. Тематическая направленность исследования построена вокруг трех сфер политики: экономики, безопасности и внешней политики, а также государственного управления. Эти сферы выбраны потому, что они представляют собой ключевые области, в которых взаимодействие между глобализацией и государством становится наиболее заметным и политически значимым.

Предпочтение концептуально-теоретического подхода оправдывается целью разработки новой интерпретационной рамки, а не проверки конкретной эмпирической гипотезы. Данный метод позволяет получить многомерное и реляционное понимание трансформации государства, не сводя анализ к одной объясняющей переменной.

Результаты исследования показывают, что глобализация не привела к однородному ослаблению турецкого государства; напротив, она вызвала дифференцированную и специфичную для каждой сферы трансформацию государственного потенциала. В экономической сфере Турция пережила глубокую рыночную интеграцию, финансовую либерализацию и реструктуризацию регулирования. Однако, вместо простого отступления государства, результаты указывают на сдвиг в сторону стратегического интервенционизма, избирательной промышленной политики и сильных регуляторных рамок в ключевых секторах. Это ставит под сомнение гиперглобалистские утверждения о тотальном доминировании рынка и подтверждает трансформационистскую теорию функциональной реконфигурации.

В сфере безопасности и внешней политики государство в значительной степени сохранило централизованные полномочия по принятию решений, одновременно расширив сферу своего влияния за счет регионального взаимодействия, решения транснациональных проблем безопасности и многосторонней дипломатии. Турецкое государство демонстрирует гибридную модель, сочетающую традиционные практики, ориентированные на суверенитет, с сетевым и многоуровневым управлением в сфере безопасности. Эту гибридизацию невозможно адекватно объяснить ни с помощью тезиса о «сильном государстве», ни с помощью логики «центр–периферия» в отдельности. В сфере управления полученные результаты указывают на растущую роль местных органов власти, организаций гражданского общества, инструментов цифрового управления и механизмов участия. Хотя центральная власть по-прежнему остается мощной, управление все чаще осуществляется посредством координации, переговоров и политических сетей. Это демонстрирует, что турецкое государство больше не функционирует исключительно как иерархическая командная структура, а представляет собой регуляторную платформу с участием множества субъектов.

Обсуждение показывает, что классические модели «сильного государства» и «центр–периферия» не способны охватить эти нюансированные преобразования, поскольку они концептуализируют государство как единое, целостное и централизованное образование. Напротив, эмпирические закономерности, выявленные в ходе теоретического анализа, указывают на фрагментированную, адаптивную и многоуровневую структуру государства. Таким образом, пример Турции иллюстрирует, как глобализация перестраивает государственность не путем эрозии, а посредством институциональной реорганизации.

Исследование приходит к выводу, что турецкое государство претерпело структурную и функциональную трансформацию, характеризующуюся дифференциацией, гибкостью и гибридизацией, а не простым упадком или жесткой преемственностью. Полученные результаты демонстрируют, что традиционные объяснительные модели, сосредоточенные на монолитном сильном государстве или статическом расколе «центр–периферия», больше не достаточны для понимания современной динамики государства в Турции. Благодаря интеграции теорий глобализации с историческим институционализмом, исследование предлагает динамическую и многомерную концептуальную основу для анализа трансформации государства. Данный подход вносит теоретический вклад в литературу по глобализации и государству, показывая, что государственная власть сегодня реализуется через специфические для конкретных сфер возможности, стратегические адаптации и механизмы многоуровневого управления. С практической точки зрения исследование указывает на то, что политикам следует отказаться от жестких моделей централизации и принять более гибкие, основанные на широком участии и сетевые стратегии управления, особенно в таких областях, как цифровое государственное управление, местное развитие и вовлечение гражданского общества. Для исследователей данное исследование подчеркивает необходимость проведения анализа, учитывающего особенности конкретных сфер деятельности и опирающегося на институциональные основы, который принимает во внимание как историческое наследие, так и глобальные преобразования. Будущие исследования могут расширить эту концептуальную основу посредством сравнительного анализа с другими полупериферийными государствами или путем проведения эмпирических тематических исследований, посвященных конкретным секторам политики. В целом данное исследование направлено на переосмысление роли турецкого государства в более широком глобальном контексте при сохранении аналитической значимости его исторических и институциональных особенностей.

