Abstract

Bu araştırma 1998-2021 arasını kapsayan dönemde 10 N11 ülkesi için ekonomik karmaşıklığın sürdürülebilir kalkınma ile olan ilişkisini beşerî kalkınma endeksi (HDI) üzerinden ele almıştır. Ekonomik karmaşıklık, ekonomik yapılardaki değişiklikleri açıklamak için çeşitli disiplinlerden bilim insanlarının katkılarını içeren bir alandır. İlk olarak Hidalgo ve Hausmann (2009) tarafından tanıtılan metodolojisi, ihraç edilen ürünlerin üretim sürecine katkıda bulunan yeteneklere odaklanarak üretkenliği ölçmektedir. Solow Büyüme Teorisi ve İçsel Büyüme Teorisi ile olan bağlantıları nedeniyle ekonomik karmaşıklık, belirli sektörlerin potansiyelini analiz etmek için ampirik ve nicel bir çerçeve sunmaktadır. Bu çerçevede jeopolitik risklerin rolü analiz edilmiştir. Eşbütünleşme analizi sonuçları uzun dönemde değişkenlerin eşbütünleşik olduğunu göstermiştir. DOLS, FMOLS, MG ve DOLS-MG tahmincisi sonuçları ekonomik karmaşıklık endeksinin (ECI) beşerî kalkınmayı olumlu etkilediğini göstermiştir.  Bu bakımdan N11 ülkelerinde katma değeri yüksek ürün ihracatını teşvik edecek makro politikalar, bu ülkelerin beşerî kalkınma politikaları ile yakın bağlantılı olduğundan uzun dönemli sürdürülebilir kalkınma amaçlarını destekleyecektir. Benzer şekilde jeopolitik risklerin ve ekonomik büyümenin beşerî kalkınma üzerindeki etkileri tüm tahmincilerin sonuçlarına göre pozitif çıkmıştır. Bulgular artan jeopolitik risklerin N11 ülkelerinde beşerî sermayenin teşvik edilmesi ve gelişimi açısından fırsatlar sunduğuna işaret etmektedir. Hükümetler açısından büyüme politikalarının en nihai amaçlarından birisini beşerî kalkınma oluşturmaktadır. Analiz sonuçları N11 ülkelerinde kaydedilen ekonomik büyümenin uzun dönemde beşerî sermayenin gelişiminin lehine olduğunu göstermektedir. DOLS ve DOLS-MG tahminci sonuçları fosil yakıt tüketiminin artmasının uzun dönemde beşerî kalkınmayı olumsuz etkilediğine dair kanıtlar sunmaktadır. Bu bakımdan bulgular çevresel açıdan son derece önemli çıkarımlar ortaya koymaktadır.

Abstract

This study examined the relationship between economic complexity and sustainable development through the human development index (HDI) for 10 N11 countries over the period 1998-2021. Economic complexity is a field that incorporates contributions from scholars across various disciplines to explain changes in economic structures. First introduced by Hidalgo and Hausmann (2009), its methodology measures productivity by focusing on the capabilities contributing to the production process of exported products. Due to its links with the Solow Growth Theory and Endogenous Growth Theory, economic complexity provides an empirical and quantitative framework for analyzing the potential of specific sectors. In this framework, the role of geopolitical risks was analyzed. Cointegration analysis results show that the variables are cointegrated in the long run. The results of DOLS, FMOLS, MG, and DOLS-MG estimators show that the economic complexity index (ECI) positively affects human development. In this respect, macro-policies to promote exports of high value-added products in the N11 countries will support long-term sustainable development goals, as they are closely linked to the human development policies of these countries. Similarly, the effects of geopolitical risks and economic growth on human development

are positive according to the results of all estimators. The findings suggest that increased geopolitical risks offer opportunities for the promotion and development of human capital in N11 countries. Human development is one of the ultimate objectives of growth policies for governments. The results of the analysis show that economic growth in N11 countries favors human capital development in the long run. DOLS and DOLS-MG estimator results provide evidence that increasing fossil fuel consumption has a negative impact on human development in the long run. In this respect, the findings have important environmental implications.

Structured Abstract:

This study researches the effects of economic complexity on sustainable development in 10 N-11 countries. This study analyses the role of geopolitical risks in this context. In the study, the HDI was used to represent sustainable development. HDI is an extremely useful tool for sustainable development because, in addition to reflecting the economic development of countries, it also demonstrates social development. When the HDI of the N11 countries subject to the research is examined, South Korea and Turkey have a very high level of human development, while Pakistan has a low level, Bangladesh has a medium level, and the other countries have a high level of human development. Therefore, it is important for Pakistan and Bangladesh to place more emphasis on infrastructure and superstructure investments that will increase social welfare in order to raise the level of human development. Within the scope of the research, the stationarity of the series was first tested, and it was generally determined that they contained a unit root at the level but became stationary at the first difference. Upon this finding, the long-term relationship between the variables was estimated using the Kao (1999) and Pedroni (1999, 2004) cointegration analyses. The estimation results showed that HDI and the explanatory variables are cointegrated in the long term. All estimator results indicated a positive long-term relationship between economic complexity and HDI. Technological innovation will contribute to the long-term sustainable development goals of these countries. The results of all estimators indicate that geopolitical risks and economic growth positively impact human development. The findings imply that regional and geopolitical risks significantly guide economic and social policies and that N11 country governments assign them particular importance in the face of increasing risks. However, it would be beneficial for future studies to analyse the effects of geopolitical risks on economic and social indicators separately. The analysis results indicated that the economic growth recorded in the N11 countries is favourable for the long-term development of human capital. In this respect, giving importance to inclusive growth policies and reforms that prioritise income increases, education, and health expenditures is key to sustainable development efforts in the long term. According to the results of the DOLS estimator, the effect of fossil fuel consumption on human development was negative, while it was statistically insignificant according to the results of the FMOLS and MG estimators. The results of the DOLS estimator revealed critical inferences from an environmental perspective. The findings indicate that the negative effects of increasing fossil fuel consumption on the environment and human health reduce social welfare. In this respect, accelerating the transition from fossil fuel consumption to clean energy sources is important not only to support environmental sustainability but also to increase the level of human development. In the next stage of the research, the causal relationship between the variables was investigated using the Dumitrescu-Hurlin (2012) test. The results showed a bidirectional causality between the economic complexity index and HDI. While the progress observed in technological capability, product diversity, and specialisation in the research countries promotes economic and social welfare, this increase in welfare, through a feedback mechanism, has contributed to the technological advancement and trade of the N11 countries by providing the human resources needed for R&D and technological innovation. The analysis results showed a unidirectional causality from economic growth to the human development index. Growth policies implemented for the research countries are an important determinant of the development of human capital. On the other hand, it was found that there is a unidirectional causality from HDI to fossil fuel consumption. The results indicate that human development is a key driver of fossil energy consumption and related policies. In particular, the increasing level of welfare raises the demand for energy and fossil fuel consumption. Therefore, supporting rising welfare with clean energy policies is of critical importance for the long-term sustainability of development. On the other hand, no statistically significant causal relationship was observed between geopolitical risks and HDI. The analysis results showed a bidirectional causality between ECI and economic growth and a unidirectional causality from ECI to fossil fuel energy consumption. The N11 countries closely link their growth policies to compatible R&D and trade (export) policies. In addition, evidence is presented that specialisation, diversity, and the increase in technological capability in the production of goods and services significantly affect the demand for fossil energy sources. Similarly, the findings revealed a unidirectional causality from economic growth to the consumption of fossil fuels, showing that economic growth is an important determinant of fossil fuel consumption. On the other hand, no statistically significant relationship was found between geopolitical risks and economic growth, energy consumption, and ECI.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışma, 10 N11 ülkesi için ekonomik karmaşıklığın sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Bu bağlamda, jeopolitik risklerin rolü analiz edilmiştir. Çalışmada, sürdürülebilir kalkınmayı temsil etmek için İnsani Gelişme Endeksi (İGE) kullanılmıştır. İGE, ülkelerin ekonomik kalkınmasını yansıtmanın yanı sıra sosyal kalkınmayı da gösterdiği için sürdürülebilir kalkınma için son derece faydalı bir araçtır. Araştırmaya konu olan N11 ülkelerinin İGE'si incelendiğinde, Güney Kore ve Türkiye'nin çok yüksek bir insani gelişme düzeyine sahip olduğu, Pakistan'ın düşük, Bangladeş'in orta ve diğer ülkelerin yüksek bir insani gelişme düzeyine sahip olduğu görülmektedir. Bu nedenle, Pakistan ve Bangladeş'in insani gelişme düzeyini yükseltmek için sosyal refahı artıracak altyapı ve üstyapı yatırımlarına daha fazla önem vermesi gerekmektedir. Araştırma kapsamında öncelikle serilerin durağanlık özellikleri test edilmiş ve serilerin genel olarak düzey değerlerinde birim kök içerdiği, ancak birinci farkları alındığında durağan hâle geldikleri tespit edilmiştir. Bu bulgu doğrultusunda, değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki Kao (1999) ve Pedroni (1999, 2004) eşbütünleşme analizleri kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, İGE ile açıklayıcı değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönem tahmin sonuçlarına göre, ekonomik karmaşıklık ile İGE arasındaki ilişkinin tüm tahminci sonuçlarında pozitif olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, teknolojik yetkinlik, üretim çeşitliliği ve uzmanlaşmaya dayalı bir üretim yapısının ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişimini artırarak refah düzeyinin yükselmesine katkı sağladığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Dolayısıyla, araştırma-geliştirme faaliyetlerini, dijitalleşmeyi ve teknolojik yenilikleri teşvik eden politikalara daha fazla ağırlık verilmesi, söz konusu ülkelerin uzun dönemli sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmalarına katkı sağlayacaktır. Benzer şekilde, jeopolitik risklerin ve ekonomik büyümenin insani gelişme üzerindeki etkilerinin de tüm tahminci sonuçlarına göre pozitif olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, bölgesel ve jeopolitik risklerin ekonomik ve sosyal politikaların şekillendirilmesinde önemli bir yönlendirici unsur olduğunu ve N11 ülkelerinin hükümetlerinin artan riskler karşısında bu konuya özel önem verdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, gelecekte yapılacak çalışmalarda jeopolitik risklerin ekonomik ve sosyal göstergeler üzerindeki etkilerinin ayrı ayrı incelenmesi faydalı olacaktır. Analiz sonuçları, N11 ülkelerinde gerçekleşen ekonomik büyümenin uzun dönemde beşerî sermayenin gelişimini desteklediğini ortaya koymuştur. Bu bağlamda, gelir artışını, eğitim ve sağlık harcamalarını önceleyen kapsayıcı büyüme politikalarına ve reformlara önem verilmesi, sürdürülebilir kalkınma çabalarının başarısı açısından kritik öneme sahiptir. DOLS tahmincisinden elde edilen sonuçlara göre fosil yakıt tüketiminin insani gelişme üzerindeki etkisi negatif bulunurken, FMOLS ve MG tahmincilerine göre bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Özellikle DOLS tahmincisine ilişkin sonuçlar çevresel açıdan son derece önemli çıkarımlar sunmaktadır. Bulgular, artan fosil yakıt tüketiminin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin toplumsal refahı azalttığını göstermektedir. Bu nedenle, fosil yakıt tüketiminden temiz enerji kaynaklarına geçiş sürecinin hızlandırılması, yalnızca çevresel sürdürülebilirliğin desteklenmesi açısından değil, aynı zamanda insani gelişmişlik düzeyinin artırılması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Araştırmanın sonraki aşamasında, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testi kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, ekonomik karmaşıklık endeksi ile İnsani Gelişme Endeksi (İGE) arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Araştırmaya konu olan ülkelerde teknolojik yetkinlik, ürün çeşitliliği ve uzmanlaşma alanlarında kaydedilen ilerlemeler ekonomik ve sosyal refahı artırırken, refah düzeyindeki bu artış da geri besleme mekanizması aracılığıyla araştırma-geliştirme faaliyetleri ve teknolojik yenilikler için ihtiyaç duyulan insan kaynağını sağlayarak N11 ülkelerinin teknolojik gelişimine ve dış ticaret performansına katkıda bulunmaktadır. Analiz sonuçları, ekonomik büyümeden İnsani Gelişme Endeksi’ne doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığını ortaya koymuştur. Buna göre, araştırma kapsamındaki ülkelerde uygulanan büyüme politikaları, beşerî sermayenin gelişiminin önemli belirleyicilerinden biridir. Diğer taraftan, İGE’den fosil yakıt tüketimine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, insani gelişmenin fosil enerji tüketimi ve bu alana ilişkin politikalar üzerinde belirleyici bir role sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle refah düzeyindeki artış, enerji talebini ve buna bağlı olarak fosil yakıt tüketimini artırmaktadır. Bu nedenle, artan refah düzeyinin temiz enerji politikalarıyla desteklenmesi, kalkınmanın uzun dönemli sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Bununla birlikte, jeopolitik riskler ile İnsani Gelişme Endeksi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisine rastlanmamıştır. Analiz sonuçları ayrıca ekonomik karmaşıklık endeksi ile ekonomik büyüme arasında çift yönlü, ekonomik karmaşıklık endeksinden fosil yakıt enerji tüketimine doğru ise tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, N11 ülkelerinde büyüme politikaları ile araştırma-geliştirme ve dış ticaret (ihracat) politikaları arasında oldukça güçlü bir bağ bulunduğu ve söz konusu politikaların birbirleriyle uyumlu bir şekilde işlediği söylenebilir. Ayrıca, mal ve hizmet üretiminde uzmanlaşma, çeşitlilik ve teknolojik yetkinlikte meydana gelen artışların fosil enerji kaynaklarına yönelik talebi önemli ölçüde etkilediğine dair bulgular elde edilmiştir. Benzer şekilde, ekonomik büyümeden fosil yakıt enerji tüketimine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığı tespit edilmiş olup, bu sonuç ekonomik büyümenin fosil yakıt tüketiminin önemli belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşılık, jeopolitik riskler ile ekonomik büyüme, enerji tüketimi ve ekonomik karmaşıklık endeksi arasında istatistiksel olarak anlamlı herhangi bir ilişkiye ulaşılamamıştır.