संरचित सारांश:

इस अध्ययन का उद्देश्य 'मजबूत राज्य सिद्धांत' और 'केंद्र-परिधि मॉडल' के पारंपरिक व्याख्यात्मक ढाँचों से परे जाकर वैश्वीकरण के संदर्भ में तुर्की राज्य के रूपांतरण का विश्लेषण करना है। तुर्की के राजनीतिक समाजशास्त्र में पारंपरिक दृष्टिकोणों ने लंबे समय से तुर्की राज्य परंपरा की परिभाषित विशेषताओं के रूप में ऐतिहासिक निरंतरता, केंद्रीकृत प्राधिकरण और नौकरशाही स्वायत्तता पर जोर दिया है। हालांकि, वैश्वीकरण की तेज़ होती गतिशीलता—विशेष रूप से आर्थिक, सुरक्षा और शासन के क्षेत्रों में—ने राज्य की क्षमताओं, संस्थागत तर्क और घरेलू तथा अंतर्राष्ट्रीय दोनों तरह के अभिनेताओं के साथ बातचीत के तरीकों को महत्वपूर्ण रूप से नया आकार दिया है।

इस अध्ययन का मार्गदर्शन करने वाला प्राथमिक शोध प्रश्न है: वैश्वीकरण के तहत, मजबूत राज्य और केंद्र-परिधि प्रतिमानों की धारणाओं से परे, तुर्की राज्य के संरचनात्मक और कार्यात्मक तर्क को कैसे पुनर्विन्यस्त किया गया है?

इस संदर्भ में, यह अध्ययन जांच करता है कि क्या वैश्वीकरण ने राज्य की क्षमता को कमजोर किया है, नीति क्षेत्रों में इसे विभेदित तरीकों से रूपांतरित किया है, या निरंतरता और परिवर्तन को संयोजित करने वाला एक संकर मॉडल बनाया है। यह अध्ययन आवश्यक है क्योंकि मौजूदा मॉडल काफी हद तक राज्य के बारे में स्थिर और एकरूप धारणाओं पर निर्भर करते हैं, जो आज तुर्की में देखी गई विभेदित, बहु-स्तरीय और गतिशील परिवर्तन प्रक्रियाओं की व्याख्या करने के लिए तेजी से अपर्याप्त हैं।

क्षेत्र-संवेदनशील और संबंधपरक दृष्टिकोण प्रदान करके, यह अध्ययन तुर्की की राजनीतिक समाजशास्त्र और वैश्वीकरण-राज्य की व्यापक बहस दोनों में योगदान करने का प्रयास करता है।

यह अध्ययन वैश्वीकरण और राज्य के प्रमुख सैद्धांतिक दृष्टिकोणों, अर्थात् अति-वैश्वीकरणवादी, संशयवादी और रूपांतरणवादी दृष्टिकोणों पर आधारित है। अति-वैश्वीकरणवादी विचारकों का तर्क है कि वैश्वीकरण राष्ट्र-राज्य की संप्रभुता और नियामक क्षमता को बाजार शक्तियों के अधीन करके कमजोर कर देता है।

इसके विपरीत, संशयवादी दृष्टिकोण राज्यों की स्थायी शक्ति पर जोर देते हैं और वैश्वीकरण की व्याख्या काफी हद तक ऐतिहासिक अंतरराष्ट्रीयकरण प्रक्रियाओं के विस्तार के रूप में करते हैं। रूपांतरणवादी सिद्धांत एक अधिक सूक्ष्म रूपरेखा प्रदान करते हैं, यह सुझाव देते हुए कि वैश्वीकरण केवल राज्य को कमजोर या मजबूत नहीं करता है, बल्कि इसके कार्यों, पैमानों और संस्थागत पैटर्न को विभेदित तरीकों से पुनर्व्यवस्थित करता है।

वैश्वीकरण के सिद्धांतों के अलावा, यह अध्ययन ऐतिहासिक संस्थावाद (historical institutionalism) के साथ आलोचनात्मक रूप से जुड़ता है, विशेष रूप से पथ निर्भरता (Pierson, 2004) और क्रमिक संस्थागत परिवर्तन (Thelen, 2003; Mahoney & Thelen, 2010) की अवधारणाओं के साथ। ये रूपरेखा विश्लेषण को राज्य संरचनाओं में दीर्घकालिक निरंतरता और क्रमिक परिवर्तनों दोनों को ध्यान में रखने की अनुमति देती है। इसके अलावा, यह अध्ययन तुर्की राजनीतिक विचारधारा में मजबूत राज्य परंपरा और शेरिफ मारदिन (1973) द्वारा विकसित केंद्र-परिधि मॉडल की आलोचनात्मक जांच करता है। यद्यपि इन मॉडलों ने राज्य-समाज संबंधों में शक्तिशाली अंतर्दृष्टि प्रदान की है, वे राज्य को एक अपेक्षाकृत स्वायत्त, केंद्रीकृत और एकरूप अभिनेता के रूप में अवधारित करते हैं।