ملخص منظم

تبحث هذه الدراسة في آثار التعقيد الاقتصادي على التنمية المستدامة في 10 دول من مجموعة N-11. وتحلل الدراسة دور المخاطر الجيوسياسية في هذا السياق. وقد استُخدم مؤشر التنمية البشرية (HDI) في الدراسة لتمثيل التنمية المستدامة. ويُعد مؤشر التنمية البشرية أداة مفيدة للغاية للتنمية المستدامة لأنه، بالإضافة إلى أنه يعكس التنمية الاقتصادية للدول، فإنه يُظهر أيضًا التنمية الاجتماعية. وعند فحص مؤشر التنمية البشرية لدول مجموعة N-11 موضوع البحث، يتبين أن كوريا الجنوبية وتركيا تتمتعان بمستوى عالٍ جدًا من التنمية البشرية، في حين أن باكستان تتمتع بمستوى منخفض، وبنغلاديش بمستوى متوسط، بينما تتمتع الدول الأخرى بمستوى عالٍ من التنمية البشرية. ولذلك، من المهم لباكستان وبنغلاديش أن تركزا بشكل أكبر على الاستثمارات في البنية التحتية والبنية الفوقية التي من شأنها زيادة الرفاه الاجتماعي من أجل رفع مستوى التنمية البشرية. في نطاق البحث، تم أولاً اختبار ثبات السلاسل، وتقرر بشكل عام أنها تحتوي على جذر وحدة عند المستوى ولكنها أصبحت ثابتة عند الفرق الأول. بناءً على هذه النتيجة، تم تقدير العلاقة طويلة الأجل بين المتغيرات باستخدام تحليلات التكامل المشترك لـ Kao (1999) و Pedroni (1999، 2004). وأظهرت نتائج التقدير أن مؤشر التنمية البشرية والمتغيرات التفسيرية متكاملة على المدى الطويل. وأشارت جميع نتائج المُقدِّر إلى وجود علاقة إيجابية طويلة الأجل بين التعقيد الاقتصادي ومؤشر التنمية البشرية. وسيسهم الابتكار التكنولوجي في تحقيق أهداف التنمية المستدامة طويلة الأجل لهذه البلدان. وتشير نتائج جميع المُقدِّرين إلى أن المخاطر الجيوسياسية والنمو الاقتصادي تؤثر بشكل إيجابي على التنمية البشرية. وتشير النتائج إلى أن المخاطر الإقليمية والجيوسياسية توجه السياسات الاقتصادية والاجتماعية بشكل كبير، وأن حكومات دول N11 توليها أهمية خاصة في مواجهة المخاطر المتزايدة. ومع ذلك، سيكون من المفيد للدراسات المستقبلية تحليل آثار المخاطر الجيوسياسية على المؤشرات الاقتصادية والاجتماعية بشكل منفصل. وأوضحت نتائج التحليل أن النمو الاقتصادي المسجل في دول N11 مواتٍ للتنمية طويلة الأجل لرأس المال البشري. وفي هذا الصدد، فإن إعطاء الأهمية لسياسات النمو الشامل والإصلاحات التي تعطي الأولوية لزيادة الدخل والتعليم والإنفاق الصحي هو أمر أساسي لجهود التنمية المستدامة على المدى الطويل. ووفقًا لنتائج مقدر DOLS، كان تأثير استهلاك الوقود الأحفوري على التنمية البشرية سلبيًا، في حين أنه كان غير ذي دلالة إحصائية وفقًا لنتائج مقدري FMOLS وMG. وكشفت نتائج مقدر DOLS عن استنتاجات حاسمة من منظور بيئي. تشير النتائج إلى أن الآثار السلبية لزيادة استهلاك الوقود الأحفوري على البيئة وصحة الإنسان تقلل من الرفاهية الاجتماعية. وفي هذا الصدد، فإن تسريع الانتقال من استهلاك الوقود الأحفوري إلى مصادر الطاقة النظيفة أمر مهم ليس فقط لدعم الاستدامة البيئية، بل أيضًا لزيادة مستوى التنمية البشرية. في المرحلة التالية من البحث، تم التحقيق في العلاقة السببية بين المتغيرات باستخدام اختبار Dumitrescu-Hurlin (2012). وأظهرت النتائج وجود علاقة سببية ثنائية الاتجاه بين مؤشر التعقيد الاقتصادي ومؤشر التنمية البشرية. وفي حين أن التقدم الملحوظ في القدرات التكنولوجية وتنوع المنتجات والتخصص في البلدان موضوع البحث يعزز الرفاهية الاقتصادية والاجتماعية، فإن هذه الزيادة في الرفاهية، من خلال آلية التغذية الراجعة، قد ساهمت في التقدم التكنولوجي والتجارة في بلدان N11 من خلال توفير الموارد البشرية اللازمة للبحث والتطوير والابتكار التكنولوجي. وأظهرت نتائج التحليل وجود علاقة سببية أحادية الاتجاه من النمو الاقتصادي إلى مؤشر التنمية البشرية. تعد سياسات النمو المطبقة في البلدان التي شملتها الدراسة عاملاً محدداً مهماً لتنمية رأس المال البشري. من ناحية أخرى، تبين وجود علاقة سببية أحادية الاتجاه من مؤشر التنمية البشرية إلى استهلاك الوقود الأحفوري. تشير النتائج إلى أن التنمية البشرية هي محرك رئيسي لاستهلاك الطاقة الأحفورية والسياسات ذات الصلة. وعلى وجه الخصوص، يؤدي ارتفاع مستوى الرفاهية إلى زيادة الطلب على الطاقة واستهلاك الوقود الأحفوري. لذلك، فإن دعم الرفاهية المتزايدة بسياسات الطاقة النظيفة له أهمية حاسمة لاستدامة التنمية على المدى الطويل. من ناحية أخرى، لم يُلاحظ وجود علاقة سببية ذات دلالة إحصائية بين المخاطر الجيوسياسية ومؤشر التنمية البشرية. أظهرت نتائج التحليل وجود علاقة سببية ثنائية الاتجاه بين مؤشر التنافسية الاقتصادية والنمو الاقتصادي، وعلاقة سببية أحادية الاتجاه من مؤشر التنافسية الاقتصادية إلى استهلاك الطاقة من الوقود الأحفوري. تربط دول N11 سياسات النمو الخاصة بها ارتباطًا وثيقًا بسياسات البحث والتطوير والتجارة (التصدير) المتوافقة. بالإضافة إلى ذلك، تم تقديم أدلة على أن التخصص والتنوع وزيادة القدرات التكنولوجية في إنتاج السلع والخدمات تؤثر بشكل كبير على الطلب على مصادر الطاقة الأحفورية. وبالمثل، كشفت النتائج عن علاقة سببية أحادية الاتجاه من النمو الاقتصادي إلى استهلاك الوقود الأحفوري، مما يدل على أن النمو الاقتصادي هو أحد المحددات المهمة لاستهلاك الوقود الأحفوري. من ناحية أخرى، لم يتم العثور على علاقة ذات دلالة إحصائية بين المخاطر الجيوسياسية والنمو الاقتصادي واستهلاك الطاقة ومؤشر التعقيد الاقتصادي.