हाल के आलोचनात्मक साहित्य पर आधारित, यह अध्ययन चार प्रमुख मान्यताओं को चुनौती देता है: (1) ऐतिहासिक निरंतरता पर अत्यधिक जोर, (2) राज्य के अभिजात वर्ग और संस्थानों का एकरूपीकरण, (3) वर्ग संबंधों और आर्थिक पुनर्गठन को बाहर रखना, और (4) राज्य का एक अर्ध-अलौकिक और एकीकृत महा-विषय के रूप में निर्माण।

इन आलोचनाओं को वैश्वीकरण-संवेदनशील ढांचे में शामिल करके, यह अध्ययन स्वयं को राज्य सिद्धांत, संस्थावाद और वैश्वीकरण अध्ययन के संगम पर स्थापित करता है।

यह अध्ययन एक गुणात्मक अनुसंधान डिजाइन अपनाता है, जिसमें व्यवस्थित साहित्य समीक्षा और वैचारिक विश्लेषण का संयोजन है। मात्रात्मक डेटा या क्षेत्र सर्वेक्षणों का उपयोग करने के बजाय, यह शोध वैश्वीकरण, राज्य सिद्धांत और तुर्की के राजनीतिक इतिहास पर मौलिक और समकालीन कृत्यों की तुलनात्मक और व्याख्यात्मक पठन पर निर्भर करता है। मुख्य विश्लेषणात्मक रणनीति सैद्धांतिक संश्लेषण है, जिसके माध्यम से विभिन्न वैचारिक रूपरेखाओं को संवाद में लाया जाता है।

प्राथमिक स्रोतों में क्लासिकल वैश्वीकरण सिद्धांतकार (हेल्ड, मैकग्रू और गिडेन्स), ऐतिहासिक संस्थागत विद्वान (पियर्सन, थेलेन और महोनी), और तुर्की के राजनीतिक समाजशास्त्र में प्रमुख हस्तियाँ शामिल हैं। विषयगत ध्यान तीन नीति क्षेत्रों के इर्द-गिर्द संरचित है: अर्थव्यवस्था, सुरक्षा और विदेश नीति, और शासन। इन क्षेत्रों को इसलिए चुना गया है क्योंकि वे उन प्रमुख क्षेत्रों का प्रतिनिधित्व करते हैं जहाँ वैश्वीकरण-राज्य की अंतःक्रियाएँ सबसे अधिक स्पष्ट और राजनीतिक रूप से महत्वपूर्ण होती हैं।

एक विशिष्ट अनुभवजन्य परिकल्पना का परीक्षण करने के बजाय एक नया व्याख्यात्मक ढांचा विकसित करने के उद्देश्य से एक वैचारिक-सैद्धांतिक दृष्टिकोण के लिए पद्धतिगत प्राथमिकता को उचित ठहराया गया है। यह विधि विश्लेषण को एकल व्याख्यात्मक चर तक सीमित किए बिना राज्य के रूपांतरण की बहुआयामी और संबंधपरक समझ की अनुमति देती है।

निष्कर्षों से पता चलता है कि वैश्वीकरण ने तुर्की राज्य को एकसमान रूप से कमजोर नहीं किया है; इसके बजाय, इसने राज्य क्षमता के एक विभेदित और क्षेत्र-विशिष्ट परिवर्तन को जन्म दिया है। आर्थिक क्षेत्र में, तुर्की ने गहरे बाजार एकीकरण, वित्तीय उदारीकरण और नियामक पुनर्गठन का अनुभव किया है। हालाँकि, राज्य के एक साधारण पीछे हटने के बजाय, निष्कर्ष रणनीतिक हस्तक्षेपवाद, चयनात्मक औद्योगिक नीति और प्रमुख क्षेत्रों में मजबूत नियामक ढाँचों की ओर एक बदलाव का संकेत देते हैं।

यह पूर्ण बाज़ार प्रभुत्व के अति-वैश्वीकरण के दावों को चुनौती देता है और कार्यात्मक पुनर्संरचना की रूपांतरवादी दलील का समर्थन करता है।

सुरक्षा और विदेश नीति के क्षेत्र में, राज्य ने केंद्रीकृत निर्णय लेने के अधिकार को काफी हद तक बरकरार रखा है, जबकि साथ ही क्षेत्रीय जुड़ाव, अंतर्राष्ट्रीय सुरक्षा चिंताओं और बहुपक्षीय कूटनीति के माध्यम से अपने परिचालन दायरे का विस्तार भी किया है। तुर्की राज्य एक ऐसे संकर मॉडल का प्रदर्शन करता है जो पारंपरिक संप्रभुता-केंद्रित प्रथाओं को नेटवर्क-आधारित और बहु-स्तरीय सुरक्षा शासन के साथ जोड़ता है।