Résumé Structuré:

Cette étude examine les effets de la complexité économique sur le développement durable dans 10 pays du N-11. Elle analyse le rôle des risques géopolitiques dans ce contexte. Dans cette étude, l'IDH a été utilisé pour représenter le développement durable. L'IDH est un outil extrêmement utile pour le développement durable car, outre le fait qu'il reflète le développement économique des pays, il rend également compte du développement social. Lorsque l'on examine l'IDH des pays du N-11 faisant l'objet de la recherche, la Corée du Sud et la Turquie affichent un très haut degré de développement humain. Le Pakistan présente un niveau faible, le Bangladesh un niveau moyen et les autres pays un niveau élevé de développement humain. Il est donc crucial que le Pakistan et le Bangladesh accordent davantage d'importance aux investissements dans les infrastructures et la superstructure qui permettront d'accroître le bien-être social afin d'élever le niveau de développement humain. Dans le cadre de cette étude, la stationnarité des séries a d'abord été testée, et il a été généralement déterminé qu'elles contenaient une racine unitaire au niveau de la série, mais devenaient stationnaires à la première différence. Sur la base de ce constat, la relation à long terme entre les variables a été estimée à l'aide des analyses de cointégration de Kao (1999) et de Pedroni (1999, 2004). Les résultats de l'estimation ont montré que l'IDH et les variables explicatives sont cointégrés à long terme. Tous les résultats des estimateurs ont indiqué une relation positive à long terme entre la complexité économique et l'IDH. L'innovation technologique contribuera aux objectifs de développement durable à long terme de ces pays. Les résultats de tous les estimateurs indiquent que les risques géopolitiques et la croissance économique ont un impact positif sur le développement humain. Ces conclusions impliquent que les risques régionaux et géopolitiques orientent de manière significative les politiques économiques et sociales et que les gouvernements des pays du N11 leur accordent une importance particulière face à l’augmentation des risques. Toutefois, il serait utile que de futures études analysent séparément les effets des risques géopolitiques sur les indicateurs économiques et sociaux. Les résultats de l’analyse ont indiqué que la croissance économique enregistrée dans les pays du N11 est favorable au développement à long terme du capital humain. À cet égard, accorder de l'importance aux politiques de croissance inclusive et aux réformes qui priorisent l'augmentation des revenus, l'éducation et les dépenses de santé est essentiel pour les efforts de développement durable à long terme. Selon les résultats de l'estimateur DOLS, l'effet de la consommation de combustibles fossiles sur le développement humain était négatif, alors qu'il était statistiquement non significatif selon les résultats des estimateurs FMOLS et MG. Les résultats de l'estimateur DOLS ont révélé des conclusions critiques d'un point de vue environnemental. Les résultats indiquent que les effets négatifs de l'augmentation de la consommation de combustibles fossiles sur l'environnement et la santé humaine réduisent le bien-être social. À cet égard, accélérer la transition de la consommation de combustibles fossiles vers des sources d'énergie propres est important à la fois pour soutenir la durabilité environnementale et pour accroître le niveau de développement humain. Lors de la phase suivante de la recherche, la relation causale entre les variables a été étudiée à l'aide du test de Dumitrescu-Hurlin (2012). Les résultats ont montré une causalité bidirectionnelle entre l'indice de complexité économique et l'IDH. L’amélioration de la capacité technologique, de la diversité des produits et de la spécialisation dans les pays étudiés favorise le bien-être économique et social. Cette meilleure qualité de vie a accusé, par un jeu de rétroaction, le progrès technique et les échanges commerciaux des pays du N11. Elle a fourni les ressources humaines nécessaires à la R&D et à l’innovation technologique. L’analyse a mis en évidence une causalité unidirectionnelle allant de la croissance économique à l’indice de développement humain. Les politiques de croissance mises en œuvre dans les pays étudiés constituent un déterminant crucial du développement du capital humain. D'autre part, il a été constaté qu'il existe une causalité unidirectionnelle de l'IDH vers la consommation de combustibles fossiles. Les résultats indiquent que le développement humain est un moteur clé de la consommation d'énergie fossile et des politiques liées là-bas. En particulier, l'augmentation du niveau de bien-être accroît la demande en énergie et la consommation de combustibles fossiles. Par conséquent, il est essentiel de soutenir l'amélioration du bien-être par des politiques en faveur des énergies propres pour assurer la durabilité à long terme du développement. En revanche, aucune relation de causalité statistiquement significative n'a été observée entre les risques géopolitiques et l'IDH. Les résultats de l'analyse ont montré une causalité bidirectionnelle entre l'indice de compétitivité économique (ICE) et la croissance économique, ainsi qu'une causalité unidirectionnelle de l'ICE vers la consommation d'énergie fossile. Les pays du N11 lient étroitement leurs politiques de croissance à des politiques de R&D et de commerce (exportations) compatibles. En outre, des données montrent que la spécialisation, la diversité et l'augmentation des capacités technologiques dans la production de biens et de services ont une incidence significative sur la demande en sources d'énergie fossiles. De même, les résultats ont révélé une causalité unidirectionnelle de la croissance vers la consommation de combustibles fossiles, montrant que la croissance économique est un déterminant crucial de celle-ci. En revanche, aucune relation statistiquement significative n'a été constatée entre les risques géopolitiques et la croissance économique, la consommation d'énergie et l'ECI.

Resumen estructurado:

Este estudio investiga los efectos de la complejidad económica sobre el desarrollo sostenible en 10 países del N-11. El estudio analiza el papel de los riesgos geopolíticos en este contexto. En el estudio se utilizó el IDH para representar el desarrollo sostenible. El IDH es una herramienta útil para el desarrollo sostenible porque, además de reflejar el desarrollo económico de los países, también pone de manifiesto el desarrollo social. Al examinar el IDH de los países del N-11 objeto de la investigación, se observa que Corea del Sur y Turquía presentan un alto desarrollo humano, Pakistán uno bajo, Bangladesh uno medio y los demás países un nivel alto de desarrollo humano. Por lo tanto, es fundamental que Pakistán y Bangladesh presten mayor atención a las inversiones en infraestructura y superestructura que aumenten el bienestar social, con el fin de elevar el nivel de desarrollo humano. Durante la investigación, se verificó primero la estacionariedad de las series. Se descubrió que, en general, tenían una raíz unitaria en el nivel, pero se volvían estacionarias al calcular la primera diferencia. Con base en este descubrimiento, se evaluó la relación a largo plazo entre las variables usando los análisis de cointegración de Kao (1999) y Pedroni (1999, 2004). Los resultados de la estimación mostraron que el IDH y las variables explicativas están cointegrados a largo plazo. Todos los resultados de los estimadores indicaron una relación positiva a largo plazo entre la complejidad económica y el IDH. La innovación tecnológica contribuirá a los objetivos de desarrollo sostenible a largo plazo de estos países. Los resultados de todos los estimadores indican que los riesgos geopolíticos y el crecimiento económico tienen un impacto positivo en el desarrollo humano. Las conclusiones indican que los riesgos en la región y la geopolítica afectan de manera importante las políticas económicas y sociales. Además, los gobiernos de los países del N11 les dan una especial relevancia debido al aumento de estos riesgos. Sin embargo, sería beneficioso que futuros estudios analizaran por separado los efectos de los riesgos geopolíticos sobre los indicadores económicos y sociales. Los resultados del análisis indicaron que el crecimiento económico registrado en los países del N11 es favorable para el desarrollo a largo plazo del capital humano. En este sentido, dar importancia a las políticas de crecimiento inclusivo y a las reformas que priorizan el aumento de los ingresos, la educación y el gasto en salud es clave para los esfuerzos de desarrollo sostenible a largo plazo. Los resultados del estimador DOLS muestran que el consumo de combustibles fósiles tuvo un efecto negativo en el desarrollo humano. Sin embargo, los estimadores FMOLS y MG indican que este efecto no es estadísticamente significativo. Los resultados del estimador DOLS revelaron inferencias críticas desde una perspectiva medioambiental. Los resultados indican que los efectos negativos del aumento del consumo de combustibles fósiles sobre el medioambiente y la salud humana reducen el bienestar social. En este sentido, acelerar la transición del consumo de combustibles fósiles a fuentes de energía limpias es crucial no solo para apoyar la sostenibilidad medioambiental, sino también para aumentar el nivel de desarrollo humano. En la siguiente etapa de la investigación, se investigó la relación causal entre las variables utilizando la prueba de Dumitrescu-Hurlin (2012). Los resultados mostraron una causalidad bidireccional entre el índice de complejidad económica y el IDH. Si bien el progreso observado en la capacidad tecnológica, la diversidad de productos y la especialización en los países objeto de estudio promueve el bienestar económico y social, este aumento de la calidad de vida ha contribuido al avance tecnológico. A través de un mecanismo de retroalimentación, ha proporcionado los recursos humanos necesarios para la I+D y la innovación tecnológica. Los resultados del análisis mostraron una causalidad unidireccional del crecimiento económico hacia el índice de desarrollo humano. Las políticas de crecimiento aplicadas en los países objeto de estudio son un determinante crucial del desarrollo del capital humano. Por otra parte, se constató que existe una causalidad unidireccional del IDH hacia el consumo de combustibles fósiles. Los resultados indican que el desarrollo humano es un motor clave del consumo de energía fósil y de las políticas relacionadas. En particular, el aumento del nivel de bienestar eleva la demanda de energía y el consumo de combustibles fósiles. Por lo tanto, respaldar el aumento del bienestar con políticas de energía limpia reviste una importancia fundamental para la sostenibilidad a largo plazo del desarrollo. Por otra parte, no se observó ninguna relación causal estadísticamente significativa entre los riesgos geopolíticos y el IDH. Los resultados del análisis mostraron una causalidad bidireccional entre el ECI y el crecimiento económico, y una unidireccional del ECI hacia el consumo de energía procedente de combustibles fósiles. Los países del N11 vinculan estrechamente sus políticas de crecimiento con políticas compatibles de I+D y comercio (exportación). Además, hay pruebas de que la especialización, la diversidad y el aumento de la capacidad tecnológica en la producción de bienes y servicios influyen de manera importante en la demanda de fuentes de energía fósiles. Igualmente, los resultados mostraron que el crecimiento económico causa el consumo de combustibles fósiles, lo que indica que este es un factor clave en el uso de estos combustibles. Por otra parte, no se encontró ninguna relación estadísticamente significativa entre los riesgos geopolíticos y el crecimiento económico, el consumo de energía y el ECI.