इस संकरण की पर्याप्त व्याख्या न तो केवल मजबूत राज्य सिद्धांत से न ही केवल केंद्र-परिधि तर्क से की जा सकती है। शासन के क्षेत्र में, निष्कर्ष स्थानीय सरकारों, नागरिक समाज संगठनों, डिजिटल शासन उपकरणों और सहभागी तंत्रों की बढ़ती भूमिका की ओर इशारा करते हैं। हालांकि केंद्रीय प्राधिकरण शक्तिशाली बना हुआ है, शासन तेजी से समन्वय, बातचीत और नीति नेटवर्क के माध्यम से संचालित होता है। यह दर्शाता है कि तुर्की राज्य अब केवल एक पदानुक्रमित कमांड संरचना के रूप में काम नहीं करता है, बल्कि एक बहु-अभिनेता नियामक मंच के रूप में काम करता है।

यह चर्चा दर्शाती है कि शास्त्रीय मजबूत राज्य और केंद्र-परिधि मॉडल इन सूक्ष्म परिवर्तनों को समझने में विफल रहते हैं क्योंकि वे राज्य को एक एकल, सुसंगत और केंद्रीकृत इकाई के रूप में मानते हैं। इसके विपरीत, सैद्धांतिक विश्लेषण के माध्यम से देखे गए अनुभवजन्य पैटर्न एक खंडित, अनुकूलनशील और बहु-स्तरीय राज्य संरचना की ओर इशारा करते हैं। इस प्रकार, तुर्की का मामला इस बात का उदाहरण है कि कैसे वैश्वीकरण राज्यत्व को क्षरण के माध्यम से नहीं, बल्कि संस्थागत पुनर्संयोजन के माध्यम से नया आकार देता है।

अध्ययन का निष्कर्ष है कि तुर्की राज्य ने एक संरचनात्मक और कार्यात्मक परिवर्तन का अनुभव किया है, जिसकी विशेषता विभेदीकरण, लचीलापन और संकरता है, न कि केवल पतन या कठोर निरंतरता। निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि एकरूप मजबूत राज्य या एक स्थिर केंद्र-परिधि विभाजन पर केंद्रित पारंपरिक व्याख्यात्मक मॉडल अब तुर्की में समकालीन राज्य की गतिशीलता को समझने के लिए पर्याप्त नहीं हैं। वैश्वीकरण सिद्धांतों को ऐतिहासिक संस्थावाद के साथ एकीकृत करके, यह अध्ययन राज्य परिवर्तन का विश्लेषण करने के लिए एक गतिशील और बहुआयामी ढांचा प्रदान करता है। यह दृष्टिकोण वैश्वीकरण-राज्य साहित्य में यह दिखाकर एक सैद्धांतिक योगदान देता है कि आज राज्य शक्ति क्षेत्र-विशिष्ट क्षमताओं, रणनीतिक अनुकूलन और बहु-स्तरीय शासन व्यवस्थाओं के माध्यम से काम करती है। व्यावहारिक रूप से, अध्ययन यह सुझाव देता है कि नीति निर्माताओं को कठोर केंद्रीकरण मॉडल से आगे बढ़कर अधिक लचीली, सहभागी और नेटवर्क-आधारित शासन रणनीतियों को अपनाना चाहिए, विशेष रूप से डिजिटल प्रशासन, स्थानीय विकास और नागरिक समाज की भागीदारी जैसे क्षेत्रों में। शोधकर्ताओं के लिए, यह अध्ययन क्षेत्र-संवेदनशील और संस्थागत रूप से आधारित विश्लेषणों की आवश्यकता पर प्रकाश डालता है जो ऐतिहासिक विरासतों और वैश्विक परिवर्तनों दोनों को ध्यान में रखते हैं। भविष्य के शोध अन्य अर्ध-परिधीय राज्यों के साथ तुलनात्मक विश्लेषण के माध्यम से या विशिष्ट नीति क्षेत्रों पर ध्यान केंद्रित करने वाले अनुभवजन्य केस स्टडीज के माध्यम से इस ढांचे का विस्तार कर सकते हैं। कुल मिलाकर, यह अध्ययन अपनी ऐतिहासिक और संस्थागत विशिष्टताओं के विश्लेषणात्मक महत्व को बनाए रखते हुए तुर्की राज्य को एक व्यापक वैश्विक संदर्भ के भीतर पुनर्स्थापित करने का प्रयास करता है।