结构化摘要：

本研究探讨了经济复杂性对10个N-11国家可持续发展产生的影响。研究分析了地缘政治风险在此背景下的作用。研究中采用人类发展指数（HDI）作为可持续发展的衡量指标。HDI是衡量可持续发展的极有价值的工具，因为它不仅反映了各国的经济发展水平，同时也体现了社会发展状况。考察研究对象N11国家的人类发展指数（HDI）可发现，韩国和土耳其的人类发展水平极高，而巴基斯坦水平较低，孟加拉国处于中等水平，其余国家则处于较高水平。因此，对巴基斯坦和孟加拉国而言，为提升人类发展水平，应更加重视能够提高社会福利的基础设施和上层建筑投资。在研究范围内，首先对时间序列的平稳性进行了检验，结果普遍表明，这些序列在原始水平上含有单位根，但在一阶差分后变得平稳。基于这一发现，采用Kao（1999）和Pedroni（1999, 2004）的共整分析方法，估算了变量之间的长期关系。估计结果表明，人类发展指数（HDI）与解释变量在长期内存在协整关系。所有估计量结果均显示，经济复杂性与人类发展指数之间存在正向的长期关系。技术创新将有助于这些国家实现长期可持续发展目标。所有估计量结果均表明，地缘政治风险和经济增长对人类发展产生积极影响。研究发现表明，区域和地缘政治风险在很大程度上指导着经济和社会政策，面对日益加剧的风险，N11国家政府对此给予了特别重视。然而，未来研究若能分别分析地缘政治风险对经济和社会指标的影响，将大有裨益。分析结果表明，N11国家所取得的经济增长有利于人力资本的长期发展。就此而言，重视包容性增长政策以及优先增加收入、教育和卫生支出的改革，是长期可持续发展努力的关键。根据DOLS估计量的结果，化石燃料消费对人类发展的影响为负，而根据FMOLS和MG估计量的结果，该影响在统计上不显著。DOLS估计量的结果从环境角度揭示了关键的推论。研究发现表明，化石燃料消费增长对环境和人类健康的负面影响会降低社会福利。就此而言，加速从化石燃料消费向清洁能源的转型，不仅对支持环境可持续性至关重要，也有助于提升人类发展水平。在研究的下一阶段，采用Dumitrescu-Hurlin（2012）检验方法探究了变量间的因果关系。结果显示，经济复杂性指数与人类发展指数之间存在双向因果关系。虽然研究对象国在技术能力、产品多样性和专业化方面取得的进步促进了经济和社会福利，但这种福利的提升通过反馈机制，为研发和技术创新提供了所需的人力资源，从而推动了N11国家的技术进步和贸易发展。分析结果表明，经济增长对人类发展指数存在单向因果关系。研究国家实施的增长政策是人力资本发展的重要决定因素。另一方面，研究发现人类发展指数与化石燃料消费之间存在单向因果关系。结果表明，人类发展是化石能源消费及相关政策的关键驱动因素。特别是，福利水平的提高会增加能源需求和化石燃料消费。因此，通过清洁能源政策支持福利水平提升，对于发展的长期可持续性至关重要。另一方面，地缘政治风险与人类发展指数之间未观察到统计上显著的因果关系。分析结果显示，环境竞争力指数（ECI）与经济增长之间存在双向因果关系，而ECI对化石燃料能源消费则存在单向因果关系。N11国家将其增长政策与相匹配的研发和贸易（出口）政策紧密结合。此外，研究证据表明，商品和服务的生产在专业化、多样化以及技术能力的提升方面，显著影响着对化石能源的需求。同样，研究结果揭示了从经济增长到化石燃料消费的单向因果关系，表明经济增长是化石燃料消费的重要决定因素。另一方面，未发现地缘政治风险与经济增长、能源消耗及经济复杂性指数之间存在统计学上的显著关联。

Структурированное Резюме:

В данном исследовании изучается влияние экономической сложности на устойчивое развитие в 10 странах группы N-11. В рамках исследования анализируется роль геополитических рисков в этом контексте. В качестве показателя устойчивого развития в исследовании использовался ИРЧП. ИРЧ П является чрезвычайно полезным инструментом для оценки устойчивого развития, поскольку, помимо отражения экономического развития стран, он также демонстрирует уровень их социального развития. При анализе ИЧР стран N11, являющихся объектом исследования, Южная Корея и Турция демонстрируют очень высокий уровень человеческого развития, в то время как Пакистан — низкий, Бангладеш — средний, а остальные страны — высокий. Поэтому для Пакистана и Бангладеш важно уделять больше внимания инвестициям в инфраструктуру и надстройку, которые повысят социальное благосостояние, с целью повышения уровня человеческого развития. В рамках исследования сначала была проверена стационарность рядов, и в целом было установлено, что они содержали единичный корень на уровне, но становились стационарными при первой разности. На основании этого вывода долгосрочная взаимосвязь между переменными была оценена с использованием коинтеграционных анализов Као (1999) и Педрони (1999, 2004). Результаты оценки показали, что ИРЧ П и объясняющие переменные коинтегрированы в долгосрочной перспективе. Все результаты оценки указывают на положительную долгосрочную взаимосвязь между экономической сложностью и ИРЧП. Технологические инновации будут способствовать достижению целей долгосрочного устойчивого развития этих стран. Результаты всех оценок указывают на то, что геополитические риски и экономический рост оказывают положительное влияние на человеческое развитие. Полученные данные свидетельствуют о том, что региональные и геополитические риски в значительной степени определяют экономическую и социальную политику и что правительства стран N11 придают им особое значение в условиях растущих рисков. Однако для будущих исследований было бы полезно проанализировать влияние геополитических рисков на экономические и социальные показатели отдельно. Результаты анализа показали, что экономический рост, зафиксированный в странах N11, благоприятно сказывается на долгосрочном развитии человеческого капитала. В этом отношении придание значения политике инклюзивного роста и реформам, приоритетным направлениям которых являются увеличение доходов, расходы на образование и здравоохранение, является ключевым фактором для усилий в области устойчивого развития в долгосрочной перспективе. Согласно результатам оценки по методу DOLS, влияние потребления ископаемого топлива на человеческое развитие было отрицательным, в то время как по результатам оценок по методам FM OLS и MG оно было статистически незначимым. Результаты оценки по методу DOLS позволили сделать важные выводы с экологической точки зрения. Полученные данные указывают на то, что негативные последствия роста потребления ископаемого топлива для окружающей среды и здоровья человека снижают уровень социального благосостояния. В этом отношении ускорение перехода от потребления ископаемого топлива к чистым источникам энергии важно не только для обеспечения экологической устойчивости, но и для повышения уровня человеческого развития. На следующем этапе исследования причинно-следственная связь между переменными была изучена с помощью теста Думитреску- Хурлина (2012). Результаты показали двунаправленную причинно-следственную связь между индексом экономической сложности и ИРЧП. В то время как прогресс, наблюдаемый в технологическом потенциале, разнообразии продукции и специализации в странах исследования, способствует экономическому и социальному благосостоянию, Это повышение благосостояния через механизм обратной связи способствовало технологическому прогрессу и торговле стран N11, обеспечив человеческие ресурсы, необходимые для НИОКР и технологических инноваций. Результаты анализа показали однонаправленную причинно-следственную связь от экономического роста к индексу человеческого развития. Политика роста, проводимая в странах исследования, является важным фактором, определяющим развитие человеческого капитала. С другой стороны, было установлено, что существует однонаправленная причинно-следственная связь между ИЧР и потреблением ископаемого топлива. Результаты указывают на то, что человеческое развитие является ключевым фактором, определяющим потребление ископаемой энергии и соответствующую политику. В частности, повышение уровня благосостояния ведет к росту спроса на энергию и потреблению ископаемого топлива. Поэтому поддержка роста благосостояния с помощью политики в области чистой энергии имеет решающее значение для долгосрочной устойчивости развития. С другой стороны, не было обнаружено статистически значимой причинно-следственной связи между геополитическими рисками и ИРЧ. П. Результаты анализа показали двунаправленную причинно-следственную связь между ИГ. П and economic growth, as well as a unidirectional causal relationship from ИГ П к потреблению энергии из ископаемого топлива. Страны N11 тесно увязывают свою политику роста с соответствующей политикой в области НИОКР и торговли (экспорта). Кроме того, представлены данные, свидетельствующие о том, что специализация, диверсификация и повышение технологического потенциала в сфере производства товаров и услуг существенно влияют на спрос на ископаемые источники энергии. Аналогичным образом, результаты исследования выявили однонаправленную причинно-следственную связь между экономическим ростом и потреблением ископаемого топлива, что свидетельствует о том, что экономический рост является важным фактором, определяющим потребление ископаемого топлива. С другой стороны, не было обнаружено статистически значимой связи между геополитическими рисками и экономическим ростом, потреблением энергии и индексом экономической сложности (ECI).

संरचित सारांश:

यह अध्ययन 10 N-11 देशों में सतत विकास पर आर्थिक जटिलता के प्रभावों पर शोध करता है। यह अध्ययन इस संदर्भ में भू-राजनीतिक जोखिमों की भूमिका का विश्लेषण करता है। इस अध्ययन में, सतत विकास का प्रतिनिधित्व करने के लिए एचडीआई (HDI) का उपयोग किया गया था। एचडीआई सतत विकास के लिए एक अत्यंत उपयोगी उपकरण है क्योंकि यह देशों के आर्थिक विकास को दर्शाने के अलावा, सामाजिक विकास को भी प्रदर्शित करता है।

जब शोध के दायरे में आने वाले N11 देशों के HDI की जाँच की जाती है, तो दक्षिण कोरिया और तुर्की में मानव विकास का स्तर बहुत उच्च है, जबकि पाकिस्तान में यह स्तर निम्न, बांग्लादेश में मध्यम और अन्य देशों में उच्च है। इसलिए, मानव विकास के स्तर को बढ़ाने के लिए, पाकिस्तान और बांग्लादेश के लिए बुनियादी ढाँचे और अधोसंरचना निवेश पर अधिक जोर देना महत्वपूर्ण है, जिससे सामाजिक कल्याण में वृद्धि होगी। अनुसंधान के दायरे में, श्रृंखला की स्थिरता का पहले परीक्षण किया गया, और यह आम तौर पर निर्धारित किया गया कि उनमें स्तर पर एक यूनिट रूट था लेकिन पहले अंतर पर वे स्थिर हो गईं। इस निष्कर्ष पर, चरों के बीच दीर्घकालिक संबंध का अनुमान काओ (1999) और पेड्रोनी (1999, 2004) सह-एकीकरण विश्लेषणों का उपयोग करके लगाया गया। अनुमान के परिणामों से पता चला कि एचडीआई और व्याख्यात्मक चर दीर्घकाल में सह-एकीकृत हैं। सभी अनुमानक परिणामों ने आर्थिक जटिलता और एचडीआई के बीच एक सकारात्मक दीर्घकालिक संबंध का संकेत दिया। तकनीकी नवाचार इन देशों के दीर्घकालिक सतत विकास लक्ष्यों में योगदान देगा। सभी अनुमानकों के परिणाम यह दर्शाते हैं कि भू-राजनीतिक जोखिम और आर्थिक विकास मानव विकास पर सकारात्मक प्रभाव डालते हैं। इन निष्कर्षों का अर्थ है कि क्षेत्रीय और भू-राजनीतिक जोखिम आर्थिक और सामाजिक नीतियों को महत्वपूर्ण रूप से निर्देशित करते हैं और N11 देशों की सरकारें बढ़ते जोखिमों के मद्देनज़र उन्हें विशेष महत्व देती हैं। हालाँकि, भविष्य के अध्ययनों के लिए भू-राजनीतिक जोखिमों के आर्थिक और सामाजिक संकेतकों पर पड़ने वाले प्रभावों का अलग से विश्लेषण करना फायदेमंद होगा। विश्लेषण के परिणामों से संकेत मिला कि N11 देशों में दर्ज आर्थिक वृद्धि मानव पूंजी के दीर्घकालिक विकास के लिए अनुकूल है। इस संबंध में, समावेशी विकास नीतियों और सुधारों को महत्व देना, जो आय वृद्धि, शिक्षा और स्वास्थ्य व्यय को प्राथमिकता देते हैं, दीर्घकाल में सतत विकास प्रयासों के लिए महत्वपूर्ण है। DOLS एस्टीमेटर के परिणामों के अनुसार, मानव विकास पर जीवाश्म ईंधन की खपत का प्रभाव नकारात्मक था, जबकि यह FMOLS और MG एस्टीमेटर के परिणामों के अनुसार सांख्यिकीय रूप से महत्वहीन था। DOLS एस्टीमेटर के परिणामों ने पर्यावरणीय दृष्टिकोण से महत्वपूर्ण निष्कर्ष सामने रखे। निष्कर्षों से पता चलता है कि पर्यावरण और मानव स्वास्थ्य पर बढ़ते जीवाश्म ईंधन की खपत के नकारात्मक प्रभाव सामाजिक कल्याण को कम करते हैं। इस संबंध में, जीवाश्म ईंधन की खपत से स्वच्छ ऊर्जा स्रोतों में संक्रमण को गति देना न केवल पर्यावरणीय स्थिरता का समर्थन करने के लिए महत्वपूर्ण है, बल्कि मानव विकास के स्तर को बढ़ाने के लिए भी महत्वपूर्ण है। शोध के अगले चरण में, चरों के बीच कारण संबंध की जांच डुमित्रैस्कु-हर्लिन (2012) परीक्षण का उपयोग करके की गई। परिणामों ने आर्थिक जटिलता सूचकांक और एचडीआई के बीच द्विदिश कारणात्मकता दिखाई। जबकि अनुसंधान देशों में प्रौद्योगिकी क्षमता, उत्पाद विविधता और विशेषज्ञता में देखी गई प्रगति आर्थिक और सामाजिक कल्याण को बढ़ावा देती है, कल्याण में यह वृद्धि, एक फीडबैक तंत्र के माध्यम से, अनुसंधान और प्रौद्योगिकी नवाचार के लिए आवश्यक मानवीय संसाधन प्रदान करके एन11 देशों की प्रौद्योगिकी उन्नति और व्यापार में योगदान देने का कारण बनी है। विश्लेषण के परिणामों ने आर्थिक विकास से मानव विकास सूचकांक की ओर एकदिश कारणात्मकता दिखाई। अनुसंधान देशों के लिए लागू की गई विकास नीतियां मानव पूंजी के विकास का एक महत्वपूर्ण निर्धारक हैं। दूसरी ओर, यह पाया गया कि एचडीआई से जीवाश्म ईंधन की खपत तक एकदिशीय कारणता है। परिणाम बताते हैं कि मानव विकास जीवाश्म ऊर्जा की खपत और संबंधित नीतियों का एक प्रमुख चालक है। विशेष रूप से, कल्याण के बढ़ते स्तर से ऊर्जा और जीवाश्म ईंधन की खपत की मांग बढ़ती है। इसलिए, विकास की दीर्घकालिक स्थिरता के लिए बढ़ती कल्याण को स्वच्छ ऊर्जा नीतियों के साथ समर्थन देना अत्यंत महत्वपूर्ण है। दूसरी ओर, भू-राजनीतिक जोखिमों और एचडीआई के बीच कोई सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण कारण संबंध नहीं देखा गया। विश्लेषण के परिणामों ने ईसीआई और आर्थिक विकास के बीच द्विदिश कारण संबंध और ईसीआई से जीवाश्म ईंधन ऊर्जा खपत में एकदिश कारण संबंध दिखाया।

N11 देश अपनी विकास नीतियों को अनुकूल अनुसंधान एवं विकास (R&D) और व्यापार (निर्यात) नीतियों से निकटता से जोड़ते हैं। इसके अतिरिक्त, यह साक्ष्य प्रस्तुत किया गया है कि वस्तुओं और सेवाओं के उत्पादन में विशेषज्ञता, विविधता और तकनीकी क्षमता में वृद्धि जीवाश्म ऊर्जा स्रोतों की मांग को महत्वपूर्ण रूप से प्रभावित करती है। इसी तरह, निष्कर्षों ने आर्थिक विकास से जीवाश्म ईंधन की खपत तक एकदिशीय कारणता प्रकट की, जिससे यह पता चलता है कि आर्थिक विकास जीवाश्म ईंधन की खपत का एक महत्वपूर्ण निर्धारक है। दूसरी ओर, भू-राजनीतिक जोखिमों और आर्थिक विकास, ऊर्जा खपत, और ECI के बीच कोई सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण संबंध नहीं पाया गया।